29 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनकामेश्वरप्रादुर्भावो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः तच्छ्रुत्वा वचनं देवी मन्दस्मितमुखांबुजा । उवाच स ततो वाक्यं ब्रह्मविष्णुमुखान्सुरान्
29 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne madanakāmeśvaraprādurbhāvo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ tacchrutvā vacanaṃ devī mandasmitamukhāṃbujā / uvāca sa tato vākyaṃ brahmaviṣṇumukhānsurān
1 ॥ स्वतन्त्राहं सदा देवाः स्वेच्छाचारविहारिणी । ममानुरूपचरितो भविता तु मम प्रियः
1 // svatantrāhaṃ sadā devāḥ svecchācāravihāriṇī / mamānurūpacarito bhavitā tu mama priyaḥ
2 ॥ तथेति तत्प्रतिश्रुत्य सर्वेर्देवैः पितामहः । उवाच च महादेवीं धर्मार्थसहितं वचः
2 // tatheti tatpratiśrutya sarverdevaiḥ pitāmahaḥ / uvāca ca mahādevīṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ
3 ॥ कालक्रीता क्रयक्रीता पितृदत्ता स्वयंयुता । नारीपुरुषयोरेवमुद्वाहस्तु चतुर्विधः
3 // kālakrītā krayakrītā pitṛdattā svayaṃyutā / nārīpuruṣayorevamudvāhastu caturvidhaḥ
4 ॥ कालक्रीता तु वेश्या स्यात्क्रयक्रीता तु दासिका । गन्धर्वोद्वाहिता युक्ता भार्या स्यात्पितृदत्तका
4 // kālakrītā tu veśyā syātkrayakrītā tu dāsikā / gandharvodvāhitā yuktā bhāryā syātpitṛdattakā
5 ॥ समानधर्मिणी युक्ता भार्या पितृवशंवदा । यदद्वैतं परं ब्रह्म सदसद्भाववर्जितम्
5 // samānadharmiṇī yuktā bhāryā pitṛvaśaṃvadā / yadadvaitaṃ paraṃ brahma sadasadbhāvavarjitam
6 ॥ चिदानन्दात्मकं तस्मात्प्रकृतिः समजायत । त्वमेवासीच्च तद्ब्रह्म प्रकृतिः सा त्वमेव हि
6 // cidānandātmakaṃ tasmātprakṛtiḥ samajāyata / tvamevāsīcca tadbrahma prakṛtiḥ sā tvameva hi
7 ॥ त्वमेवानादिरखिला कार्यकारणरूपिणी । त्वामेव हि विचिन्वन्ति योगिनः सनकादयः
7 // tvamevānādirakhilā kāryakāraṇarūpiṇī / tvāmeva hi vicinvanti yoginaḥ sanakādayaḥ
8 ॥ सदसत्कर्मरूपां च व्यक्ताव्यक्तो दयात्मिकाम् । त्वामेव हि प्रशंसंति पञ्चब्रह्मस्वरूपिणीम्
8 // sadasatkarmarūpāṃ ca vyaktāvyakto dayātmikām / tvāmeva hi praśaṃsaṃti pañcabrahmasvarūpiṇīm
9 ॥ त्वामेव हि सृजस्यादौ त्वमेव ह्यवसि क्षणात् । भजस्व पुरुषं कञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया
9 // tvāmeva hi sṛjasyādau tvameva hyavasi kṣaṇāt / bhajasva puruṣaṃ kañcillokānugrahakāmyayā
10 ॥ इति विज्ञापिता देवी ब्रह्मणा सकलैः सुरैः । स्रजमुद्यम्य हस्तेन चक्षेप गगनान्तरे
10 // iti vijñāpitā devī brahmaṇā sakalaiḥ suraiḥ / srajamudyamya hastena cakṣepa gaganāntare
11 ॥ तयोत्सृष्टा हि सा माला शोभयन्ती नभस्थलम् । पपात कण्ठदेशे हि तदा कामेश्वरस्य तु
11 // tayotsṛṣṭā hi sā mālā śobhayantī nabhasthalam / papāta kaṇṭhadeśe hi tadā kāmeśvarasya tu
12 ॥ ततो मुमुदिरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ववृषुः पुष्पवर्षाणि मन्दवातेरिता घनाः
12 // tato mumudire devā brahmaviṣṇupurogamāḥ / vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi mandavāteritā ghanāḥ
13 ॥ अथोवाच विधाता तु भगवन्तं जनार्दनम् । कर्तव्यो विधिनोद्वाहस्त्वनयोः शिवयोर्हरे
13 // athovāca vidhātā tu bhagavantaṃ janārdanam / kartavyo vidhinodvāhastvanayoḥ śivayorhare
14 ॥ मुहुर्तो देवसम्प्राप्तो जगन्मङ्गलकारकः । त्वद्रूपा हि महादेवी सहजश्च भवानपि
14 // muhurto devasamprāpto jaganmaṅgalakārakaḥ / tvadrūpā hi mahādevī sahajaśca bhavānapi
15 ॥ दातुमर्हसि कल्याणीमस्मै कामशिवाय तु । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवदेवस्त्रिविक्रमः
15 // dātumarhasi kalyāṇīmasmai kāmaśivāya tu / tacchrutvā vacanaṃ tasya devadevastrivikramaḥ
16 ॥ ददौ तस्यै विधानेन प्रीत्या तां शङ्कराय तु । देवर्षिपितृमुख्यानां सर्वेषां देवयोगिनाम्
16 // dadau tasyai vidhānena prītyā tāṃ śaṅkarāya tu / devarṣipitṛmukhyānāṃ sarveṣāṃ devayoginām
17 ॥ कल्याणं कारयामास शिवयोरादिकेशवः । उपायनानि प्रददुः सर्वे ब्रह्मादयः सुराः
17 // kalyāṇaṃ kārayāmāsa śivayorādikeśavaḥ / upāyanāni pradaduḥ sarve brahmādayaḥ surāḥ
18 ॥ ददौ ब्रह्मेक्षुचापं तु वज्रसारमनश्वरम् । तयोः पुष्पायुधं प्रादादम्लानं हरिरव्ययम्
18 // dadau brahmekṣucāpaṃ tu vajrasāramanaśvaram / tayoḥ puṣpāyudhaṃ prādādamlānaṃ hariravyayam
19 ॥ नागपाशं ददौ ताभ्यां वरुणो यादसांपतिः । अङ्कुशं च ददौ ताभ्यां विश्वकर्मा विशांपतिः
19 // nāgapāśaṃ dadau tābhyāṃ varuṇo yādasāṃpatiḥ / aṅkuśaṃ ca dadau tābhyāṃ viśvakarmā viśāṃpatiḥ
20 ॥ किरीटमग्निः प्रायच्छत्ताटङ्कौ चन्द्रभास्करौ । नवरत्नमयीं भूषां प्रादाद्रत्नाकरः स्वयम्
20 // kirīṭamagniḥ prāyacchattāṭaṅkau candrabhāskarau / navaratnamayīṃ bhūṣāṃ prādādratnākaraḥ svayam
21 ॥ ददौ सुराणामधिपो मधुपात्रमथाक्षयम् । चिन्तामणिमयीं मालां कुबेरः प्रददौ तदा
21 // dadau surāṇāmadhipo madhupātramathākṣayam / cintāmaṇimayīṃ mālāṃ kuberaḥ pradadau tadā
22 ॥ साम्राज्यसूचकं छत्रं ददौ लक्ष्मीपतिः स्वयम् । गङ्गा च यमुना ताभ्यां चामरे चन्द्रभास्वरे
22 // sāmrājyasūcakaṃ chatraṃ dadau lakṣmīpatiḥ svayam / gaṅgā ca yamunā tābhyāṃ cāmare candrabhāsvare
23 ॥ अष्टौ च वसवो रुद्रा आदित्याश्चाश्विनौ तथा । दिक्पाला मरुतः साध्या गन्धर्वाः प्रमथेश्वराः । स्वानिस्वान्यायुधान्यस्यै प्रददुः परितोषिताः
23 // aṣṭau ca vasavo rudrā ādityāścāśvinau tathā / dikpālā marutaḥ sādhyā gandharvāḥ pramatheśvarāḥ / svānisvānyāyudhānyasyai pradaduḥ paritoṣitāḥ
24 ॥ रथांश्च तुरगान्नागान्महावेगान्महाबलान् । उष्टानरोगानश्वांस्तान्क्षुत्तृष्णापरिवर्जितान् । ददुर्वज्रोपमाकारान्सायुधान्सपरिच्छदान्
24 // rathāṃśca turagānnāgānmahāvegānmahābalān / uṣṭānarogānaśvāṃstānkṣuttṛṣṇāparivarjitān / dadurvajropamākārānsāyudhānsaparicchadān
25 ॥ अथाभिषेकमातेनुः साम्राज्ये शिवयोः शिवम् । अथाकरोद्विमानं च नाम्ना तु कुसुमाकरम्
25 // athābhiṣekamātenuḥ sāmrājye śivayoḥ śivam / athākarodvimānaṃ ca nāmnā tu kusumākaram
26 ॥ विधाताम्लानमालं वै नित्यं चाभेद्यमायुधैः । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च कामगं सुसमृद्धिमत्
26 // vidhātāmlānamālaṃ vai nityaṃ cābhedyamāyudhaiḥ / divi bhuvyantarikṣe ca kāmagaṃ susamṛddhimat
27 ॥ यद्गन्धघ्राणमात्रेण भ्रान्तिरोगक्षुर्धातयः । तत्क्षणादेव नश्यन्ति मनोह्लादकरं शुभम्
27 // yadgandhaghrāṇamātreṇa bhrāntirogakṣurdhātayaḥ / tatkṣaṇādeva naśyanti manohlādakaraṃ śubham
28 ॥ तद्विमानमथारोप्य तावुभौ दिव्यदंपती । चामख्याजनच्छत्रध्वजयष्टिमनोहरम्
28 // tadvimānamathāropya tāvubhau divyadaṃpatī / cāmakhyājanacchatradhvajayaṣṭimanoharam
29 ॥ वीणावेणुमृदङ्गादिविविधैस्तौर्यवादनैः । सेव्यमाना सुरगणैर्निर्गत्य नृपमन्दिरात्
29 // vīṇāveṇumṛdaṅgādivividhaistauryavādanaiḥ / sevyamānā suragaṇairnirgatya nṛpamandirāt
30 ॥ ययौ वीथीं विहारेशा शोभयन्ती निजौजसा । प्रतिहर्म्याग्रसंस्थाभिरप्सरोभिः सहस्रशः
30 // yayau vīthīṃ vihāreśā śobhayantī nijaujasā / pratiharmyāgrasaṃsthābhirapsarobhiḥ sahasraśaḥ
31 ॥ सलाजाक्षतहस्ताभिः पुरन्ध्रीभिश्च वर्षिता । गाथाभिर्मङ्गलार्थाभिर्वीणावेण्वादिनिस्वनैः । तुष्यन्ती वीवीथिवीथीषु मन्दमन्दमथाययौ
31 // salājākṣatahastābhiḥ purandhrībhiśca varṣitā / gāthābhirmaṅgalārthābhirvīṇāveṇvādinisvanaiḥ / tuṣyantī vīvīthivīthīṣu mandamandamathāyayau
32 ॥ प्रतिगृह्याप्स रोभिस्तु कृतं नीराजनाविधिम् । अवरुह्य विमानग्रात्प्रविवेश महासभाम्
32 // pratigṛhyāpsa robhistu kṛtaṃ nīrājanāvidhim / avaruhya vimānagrātpraviveśa mahāsabhām
33 ॥ सिंहासनमधिष्ठाय सह देवेन शंभुना । यद्यद्वाञ्छन्ति तत्रस्था मनसैव महाजनाः । सर्वज्ञा साक्षिपातेन तत्तत्कामानपूरयत्
33 // siṃhāsanamadhiṣṭhāya saha devena śaṃbhunā / yadyadvāñchanti tatrasthā manasaiva mahājanāḥ / sarvajñā sākṣipātena tattatkāmānapūrayat
34 ॥ तद्दृष्ट्वा चरितं देव्या ब्रह्मा लोक पितामहः । कामाक्षीति तदाभिख्यां ददौ कामेश्वरीति च
34 // taddṛṣṭvā caritaṃ devyā brahmā loka pitāmahaḥ / kāmākṣīti tadābhikhyāṃ dadau kāmeśvarīti ca
35 ॥ ववर्षाश्चर्यमेघो ऽपि पुरे तस्मिंस्तदाज्ञया । महार्हाणि च वस्तूनि दिव्यान्याभरणानि च
35 // vavarṣāścaryamegho 'pi pure tasmiṃstadājñayā / mahārhāṇi ca vastūni divyānyābharaṇāni ca
36 ॥ चिन्तामणिः कल्पवृक्षः कमला कामधेनवः । प्रतिवेश्म ततस्तस्थुः पुरो देव्याजयाय ते
36 // cintāmaṇiḥ kalpavṛkṣaḥ kamalā kāmadhenavaḥ / prativeśma tatastasthuḥ puro devyājayāya te
37 ॥ तां सेवैकरसाकारां विमुक्तान्यक्रियागुणाः । सर्वकामार्थसंयुक्ता हृष्यन्तः सार्वकालिकम्
37 // tāṃ sevaikarasākārāṃ vimuktānyakriyāguṇāḥ / sarvakāmārthasaṃyuktā hṛṣyantaḥ sārvakālikam
38 ॥ पितामहो हरिश्चैव महादेवश्च वासवः । अन्ये दिशामधीशास्तु सकला देवतागणाः
38 // pitāmaho hariścaiva mahādevaśca vāsavaḥ / anye diśāmadhīśāstu sakalā devatāgaṇāḥ
39 ॥ देवर्षयो नारदाद्याः सनकाद्याश्च योगिनः । महर्षयश्च मन्वाद्या वशिष्ठाद्यास्तपोधनाः
39 // devarṣayo nāradādyāḥ sanakādyāśca yoginaḥ / maharṣayaśca manvādyā vaśiṣṭhādyāstapodhanāḥ
40 ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा याश्चान्या देवजातयः । दिवि भूम्यन्तरिक्षेषु ससंबाधं वसंति ये
40 // gandharvāpsaraso yakṣā yāścānyā devajātayaḥ / divi bhūmyantarikṣeṣu sasaṃbādhaṃ vasaṃti ye
41 ॥ ते सर्वे चाप्यसंबाधं निवसंति स्म तत्पुरे
41 // te sarve cāpyasaṃbādhaṃ nivasaṃti sma tatpure
42 ॥ एवं तद्वत्सला देवी नान्यत्रैत्यखिलाज्जनात् । तोषयामास सततमनुरागेण भूयसा
42 // evaṃ tadvatsalā devī nānyatraityakhilājjanāt / toṣayāmāsa satatamanurāgeṇa bhūyasā
43 ॥ राज्ञो महति भूर्लोके विदुषः सकलेप्सिताम् । राज्ञी दुदोहाभीष्टानि सर्वभूतलवासिनाम्
43 // rājño mahati bhūrloke viduṣaḥ sakalepsitām / rājñī dudohābhīṣṭāni sarvabhūtalavāsinām
44 ॥ त्रिलोकैकमहीपाले सांबिके कामशङ्करे । दशवर्षसहस्राणि ययुः क्षण इवापरः
44 // trilokaikamahīpāle sāṃbike kāmaśaṅkare / daśavarṣasahasrāṇi yayuḥ kṣaṇa ivāparaḥ
45 ॥ ततः कदा चिदागत्य नारदो भगवानृषिः । प्रणम्य परमां शक्तिं प्रोवाच विनयान्वितः
45 // tataḥ kadā cidāgatya nārado bhagavānṛṣiḥ / praṇamya paramāṃ śaktiṃ provāca vinayānvitaḥ
46 ॥ पर ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमैश्वरि । मदसद्भावसंकल्पविकल्पकलनात्मिका
46 // para brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaiśvari / madasadbhāvasaṃkalpavikalpakalanātmikā
47 ॥ जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता । असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी । प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि
47 // jagadabhyudayārthāya vyaktabhāvamupāgatā / asajjanavināśārthā sajjanābhyudayārthinī / pravṛttistava kalyāṇi sādhūnāṃ rakṣaṇāya hi
48 ॥ अयं भण्डो ऽसुरो देवि बाधते जगतां त्रयम् । त्वयैकयैव जेतव्यो न शक्यस्त्वपरैः सुरैः
48 // ayaṃ bhaṇḍo 'suro devi bādhate jagatāṃ trayam / tvayaikayaiva jetavyo na śakyastvaparaiḥ suraiḥ
49 ॥ त्वत्सेवैकपरा देवाश्चिरकालमिहोषिताः । त्वदाज्ञया गमिष्यन्ति स्वानिस्वानि पुराणि तु
49 // tvatsevaikaparā devāścirakālamihoṣitāḥ / tvadājñayā gamiṣyanti svānisvāni purāṇi tu
50 ॥ अमङ्गलानि शून्यानि समृद्धार्थानि संत्वतः । एवं विज्ञापिता देवी नारदेनाखिलेश्वरी । स्वस्ववासनिवासाय प्रेषयामास चामरान्
50 // amaṅgalāni śūnyāni samṛddhārthāni saṃtvataḥ / evaṃ vijñāpitā devī nāradenākhileśvarī / svasvavāsanivāsāya preṣayāmāsa cāmarān
51 ॥ ब्रह्माणं च हरिं शंभुं वासवादीन्दिशां पतीन् । यथार्हं पूजयित्वा तु प्रेषयामास चांबिका
51 // brahmāṇaṃ ca hariṃ śaṃbhuṃ vāsavādīndiśāṃ patīn / yathārhaṃ pūjayitvā tu preṣayāmāsa cāṃbikā
52 ॥ अपराधं ततस्त्यक्तुमपि संप्रेषिताः सुराः । स्वस्वांशैः शिवयोः सेवामादिपित्रोरकुर्वत
52 // aparādhaṃ tatastyaktumapi saṃpreṣitāḥ surāḥ / svasvāṃśaiḥ śivayoḥ sevāmādipitrorakurvata
53 ॥ एतदाख्यानमायुष्यं सर्वमङ्गलकारणम् । आविर्भावं महादेव्यास्तस्या राज्याभिषेचनम्
53 // etadākhyānamāyuṣyaṃ sarvamaṅgalakāraṇam / āvirbhāvaṃ mahādevyāstasyā rājyābhiṣecanam
54 ॥ यः प्रातरुत्थितो विद्वान्भक्तिश्रद्धासमन्वितः । जपेद्धनसमृद्धः स्यात्सुधासंमितवाग्भवेत्
54 // yaḥ prātarutthito vidvānbhaktiśraddhāsamanvitaḥ / japeddhanasamṛddhaḥ syātsudhāsaṃmitavāgbhavet
55 ॥ नाशुभं विद्यते तस्य परत्रेह च धीमतः । यशः प्राप्नोति विपुलं समानोत्तमतामपि
55 // nāśubhaṃ vidyate tasya paratreha ca dhīmataḥ / yaśaḥ prāpnoti vipulaṃ samānottamatāmapi
56 ॥ अचला श्रीर्भवेतस्य श्रेयश्चैव पदेपदे । कदाचिन्न भयं तस्य तेजस्वी वीर्यवान्भवेत्
56 // acalā śrīrbhavetasya śreyaścaiva padepade / kadācinna bhayaṃ tasya tejasvī vīryavānbhavet
57 ॥ तापत्रयविहीनश्च पुरुषार्थैश्च पूर्यते । त्रिसंध्यं यो जपेन्नित्यं ध्यात्वा सिंहासनेश्वरीम्
57 // tāpatrayavihīnaśca puruṣārthaiśca pūryate / trisaṃdhyaṃ yo japennityaṃ dhyātvā siṃhāsaneśvarīm
58 ॥ षण्मासान्महतीं लक्ष्मीं प्राप्नुयाज्जापकोत्तमः
58 // ṣaṇmāsānmahatīṃ lakṣmīṃ prāpnuyājjāpakottamaḥ