39 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ 31॥ वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् । प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
39 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 31// vasiṣṭha uvāca brahmaṇo vacanaṃ śrutvā sa praṇamya jagadgurum / prasannacetāḥ subhṛśaṃ śivalokaṃ jagāma ha
1 ॥ लक्षयोजनमूर्द्ध्वं च ब्रह्मलोका द्विलक्षणम् । अथनिर्वचनीयं च योगिगम्यं परात्परम्
1 // lakṣayojanamūrddhvaṃ ca brahmalokā dvilakṣaṇam / athanirvacanīyaṃ ca yogigamyaṃ parātparam
2 ॥ वैकुण्ठो दक्षिणे यस्माद्गौरीलोकश्च वामतः । यदधो ध्रुवलोकश्च सर्वलोकपरस्तु सः
2 // vaikuṇṭho dakṣiṇe yasmādgaurīlokaśca vāmataḥ / yadadho dhruvalokaśca sarvalokaparastu saḥ
3 ॥ तपोवीर्यगती रामः शिवलोकं ददर्श च । उपमानेन रहितं नानाकौतुकसंयुतम्
3 // tapovīryagatī rāmaḥ śivalokaṃ dadarśa ca / upamānena rahitaṃ nānākautukasaṃyutam
4 ॥ वसंति यत्र योगीन्द्राः सिद्धाः पाशुपताः शुभाः । कोटिकल्पतपः पुण्याः शान्ता निर्मत्सरा जनाः
4 // vasaṃti yatra yogīndrāḥ siddhāḥ pāśupatāḥ śubhāḥ / koṭikalpatapaḥ puṇyāḥ śāntā nirmatsarā janāḥ
5 ॥ पारिजातमुखैर्वृक्षैः शोभितं कामधेनुभिः । योगेन योगिना सृष्टं स्वेच्छया शङ्करेण हि
5 // pārijātamukhairvṛkṣaiḥ śobhitaṃ kāmadhenubhiḥ / yogena yoginā sṛṣṭaṃ svecchayā śaṅkareṇa hi
6 ॥ शिल्पिनां गुरुणा स्वप्ने न दृष्टं निश्वकर्मणा । सरोवरशतैर्दिव्यैः पद्मरागविराजितैः
6 // śilpināṃ guruṇā svapne na dṛṣṭaṃ niśvakarmaṇā / sarovaraśatairdivyaiḥ padmarāgavirājitaiḥ
7 ॥ शोभितं चातिरम्यं च संयुक्तं मणिवेदिभिः । सुवर्णरत्नरचितप्राकारेण समावृतम्
7 // śobhitaṃ cātiramyaṃ ca saṃyuktaṃ maṇivedibhiḥ / suvarṇaratnaracitaprākāreṇa samāvṛtam
8 ॥ अत्यूर्द्ध्वमंबरस्पर्शि स्वच्छं क्षीरनिभंपरम् । चतुर्द्वारसमायुक्तं शोभितं मणिवेदिभिः
8 // atyūrddhvamaṃbarasparśi svacchaṃ kṣīranibhaṃparam / caturdvārasamāyuktaṃ śobhitaṃ maṇivedibhiḥ
9 ॥ रक्तसोपानयुक्तैश्च रत्नस्तंभकपाटकैः । नानाचित्रविचित्रैश्च शोभितैः सुमनोहरैः
9 // raktasopānayuktaiśca ratnastaṃbhakapāṭakaiḥ / nānācitravicitraiśca śobhitaiḥ sumanoharaiḥ
10 ॥ तन्मधये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् । ददर्शरामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतः
10 // tanmadhaye bhavanaṃ ramyaṃ siṃhadvāropaśobhitam / dadarśarāmo dharmātmā vicitramiva saṃgataḥ
11 ॥ तत्र स्थितौ द्वार पालौ ददर्शातिभयङ्करौ । महाकरालदन्तास्यौ विकृतारक्तलोचनौ
11 // tatra sthitau dvāra pālau dadarśātibhayaṅkarau / mahākarāladantāsyau vikṛtāraktalocanau
12 ॥ दग्धशैलप्रतीकाशौ महाबलपराक्रमौ । विभूतिभूषिताङ्गौ च व्याघ्रचर्मांबरौ च तौ
12 // dagdhaśailapratīkāśau mahābalaparākramau / vibhūtibhūṣitāṅgau ca vyāghracarmāṃbarau ca tau
13 ॥ त्रिशूलपट्टिशधरौ ज्वलन्तौ ब्रह्मतेजसा । तौ दृष्ट्वा मनसा भीतः किञ्चिदाह विनीतवत्
13 // triśūlapaṭṭiśadharau jvalantau brahmatejasā / tau dṛṣṭvā manasā bhītaḥ kiñcidāha vinītavat
14 ॥ नमस्करोमि वामीशौ शङ्करं द्रष्टुमागतः । ईश्वराज्ञां समादाय मामथाज्ञप्तुमर्हथ
14 // namaskaromi vāmīśau śaṅkaraṃ draṣṭumāgataḥ / īśvarājñāṃ samādāya māmathājñaptumarhatha
15 ॥ तौतु तद्वचनं श्रुत्वा गृहीत्वाज्ञां शिवस्य च । प्रवेष्टुमाज्ञां ददतुरीश्वरानुचरौ च तौ
15 // tautu tadvacanaṃ śrutvā gṛhītvājñāṃ śivasya ca / praveṣṭumājñāṃ dadaturīśvarānucarau ca tau
16 ॥ स तदाज्ञामनुप्राप्य विवेशान्तः पुरं मुदा । तत्रातिरम्यां सिद्धौघैः समाकीर्णां सभां द्विजः
16 // sa tadājñāmanuprāpya viveśāntaḥ puraṃ mudā / tatrātiramyāṃ siddhaughaiḥ samākīrṇāṃ sabhāṃ dvijaḥ
17 ॥ दृष्ट्वा विस्मयमापेदे सुगन्धबहुलां विभोः । तत्रापश्यच्छिवं शान्तं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
17 // dṛṣṭvā vismayamāpede sugandhabahulāṃ vibhoḥ / tatrāpaśyacchivaṃ śāntaṃ trinetraṃ candraśekharam
18 ॥ त्रिशूलशोभितकरं व्याघ्रचर्मवरांबरम् । विभूतिभूषिताङ्गं च नागयज्ञोपवीतिनम्
18 // triśūlaśobhitakaraṃ vyāghracarmavarāṃbaram / vibhūtibhūṣitāṅgaṃ ca nāgayajñopavītinam
19 ॥ आत्मारामं पूर्णकामं कोटिसूर्यसमप्रभम् । पञ्चाननं दशभुजं भक्तानुग्रहविग्रहम्
19 // ātmārāmaṃ pūrṇakāmaṃ koṭisūryasamaprabham / pañcānanaṃ daśabhujaṃ bhaktānugrahavigraham
20 ॥ योगज्ञाने प्रब्रुवन्तं सिद्धेभ्यस्तर्कमुद्रया । स्तूयमानं च योकीन्द्रैः प्रमथप्रकरैर्मुदा
20 // yogajñāne prabruvantaṃ siddhebhyastarkamudrayā / stūyamānaṃ ca yokīndraiḥ pramathaprakarairmudā
21 ॥ भैरवैर्योगिनीभिश्च वृतं रुद्रगणैस्तथा । मूर्ध्ना नमाम तं दृष्ट्वा रामः परमया मुदा
21 // bhairavairyoginībhiśca vṛtaṃ rudragaṇaistathā / mūrdhnā namāma taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ paramayā mudā
22 ॥ वामभागे कार्त्तिकेयं दक्षिणे च गणेश्वरम् । नन्दीश्वरं महाकालं वीरभद्रं च तत्पुरः
22 // vāmabhāge kārttikeyaṃ dakṣiṇe ca gaṇeśvaram / nandīśvaraṃ mahākālaṃ vīrabhadraṃ ca tatpuraḥ
23 ॥ क्रोडे दुर्गां शतभुजां दृष्ट्वा नत्वाथ तामपि । स्तोतुं प्रचक्रमे विद्वान्गिरा गद्गदया विभुम्
23 // kroḍe durgāṃ śatabhujāṃ dṛṣṭvā natvātha tāmapi / stotuṃ pracakrame vidvāngirā gadgadayā vibhum
24 ॥ नमस्ये शिवमीशानं विभुं व्यापकमव्ययम् । भुजङ्गभूषणं चोग्रं नृकपालस्रगुज्ज्वलम्
24 // namasye śivamīśānaṃ vibhuṃ vyāpakamavyayam / bhujaṅgabhūṣaṇaṃ cograṃ nṛkapālasragujjvalam
25 ॥ यो विभुः सर्वलोकानां सृष्टिस्थितिविनाशकृत् । ब्रह्मादिरूपधृग्ज्येष्ठस्तं त्वां वेद कृपार्णवम्
25 // yo vibhuḥ sarvalokānāṃ sṛṣṭisthitivināśakṛt / brahmādirūpadhṛgjyeṣṭhastaṃ tvāṃ veda kṛpārṇavam
26 ॥ वेदा न शक्ता यं स्तोतु मवाङ्मनसगोचरम् । ज्ञानबुद्ध्योरसाध्यं च निराकारं नमाम्यहम्
26 // vedā na śaktā yaṃ stotu mavāṅmanasagocaram / jñānabuddhyorasādhyaṃ ca nirākāraṃ namāmyaham
27 ॥ शक्रादयः सुरगणा ऋषयो मनवो ऽसुराः । न यं विदुर्यथातत्त्वं तं नमामि परात्परम्
27 // śakrādayaḥ suragaṇā ṛṣayo manavo 'surāḥ / na yaṃ viduryathātattvaṃ taṃ namāmi parātparam
28 ॥ यस्यांशांशेन सृजयन्ते लोकाः सर्वे चराचराः । लीयन्ते च पुनर्यस्मिंस्तं नमामि जगन्मयम्
28 // yasyāṃśāṃśena sṛjayante lokāḥ sarve carācarāḥ / līyante ca punaryasmiṃstaṃ namāmi jaganmayam
29 ॥ यस्येषत्कोपसंभूतो हुताशो दहते ऽखिलम् । सोर्द्ध्वलोकं सपातालं तं नमामि हरं परम्
29 // yasyeṣatkopasaṃbhūto hutāśo dahate 'khilam / sorddhvalokaṃ sapātālaṃ taṃ namāmi haraṃ param
30 ॥ पृथ्वीपवन वह्न्यभभोनभोयज्वेन्दुभास्कराः । मूर्त्तयो ऽष्टौ जगत्पूज्यास्तं यज्ञं प्रणमाम्यहम्
30 // pṛthvīpavana vahnyabhabhonabhoyajvendubhāskarāḥ / mūrttayo 'ṣṭau jagatpūjyāstaṃ yajñaṃ praṇamāmyaham
31 ॥ यः कालरूपो जगदादिकर्त्ता पाता पृथग्रूपधरो जगन्मयः । रर्त्ता पुना रुद्रवपुस्तथान्ते तं कालरूपं शरणं प्रपद्ये
31 // yaḥ kālarūpo jagadādikarttā pātā pṛthagrūpadharo jaganmayaḥ / rarttā punā rudravapustathānte taṃ kālarūpaṃ śaraṇaṃ prapadye
32 ॥ इत्येवमुक्त्वा स तु भार्गवो मुदा पषात तस्याङ्घ्रि समीप आतुरः । उत्थाप्य तं वामकरेण लीलया दध्रे तदा मूर्ध्नि करं कृपार्णवः
32 // ityevamuktvā sa tu bhārgavo mudā paṣāta tasyāṅghri samīpa āturaḥ / utthāpya taṃ vāmakareṇa līlayā dadhre tadā mūrdhni karaṃ kṛpārṇavaḥ
33 ॥ आशीर्भिरेनं ह्यभिनन्द्य सादरं निवेशयामास गणेशपूर्वतः । उवाच वामामभिवीक्ष्य चाप्युमां कृपार्द्रदृष्ट्याखिलकामपूरकः
33 // āśīrbhirenaṃ hyabhinandya sādaraṃ niveśayāmāsa gaṇeśapūrvataḥ / uvāca vāmāmabhivīkṣya cāpyumāṃ kṛpārdradṛṣṭyākhilakāmapūrakaḥ
34 ॥ शिव उवाच कस्त्वं वटो कस्यकुले प्रसूतः किं कार्यमुद्दिश्य भवानिहागतः । विनिर्द्दिशाहं तव भक्तिभावतः प्रीतः प्रदद्यां भवतो मनोगतम्
34 // śiva uvāca kastvaṃ vaṭo kasyakule prasūtaḥ kiṃ kāryamuddiśya bhavānihāgataḥ / vinirddiśāhaṃ tava bhaktibhāvataḥ prītaḥ pradadyāṃ bhavato manogatam
35 ॥ इत्येवमुक्तः स भृगुर्महात्मना हरेण विश्वार्त्तिहरेण सादरम् । पुनश्च नत्वा विबुधां पति गुरुं कृपासमुद्रं समुवाच सत्वरम्
35 // ityevamuktaḥ sa bhṛgurmahātmanā hareṇa viśvārttihareṇa sādaram / punaśca natvā vibudhāṃ pati guruṃ kṛpāsamudraṃ samuvāca satvaram
36 ॥ परशुराम उवाच भृगोश्चाहं कुले जातो जमदग्निसुतौ विभो । रामो नाम जगद्वन्द्यं त्वामहं शरणं गतः
36 // paraśurāma uvāca bhṛgoścāhaṃ kule jāto jamadagnisutau vibho / rāmo nāma jagadvandyaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
37 ॥ यत्कार्यार्थमहं नाथ तव सांनिध्यमागतः । तं प्रसाधय विश्वेश वाञ्छितं काममेव मे
37 // yatkāryārthamahaṃ nātha tava sāṃnidhyamāgataḥ / taṃ prasādhaya viśveśa vāñchitaṃ kāmameva me
38 ॥ मृगयामागतस्यापि कार्त्तवीर्यस्य भूपतेः । आतिथ्यं कृतवान् देव जमदग्निः पिता मम
38 // mṛgayāmāgatasyāpi kārttavīryasya bhūpateḥ / ātithyaṃ kṛtavān deva jamadagniḥ pitā mama
39 ॥ राजा तं स बलाल्लोभात्पातयामास मन्दधीः । सा धेनुस्तं मृतं दृष्ट्वा गवां लोकं जगाम ह
39 // rājā taṃ sa balāllobhātpātayāmāsa mandadhīḥ / sā dhenustaṃ mṛtaṃ dṛṣṭvā gavāṃ lokaṃ jagāma ha
40 ॥ राजा न शोचन्मरणं पितुर्मम निरागसः । जगाम स्वपुरं पश्चान्माता मे प्रारुदद्भृशम्
40 // rājā na śocanmaraṇaṃ piturmama nirāgasaḥ / jagāma svapuraṃ paścānmātā me prārudadbhṛśam
41 ॥ तज्ज्ञात्वा लोकवृत्तज्ञो भृगुर्नः प्रपितामहः । आजगाम महादेव ह्यहमप्यागतो वनात्
41 // tajjñātvā lokavṛttajño bhṛgurnaḥ prapitāmahaḥ / ājagāma mahādeva hyahamapyāgato vanāt
42 ॥ मया मह सुदुःखार्त्तान्भ्रातॄन्मात्रासहैव मे । सांत्वयित्वा स मन्त्रज्ञो ऽजीवयत्पितरं मम
42 // mayā maha suduḥkhārttānbhrātṝnmātrāsahaiva me / sāṃtvayitvā sa mantrajño 'jīvayatpitaraṃ mama
43 ॥ आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः । प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
43 // ānāgate bhṛgau māturduḥkhenāhaṃ prakopitaḥ / pratijñāṃ kṛtavāndeva sātvayanmātaraṃsvakām
44 ॥ त्रिःसप्तकृत्वो यदुरस्ताडितं मातुरात्मनः । तावत्संख्यमहं पृथ्वीं करिष्ये क्षत्रवर्जिताम्
44 // triḥsaptakṛtvo yadurastāḍitaṃ māturātmanaḥ / tāvatsaṃkhyamahaṃ pṛthvīṃ kariṣye kṣatravarjitām
45 ॥ इत्येवं परिपूर्णा मे कर्त्ता देवो जगत्पतिः । महादेवो ह्यतो नाथ त्वत्सकाणमिहागतः
45 // ityevaṃ paripūrṇā me karttā devo jagatpatiḥ / mahādevo hyato nātha tvatsakāṇamihāgataḥ
46 ॥ वसिष्ठ उवाच इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा दुर्गामुखं हरः । बभूवानम्रवदनस्छिन्तयानः क्षणं तदा
46 // vasiṣṭha uvāca ityevaṃ tadvacaḥ śrutvā dṛṣṭvā durgāmukhaṃ haraḥ / babhūvānamravadanaschintayānaḥ kṣaṇaṃ tadā
47 ॥ एतस्मिन्नन्तरे दुर्गा विस्मिता प्राहसद्भृशम् । उवाच च महाराज भार्गवं वैरसाधकम्
47 // etasminnantare durgā vismitā prāhasadbhṛśam / uvāca ca mahārāja bhārgavaṃ vairasādhakam
48 ॥ तपस्विन्द्विजपुत्र क्ष्मां निर्भूपां कर्त्तुमिच्छसि । त्रिः सप्तकृत्वः कोपेन साहसस्ते महान्बटो
48 // tapasvindvijaputra kṣmāṃ nirbhūpāṃ karttumicchasi / triḥ saptakṛtvaḥ kopena sāhasaste mahānbaṭo
49 ॥ हन्तुमिच्छसि निःशस्त्रः सहस्रार्जुनमीश्वरम् । भ्रूभङ्गलीलया येन रावणो ऽपि निराकृतः
49 // hantumicchasi niḥśastraḥ sahasrārjunamīśvaram / bhrūbhaṅgalīlayā yena rāvaṇo 'pi nirākṛtaḥ
50 ॥ तस्मै प्रदत्तं दत्तेन श्रीहरेः कवचं पुरा । शक्तिरत्यर्थवीर्या च तं कथं हन्तुमिच्छसि
50 // tasmai pradattaṃ dattena śrīhareḥ kavacaṃ purā / śaktiratyarthavīryā ca taṃ kathaṃ hantumicchasi
51 ॥ शङ्करः करुणासिद्धः कर्त्तुं चाप्यन्यथा विभुः । न चान्यः शङ्करात्पुत्र सत्कार्यं कर्त्तुमीश्वरः
51 // śaṅkaraḥ karuṇāsiddhaḥ karttuṃ cāpyanyathā vibhuḥ / na cānyaḥ śaṅkarātputra satkāryaṃ karttumīśvaraḥ
52 ॥ अथ देव्या अनुमतिं प्राप्य शंभुर्द्दयार्णवः । अभ्यधाद्भद्रया वाया जमदग्निसुतं विभुः
52 // atha devyā anumatiṃ prāpya śaṃbhurddayārṇavaḥ / abhyadhādbhadrayā vāyā jamadagnisutaṃ vibhuḥ
53 ॥ शिव उवाच अद्यप्रभृति विप्र त्वं मम स्कन्दसमो भव । दास्यामि मन्त्रं दिव्यं ते कवचं च महामते
53 // śiva uvāca adyaprabhṛti vipra tvaṃ mama skandasamo bhava / dāsyāmi mantraṃ divyaṃ te kavacaṃ ca mahāmate
54 ॥ लीलया यत्प्रसादेन कार्त्तवीर्यं हनिष्यसि । त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां महीं चापि करिष्यसि
54 // līlayā yatprasādena kārttavīryaṃ haniṣyasi / triḥ saptakṛtvo nirbhūpāṃ mahīṃ cāpi kariṣyasi
55 ॥ इत्युक्त्वा शङ्करस्तस्मै ददौ मन्त्रं सुदुर्लभम् । त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम्
55 // ityuktvā śaṅkarastasmai dadau mantraṃ sudurlabham / trailokyavijayaṃ nāma kavacaṃ paramādbhutam
56 ॥ नागपाशं पाशुपतं ब्रह्मास्त्रं च सुदुर्ल्लभम् । नारायणास्त्रमाग्नेयं वायव्यं वारुणं तथा
56 // nāgapāśaṃ pāśupataṃ brahmāstraṃ ca sudurllabham / nārāyaṇāstramāgneyaṃ vāyavyaṃ vāruṇaṃ tathā
57 ॥ घान्धर्वं गारुडं चैव जृंभणास्त्रं महाद्भुतम् । गदां शक्तिं च परशुं शूलं दण्डमनुत्तमम्
57 // ghāndharvaṃ gāruḍaṃ caiva jṛṃbhaṇāstraṃ mahādbhutam / gadāṃ śaktiṃ ca paraśuṃ śūlaṃ daṇḍamanuttamam
58 ॥ शस्त्रास्त्रग्राममखिलं प्रहृष्टः संबभूव ह । नमस्कृत्य शिवं शान्तं दुर्गां स्कन्दं गणेश्वरम्
58 // śastrāstragrāmamakhilaṃ prahṛṣṭaḥ saṃbabhūva ha / namaskṛtya śivaṃ śāntaṃ durgāṃ skandaṃ gaṇeśvaram
59 ॥ परिक्रम्य ययौ रामः पुष्करं तीर्थमुत्तमम् । सिद्धं कृत्वा शिवोक्तं तु मन्त्रं कवचमुत्तमम्
59 // parikramya yayau rāmaḥ puṣkaraṃ tīrthamuttamam / siddhaṃ kṛtvā śivoktaṃ tu mantraṃ kavacamuttamam
60 ॥ साधयामास निखिलं स्वकार्यं भृगुनन्दनः । निहत्य कार्त्तवीर्यं तं ससैन्यं सकुलं मुदा । विनिवृत्तो गृहं प्रागात्पितुः स्वस्य भृगूद्वहः
60 // sādhayāmāsa nikhilaṃ svakāryaṃ bhṛgunandanaḥ / nihatya kārttavīryaṃ taṃ sasainyaṃ sakulaṃ mudā / vinivṛtto gṛhaṃ prāgātpituḥ svasya bhṛgūdvahaḥ