शुक्रतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् ॥
śukratīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām sarvapāpapraśamanaṃ sarvavyādhivināśanam //
अङ्गिराश् च भृगुश् चैव ऋषी परमधार्मिकौ तयोः पुत्रौ महाप्राज्ञौ रूपबुद्धिविलासिनौ ॥
aṅgirāś ca bhṛguś caiva ṛṣī paramadhārmikau tayoḥ putrau mahāprājñau rūpabuddhivilāsinau //
जीवः कविर् इति ख्यातौ मातापित्रोर् वशे रतौ उपनीतौ सुतौ दृष्ट्वा पितराव् ऊचतुर् मिथः ॥
jīvaḥ kavir iti khyātau mātāpitror vaśe ratau upanītau sutau dṛṣṭvā pitarāv ūcatur mithaḥ //
आवयोर् एक एवास्तु शास्ता नित्यं च पुत्रयोः तस्माद् एकः शासिता स्यात् तिष्ठत्व् एको यथासुखम् ॥
āvayor eka evāstu śāstā nityaṃ ca putrayoḥ tasmād ekaḥ śāsitā syāt tiṣṭhatv eko yathāsukham //
एतच् छ्रुत्वा ततः शीघ्रम् अङ्गिराः प्राह भार्गवम् अध्यापयिष्ये सदृशं सुखं तिष्ठतु भार्गवः ॥
etac chrutvā tataḥ śīghram aṅgirāḥ prāha bhārgavam adhyāpayiṣye sadṛśaṃ sukhaṃ tiṣṭhatu bhārgavaḥ //
एतच् छ्रुत्वा चाङ्गिरसो वाक्यं भृगुकुलोद्वहः तथेति मत्वाङ्गिरसे शुक्रं तस्मै न्यवेदयत् ॥
etac chrutvā cāṅgiraso vākyaṃ bhṛgukulodvahaḥ tatheti matvāṅgirase śukraṃ tasmai nyavedayat //
उभाव् अपि सुतौ नित्यम् अध्यापयति वै पृथक् वैषम्यबुद्ध्या तौ बालौ चिराच् छुक्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥
ubhāv api sutau nityam adhyāpayati vai pṛthak vaiṣamyabuddhyā tau bālau cirāc chukro 'bravīd idam //
वैषम्येण गुरो मां त्वम् अध्यापयसि नित्यशः गुरूणां नेदम् उचितं वैषम्यं पुत्रशिष्ययोः ॥
vaiṣamyeṇa guro māṃ tvam adhyāpayasi nityaśaḥ gurūṇāṃ nedam ucitaṃ vaiṣamyaṃ putraśiṣyayoḥ //
वैषम्येण च वर्तन्ते मूढाः शिष्येषु देशिकाः नैषा विषमबुद्धीनां संख्या पापस्य विद्यते ॥
vaiṣamyeṇa ca vartante mūḍhāḥ śiṣyeṣu deśikāḥ naiṣā viṣamabuddhīnāṃ saṃkhyā pāpasya vidyate //
आचार्य सम्यग् ज्ञातो ऽसि नमस्ये ऽहं पुनः पुनः गच्छेयं गुरुम् अन्यं वै माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥
ācārya samyag jñāto 'si namasye 'haṃ punaḥ punaḥ gaccheyaṃ gurum anyaṃ vai mām anujñātum arhasi //
गच्छेयं पितरं ब्रह्मन् यद्य् असौ विषमो भवेत् ततो वान्यत्र गच्छामि स्वामिन् पृष्टो ऽसि गम्यते ॥
gaccheyaṃ pitaraṃ brahman yady asau viṣamo bhavet tato vānyatra gacchāmi svāmin pṛṣṭo 'si gamyate //
गुरुं बृहस्पतिं दृष्ट्वा अनुज्ञातस् त्व् अगात् ततः अवाप्तविद्यः पितरं गच्छेयं चेत्य् अचिन्तयत् ॥
guruṃ bṛhaspatiṃ dṛṣṭvā anujñātas tv agāt tataḥ avāptavidyaḥ pitaraṃ gaccheyaṃ cety acintayat //
तस्मात् कम् अनुपृच्छेयम् उत्कृष्टः को गुरुर् भवेत् इति स्मरन् महाप्राज्ञम् अपृच्छद् वृद्धगौतमम् ॥
tasmāt kam anupṛccheyam utkṛṣṭaḥ ko gurur bhavet iti smaran mahāprājñam apṛcchad vṛddhagautamam //
को गुरुः स्यान् मुनिश्रेष्ठ मम ब्रूहि गुरुर् भवेत् त्रयाणाम् अपि लोकानां यो गुरुस् तं व्रजाम्य् अहम् ॥
ko guruḥ syān muniśreṣṭha mama brūhi gurur bhavet trayāṇām api lokānāṃ yo gurus taṃ vrajāmy aham //
स प्राह जगताम् ईशं शंभुं देवं जगद्गुरुम् क्वाराधयामि गिरिशम् इत्य् उक्तः प्राह गौतमः ॥
sa prāha jagatām īśaṃ śaṃbhuṃ devaṃ jagadgurum kvārādhayāmi giriśam ity uktaḥ prāha gautamaḥ //
गौतम्यां तु शुचिर् भूत्वा स्तोत्रैस् तोषय शंकरम् ततस् तुष्टो जगन्नाथः स ते विद्यां प्रदास्यति ॥
gautamyāṃ tu śucir bhūtvā stotrais toṣaya śaṃkaram tatas tuṣṭo jagannāthaḥ sa te vidyāṃ pradāsyati //
गौतमस्य तु तद्वाक्यात् प्रागाद् गङ्गां स भार्गवः स्नात्वा भूत्वा शुचिः सम्यक् स्तुतिं चक्रे स बालकः ॥
gautamasya tu tadvākyāt prāgād gaṅgāṃ sa bhārgavaḥ snātvā bhūtvā śuciḥ samyak stutiṃ cakre sa bālakaḥ //
बालो ऽहं बालबुद्धिश् च बालचन्द्रधर प्रभो नाहं जानामि ते किंचित् स्तुतिं कर्तुं नमो ऽस्तु ते ॥
bālo 'haṃ bālabuddhiś ca bālacandradhara prabho nāhaṃ jānāmi te kiṃcit stutiṃ kartuṃ namo 'stu te //
परित्यक्तस्य गुरुणा न ममास्ति सुहृत् सखा त्वं प्रभुः सर्वभावेन जगन्नाथ नमो ऽस्तु ते ॥
parityaktasya guruṇā na mamāsti suhṛt sakhā tvaṃ prabhuḥ sarvabhāvena jagannātha namo 'stu te //
गुरुर् गुरुमतां देव महतां च महान् असि अहम् अल्पतरो बालो जगन्मय नमो ऽस्तु ते ॥
gurur gurumatāṃ deva mahatāṃ ca mahān asi aham alpataro bālo jaganmaya namo 'stu te //
विद्यार्थं हि सुरेशान नाहं वेद्मि भवद्गतिम् मां त्वं च कृपया पश्य लोकसाक्षिन् नमो ऽस्तु ते ॥
vidyārthaṃ hi sureśāna nāhaṃ vedmi bhavadgatim māṃ tvaṃ ca kṛpayā paśya lokasākṣin namo 'stu te //
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभूत् सुरेश्वरः ॥
evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūt sureśvaraḥ //
कामं वरय भद्रं ते यच् चापि सुरदुर्लभम् ॥
kāmaṃ varaya bhadraṃ te yac cāpi suradurlabham //
कविर् अप्य् आह देवेशं कृताञ्जलिर् उदारधीः ॥
kavir apy āha deveśaṃ kṛtāñjalir udāradhīḥ //
ब्रह्मादिभिश् च ऋषिभिर् या विद्या नैव गोचरा तां विद्यां नाथ याचिष्ये त्वं गुरुर् मम दैवतम् ॥
brahmādibhiś ca ṛṣibhir yā vidyā naiva gocarā tāṃ vidyāṃ nātha yāciṣye tvaṃ gurur mama daivatam //
मृतसंजीविनीं विद्याम् अज्ञातां त्रिदशैर् अपि तां दत्तवान् सुरश्रेष्ठस् तस्मै शुक्राय याचते ॥
mṛtasaṃjīvinīṃ vidyām ajñātāṃ tridaśair api tāṃ dattavān suraśreṣṭhas tasmai śukrāya yācate //
इतरा लौकिकी विद्या वैदिकी चान्यगोचरा किं पुनः शंकरे तुष्टे विचार्यम् अवशिष्यते ॥
itarā laukikī vidyā vaidikī cānyagocarā kiṃ punaḥ śaṃkare tuṣṭe vicāryam avaśiṣyate //
स तु लब्ध्वा महाविद्यां प्रायात् स्वपितरं गुरुम् दैत्यानां च गुरुश् चासीद् विद्यया पूजितः कविः ॥
sa tu labdhvā mahāvidyāṃ prāyāt svapitaraṃ gurum daityānāṃ ca guruś cāsīd vidyayā pūjitaḥ kaviḥ //
ततः कदाचित् तां विद्यां कस्मिंश्चित् कारणान्तरे कचो बृहस्पतिसुतो विद्यां प्राप्तः कवेस् तु ताम् ॥
tataḥ kadācit tāṃ vidyāṃ kasmiṃścit kāraṇāntare kaco bṛhaspatisuto vidyāṃ prāptaḥ kaves tu tām //
कचाद् बृहस्पतिश् चापि ततो देवाः पृथक् पृथक् अवापुर् महतीं विद्यां याम् आहुर् मृतजीविनीम् ॥
kacād bṛhaspatiś cāpi tato devāḥ pṛthak pṛthak avāpur mahatīṃ vidyāṃ yām āhur mṛtajīvinīm //
यत्र सा कविना प्राप्ता विद्यापूज्य महेश्वरम् गौतम्या उत्तरे पारे शुक्रतीर्थं तद् उच्यते ॥
yatra sā kavinā prāptā vidyāpūjya maheśvaram gautamyā uttare pāre śukratīrthaṃ tad ucyate //
मृतसंजीविनीतीर्थम् आयुरारोग्यवर्धनम् स्नानं दानं च यत् किंचित् सर्वम् अक्षयपुण्यदम् ॥
mṛtasaṃjīvinītīrtham āyurārogyavardhanam snānaṃ dānaṃ ca yat kiṃcit sarvam akṣayapuṇyadam //