44 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः ॥ 62॥ सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह । त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली
44 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite gāndharvalakṣaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 62// sūta uvāca kukudminanastu taṃ lokaṃ raivatasya gatasya ha / tdṛtā puṇyajanaiḥ sarvā rākṣasaiḥ sākuśasthalī
1 ॥ तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः । निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्
1 // tadvai bhrātṛśataṃ tasya dhārmikasya mahātmanaḥ / nibadhyamānaṃ nārācairvidiśaḥ prādravadbhayāt
2 ॥ तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् । अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः
2 // teṣāṃ tu tadbhayakrāntakṣatriyāṇāṃ ca vidrutām / anvavāyastu sumahāṃstatra tatra dvijottamāḥ
3 ॥ शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः । धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह
3 // śāryātā iti vikhyātā dikṣu sarvāsu dharmikāḥ / dhṛṣṭasya dharṣṭikaṃ sarvaṃ raṇadhṛṣṭaṃ babhūva ha
4 ॥ त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्
4 // trisāhasraṃ tu sa gaṇaḥ kṣatriyāṇāṃ mahātmanām / nabhagasya ca dāyādo nābhādo nāma vīryavān
5 ॥ अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः । पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः
5 // aṃbarīṣastu nābhāgirvirūpastasya cātmajaḥ / pṛṣadaśvo virūpasya tasya putro rathītaraḥ
6 ॥ एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः । रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः
6 // ete kṣatraprasūtā vai punaścāṅgirasaḥ smṛtāḥ / rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣetropetā dvijātayaḥ
7 ॥ क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्
7 // kṣuvatastu manoḥ pūrvamikṣvākurabhiniḥsṛtaḥ / tasya putraśataṃ tvāsīdikṣvākorbhūridakṣimam
8 ॥ तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः । शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते
8 // teṣāṃ śreṣṭho vikukṣistu nimirdaṇḍaśca te trayaḥ / śakunipramukhāstasya putrāḥ pañcāśatastu te
9 ॥ उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः । चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि
9 // uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahīkṣitaḥ / catvāriṃśattathāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tu vai diśi
10 ॥ विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः । इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्
10 // virāṭapramukhāste ca dakṣiṇāpatharakṣiṇaḥ / ikṣvākustu vikukṣiṃ vai aṣṭakāyāmathā diśat
11 ॥ राजोवाच । मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल । श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः
11 // rājovāca / māṃsamānaya śrāddhe tvaṃ mṛgānhatvā mahābala / śrāddhaṃ mama tu karttavyamaṣṭakānāṃ na saṃśayaḥ
12 ॥ स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः । मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्
12 // sa gato mṛgayāṃ caiva vacanāttasya dhīmataḥ / mṛgānsahasrakānhatvā pariśrāntaśca vīryavān
13 ॥ भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः । आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके
13 // bhakṣayacchaśakaṃ tatra vikukṣirmṛgayāṃ gataḥ / āgate hi vikukṣai tu samāṃse mahasainike
14 ॥ वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति । तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्
14 // vasiṣṭhaṃ codayāmāsa māṃsa prokṣayatāmiti / tatheti codito rājñā vidhivattadupasthitam
15 ॥ स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् । अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव
15 // sa dṛṣṭvopahataṃ māṃsaṃ kruddho rājānamabravīt / anenopahataṃ māṃsaṃ putreṇa tava pārthiva
16 ॥ शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते । शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ
16 // śaśabhakṣādaduṣṭaṃ vai naiva māṃsaṃ mahādyute / śaśo durātmanā pūrvamamanā bhakṣito 'nagha
17 ॥ तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम । इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्
17 // tena māṃsamidaṃ duṣṭaṃ pitṝṇāṃ nṛpasattama / ikṣvākustu tataḥ kruddho vikukṣimidamabravīt
18 ॥ पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः । शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु
18 // pitṛkarmaṇi nirdiṣṭo mayā ca mṛgayāṃ gataḥ / śaśaṃ bhakṣayase 'raṇye nirghṛṇaḥ pūrvamadya tu
19 ॥ तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा । एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः
19 // tasmātparityajāmi tvāṃ gaccha tvaṃ svena karmaṇā / evamikṣvākuṇā tyakto vasiṣṭhavacanātsutaḥ
20 ॥ इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् । प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्
20 // ikṣvākausaṃsthite tasmiñchaśādaḥ pṛthivīmimām / prāptaḥ paragadharmātmā sa cāyodhyādhipo 'bhavat
21 ॥ तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः । ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः
21 // tadākarotsa rājyaṃ vai vasiṣṭhaparinoditaḥ / tatastenainasā pūrṇo rājyāvastho mahīpatiḥ
22 ॥ कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् । ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः
22 // kālena gatavānso 'tha śakṛnmūtrataraṅgitam / jñātvaivametadākhyānaṃ nā vidhirbhakṣayedbudhaḥ
23 ॥ मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् । एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः
23 // māṃsabhakṣayitāmutra yasya māṃsamihādmyaham / etanmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
24 ॥ शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् । इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा
24 // śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān / indrasya vṛṣabhūtasya kakutstho jayate purā
25 ॥ पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः । अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः
25 // pūrvamāḍībake yuddhe kakutsthastena saṃsmṛtaḥ / anenāstu kakutsthasya pṛthuścānena sa smṛtaḥ
26 ॥ दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् । अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः
26 // dṛṣadaśvaḥ pṛthoḥ putrastasmādandhrastu vīryavān / andhrāttu yuvanāśvastu śāvastastasya cātmajaḥ
27 ॥ जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः
27 // jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā / śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahāyaśāḥ
28 ॥ बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः । यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः
28 // bṛhadaśvasutaścāpi kuvalāśva iti śrutaḥ / yastu dhundhuvadhādrājā dhundhumāratvamāgataḥ
29 ॥ ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् । यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्
29 // ṛṣaya ūcuḥ dhundhorvadhaṃ mahāprājña ghotumicchāma vistarāt / yadarthaṃ kuvalāśvasya dhundhumāratvamāgatam
30 ॥ सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः । सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः
30 // sūta uvāca kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ / sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ
31 ॥ बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः । कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्
31 // babhūvurdhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ / kuvalāśvaṃ mahāvīryaṃ śūramuttamadhārmikam
32 ॥ बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः । पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह
32 // bṛhadaśvo hyabhyaṣiñcattasminrājye narādhipaḥ / putrasaṃkrāmitaśrīstu vanaṃ rājā viveśa ha
33 ॥ बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् । प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्
33 // bṛhadaśvaṃ mahārājaṃ śūramuttamadhārmikam / prayāsyantamutaṅkastu brahmarṣiḥ pratyavārayat
34 ॥ उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति । निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव
34 // uttaṅka uvāca bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tattāvatkarttumarhati / nirudvignastapaschartuṃ na hi śakro 'pi pārthiva
35 ॥ ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै । समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते
35 // mamāśramasamīpeṣu merorhi paritastu vai / samudro vālukāpūrṇastatra tiṣṭhati bhūpate
36 ॥ देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः । अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्
36 // devatānāmavadhyastu mahākāyo mahābalaḥ / antarbhūmigatastatra vālukāntarhito mahān
37 ॥ राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः । शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
37 // rākṣasasya madhoḥ putro dhundhurnāma mahāsuraḥ / śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam
38 ॥ संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति । यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना
38 // saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati / yadā tadā mahī tatra calati sma sakānanā
39 ॥ तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् । आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्
39 // tasya niśvāsavātena raja uddhūyate mahat / ādityapathamāvṛtya saptāhaṃ bhūmikaṃpanam
40 ॥ सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् । तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे
40 // savisphuliṅgaṃ sajvāraṃ sadhūmamatidāruṇam / tena rājanna śaknomi tasminsthātuṃ sva āśrame
41 ॥ तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया । तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति
41 // taṃ vāraya mahābāho lokānāṃ hitakāmyayā / tejaste sumahadviṣmustejasāpyāyayiṣyati
42 ॥ लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे । त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते
42 // lokāḥ svasthā bhavantvadya tasminvinihate sure / tvaṃ hi tasya vadhārthāya samarthaḥ pṛthivīpate
43 ॥ विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ । न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते
43 // viṣṇunā ca varo datto mama pūrva yato 'nagha / na hi dhundhurmahāvīryastejasālpena śākyate
44 ॥ निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि । वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्
44 // nirdagdhuṃ pṛthivīpālairapi varṣaśatairapi / vīryaṃ hi sumahattasya devairapi durāsadam
45 ॥ एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना । कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे
45 // evamuktastu rājarṣiruttaṅkena mahātmanā / kuvalāśvaṃ tu taṃ prādāttasmin dhundhunivāraṇe
46 ॥ भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः
46 // bhagavannyastaśasbho 'hamayaṃ tu tanayo mama / bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ
47 ॥ स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् । जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः
47 // sa tamādiśya tanayaṃ dhundhumāgṇamacyutam / jagāma sa vanāyaiva tapase śaṃsitavrataḥ
48 ॥ कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः । सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः
48 // kuvalāśvastu dharmātmā piturvacanamāśritaḥ / sahakrairekaviṃśatyā putrāṇāṃ saha pārthivaḥ
49 ॥ प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे । तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा
49 // prāyāduttaṅkasahito dhundhostasya nivāraṇe / tamāviśattato viṣṇurbhagavānsvena tejasā
50 ॥ उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया । तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्
50 // uttaṅkasya niyogāttu lokānāṃ hitakāmyayā / tasminprayāte durdharṣe divi śabdo mahānabhūt
51 ॥ अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति । दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्
51 // adya prabhṛtyeṣa nṛpo dhundhumāro bhaviṣyati / divyaiḥ puṣpaiśca taṃ devāḥ saṃmatātsamavākiran
52 ॥ देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् । स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्
52 // devadundubhayaścaiva praṇedurhi tadā bhṛśam / sa gatvā puruṣavyāghrastanayaiḥ saha vīryavān
53 ॥ समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् । तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा
53 // samudraṃ khānayāmāsa vālukāpūrṇamavyayam / tasya putraiḥ khanadbhiśca vālukāntarhitastadā
54 ॥ धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् । मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव
54 // dhundhurāsāditastatra diśamāśritya paścimām / mukhajenāgninā kruddho lokānudvartayanniva
55 ॥ वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये । सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्
55 // vāri susrāva cogena mahodadhirivodaye / somasya so 'suraśreṣṭho dhārormikalilo mahān
56 ॥ तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे । ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्
56 // tasya putrāstu nirdagdhāstraya urvaritā mṛdhe / tataḥ sa rājātibalo rākṣasaṃ taṃ mahābalam
57 ॥ आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् । तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः
57 // āsasāda mahātejā dhundhuṃ bandhunibarhaṇam / tasya vārimayaṃ vegamapi vatsa narādhipaḥ
58 ॥ योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा । निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्
58 // yogī yogena vahniṃ ca śamayāmāsa vāriṇā / nirasyantaṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam
59 ॥ उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः । उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने
59 // uttaṅkaṃ darśayāmāsa kṛtakarmā narādhipaḥ / uttaṅkaśca varaṃ prādāttasmai rājñe mahātmane
60 ॥ ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् । धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्
60 // dadataścākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiścāpya dhuṣyatām / dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam
61 ॥ पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः । तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते
61 // putrāṇāṃ cākṣayāṃllokānsvarge ye rakṣasā hatāḥ / tasya putrāstrayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate
62 ॥ भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ । धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः
62 // bhadrāśvaḥ kapilāśvaśca kanīyāṃsau tu tau smṛtau / dhaindhumārirdṛḍhāśvaśca haryaśvastasya cātmajaḥ
63 ॥ हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा । संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः
63 // haryaśvasya nikuṃbho 'bhūtkṣātradharmarataḥ sadā / saṃhatāśvo nikuṃbhasya suto raṇaviśāradaḥ
64 ॥ कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ । तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती
64 // kṛśāśvaścākṛtāśvaśca saṃhatāśvasutāvubhau / tasya patnī haimavatī satī mātā dṛṣadvatī
65 ॥ विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् । युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
65 // vikhyātā triṣu lokeṣu putraścāsya prasenajit / yuvanāśvasutastasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ
66 ॥ अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता । अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता
66 // atyantadhārmikā gaurī tasya patnī pativratā / abhiśastā tu sā bhartrā nadī sā bāhudā kṛtā
67 ॥ तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह । मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः
67 // tasyāstu gaurikaḥ putraścakravartī babhūva ha / māndhātā yauvanāśvo vai trailokyavijayī nṛpaḥ
68 ॥ अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः । यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति
68 // atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā dvijāḥ / yāvatsūrya udayate yāvacca pratitiṣṭhati
69 ॥ सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते । तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्
69 // sarvaṃ tadyauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetramucyate / tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat
70 ॥ साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा
70 // sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi / pativratā ca jyeṣṭhā ca bhātṝṇāmayutasya sā
71 ॥ तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः । पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्
71 // tasyāmutpādayāmāsa māndhātā trīnsutanprabhuḥ / purukutsamaṃbarīṣaṃ mucukundaṃ ca viśrutam
72 ॥ अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः । नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः
72 // aṃbarīṣasya dāyādo yuvanāśvo 'paraḥ smṛtaḥ / narmadāyāṃ samutpannaḥ saṃbhūtastasya cātmajaḥ
73 ॥ संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् । रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा
73 // saṃbhūtasyātmajaḥ putro ṅyanaraṇyaḥ pratāpavān / rāvaṇena hato yena trailokyaṃ vijitaṃ purā
74 ॥ तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः
74 // tena dṛśyonaraṇyasya haryaśvastasya cātmajaḥ / haryaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe ca sumatirnṛpaḥ
75 ॥ तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः । आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः
75 // tasya putro 'bhavadrājā tridhanvā nāma dhārmikaḥ / āsīttridhanvanaścāpi vidvāṃstrayyāruṇiḥ prabhuḥ
76 ॥ तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः । तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः
76 // tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūnmahābalaḥ / tena bhāryā vidarbhasya tdṛtā hatvā divaukasaḥ
77 ॥ पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह । कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च
77 // pāṇigrahaṇamantreṣu niṣṭānaṃ prāpiteṣviha / kāmādbalācca mohācca saṃharṣeṇa balena ca
78 ॥ भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता । तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्
78 // bhāvinor'thasya ca balāttatkṛtaṃ tena dhīmatā / tamadharmeṇa saṃyuktaṃ pitā bhayyāruṇo 'tyajat
79 ॥ अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः । पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः
79 // apadhvaṃseti bahuśo vadankrodhasamanvitaḥ / pitaraṃ so 'bravīdekaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ
80 ॥ पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय । नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन
80 // pitā cainamathovāca śvapākaiḥ saha varttaya / nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana
81 ॥ इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः । न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः
81 // ityuktaḥ sa nirākrāmannagarādvacanā dvibhoḥ / na cainaṃ vārayāmāsa vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
82 ॥ स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके । पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ
82 // sa tu satyavrato dhīmāñśvapākāvasathāntike / pitrā tyakto 'vasaddhīraḥ pitā cāsya vanaṃ yayau
83 ॥ तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः । समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा
83 // tasmiṃstu viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ / samā dvādaśa saṃpūrmāstenādharmeṇa vai tadā
84 ॥ दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः । संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः
84 // dārāṃstu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ / saṃnyasya sāgarānūpe cacāra vipulaṃ tapaḥ
85 ॥ तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् । शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै
85 // tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃputramaurasam / śiṣṭānāṃ bharaṇārthāya vyakrīṇādgośatena vai
86 ॥ तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः । महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः
86 // taṃ tu baddhaṃ gale dṛṣṭavā vikrayārthaṃ narottamaḥ / maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayāmāsa suvrataḥ
87 ॥ सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च
87 // satyavrato mahābuddhirbharaṇaṃ tasya cākarot / viśvāmitrasya tuṣṭyarthamanukaṃpārthameva ca
88 ॥ सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः । महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः
88 // so 'bhavadgālavo nāma gale baddho mahātapāḥ / maharṣiḥ kauśikastāta tena vīreṇa mokṣitaḥ
89 ॥ तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया । विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः
89 // tasya vratena bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā / viśvāmitrakalatraṃ ca babhāra vinaye sthitaḥ
90 ॥ हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् । विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः
90 // hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca jalecarān / viśvāmitrāśramābhyāse tanmāṃsamanayattataḥ
91 ॥ उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् । पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते
91 // upāṃśuvratamāsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm / piturniyogādabhajannṛpe tu vanamāsthite
92 ॥ अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः । याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत
92 // ayodhyāṃ caiva rāṣṭraṃ ca tathaivāntaḥ puraṃ puniḥ / yājyotthānyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata
93 ॥ सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् । वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना
93 // satyavrataḥ subālyāttu bhāvinor'thasya vai balāt / vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa manyunā
94 ॥ पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् । न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै
94 // pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam / na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena vai
95 ॥ पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे
95 // pāṇigrahamamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade / evaṃ satyavratastāṃ vai hṛtavānsaptame pade
96 ॥ जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति । इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्
96 // jānandharmānvasiṣṭhastu navamantrānihecchati / iti satyavrato roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot
97 ॥ गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः । न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै
97 // guṇabuddhyā tu bhagavānvasiṣṭhaḥ kṛtavāṃstapaḥ / na tu satyavrato 'budhyadupāṃśuvratamasya vai
98 ॥ तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः । तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः
98 // tasmiṃstu paramo roṣaḥ piturāsīnmahātmanaḥ / tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣatpākaśāsanaḥ
99 ॥ तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि । कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति
99 // tena tvidānīṃ vahatā dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi / kulasya niṣkṛtiḥ svasya sṛteyaṃ ca bhavediti
100 ॥ ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् । अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः
100 // tato vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ na vārayat / abhiṣekṣyāmyahaṃ naṣṭe paścādenamiti prabhuḥ
101 ॥ स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली । अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः
101 // sa tu dvādaśavarṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahanbalī / avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ
102 ॥ सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः । तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः
102 // sarvakāmadughāṃ dhenuṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ / tāṃ vai krodhācca mohācca śramaccaiva kṣudhānvitaḥ
103 ॥ दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः । सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्
103 // dasyudharmagato dṛṣṭvā jaghāna balināṃ varaḥ / satu māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān
104 ॥ भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् । प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्
104 // bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭhastaṃ tadātyajat / provāca caiva bhagavānvasiṣṭhastaṃ nṛpātmajam
105 ॥ पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै । यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम
105 // pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkuma pohya vai / yadi te trīṇi śaṅkūni na syurhi puruṣādhama
106 ॥ पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च । अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः
106 // pituścāpāritoṣeṇa gurordegadhrīvadhena ca / aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ
107 ॥ एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः । त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः
107 // evaṃ sa trīṇi śaṅkūni dṛṣṭvā tasya mahātapāḥ / triśaṅkuriti hovāca triśaṅkustena sa smṛtaḥ
108 ॥ विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते । ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे
108 // viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte / tatastasmai varaṃ prādāttadā prītastriśaṅkave
109 ॥ छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः । सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः
109 // chandyamāno vareṇātha guruṃ vavrenṛpātmajaḥ / saśarīro vraje svargamityevaṃ yācito varaḥ
110 ॥ अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके । अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः
110 // anāvṛṣṭibhaye tasmiñjāte dvādaśavārṣike / abhiṣicya rājye pitrye yojayāmāsa taṃ muniḥ
111 ॥ मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः । सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः
111 // miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ / saśarīraṃ tadā taṃ vai divamāropayatprabhuḥ
112 ॥ मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् । अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः
112 // miṣatastu vasiṣṭhasya tadadbhutamivābhavat / atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā janāḥ
113 ॥ विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते । देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः
113 // viśvāmitraprasādena triśaṅkurdivirājate / devaiḥ sārddhaṃ mahātejānugrahāttasya dhīmataḥ
114 ॥ तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा । कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्
114 // tasya satyaratā nāma bhāryā kaikayavaṃśajā / kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam
115 ॥ स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः । अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः
115 // sa tu rājā hariścandrastraiśaṅkava iti śrutaḥ / ahartā rājasūyasya samraḍiti pariśrutaḥ
116 ॥ हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् । हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते
116 // hariścandrasya tu suto rohito nāma vīryavān / harito rohitasyātha cañcurharīta ucyate
117 ॥ विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः । चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः
117 // vinayaśca sudevaśca cañcuputrau babhūvatuḥ / caitā sarvasya kṣatrasya vijayastena sa smṛtaḥ
118 ॥ रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः । रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्
118 // rurukastanayastasya rājā dharmārthakovidaḥ / rurukāttu vṛkaḥ putrastasmādbāhurvijajñivān
119 ॥ हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः । शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा
119 // haihayaistālajaṅghaiśca nirasto vyasanī nṛpaḥ / śakairyavanakāṃbojaiḥ pāradaiḥ pahlavaistathā
120 ॥ नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा । सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै
120 // nātyarthaṃ dhārmiko 'bhūtsa dharmye sati yuge tathā / sagarastu suto bāhorjajñe saha gareṇa vai
121 ॥ भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः । अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः
121 // bhṛgorāśramamāsādya hyaurvaiṇa parirakṣitaḥ / agneyamastraṃ labdhvā tu bhārgavātsagaro nṛpaḥ
122 ॥ जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् । शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः
122 // jaghāna pṛthivīṃ gatvā tālajaṅghānsahaihayān / śakānāṃ pahlavānāṃ ca dharmaṃ nirasadacyutaḥ
123 ॥ क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् । ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्
123 // kṣatriyāṇāṃ tathā teṣāṃ pāradānāṃ ca dharmavit / ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ sa sagaro rājā gareṇa saha jajñivān
124 ॥ किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् । धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः
124 // kimarthaṃ vā śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām / dharmānkulocitānkruddho rājā nirasadacyutaḥ
125 ॥ सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल । हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः
125 // suta uvāca bāhorvyasaninastasya tdṛtaṃ rājyaṃ purā kila / haihayaistālajaṅghaiśca śakaiḥ sārddhaṃ samāgataiḥ
126 ॥ यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा । हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा
126 // yavanāḥ pāradāścaiva kāṃbojāḥ pahlavāstathā / haihayārthaṃ parākrāntā ete pañca gaṇāstadā
127 ॥ त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् । वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्
127 // tdṛtarājyastadābāhuḥ saṃnyasya sa tadā gṛham / vanaṃ praviśya dharmātmā saha patnyā tapo 'carat
128 ॥ कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः । वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च
128 // kadācidapyakalpaḥ sa toyārthaṃ prasthito nṛpaḥ / vṛddhatvāddurbalatvācca hyantarā sa mamāra ca
129 ॥ पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् । सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया
129 // patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'pyagāt / sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā
130 ॥ सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् । और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्
130 // sā tu bhartuścitāṃ kṛtvā vahniṃ taṃ samārohayat / aurvastaṃ bhārgavo dṛṣṭvā kāruṇyāddhi nyavarttayat
131 ॥ तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह । व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्
131 // tasyāśrame tu garbhaṃ sā gareṇa ca tadā saha / vyajāyata mahābāhuṃ sagaraṃ nāma dharmikam
132 ॥ और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः । अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्
132 // aurvastu jātakarmādīnkṛtvā tasya mahātmanaḥ / adhyāpya vedāñchāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat
133 ॥ ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा । पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः
133 // tataḥ śakānsa yavanānkāṃbojānpāradāṃstathā / pahlavāṃścaiva niḥśeṣānkartuṃ vyavasito nṛpaḥ
134 ॥ ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना । वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः
134 // te hanyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā / vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ sarve saṃprāptāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ
135 ॥ वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः । सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा
135 // vasiṣṭho vīkṣya tānyuktānvinayona mahāmuniḥ / sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tathā
136 ॥ सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च । जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह
136 // sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ ca gurorvākyaṃ niśamya ca / jaghāna dharmaṃ vai teṣāṃ veṣānyatvaṃ cakāra ha
137 ॥ अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् । यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च
137 // arddhaṃ śākānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat / yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāṃbojānāṃ tathaiva ca
138 ॥ पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः । निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना
138 // pāradā muktakeśāśca pahlavāḥ śmaśrudhāriṇaḥ / niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtāstena mahātmanā
139 ॥ शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह । कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा
139 // śakā yavana kāṃbojāḥ pahlavāḥ pāradaiḥ saha / kalisparśā mahiṣikā dārvascholāḥ khaśāstathā
140 ॥ सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः । वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना
140 // sarve te kṣatriyagaṇā dharmasteṣāṃ nirākṛtaḥ / vasiṣṭhavacanātpūrvaṃ sagareṇa mahātmanā
141 ॥ स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् । अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः
141 // sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasundharām / aśvaṃ vai cārayāmāsa vājimedhāya dīkṣitaḥ
142 ॥ तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे । वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः
142 // tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe / velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ
143 ॥ स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः । आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे
143 // sa taṃ deśaṃ sutaiḥ sarvaiḥ khānayāmāsa pārthivaḥ / āseduśca tatastasminkhanantaste mahārmave
144 ॥ तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् । विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्
144 // tamādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim / viṣṇuṃ kapilarūpeṇa haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum
145 ॥ तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते । दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः
145 // tasya cakṣuḥ samāsādya tejastatpratipadyate / dagdhāḥ putrāstadā sarvecatvārastvavaśeṣitāḥ
146 ॥ बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः । शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः
146 // barhiketuḥ suketuśca tathā dharmarathaśca yaḥ / śūraḥ pañcajanaścaiva tasya vaṃśakarāḥ prabhoḥ
147 ॥ प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् । अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा
147 // prādācca tasya bhagavānharirnārāyaṇo varān / akṣayatvaṃ svavaṃśasya vājimedhaśataṃ tathā
148 ॥ विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः
148 // vibhuḥ putraṃ samudraṃ ca svarge vāsaṃ tathākṣayam / taṃ samudro 'śvamādāya vavande saritāṃpatiḥ
149 ॥ सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै । तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः
149 // sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya vai / taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrātprāpya pārthivaḥ
150 ॥ आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः । षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो
150 // ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ caiva punaḥ punaḥ / ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi dagdhānyasya ruṣā vibho
151 ॥ तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् । पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्
151 // teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭāni mahātmanām / putrāṇāṃ tu sahasrāṇi ṣaṣṭistu iti naḥ śrutam
152 ॥ ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः । विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद
152 // ṛṣaya ūcuḥ sagarasyātmajā nānā kathaṃ jātā mahābalāḥ / vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena vā vada
153 ॥ सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे । ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः
153 // suta uvāca dvepatnyau sagarasyāstāṃ tapasā dagadhakilbiṣe / jyeṣṭhā vidarbhaduhitā keśinī nāma nāmataḥ
154 ॥ कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी । अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि
154 // kanīyasī tu yā tasyapatnī paramadharmiṇī / ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi
155 ॥ और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः । एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्
155 // aurvastābhyāṃ varaṃ prādāttapasārādhitaḥ prabhuḥ / ekā janiṣyate putraṃ vaṃśakarttāramīpsitam
156 ॥ षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति । मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्
156 // ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi dvitīyā janayiṣyati / munestu vacanaṃ śrutvā keśinī putramekakam
157 ॥ वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि । षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा
157 // vaṃśasya kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ jagrāha nṛpa saṃsadi / ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi suparṇabhaginī tathā
158 ॥ महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा । अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत
158 // mahābhāgā pramuditā jagrāha sumatistathā / atha kāle gate jyeṣṭhā jyeṣṭhaṃ putraṃ vyajāyata
159 ॥ असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् । सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी
159 // asamañja iti khyātaṃ kākutsthaṃ sagarātmajam / sumatistvapi jajñe vai garbhatuṃbaṃ yaśasvinī
160 ॥ षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः । घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः
160 // ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇāṃ tuṃbamadhyādvinissṛtāḥ / ghṛtapūrṇeṣu kuṃbheṣu tāngarbhānyadadhāttataḥ
161 ॥ धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः । ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्
161 // dhātrīścaikaikaśaḥ prādāttāvatīḥ poṣaṇe nṛpaḥ / tato navasu māseṣu samuttasthuryathāsukham
162 ॥ कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः । कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः
162 // kumārāste mahābhāgāḥ sagaraprītivarddhanāḥ / kālena mahātā caiva yaivanaṃ samupāśritāḥ
163 ॥ केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः । असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः
163 // keśinyāstanayo yo 'nyaḥ sagarasyātmasaṃbhavaḥ / asamañja iti khyāto varhiketurmahābalaḥ
164 ॥ पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् । तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्
164 // paurāṇāmahite yuktaḥ pitrā nirvāsitaḥ purāt / tasya putroṃ'śumānnāma asamañjasya vīryavān
165 ॥ तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः । दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः
165 // tasya putrastu dharmātmā dilīpa iti viśrutaḥ / dilīpāttu mahātejā vīro jāto bhagīrathaḥ
166 ॥ येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता । इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता
166 // yena gaṅgā saricchreṣṭhā vimānairupaśobhitā / ihānītā sureśādvai duhitṛtve ca kalpitā
167 ॥ अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः । भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः
167 // atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā janāḥ / bhagīrathastu tāṃ gaṅgāmānayāmāsa karmabhiḥ
168 ॥ तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः । भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह
168 // tasmādbhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśavittamaiḥ / bhagīrathasutaścāpi śruto nāma babhūvaha
169 ॥ नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः । अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्
169 // nābhāgastasya dāyādo nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ / ambarīṣaḥ sutastasya siṃdhudvīpastato 'bhavat
170 ॥ पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् । नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता
170 // pūrve vaṃśapurāṇajñā gāyantīti pariśrutam / nābhāgeraṃbarīṣasya bhujābhyāṃ paripālitā
171 ॥ बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता । अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्
171 // babhūva vasudhātyarthaṃ tāpatrayavivarjitā / ayutāyuḥ sutastasya siṃdhudvīpasya vīryavān
172 ॥ अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः । दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली
172 // ayutāyostu dāyāda ṛtuparṇo mahāyaśāḥ / divyākṣahṛdayajño 'sau rājā nalasakho balī
173 ॥ नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ । वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः
173 // nalau dvāviti vikhyātau purāṇeṣu dṛḍhavratau / vīrasenātmajaścaiva yaścekṣvākukulodvahaḥ
174 ॥ ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः । सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्
174 // ṛtuparṇasya putro 'bhūtsarvakāmo janeśvaraḥ / sudāsastasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat
175 ॥ सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः । ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः
175 // sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ / khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā sitrasahaśca saḥ
176 ॥ वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके । अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये
176 // vasiṣṭhastu mahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake / aśmakaṃ janayāmāsa tvikṣvākukulavṛddhaye
177 ॥ अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् । अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति
177 // aśmakasyauraso yastu mūlakastatsuto 'bhavat / atrāpyudāharantīmaṃ mūlakaṃ vai nṛpaṃ prati
178 ॥ स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् । विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः
178 // sa hi rāmabhayādrājā strībhiḥ parivṛto 'vasat / vivastrastrāṇamicchanvai nārīkavaca īśvaraḥ
179 ॥ मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः । तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली
179 // mūlakasyāpi dharmātmā rājā śatarathaḥ smṛtaḥ / tasmācchatarathājjajñe rājā tviḍaviḍo balī
180 ॥ आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् । पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत
180 // āsīttvaiḍaviḍaḥ śrīmānkṛśaśarmā pratāpavān / putro viśvasahasrasya putrīkasyāṃ vyajāyata
181 ॥ दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः । येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्
181 // dilīpastasya putro 'bhūtkhaṭvāṅga iti viśrutaḥ / yena svargādihāgatya muhūrttaṃ prāpya jīvitam
182 ॥ त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि । दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत
182 // trayo 'bhisaṃhitā lokā buddhyā satyena caiva hi / dīrghabāhuḥ sutastasya raghustasmādajāyata
183 ॥ अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् । राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः
183 // ajaḥ putro raghoścāpi tasmājjajñe sa vīryavān / rājā daśaratho nāma ikṣvākukulanandanaḥ
184 ॥ रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः । भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः
184 // rāmo dāśarathirvīro dharmajño lokaviśrutaḥ / bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaśca mahābalaḥ
185 ॥ माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् । शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता
185 // mādhavaṃ lavaṇaṃ hatvā gatvā madhuvanaṃ ca tat / śatrughrena purī tatra mathurā viniveśitā
186 ॥ सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ । पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्
186 // subāhuḥ śūrase naśca śatrughnasya sutāvubhau / pālayāmāsatustau tu vaidehyau mathurāṃ purīm
187 ॥ अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ । हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः
187 // aṅgadaścandraketuśca lakṣmaṇasyātmajāvubhau / himavatparvatasyānte sphītau janapadau tayoḥ
188 ॥ अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी । चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा
188 // aṅgadasyāṅgadākhyātā deśe kārayate purī / candraketostu vikhyātā candracakrā purī śubhā
189 ॥ भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च । गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः
189 // bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkara eva ca / gāndhāraviṣaye siddhe tayoḥ puryo mahātmanoḥ
190 ॥ तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी । पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती
190 // takṣasya dikṣu vikhyātā nāmnā takṣaśilā purī / puṣkarasyāpi vīrasya vikhyātā puṣkarāvatī
191 ॥ गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः । रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः
191 // gāthāṃ caivātra gāyanti ye purāṇa vido janāḥ / rāmeṇa baddhāṃ satyārthāṃ mahātmyāttasya dhīmataḥ
192 ॥ श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः । आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः
192 // śyāmo yuvā lohitākṣo dīptāsyo mītabhāṣitaḥ / ājānubāhuḥ sumukhaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ
193 ॥ दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् । ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः
193 // daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyamakārayat / ṛksāmayajuṣāṃ ghoṣo yo ghoṣaśca mahāsvanaḥ
194 ॥ अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति । जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः
194 // avyucchinno 'bhavadrājye dīyatāṃ bhujyatāmiti / janasthāne vasankāryaṃ tridaśānāṃ cakāra saḥ
195 ॥ तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः । सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः
195 // tamāgaskāriṇaṃ pūrvaṃ paulastyaṃ manujarṣabhaḥ / sītāyāḥ padamanvicchannijaghāna mahāyaśāḥ
196 ॥ सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा । अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ
196 // sattvavānguṇasaṃpanno dīpyamānaḥ svatejasā / atisūryaṃ ca vahniṃ ca rāmo dāśarathirbabhau
197 ॥ एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः । कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत
197 // evameṣa mahābāhostasya putrau babhūvatuḥ / kuśo lava iti khyāto tayordeśau nibodhata
198 ॥ कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली । रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु
198 // kuśasya kośalā rājyaṃ purī cāpi kuśasthalī / ramyā niveśitā tena vindhyaparvatasānuṣu
199 ॥ उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः । श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत
199 // uttarākośale rājya lavasya ca mahātmanaḥ / śrāvastirlokavikhyātā kuśavaṃśaṃ nibodhata
200 ॥ कुशस्य पुत्रो धर्मात्मा ह्यतिथिः सुप्रियातिथिः । अतिथेरपि विख्यातो निषधो नाम पार्थिवः
200 // kuśasya putro dharmātmā hyatithiḥ supriyātithiḥ / atitherapi vikhyāto niṣadho nāma pārthivaḥ
201 ॥ निषधस्य नलः पुत्रो नलस्य तु नाभाः सुतः । नभसः पुण्डरीकस्तु क्षेम धन्वा ततः स्मृतः
201 // niṣadhasya nalaḥ putro nalasya tu nābhāḥ sutaḥ / nabhasaḥ puṇḍarīkastu kṣema dhanvā tataḥ smṛtaḥ
202 ॥ क्षेमधन्वसुतो राजा देवानीकः प्रतापवान् । आसीदहीनगुर्नाम देवानीकात्मजः प्रभुः
202 // kṣemadhanvasuto rājā devānīkaḥ pratāpavān / āsīdahīnagurnāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ
203 ॥ अहीन गोस्तु दायादः पारियात्रो महायशाः । दलस्तस्यात्मजश्चापि तस्माज्जज्ञे बलो नृपः
203 // ahīna gostu dāyādaḥ pāriyātro mahāyaśāḥ / dalastasyātmajaścāpi tasmājjajñe balo nṛpaḥ
204 ॥ उलूको नाम धर्मात्मा बलपुत्रो बभूव ह । वज्रनाभः सुतस्तस्य शङ्खणस्तस्य चात्मजः
204 // ulūko nāma dharmātmā balaputro babhūva ha / vajranābhaḥ sutastasya śaṅkhaṇastasya cātmajaḥ
205 ॥ शङ्खणस्य सुतो विद्वान् व्युषिताश्व इति श्रुतः । व्युषिताश्वसुतश्चापि राजा विश्वसहः किल
205 // śaṅkhaṇasya suto vidvān vyuṣitāśva iti śrutaḥ / vyuṣitāśvasutaścāpi rājā viśvasahaḥ kila
206 ॥ हिरण्यनाभः कौशल्यो वरिष्ठस्तत्सुतो ऽभवत् । पौष्यञ्जेश्च स वै शिष्यः स्मृतः प्राच्येषु सामसु
206 // hiraṇyanābhaḥ kauśalyo variṣṭhastatsuto 'bhavat / pauṣyañjeśca sa vai śiṣyaḥ smṛtaḥ prācyeṣu sāmasu
207 ॥ शतानि संहितानां तु पञ्च यो ऽधीतवांस्ततः । तस्मादधिगतो योगो याज्ञवल्क्येन धीमता
207 // śatāni saṃhitānāṃ tu pañca yo 'dhītavāṃstataḥ / tasmādadhigato yogo yājñavalkyena dhīmatā
208 ॥ पुष्पस्तस्य सुतो विद्वान्ध्रुवसंधिश्च तत्सुतः । सुदर्शनस्तस्य सुतो ह्यग्निवर्मः सुदर्शनात्
208 // puṣpastasya suto vidvāndhruvasaṃdhiśca tatsutaḥ / sudarśanastasya suto hyagnivarmaḥ sudarśanāt
209 ॥ अग्निवर्णस्य शीघ्रस्तु शीघ्रकस्य मरुः स्मृतः । मरुस्तु योगमास्थाय कलापग्राममास्थितः
209 // agnivarṇasya śīghrastu śīghrakasya maruḥ smṛtaḥ / marustu yogamāsthāya kalāpagrāmamāsthitaḥ
210 ॥ एकोनविंशप्रयुगे क्षत्रप्रावर्त्तकः प्रभुः । प्रभुसुतो मरोः पुत्रः सुसंधिस्तस्य चात्मजः
210 // ekonaviṃśaprayuge kṣatraprāvarttakaḥ prabhuḥ / prabhusuto maroḥ putraḥ susaṃdhistasya cātmajaḥ
211 ॥ सुसंधेश्च तथा मर्षः सहस्वान्नाम नामतः । आसीत्सहस्वतः पुत्रो राजा विश्रुतवानिति
211 // susaṃdheśca tathā marṣaḥ sahasvānnāma nāmataḥ / āsītsahasvataḥ putro rājā viśrutavāniti
212 ॥ तस्यासीद्विश्रुतवतः पुत्रो राजा बृहद्बलः । एते हीक्ष्वाकुदायादा राजानः शतशः स्मृताः
212 // tasyāsīdviśrutavataḥ putro rājā bṛhadbalaḥ / ete hīkṣvākudāyādā rājānaḥ śataśaḥ smṛtāḥ
213 ॥ वंशे प्रधाना ये तस्मिन्प्राधान्येन तु कीर्त्तिताः । पठन्सम्यगिमां सृष्टिमादित्यस्य विवस्वतः
213 // vaṃśe pradhānā ye tasminprādhānyena tu kīrttitāḥ / paṭhansamyagimāṃ sṛṣṭimādityasya vivasvataḥ
214 ॥ प्रजावानेति सायुज्यं मनोर्वेवस्वतस्य सः । श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च
214 // prajāvāneti sāyujyaṃ manorvevasvatasya saḥ / śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca
215 ॥ विपाप्मा विरजाश्चैव आयुष्माञ्जायते ऽच्युतः
215 // vipāpmā virajāścaiva āyuṣmāñjāyate 'cyutaḥ