तस्माद् अप्य् अपरं तीर्थं जनस्थानम् इति श्रुतम् चतुर्योजनविस्तीर्णं स्मरणान् मुक्तिदं नृणाम् ॥
tasmād apy aparaṃ tīrthaṃ janasthānam iti śrutam caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇān muktidaṃ nṛṇām //
वैवस्वतान्वये जातो राजाभूज् जनकः पुरा सो ऽपांपतेस् तु तनुजाम् उपयेमे गुणार्णवाम् ॥
vaivasvatānvaye jāto rājābhūj janakaḥ purā so 'pāṃpates tu tanujām upayeme guṇārṇavām //
धर्मार्थकाममोक्षाणां जनकां जनको नृपः अनुरूपगुणत्वाच् च तस्य भार्या गुणार्णवा ॥
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ janakāṃ janako nṛpaḥ anurūpaguṇatvāc ca tasya bhāryā guṇārṇavā //
याज्ञवल्क्यश् च विप्रेन्द्रस् तस्य राज्ञः पुरोहितः तम् अपृच्छन् नृपश्रेष्ठो याज्ञवल्क्यं पुरोहितम् ॥
yājñavalkyaś ca viprendras tasya rājñaḥ purohitaḥ tam apṛcchan nṛpaśreṣṭho yājñavalkyaṃ purohitam //
भुक्तिमुक्ती उभे श्रेष्ठे निर्णीते मुनिसत्तमैः दासीदासेभतुरगरथाद्यैर् भुक्तिर् उत्तमा ॥
bhuktimuktī ubhe śreṣṭhe nirṇīte munisattamaiḥ dāsīdāsebhaturagarathādyair bhuktir uttamā //
किंत्व् अन्तविरसा भुक्तिर् मुक्तिर् एका निरत्यया भुक्तेर् मुक्तिः श्रेष्ठतमा भुक्त्या मुक्तिं कथं व्रजेत् ॥
kiṃtv antavirasā bhuktir muktir ekā niratyayā bhukter muktiḥ śreṣṭhatamā bhuktyā muktiṃ kathaṃ vrajet //
सर्वसङ्गपरित्यागान् मुक्तिप्राप्तिः सुदुःखतः तद् ब्रूहि द्विजशार्दूल सुखान् मुक्तिः कथं भवेत् ॥
sarvasaṅgaparityāgān muktiprāptiḥ suduḥkhataḥ tad brūhi dvijaśārdūla sukhān muktiḥ kathaṃ bhavet //
अपांपतिस् तव गुरुः श्वशुरः प्रियकृत् तथा तं गत्वा पृच्छ नृपते उपदेक्ष्यति ते हितम् ॥
apāṃpatis tava guruḥ śvaśuraḥ priyakṛt tathā taṃ gatvā pṛccha nṛpate upadekṣyati te hitam //
याज्ञवल्क्यश् च जनको राजानं वरुणं तदा गत्वा चोचतुर् अव्यग्रौ मुक्तिमार्गं यथाक्रमम् ॥
yājñavalkyaś ca janako rājānaṃ varuṇaṃ tadā gatvā cocatur avyagrau muktimārgaṃ yathākramam //
द्विधा तु संस्थिता मुक्तिः कर्मद्वारे ऽप्य् अकर्मणि वेदे च निश्चितो मार्गः कर्म ज्यायो ह्य् अकर्मणः ॥
dvidhā tu saṃsthitā muktiḥ karmadvāre 'py akarmaṇi vede ca niścito mārgaḥ karma jyāyo hy akarmaṇaḥ //
सर्वं च कर्मणा बद्धं पुरुषार्थचतुष्टयम् अकर्मणैवाप्यत इति मुक्तिमार्गो मृषोच्यते ॥
sarvaṃ ca karmaṇā baddhaṃ puruṣārthacatuṣṭayam akarmaṇaivāpyata iti muktimārgo mṛṣocyate //
कर्मणा सर्वधान्यानि सेत्स्यन्ति नृपसत्तम तस्मात् सर्वात्मना कर्म कर्तव्यं वैदिकं नृभिः ॥
karmaṇā sarvadhānyāni setsyanti nṛpasattama tasmāt sarvātmanā karma kartavyaṃ vaidikaṃ nṛbhiḥ //
तेन भुक्तिं च मुक्तिं च प्राप्नुवन्तीह मानवाः अकर्मणः कर्म पुण्यं कर्म चाप्य् आश्रमेषु च ॥
tena bhuktiṃ ca muktiṃ ca prāpnuvantīha mānavāḥ akarmaṇaḥ karma puṇyaṃ karma cāpy āśrameṣu ca //
जात्याश्रितं च राजेन्द्र तत्रापि शृणु धर्मवित् आश्रमाणि च चत्वारि कर्मद्वाराणि मानद ॥
jātyāśritaṃ ca rājendra tatrāpi śṛṇu dharmavit āśramāṇi ca catvāri karmadvārāṇi mānada //
चतुर्णाम् आश्रमाणां च गार्हस्थ्यं पुण्यदं स्मृतम् तस्माद् भुक्तिश् च मुक्तिश् च भवतीति मतिर् मम ॥
caturṇām āśramāṇāṃ ca gārhasthyaṃ puṇyadaṃ smṛtam tasmād bhuktiś ca muktiś ca bhavatīti matir mama //
एतच् छ्रुत्वा तु जनको याज्ञवल्क्यश् च बुद्धिमान् वरुणं पूजयित्वा तु पुनर् वचनम् ऊचतुः ॥
etac chrutvā tu janako yājñavalkyaś ca buddhimān varuṇaṃ pūjayitvā tu punar vacanam ūcatuḥ //
को देशः किं च तीर्थं स्याद् भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् तद् वदस्व सुरश्रेष्ठ सर्वज्ञो ऽसि नमो ऽस्तु ते ॥
ko deśaḥ kiṃ ca tīrthaṃ syād bhuktimuktipradāyakam tad vadasva suraśreṣṭha sarvajño 'si namo 'stu te //
पृथिव्यां भारतं वर्षं दण्डकं तत्र पुण्यदम् तस्मिन् क्षेत्रे कृतं कर्म भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ॥
pṛthivyāṃ bhārataṃ varṣaṃ daṇḍakaṃ tatra puṇyadam tasmin kṣetre kṛtaṃ karma bhuktimuktipradaṃ nṛṇām //
तीर्थानां गौतमी गङ्गा श्रेष्ठा मुक्तिप्रदा नृणाम् तत्र यज्ञेन दानेन भोगान् मुक्तिम् अवाप्स्यति ॥
tīrthānāṃ gautamī gaṅgā śreṣṭhā muktipradā nṛṇām tatra yajñena dānena bhogān muktim avāpsyati //
याज्ञवल्क्यश् च जनको वाचं श्रुत्वा ह्य् अपांपतेः वरुणेन ह्य् अनुज्ञातौ स्वपुरीं जग्मतुस् तदा ॥
yājñavalkyaś ca janako vācaṃ śrutvā hy apāṃpateḥ varuṇena hy anujñātau svapurīṃ jagmatus tadā //
अश्वमेधादिकं कर्म चकार जनको नृपः याजयाम् आस विप्रेन्द्रो याज्ञवल्क्यश् च तं नृपम् ॥
aśvamedhādikaṃ karma cakāra janako nṛpaḥ yājayām āsa viprendro yājñavalkyaś ca taṃ nṛpam //
गङ्गातीरं समाश्रित्य यज्ञान् मुक्तिम् अवाप राट् तथा जनकराजानो बहवस् तत्र कर्मणा ॥
gaṅgātīraṃ samāśritya yajñān muktim avāpa rāṭ tathā janakarājāno bahavas tatra karmaṇā //
मुक्तिं प्रापुर् महाभागा गौतम्याश् च प्रसादतः ततः प्रभृति तत् तीर्थं जनस्थानेति विश्रुतम् ॥
muktiṃ prāpur mahābhāgā gautamyāś ca prasādataḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ janasthāneti viśrutam //
जनकानां यज्ञसदो जनस्थानं प्रकीर्तितम् चतुर्योजनविस्तीर्णं स्मरणात् सर्वपापनुत् ॥
janakānāṃ yajñasado janasthānaṃ prakīrtitam caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇāt sarvapāpanut //
तत्र स्नानेन दानेन पितॄणां तर्पणेन तु तीर्थस्य स्मरणाद् वापि गमनाद् भक्तिसेवनात् ॥
tatra snānena dānena pitṝṇāṃ tarpaṇena tu tīrthasya smaraṇād vāpi gamanād bhaktisevanāt //
सर्वान् कामान् अवाप्नोति मुक्तिं च समवाप्नुयात् ॥
sarvān kāmān avāpnoti muktiṃ ca samavāpnuyāt //