एवं सम्यग् गृहस्थेन देवताः पितरस् तथा संपूज्या हव्यकव्याभ्याम् अन्नेनातिथिबान्धवाः ॥
evaṃ samyag gṛhasthena devatāḥ pitaras tathā saṃpūjyā havyakavyābhyām annenātithibāndhavāḥ //
भूतानि भृत्याः सकलाः पशुपक्षिपिपीलिकाः भिक्षवो याचमानाश् च ये चान्ये पान्थका गृहे ॥
bhūtāni bhṛtyāḥ sakalāḥ paśupakṣipipīlikāḥ bhikṣavo yācamānāś ca ye cānye pānthakā gṛhe //
सदाचाररता विप्राः साधुना गृहमेधिना पापं भुङ्क्ते समुल्लङ्घ्य नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः ॥
sadācāraratā viprāḥ sādhunā gṛhamedhinā pāpaṃ bhuṅkte samullaṅghya nityanaimittikīḥ kriyāḥ //
कथितं भवता विप्र नित्यनैमित्तिकं च यत् नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं कर्म पौरुषम् ॥
kathitaṃ bhavatā vipra nityanaimittikaṃ ca yat nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ karma pauruṣam //
सदाचारं मुने श्रोतुम् इच्छामो वदतस् तव यं कुर्वन् सुखम् आप्नोति परत्रेह च मानवः ॥
sadācāraṃ mune śrotum icchāmo vadatas tava yaṃ kurvan sukham āpnoti paratreha ca mānavaḥ //
गृहस्थेन सदा कार्यम् आचारपरिरक्षणम् न ह्य् आचारविहीनस्य भद्रम् अत्र परत्र वा ॥
gṛhasthena sadā kāryam ācāraparirakṣaṇam na hy ācāravihīnasya bhadram atra paratra vā //
यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये भवन्ति यः सदाचारं समुल्लङ्घ्य प्रवर्तते ॥
yajñadānatapāṃsīha puruṣasya na bhūtaye bhavanti yaḥ sadācāraṃ samullaṅghya pravartate //
दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर् विन्दते महत् कार्यो धर्मः सदाचार आचारस्यैव लक्षणम् ॥
durācāro hi puruṣo nehāyur vindate mahat kāryo dharmaḥ sadācāra ācārasyaiva lakṣaṇam //
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि सदाचारस्य भो द्विजाः आत्मनैकमना भूत्वा तथैव परिपालयेत् ॥
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi sadācārasya bho dvijāḥ ātmanaikamanā bhūtvā tathaiva paripālayet //
त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिर् अत्र परत्र च ॥
trivargasādhane yatnaḥ kartavyo gṛhamedhinā tatsaṃsiddhau gṛhasthasya siddhir atra paratra ca //
पादेनाप्य् अस्य पारत्र्यं कुर्याच् छ्रेयः स्वम् आत्मवान् अर्धेन चात्मभरणं नित्यनैमित्तिकानि च ॥
pādenāpy asya pāratryaṃ kuryāc chreyaḥ svam ātmavān ardhena cātmabharaṇaṃ nityanaimittikāni ca //
पादेनैव तथाप्य् अस्य मूलभूतं विवर्धयेत् एवम् आचरतो विप्रा अर्थः साफल्यम् ऋच्छति ॥
pādenaiva tathāpy asya mūlabhūtaṃ vivardhayet evam ācarato viprā arthaḥ sāphalyam ṛcchati //
तद्वत् पापनिषेधार्थं धर्मः कार्यो विपश्चिता परत्रार्थस् तथैवान्यः कार्यो ऽत्रैव फलप्रदः ॥
tadvat pāpaniṣedhārthaṃ dharmaḥ kāryo vipaścitā paratrārthas tathaivānyaḥ kāryo 'traiva phalapradaḥ //
प्रत्यवायभयात् कामस् तथान्यश् चाविरोधवान् द्विधा कामो ऽपि रचितस् त्रिवर्गायाविरोधकृत् ॥
pratyavāyabhayāt kāmas tathānyaś cāvirodhavān dvidhā kāmo 'pi racitas trivargāyāvirodhakṛt //
परस्परानुबन्धांश् च सर्वान् एतान् विचिन्तयेत् विपरीतानुबन्धांश् च बुध्यध्वं तान् द्विजोत्तमाः ॥
parasparānubandhāṃś ca sarvān etān vicintayet viparītānubandhāṃś ca budhyadhvaṃ tān dvijottamāḥ //
धर्मो धर्मानुबन्धार्थो धर्मो नात्मार्थपीडकः उभाभ्यां च द्विधा कामं तेन तौ च द्विधा पुनः ॥
dharmo dharmānubandhārtho dharmo nātmārthapīḍakaḥ ubhābhyāṃ ca dvidhā kāmaṃ tena tau ca dvidhā punaḥ //
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थाव् अनुचिन्तयेत् समुत्थाय तथाचम्य प्रस्नातो नियतः शुचिः ॥
brāhme muhūrte budhyeta dharmārthāv anucintayet samutthāya tathācamya prasnāto niyataḥ śuciḥ //
पूर्वां संध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम् उपासीत यथान्यायं नैनां जह्याद् अनापदि ॥
pūrvāṃ saṃdhyāṃ sanakṣatrāṃ paścimāṃ sadivākarām upāsīta yathānyāyaṃ naināṃ jahyād anāpadi //
असत्प्रलापम् अनृतं वाक्पारुष्यं च वर्जयेत् असच्छास्त्रम् असद्वादम् असत्सेवां च वै द्विजाः ॥
asatpralāpam anṛtaṃ vākpāruṣyaṃ ca varjayet asacchāstram asadvādam asatsevāṃ ca vai dvijāḥ //
सायंप्रातस् तथा होमं कुर्वीत नियतात्मवान् नोदयास्तमने चैवम् उदीक्षेत विवस्वतः ॥
sāyaṃprātas tathā homaṃ kurvīta niyatātmavān nodayāstamane caivam udīkṣeta vivasvataḥ //
केशप्रसाधनादर्शदन्तधावनम् अञ्जनम् पूर्वाह्ण एव कार्याणि देवतानां च तर्पणम् ॥
keśaprasādhanādarśadantadhāvanam añjanam pūrvāhṇa eva kāryāṇi devatānāṃ ca tarpaṇam //
ग्रामावसथतीर्थानां क्षेत्राणां चैव वर्त्मनि न विण्मूत्रम् अनुष्ठेयं न च कृष्टे न गोव्रजे ॥
grāmāvasathatīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ caiva vartmani na viṇmūtram anuṣṭheyaṃ na ca kṛṣṭe na govraje //
नग्नां परस्त्रियं नेक्षेन् न पश्येद् आत्मनः शकृत् उदक्यादर्शनस्पर्शम् एवं संभाषणं तथा ॥
nagnāṃ parastriyaṃ nekṣen na paśyed ātmanaḥ śakṛt udakyādarśanasparśam evaṃ saṃbhāṣaṇaṃ tathā //
नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् नाधितिष्ठेच् छकृन्मूत्रे केशभस्मसपालिकाः ॥
nāpsu mūtraṃ purīṣaṃ vā maithunaṃ vā samācaret nādhitiṣṭhec chakṛnmūtre keśabhasmasapālikāḥ //
तुषाङ्गारविशीर्णानि रज्जुवस्त्रादिकानि च नाधितिष्ठेत् तथा प्राज्ञः पथि वस्त्राणि वा भुवि ॥
tuṣāṅgāraviśīrṇāni rajjuvastrādikāni ca nādhitiṣṭhet tathā prājñaḥ pathi vastrāṇi vā bhuvi //
पितृदेवमनुष्याणां भूतानां च तथार्चनम् कृत्वा विभवतः पश्चाद् गृहस्थो भोक्तुम् अर्हति ॥
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ bhūtānāṃ ca tathārcanam kṛtvā vibhavataḥ paścād gṛhastho bhoktum arhati //
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः भुञ्जीत चान्नं तच्चित्तो ह्य् अन्तर्जानुः सदा नरः ॥
prāṅmukhodaṅmukho vāpi svācānto vāgyataḥ śuciḥ bhuñjīta cānnaṃ taccitto hy antarjānuḥ sadā naraḥ //
उपघातम् ऋते दोषान् नान्नस्योदीरयेद् बुधः प्रत्यक्षलवणं वर्ज्यम् अन्नम् उच्छिष्टम् एव च ॥
upaghātam ṛte doṣān nānnasyodīrayed budhaḥ pratyakṣalavaṇaṃ varjyam annam ucchiṣṭam eva ca //
न गच्छन् न च तिष्ठन् वै विण्मूत्रोत्सर्गम् आत्मवान् कुर्वीत चैवम् उच्छिष्टं न किंचिद् अपि भक्षयेत् ॥
na gacchan na ca tiṣṭhan vai viṇmūtrotsargam ātmavān kurvīta caivam ucchiṣṭaṃ na kiṃcid api bhakṣayet //
उच्छिष्टो नालपेत् किंचित् स्वाध्यायं च विवर्जयेत् न पश्येच् च रविं चेन्दुं नक्षत्राणि च कामतः ॥
ucchiṣṭo nālapet kiṃcit svādhyāyaṃ ca vivarjayet na paśyec ca raviṃ cenduṃ nakṣatrāṇi ca kāmataḥ //
भिन्नासनं च शय्यां च भाजनं च विवर्जयेत् गुरूणाम् आसनं देयम् अभ्युत्थानादिसत्कृतम् ॥
bhinnāsanaṃ ca śayyāṃ ca bhājanaṃ ca vivarjayet gurūṇām āsanaṃ deyam abhyutthānādisatkṛtam //
अनुकूलं तथालापम् अभिकुर्वीत बुद्धिमान् तत्रानुगमनं कुर्यात् प्रतिकूलं न संचरेत् ॥
anukūlaṃ tathālāpam abhikurvīta buddhimān tatrānugamanaṃ kuryāt pratikūlaṃ na saṃcaret //
नैकवस्त्रश् च भुञ्जीत न कुर्याद् देवतार्चनम् नावाहयेद् द्विजान् अग्नौ होमं कुर्वीत बुद्धिमान् ॥
naikavastraś ca bhuñjīta na kuryād devatārcanam nāvāhayed dvijān agnau homaṃ kurvīta buddhimān //
न स्नायीत नरो नग्नो न शयीत कदाचन न पाणिभ्याम् उभाभ्यां तु कण्डूयेत शिरस् तथा ॥
na snāyīta naro nagno na śayīta kadācana na pāṇibhyām ubhābhyāṃ tu kaṇḍūyeta śiras tathā //
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नानं कार्यं निष्कारणं बुधैः शिरःस्नातश् च तैलेन नाङ्गं किंचिद् उपस्पृशेत् ॥
na cābhīkṣṇaṃ śiraḥsnānaṃ kāryaṃ niṣkāraṇaṃ budhaiḥ śiraḥsnātaś ca tailena nāṅgaṃ kiṃcid upaspṛśet //
अनध्यायेषु सर्वेषु स्वाध्यायं च विवर्जयेत् ब्राह्मणानलगोसूर्यान् नावमन्येत् कदाचन ॥
anadhyāyeṣu sarveṣu svādhyāyaṃ ca vivarjayet brāhmaṇānalagosūryān nāvamanyet kadācana //
उदङ्मुखो दिवा रात्राव् उत्सर्गं दक्षिणामुखः आबाधासु यथाकामं कुर्यान् मूत्रपुरीषयोः ॥
udaṅmukho divā rātrāv utsargaṃ dakṣiṇāmukhaḥ ābādhāsu yathākāmaṃ kuryān mūtrapurīṣayoḥ //
दुष्कृतं न गुरोर् ब्रूयात् क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत् परिवादं न शृणुयाद् अन्येषाम् अपि कुर्वताम् ॥
duṣkṛtaṃ na guror brūyāt kruddhaṃ cainaṃ prasādayet parivādaṃ na śṛṇuyād anyeṣām api kurvatām //
पन्था देयो ब्राह्मणानां राज्ञो दुःखातुरस्य च विद्याधिकस्य गर्भिण्या रोगार्तस्य महीयतः ॥
panthā deyo brāhmaṇānāṃ rājño duḥkhāturasya ca vidyādhikasya garbhiṇyā rogārtasya mahīyataḥ //
मूकान्धबधिराणां च मत्तस्योन्मत्तकस्य च देवालयं चैद्यतरुं तथैव च चतुष्पथम् ॥
mūkāndhabadhirāṇāṃ ca mattasyonmattakasya ca devālayaṃ caidyataruṃ tathaiva ca catuṣpatham //
विद्याधिकं गुरुं चैव बुधः कुर्यात् प्रदक्षिणम् उपानद्वस्त्रमाल्यादि धृतम् अन्यैर् न धारयेत् ॥
vidyādhikaṃ guruṃ caiva budhaḥ kuryāt pradakṣiṇam upānadvastramālyādi dhṛtam anyair na dhārayet //
चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां पञ्चदश्यां च पर्वसु तैलाभ्यङ्गं तथा भोगं योषितश् च विवर्जयेत् ॥
caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ pañcadaśyāṃ ca parvasu tailābhyaṅgaṃ tathā bhogaṃ yoṣitaś ca vivarjayet //
नोत्क्षिप्तबाहुजङ्घश् च प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन न चापि विक्षिपेत् पादौ पादं पादेन नाक्रमेत् ॥
notkṣiptabāhujaṅghaś ca prājñas tiṣṭhet kadācana na cāpi vikṣipet pādau pādaṃ pādena nākramet //
पुंश्चल्याः कृतकार्यस्य बालस्य पतितस्य च मर्माभिघातम् आक्रोशं पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥
puṃścalyāḥ kṛtakāryasya bālasya patitasya ca marmābhighātam ākrośaṃ paiśunyaṃ ca vivarjayet //
दम्भाभिमानं तैक्ष्ण्यं च न कुर्वीत विचक्षणः मूर्खोन्मत्तव्यसनिनो विरूपान् अपि वा तथा ॥
dambhābhimānaṃ taikṣṇyaṃ ca na kurvīta vicakṣaṇaḥ mūrkhonmattavyasanino virūpān api vā tathā //
न्यूनाङ्गांश् चाधनांश् चैव नोपहासेन दूषयेत् परस्य दण्डं नोद्यच्छेच् छिक्षार्थं शिष्यपुत्रयोः ॥
nyūnāṅgāṃś cādhanāṃś caiva nopahāsena dūṣayet parasya daṇḍaṃ nodyacchec chikṣārthaṃ śiṣyaputrayoḥ //
तद्वन् नोपविशेत् प्राज्ञः पादेनाकृष्य चासनम् संयावं कृशरं मांसं नात्मार्थम् उपसाधयेत् ॥
tadvan nopaviśet prājñaḥ pādenākṛṣya cāsanam saṃyāvaṃ kṛśaraṃ māṃsaṃ nātmārtham upasādhayet //
सायं प्रातश् च भोक्तव्यं कृत्वा चातिथिपूजनम् प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि वाग्यतो दन्तधावनम् ॥
sāyaṃ prātaś ca bhoktavyaṃ kṛtvā cātithipūjanam prāṅmukhodaṅmukho vāpi vāgyato dantadhāvanam //
कुर्वीत सततं विप्रा वर्जयेद् वर्ज्यवीरुधम् नोदक्शिराः स्वपेज् जातु न च प्रत्यक्शिरा नरः ॥
kurvīta satataṃ viprā varjayed varjyavīrudham nodakśirāḥ svapej jātu na ca pratyakśirā naraḥ //
शिरस् त्व् आगस्त्याम् आधाय शयीताथ पुरंदरीम् न तु गन्धवतीष्व् अप्सु शयीत न तथोषसि ॥
śiras tv āgastyām ādhāya śayītātha puraṃdarīm na tu gandhavatīṣv apsu śayīta na tathoṣasi //
उपरागे परं स्नानम् ऋते दिनम् उदाहृतम् अपमृज्यान् न वस्त्रान्तैर् गात्राण्य् अम्बरपाणिभिः ॥
uparāge paraṃ snānam ṛte dinam udāhṛtam apamṛjyān na vastrāntair gātrāṇy ambarapāṇibhiḥ //
न चावधूनयेत् केशान् वाससी न च निर्धुनेत् अनुलेपनम् आदद्यान् नास्नातः कर्हिचिद् बुधः ॥
na cāvadhūnayet keśān vāsasī na ca nirdhunet anulepanam ādadyān nāsnātaḥ karhicid budhaḥ //
न चापि रक्तवासाः स्याच् चित्रासितधरो ऽपि वा न च कुर्याद् विपर्यासं वाससोर् नापि भूषयोः ॥
na cāpi raktavāsāḥ syāc citrāsitadharo 'pi vā na ca kuryād viparyāsaṃ vāsasor nāpi bhūṣayoḥ //
वर्ज्यं च विदशं वस्त्रम् अत्यन्तोपहतं च यत् कीटकेशावपन्नं च तथा श्वभिर् अवेक्षितम् ॥
varjyaṃ ca vidaśaṃ vastram atyantopahataṃ ca yat kīṭakeśāvapannaṃ ca tathā śvabhir avekṣitam //
अवलीढं शुना चैव सारोद्धरणदूषितम् पृष्ठमांसं वृथामांसं वर्ज्यमांसं च वर्जयेत् ॥
avalīḍhaṃ śunā caiva sāroddharaṇadūṣitam pṛṣṭhamāṃsaṃ vṛthāmāṃsaṃ varjyamāṃsaṃ ca varjayet //
न भक्षयेच् च सततं प्रत्यक्षं लवणं नरः वर्ज्यं चिरोषितं विप्राः शुष्कं पर्युषितं च यत् ॥
na bhakṣayec ca satataṃ pratyakṣaṃ lavaṇaṃ naraḥ varjyaṃ ciroṣitaṃ viprāḥ śuṣkaṃ paryuṣitaṃ ca yat //
पिष्टशाकेक्षुपयसां विकारा द्विजसत्तमाः तथा मांसविकाराश् च नैव वर्ज्याश् चिरोषिताः ॥
piṣṭaśākekṣupayasāṃ vikārā dvijasattamāḥ tathā māṃsavikārāś ca naiva varjyāś ciroṣitāḥ //
उदयास्तमने भानोः शयनं च विवर्जयेत् नास्नातो नैव संविष्टो न चैवान्यमना नरः ॥
udayāstamane bhānoḥ śayanaṃ ca vivarjayet nāsnāto naiva saṃviṣṭo na caivānyamanā naraḥ //
न चैव शयने नोर्व्याम् उपविष्टो न शब्दकृत् प्रेष्याणाम् अप्रदायाथ न भुञ्जीत कदाचन ॥
na caiva śayane norvyām upaviṣṭo na śabdakṛt preṣyāṇām apradāyātha na bhuñjīta kadācana //
भुञ्जीत पुरुषः स्नातः सायंप्रातर् यथाविधि परदारा न गन्तव्याः पुरुषेण विपश्चिता ॥
bhuñjīta puruṣaḥ snātaḥ sāyaṃprātar yathāvidhi paradārā na gantavyāḥ puruṣeṇa vipaścitā //
इष्टापूर्तायुषां हन्त्री परदारगतिर् नृणाम् नहीदृशम् अनायुष्यं लोके किंचन विद्यते ॥
iṣṭāpūrtāyuṣāṃ hantrī paradāragatir nṛṇām nahīdṛśam anāyuṣyaṃ loke kiṃcana vidyate //
यादृशं पुरुषस्येह परदाराभिमर्शनम् देवाग्निपितृकार्याणि तथा गुर्वभिवादनम् ॥
yādṛśaṃ puruṣasyeha paradārābhimarśanam devāgnipitṛkāryāṇi tathā gurvabhivādanam //
कुर्वीत सम्यग् आचम्य तद्वद् अन्नभुजिक्रियाम् अफेनशब्दगन्धाभिर् अद्भिर् अच्छाभिर् आदरात् ॥
kurvīta samyag ācamya tadvad annabhujikriyām aphenaśabdagandhābhir adbhir acchābhir ādarāt //
आचामेच् चैव तद्वच् च प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा अन्तर्जलाद् आवसथाद् वल्मीकान् मूषिकास्थलात् ॥
ācāmec caiva tadvac ca prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā antarjalād āvasathād valmīkān mūṣikāsthalāt //
कृतशौचावशिष्टाश् च वर्जयेत् पञ्च वै मृदः प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च समभ्युक्ष्य समाहितः ॥
kṛtaśaucāvaśiṣṭāś ca varjayet pañca vai mṛdaḥ prakṣālya hastau pādau ca samabhyukṣya samāhitaḥ //
अन्तर्जानुस् तथाचामेत् त्रिश् चतुर् वापि वै नरः परिमृज्य द्विर् आवर्त्य खानि मूर्धानम् एव च ॥
antarjānus tathācāmet triś catur vāpi vai naraḥ parimṛjya dvir āvartya khāni mūrdhānam eva ca //
सम्यग् आचम्य तोयेन क्रियां कुर्वीत वै शुचिः क्षुते ऽवलीढे वाते च तथा निष्ठीवनादिषु ॥
samyag ācamya toyena kriyāṃ kurvīta vai śuciḥ kṣute 'valīḍhe vāte ca tathā niṣṭhīvanādiṣu //
कुर्याद् आचमनं स्पर्शे वास्पृष्टस्यार्कदर्शनम् कुर्वीतालम्भनं चापि दक्षिणश्रवणस्य च ॥
kuryād ācamanaṃ sparśe vāspṛṣṭasyārkadarśanam kurvītālambhanaṃ cāpi dakṣiṇaśravaṇasya ca //
यथाविभवतो ह्य् एतत् पूर्वाभावे ततः परम् न विद्यमाने पूर्वोक्त उत्तरप्राप्तिर् इष्यते ॥
yathāvibhavato hy etat pūrvābhāve tataḥ param na vidyamāne pūrvokta uttaraprāptir iṣyate //
न कुर्याद् दन्तसंघर्षं नात्मनो देहताडनम् स्वापे ऽध्वनि तथा भुञ्जन् स्वाध्यायं च विवर्जयेत् ॥
na kuryād dantasaṃgharṣaṃ nātmano dehatāḍanam svāpe 'dhvani tathā bhuñjan svādhyāyaṃ ca vivarjayet //
संध्यायां मैथुनं चापि तथा प्रस्थानम् एव च तथापराह्णे कुर्वीत श्रद्धया पितृतर्पणम् ॥
saṃdhyāyāṃ maithunaṃ cāpi tathā prasthānam eva ca tathāparāhṇe kurvīta śraddhayā pitṛtarpaṇam //
शिरःस्नानं च कुर्वीत दैवं पित्र्यम् अथापि च प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि श्मश्रुकर्म च कारयेत् ॥
śiraḥsnānaṃ ca kurvīta daivaṃ pitryam athāpi ca prāṅmukhodaṅmukho vāpi śmaśrukarma ca kārayet //
व्यङ्गिनीं वर्जयेत् कन्यां कुलजां वाप्य् अरोगिणीम् उद्वहेत् पितृमात्रोश् च सप्तमीं पञ्चमीं तथा ॥
vyaṅginīṃ varjayet kanyāṃ kulajāṃ vāpy arogiṇīm udvahet pitṛmātroś ca saptamīṃ pañcamīṃ tathā //
रक्षेद् दारांस् त्यजेद् ईर्ष्यां तथाह्नि स्वप्नमैथुने परोपतापकं कर्म जन्तुपीडां च सर्वदा ॥
rakṣed dārāṃs tyajed īrṣyāṃ tathāhni svapnamaithune paropatāpakaṃ karma jantupīḍāṃ ca sarvadā //
उदक्या सर्ववर्णानां वर्ज्या रात्रिचतुष्टयम् स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीं चापि वर्जयेत् ॥
udakyā sarvavarṇānāṃ varjyā rātricatuṣṭayam strījanmaparihārārthaṃ pañcamīṃ cāpi varjayet //
ततः षष्ठ्यां व्रजेद् रात्र्यां ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियो ऽयुग्मासु रात्रिषु ॥
tataḥ ṣaṣṭhyāṃ vrajed rātryāṃ jyeṣṭhayugmāsu rātriṣu yugmāsu putrā jāyante striyo 'yugmāsu rātriṣu //
विधर्मिणो वै पर्वादौ संध्याकालेषु षण्ढकाः क्षुरकर्मणि रिक्तां वै वर्जयीत विचक्षणः ॥
vidharmiṇo vai parvādau saṃdhyākāleṣu ṣaṇḍhakāḥ kṣurakarmaṇi riktāṃ vai varjayīta vicakṣaṇaḥ //
ब्रुवताम् अविनीतानां न श्रोतव्यं कदाचन न चोत्कृष्टासनं देयम् अनुत्कृष्टस्य चादरात् ॥
bruvatām avinītānāṃ na śrotavyaṃ kadācana na cotkṛṣṭāsanaṃ deyam anutkṛṣṭasya cādarāt //
क्षुरकर्मणि चान्ते च स्त्रीसंभोगे च भो द्विजाः स्नायीत चैलवान् प्राज्ञः कटभूमिम् उपेत्य च ॥
kṣurakarmaṇi cānte ca strīsaṃbhoge ca bho dvijāḥ snāyīta cailavān prājñaḥ kaṭabhūmim upetya ca //
देववेदद्विजातीनां साधुसत्यमहात्मनाम् गुरोः पतिव्रतानां च ब्रह्मयज्ञतपस्विनाम् ॥
devavedadvijātīnāṃ sādhusatyamahātmanām guroḥ pativratānāṃ ca brahmayajñatapasvinām //
परिवादं न कुर्वीत परिहासं च भो द्विजाः धवलाम्बरसंवीतः सितपुष्पविभूषितः ॥
parivādaṃ na kurvīta parihāsaṃ ca bho dvijāḥ dhavalāmbarasaṃvītaḥ sitapuṣpavibhūṣitaḥ //
सदा माङ्गल्यवेषः स्यान् न वामाङ्गल्यवान् भवेत् नोद्धतोन्मत्तमूढैश् च नाविनीतैश् च पण्डितः ॥
sadā māṅgalyaveṣaḥ syān na vāmāṅgalyavān bhavet noddhatonmattamūḍhaiś ca nāvinītaiś ca paṇḍitaḥ //
गच्छेन् मैत्रीम् अशीलेन न वयोजातिदूषितैः न चातिव्ययशीलैश् च पुरुषैर् नैव वैरिभिः ॥
gacchen maitrīm aśīlena na vayojātidūṣitaiḥ na cātivyayaśīlaiś ca puruṣair naiva vairibhiḥ //
कार्याक्षमैर् निन्दितैर् न न चैव विटसङ्गिभिः निस्वैर् न वादैकपरैर् नरैश् चान्यैस् तथाधमैः ॥
kāryākṣamair ninditair na na caiva viṭasaṅgibhiḥ nisvair na vādaikaparair naraiś cānyais tathādhamaiḥ //
सुहृद्दीक्षितभूपालस्नातकश्वशुरैः सह उत्तिष्ठेद् विभवाच् चैनान् अर्चयेद् गृहम् आगतान् ॥
suhṛddīkṣitabhūpālasnātakaśvaśuraiḥ saha uttiṣṭhed vibhavāc cainān arcayed gṛham āgatān //
यथाविभवतो विप्राः प्रतिसंवत्सरोषितान् सम्यग् गृहे ऽर्चनं कृत्वा यथास्थानम् अनुक्रमात् ॥
yathāvibhavato viprāḥ pratisaṃvatsaroṣitān samyag gṛhe 'rcanaṃ kṛtvā yathāsthānam anukramāt //
संपूजयेत् तथा वह्नौ प्रदद्याच् चाहुतीः क्रमात् प्रथमां ब्रह्मणे दद्यात् प्रजानां पतये ततः ॥
saṃpūjayet tathā vahnau pradadyāc cāhutīḥ kramāt prathamāṃ brahmaṇe dadyāt prajānāṃ pataye tataḥ //
तृतीयां चैव गृह्येभ्यः कश्यपाय तथापराम् ततो ऽनुमतये दद्याद् दद्याद् बहुबलिं ततः ॥
tṛtīyāṃ caiva gṛhyebhyaḥ kaśyapāya tathāparām tato 'numataye dadyād dadyād bahubaliṃ tataḥ //
पूर्वं ख्याता मया या तु नित्यक्रमविधौ क्रिया वैश्वदेवं ततः कुर्याद् वदत शृणुत द्विजाः ॥
pūrvaṃ khyātā mayā yā tu nityakramavidhau kriyā vaiśvadevaṃ tataḥ kuryād vadata śṛṇuta dvijāḥ //
यथास्थानविभागं तु देवान् उद्दिश्य वै पृथक् पर्जन्यापोधरित्रीणां दद्यात् तु मणिके त्रयम् ॥
yathāsthānavibhāgaṃ tu devān uddiśya vai pṛthak parjanyāpodharitrīṇāṃ dadyāt tu maṇike trayam //
वायवे च प्रतिदिशं दिग्भ्यः प्राच्यादिषु क्रमात् ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय सूर्याय च यथाक्रमात् ॥
vāyave ca pratidiśaṃ digbhyaḥ prācyādiṣu kramāt brahmaṇe cāntarikṣāya sūryāya ca yathākramāt //
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यो विश्वभूतेभ्य एव च उषसे भूतपतये दद्याद् वोत्तरतः शुचिः ॥
viśvebhyaś caiva devebhyo viśvabhūtebhya eva ca uṣase bhūtapataye dadyād vottarataḥ śuciḥ //
स्वधा च नम इत्य् उक्त्वा पितृभ्यश् चैव दक्षिणे कृत्वापसव्यं वायव्यां यक्ष्मैतत् तैति संवदन् ॥
svadhā ca nama ity uktvā pitṛbhyaś caiva dakṣiṇe kṛtvāpasavyaṃ vāyavyāṃ yakṣmaitat taiti saṃvadan //
अन्नावशेषमिश्रं वै तोयं दद्याद् यथाविधि देवानां च ततः कुर्याद् ब्राह्मणानां नमस्क्रियाम् ॥
annāvaśeṣamiśraṃ vai toyaṃ dadyād yathāvidhi devānāṃ ca tataḥ kuryād brāhmaṇānāṃ namaskriyām //
अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा पाणेर् या दक्षिणस्य च एतद् ब्राह्मम् इति ख्यातं तीर्थम् आचमनाय वै ॥
aṅguṣṭhottarato rekhā pāṇer yā dakṣiṇasya ca etad brāhmam iti khyātaṃ tīrtham ācamanāya vai //
तर्जन्यङ्गुष्ठयोर् अन्तः पित्र्यं तीर्थम् उदाहृतम् पितॄणां तेन तोयानि दद्यान् नान्दीमुखाद् ऋते ॥
tarjanyaṅguṣṭhayor antaḥ pitryaṃ tīrtham udāhṛtam pitṝṇāṃ tena toyāni dadyān nāndīmukhād ṛte //
अङ्गुल्यग्रे तथा दैवं तेन दिव्यक्रियाविधिः तीर्थं कनिष्ठिकामूले कायं तत्र प्रजापतेः ॥
aṅgulyagre tathā daivaṃ tena divyakriyāvidhiḥ tīrthaṃ kaniṣṭhikāmūle kāyaṃ tatra prajāpateḥ //
एवम् एभिः सदा तीर्थैर् विधानं पितृभिः सह सदा कार्याणि कुर्वीत नान्यतीर्थः कदाचन ॥
evam ebhiḥ sadā tīrthair vidhānaṃ pitṛbhiḥ saha sadā kāryāṇi kurvīta nānyatīrthaḥ kadācana //
ब्राह्मेणाचमनं शस्तं पैत्र्यं पित्र्येण सर्वदा देवतीर्थेन देवानां प्राजापत्यं जितेन च ॥
brāhmeṇācamanaṃ śastaṃ paitryaṃ pitryeṇa sarvadā devatīrthena devānāṃ prājāpatyaṃ jitena ca //
नान्दीमुखानां कुर्वीत प्राज्ञः पिण्डोदकक्रियाम् प्राजापत्येन तीर्थेन यच् च किंचित् प्रजापतेः ॥
nāndīmukhānāṃ kurvīta prājñaḥ piṇḍodakakriyām prājāpatyena tīrthena yac ca kiṃcit prajāpateḥ //
युगपज् जलम् अग्निं च बिभृयान् न विचक्षणः गुरुदेवपितॄन् विप्रान् न च पादौ प्रसारयेत् ॥
yugapaj jalam agniṃ ca bibhṛyān na vicakṣaṇaḥ gurudevapitṝn viprān na ca pādau prasārayet //
नाचक्षीत धयन्तीं गां जलं नाञ्जलिना पिबेत् शौचकालेषु सर्वेषु गुरुष्व् अल्पेषु वा पुनः न विलम्बेत मेधावी न मुखेनानलं धमेत् ॥
nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ jalaṃ nāñjalinā pibet śaucakāleṣu sarveṣu guruṣv alpeṣu vā punaḥ na vilambeta medhāvī na mukhenānalaṃ dhamet //
तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्र नास्ति चतुष्टयम् ऋणप्रदाता वैद्यश् च श्रोत्रियः सजला नदी ॥
tatra viprā na vastavyaṃ yatra nāsti catuṣṭayam ṛṇapradātā vaidyaś ca śrotriyaḥ sajalā nadī //
जितभृत्यो नृपो यत्र बलवान् धर्मतत्परः तत्र नित्यं वसेत् प्राज्ञः कुतः कुनृपतौ सुखम् ॥
jitabhṛtyo nṛpo yatra balavān dharmatatparaḥ tatra nityaṃ vaset prājñaḥ kutaḥ kunṛpatau sukham //
पौराः सुसंहता यत्र सततं न्यायवर्तिनः शान्तामत्सरिणो लोकास् तत्र वासः सुखोदयः ॥
paurāḥ susaṃhatā yatra satataṃ nyāyavartinaḥ śāntāmatsariṇo lokās tatra vāsaḥ sukhodayaḥ //
यस्मिन् कृषीवला राष्ट्रे प्रायशो नातिमानिनः यत्रौषधान्य् अशेषाणि वसेत् तत्र विचक्षणः ॥
yasmin kṛṣīvalā rāṣṭre prāyaśo nātimāninaḥ yatrauṣadhāny aśeṣāṇi vaset tatra vicakṣaṇaḥ //
तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्रैतत् त्रितयं सदा जिगीषुः पूर्ववैरश् च जनश् च सततोत्सवः ॥
tatra viprā na vastavyaṃ yatraitat tritayaṃ sadā jigīṣuḥ pūrvavairaś ca janaś ca satatotsavaḥ //
वसेन् नित्यं सुशीलेषु सहचारिषु पण्डितः यत्राप्रधृष्यो नृपतिर् यत्र सस्यप्रदा मही ॥
vasen nityaṃ suśīleṣu sahacāriṣu paṇḍitaḥ yatrāpradhṛṣyo nṛpatir yatra sasyapradā mahī //
इत्य् एतत् कथितं विप्रा मया वो हितकाम्यया अतःपरं प्रवक्ष्यामि भक्ष्यभोज्यविधिक्रियाम् ॥
ity etat kathitaṃ viprā mayā vo hitakāmyayā ataḥparaṃ pravakṣyāmi bhakṣyabhojyavidhikriyām //
भोज्यम् अन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तं चिरसंभृतम् अस्नेहा अपि गोधूमयवगोरसविक्रियाः ॥
bhojyam annaṃ paryuṣitaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛtam asnehā api godhūmayavagorasavikriyāḥ //
शशकः कच्छपो गोधा श्वाविन् मत्स्यो ऽथ शल्यकः भक्ष्याश् चैते तथा वर्ज्यौ ग्रामशूकरकुक्कुटौ ॥
śaśakaḥ kacchapo godhā śvāvin matsyo 'tha śalyakaḥ bhakṣyāś caite tathā varjyau grāmaśūkarakukkuṭau //
पितृदेवादिशेषं च श्राद्धे ब्राह्मणकाम्यया प्रोक्षितं चौषधार्थं च खादन् मांसं न दुष्यति ॥
pitṛdevādiśeṣaṃ ca śrāddhe brāhmaṇakāmyayā prokṣitaṃ cauṣadhārthaṃ ca khādan māṃsaṃ na duṣyati //
शङ्खाश्मस्वर्णरूप्याणां रज्जूनाम् अथ वाससाम् शाकमूलफलानां च तथा विदलचर्मणाम् ॥
śaṅkhāśmasvarṇarūpyāṇāṃ rajjūnām atha vāsasām śākamūlaphalānāṃ ca tathā vidalacarmaṇām //
मणिवस्त्रप्रवालानां तथा मुक्ताफलस्य च पात्राणां चमसानां च अम्बुना शौचम् इष्यते ॥
maṇivastrapravālānāṃ tathā muktāphalasya ca pātrāṇāṃ camasānāṃ ca ambunā śaucam iṣyate //
तथाश्मकानां तोयेन अश्मसंघर्षणेन च सस्नेहानां च पात्राणां शुद्धिर् उष्णेन वारिणा ॥
tathāśmakānāṃ toyena aśmasaṃgharṣaṇena ca sasnehānāṃ ca pātrāṇāṃ śuddhir uṣṇena vāriṇā //
शूर्पाणाम् अजिनानां च मुशलोलूखलस्य च संहतानां च वस्त्राणां प्रोक्षणात् संचयस्य च ॥
śūrpāṇām ajinānāṃ ca muśalolūkhalasya ca saṃhatānāṃ ca vastrāṇāṃ prokṣaṇāt saṃcayasya ca //
वल्कलानाम् अशेषाणाम् अम्बुमृच्छौचम् इष्यते आविकानां समस्तानां केशानां चैवम् इष्यते ॥
valkalānām aśeṣāṇām ambumṛcchaucam iṣyate āvikānāṃ samastānāṃ keśānāṃ caivam iṣyate //
सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः शोधनं चैव भवति उपघातवतां सदा ॥
siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ śodhanaṃ caiva bhavati upaghātavatāṃ sadā //
तथा कार्पासिकानां च शुद्धिः स्याज् जलभस्मना दारुदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच् छुद्धिर् इष्यते ॥
tathā kārpāsikānāṃ ca śuddhiḥ syāj jalabhasmanā dārudantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇāc chuddhir iṣyate //
पुनः पाकेन भाण्डानां पार्थिवानाम् अमेध्यता शुद्धं भैक्ष्यं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा ॥
punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ pārthivānām amedhyatā śuddhaṃ bhaikṣyaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā //
रथ्यागमनविज्ञानं दासवर्गेण संस्कृतम् प्राक्प्रशस्तं चिरातीतम् अनेकान्तरितं लघु ॥
rathyāgamanavijñānaṃ dāsavargeṇa saṃskṛtam prākpraśastaṃ cirātītam anekāntaritaṃ laghu //
अन्तः प्रभूतं बालं च वृद्धान्तरविचेष्टितम् कर्मान्तागारशालाश् च स्तनद्वयं शुचि स्त्रियाः ॥
antaḥ prabhūtaṃ bālaṃ ca vṛddhāntaraviceṣṭitam karmāntāgāraśālāś ca stanadvayaṃ śuci striyāḥ //
शुचयश् च तथैवापः स्रवन्त्यो गन्धवर्जिताः भूमिर् विशुध्यते कालाद् दाहमार्जनगोकुलैः ॥
śucayaś ca tathaivāpaḥ sravantyo gandhavarjitāḥ bhūmir viśudhyate kālād dāhamārjanagokulaiḥ //
लेपाद् उल्लेखनात् सेकाद् वेश्म संमार्जनादिना केशकीटावपन्ने च गोघ्राते मक्षिकान्विते ॥
lepād ullekhanāt sekād veśma saṃmārjanādinā keśakīṭāvapanne ca goghrāte makṣikānvite //
मृदम्बु भस्म चाप्य् अन्ने प्रक्षेप्तव्यं विशुद्धये औदुम्बराणाम् अम्लेन वारिणा त्रपुसीसयोः ॥
mṛdambu bhasma cāpy anne prakṣeptavyaṃ viśuddhaye audumbarāṇām amlena vāriṇā trapusīsayoḥ //
भस्माम्बुभिश् च कांस्यानां शुद्धिः प्लावो द्रवस्य च अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर् गन्धापहरणेन च ॥
bhasmāmbubhiś ca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca amedhyāktasya mṛttoyair gandhāpaharaṇena ca //
अन्येषां चैव द्रव्याणां वर्णगन्धांश् च हारयेत् शुचि मांसं तु चाण्डालक्रव्यादैर् विनिपातितम् ॥
anyeṣāṃ caiva dravyāṇāṃ varṇagandhāṃś ca hārayet śuci māṃsaṃ tu cāṇḍālakravyādair vinipātitam //
रथ्यागतं च तैलादि शुचि गोतृप्तिदं पयः रजो ऽग्निर् अश्वगोछाया रश्मयः पवनो मही ॥
rathyāgataṃ ca tailādi śuci gotṛptidaṃ payaḥ rajo 'gnir aśvagochāyā raśmayaḥ pavano mahī //
विप्लुषो मक्षिकाद्याश् च दुष्टसङ्गाद् अदोषिणः अजाश्वं मुखतो मेध्यं न गोर् वत्सस्य चाननम् ॥
vipluṣo makṣikādyāś ca duṣṭasaṅgād adoṣiṇaḥ ajāśvaṃ mukhato medhyaṃ na gor vatsasya cānanam //
मातुः प्रस्रवणे मेध्यं शकुनिः फलपातने आसनं शयनं यानं तटौ नद्यास् तृणानि च ॥
mātuḥ prasravaṇe medhyaṃ śakuniḥ phalapātane āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ taṭau nadyās tṛṇāni ca //
सोमसूर्यांशुपवनैः शुध्यन्ते तानि पण्यवत् रथ्यापसर्पणे स्नाने क्षुत्पानानां च कर्मसु ॥
somasūryāṃśupavanaiḥ śudhyante tāni paṇyavat rathyāpasarpaṇe snāne kṣutpānānāṃ ca karmasu //
आचामेत यथान्यायं वाससः परिधापने स्पृष्टानाम् अथ संस्पर्शैर् द्विरथ्याकर्दमाम्भसि ॥
ācāmeta yathānyāyaṃ vāsasaḥ paridhāpane spṛṣṭānām atha saṃsparśair dvirathyākardamāmbhasi //
पक्वेष्टकचितानां च मेध्यता वायुसंश्रयात् प्रभूतोपहताद् अन्नाद् अग्रम् उद्धृत्य संत्यजेत् ॥
pakveṣṭakacitānāṃ ca medhyatā vāyusaṃśrayāt prabhūtopahatād annād agram uddhṛtya saṃtyajet //
शेषस्य प्रोक्षणं कुर्याद् आचम्याद्भिस् तथा मृदा उपवासस् त्रिरात्रं तु दुष्टभक्ताशिनो भवेत् ॥
śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryād ācamyādbhis tathā mṛdā upavāsas trirātraṃ tu duṣṭabhaktāśino bhavet //
अज्ञाने ज्ञानपूर्वे तु तद्दोषोपशमे न तु उदक्यां वावलग्नां च सूतिकान्त्यावसायिनः ॥
ajñāne jñānapūrve tu taddoṣopaśame na tu udakyāṃ vāvalagnāṃ ca sūtikāntyāvasāyinaḥ //
स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति ॥
spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ nāraṃ spṛṣṭvāsthi sasnehaṃ snātvā vipro viśudhyati //
आचम्यैव तु निःस्नेहं गाम् आलभ्यार्कम् ईक्ष्य वा न लङ्घयेत् तथैवाथ ष्ठीवनोद्वर्तनानि च ॥
ācamyaiva tu niḥsnehaṃ gām ālabhyārkam īkṣya vā na laṅghayet tathaivātha ṣṭhīvanodvartanāni ca //
गृहाद् उच्छिष्टविण्मूत्रं पादाम्भस् तत् क्षिपेद् बहिः पञ्चपिण्डान् अनुद्धृत्य न स्नायात् परवारिणि ॥
gṛhād ucchiṣṭaviṇmūtraṃ pādāmbhas tat kṣiped bahiḥ pañcapiṇḍān anuddhṛtya na snāyāt paravāriṇi //
स्नायीत देवखातेषु गङ्गाह्रदसरित्सु च नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन ॥
snāyīta devakhāteṣu gaṅgāhradasaritsu ca nodyānādau vikāleṣu prājñas tiṣṭhet kadācana //
नालपेज् जनविद्विष्टान् वीरहीनास् तथा स्त्रियः देवतापितृसच्छास्त्रयज्विसंन्यासिनिन्दकैः ॥
nālapej janavidviṣṭān vīrahīnās tathā striyaḥ devatāpitṛsacchāstrayajvisaṃnyāsinindakaiḥ //
कृत्वा तु स्पर्शनालापं शुध्यत्य् अर्कावलोकनात् अवलोक्य तथोदक्यां संन्यस्तं पतितं शवम् ॥
kṛtvā tu sparśanālāpaṃ śudhyaty arkāvalokanāt avalokya tathodakyāṃ saṃnyastaṃ patitaṃ śavam //
विधर्मिसूतिकाषण्ढविवस्त्रान्त्यावसायिनः मृतनिर्यातकांश् चैव परदाररताश् च ये ॥
vidharmisūtikāṣaṇḍhavivastrāntyāvasāyinaḥ mṛtaniryātakāṃś caiva paradāraratāś ca ye //
एतद् एव हि कर्तव्यं प्राज्ञैः शोधनम् आत्मनः अभोज्यभिक्षुपाखण्डमार्जारखरकुक्कुटान् ॥
etad eva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanam ātmanaḥ abhojyabhikṣupākhaṇḍamārjārakharakukkuṭān //
पतितापविद्धचाण्डालमृताहारांश् च धर्मवित् संस्पृश्य शुध्यते स्नानाद् उदक्याग्रामशूकरौ ॥
patitāpaviddhacāṇḍālamṛtāhārāṃś ca dharmavit saṃspṛśya śudhyate snānād udakyāgrāmaśūkarau //
तद्वच् च सूतिकाशौचदूषितौ पुरुषाव् अपि यस्य चानुदिनं हानिर् गृहे नित्यस्य कर्मणः ॥
tadvac ca sūtikāśaucadūṣitau puruṣāv api yasya cānudinaṃ hānir gṛhe nityasya karmaṇaḥ //
यश् च ब्राह्मणसंत्यक्तः किल्बिषाशी नराधमः नित्यस्य कर्मणो हानिं न कुर्वीत कदाचन ॥
yaś ca brāhmaṇasaṃtyaktaḥ kilbiṣāśī narādhamaḥ nityasya karmaṇo hāniṃ na kurvīta kadācana //
तस्य त्व् अकरणं वक्ष्ये केवलं मृतजन्मसु दशाहं ब्राह्मणस् तिष्ठेद् दानहोमविवर्जितः ॥
tasya tv akaraṇaṃ vakṣye kevalaṃ mṛtajanmasu daśāhaṃ brāhmaṇas tiṣṭhed dānahomavivarjitaḥ //
क्षत्रियो द्वादशाहं च वैश्यो मासार्धम् एव च शूद्रश् च मासम् आसीत निजकर्मविवर्जितः ॥
kṣatriyo dvādaśāhaṃ ca vaiśyo māsārdham eva ca śūdraś ca māsam āsīta nijakarmavivarjitaḥ //
ततः परं निजं कर्म कुर्युः सर्वे यथोचितम् प्रेताय सलिलं देयं बहिर् गत्वा तु गोत्रकैः ॥
tataḥ paraṃ nijaṃ karma kuryuḥ sarve yathocitam pretāya salilaṃ deyaṃ bahir gatvā tu gotrakaiḥ //
प्रथमे ऽह्नि चतुर्थे च सप्तमे नवमे तथा तस्यास्थिसंचयः कार्यश् चतुर्थे ऽहनि गोत्रकैः ॥
prathame 'hni caturthe ca saptame navame tathā tasyāsthisaṃcayaḥ kāryaś caturthe 'hani gotrakaiḥ //
ऊर्ध्वं संचयनात् तेषाम् अङ्गस्पर्शो विधीयते गोत्रकैस् तु क्रियाः सर्वाः कार्याः संचयनात् परम् ॥
ūrdhvaṃ saṃcayanāt teṣām aṅgasparśo vidhīyate gotrakais tu kriyāḥ sarvāḥ kāryāḥ saṃcayanāt param //
स्पर्श एव सपिण्डानां मृताहनि तथोभयोः अन्वर्थम् इच्छया शस्त्ररज्जुबन्धनवह्निषु ॥
sparśa eva sapiṇḍānāṃ mṛtāhani tathobhayoḥ anvartham icchayā śastrarajjubandhanavahniṣu //
विषप्रतापादिमृते प्रायानाशकयोर् अपि बाले देशान्तरस्थे च तथा प्रव्रजिते मृते ॥
viṣapratāpādimṛte prāyānāśakayor api bāle deśāntarasthe ca tathā pravrajite mṛte //
सद्यः शौचं मनुष्याणां त्र्यहम् उक्तम् अशौचकम् सपिण्डानां सपिण्डस् तु मृते ऽन्यस्मिन् मृतो यदि ॥
sadyaḥ śaucaṃ manuṣyāṇāṃ tryaham uktam aśaucakam sapiṇḍānāṃ sapiṇḍas tu mṛte 'nyasmin mṛto yadi //
पूर्वशौचं समाख्यातं कार्यास् तत्र दिनक्रियाः एष एव विधिर् दृष्टो जन्मन्य् अपि हि सूतके ॥
pūrvaśaucaṃ samākhyātaṃ kāryās tatra dinakriyāḥ eṣa eva vidhir dṛṣṭo janmany api hi sūtake //
सपिण्डानां सपिण्डेषु यथावत् सोदकेषु च पुत्रे जाते पितुः स्नानं सचैलस्य विधीयते ॥
sapiṇḍānāṃ sapiṇḍeṣu yathāvat sodakeṣu ca putre jāte pituḥ snānaṃ sacailasya vidhīyate //
तत्रापि यदि वान्यस्मिन्न् अनुयातस् ततः परम् तत्रापि शुद्धिर् उदिता पूर्वजन्मवतो दिनैः ॥
tatrāpi yadi vānyasminn anuyātas tataḥ param tatrāpi śuddhir uditā pūrvajanmavato dinaiḥ //
दशद्वादशमासार्धमाससंख्यैर् दिनैर् गतैः स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाविधि ॥
daśadvādaśamāsārdhamāsasaṃkhyair dinair gataiḥ svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathāvidhi //
प्रेतम् उद्दिश्य कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् अतः परम् दानानि चैव देयानि ब्राह्मणेभ्यो मनीषिभिः ॥
pretam uddiśya kartavyam ekoddiṣṭam ataḥ param dānāni caiva deyāni brāhmaṇebhyo manīṣibhiḥ //
यद् यद् इष्टतमं लोके यच् चास्य दयितं गृहे तत् तद् गुणवते देयं तद् एवाक्षयम् इच्छता ॥
yad yad iṣṭatamaṃ loke yac cāsya dayitaṃ gṛhe tat tad guṇavate deyaṃ tad evākṣayam icchatā //
पूर्णैस् तु दिवसैः स्पृष्ट्वा सलिलं वाहनायुधैः दत्तप्रेतोदपिण्डाश् च सर्वे वर्णाः कृतक्रियाः ॥
pūrṇais tu divasaiḥ spṛṣṭvā salilaṃ vāhanāyudhaiḥ dattapretodapiṇḍāś ca sarve varṇāḥ kṛtakriyāḥ //
कुर्युः समग्राः शुचिनः परत्रेह च भूतये अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता ॥
kuryuḥ samagrāḥ śucinaḥ paratreha ca bhūtaye adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā //
धर्मतो धनम् आहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः येन प्रकुपितो नात्मा जुगुप्साम् एति भो द्विजाः ॥
dharmato dhanam āhāryaṃ yaṣṭavyaṃ cāpi yatnataḥ yena prakupito nātmā jugupsām eti bho dvijāḥ //
तत् कर्तव्यम् अशङ्केन यन् न गोप्यं महाजनैः एवम् आचरतो विप्राः पुरुषस्य गृहे सतः ॥
tat kartavyam aśaṅkena yan na gopyaṃ mahājanaiḥ evam ācarato viprāḥ puruṣasya gṛhe sataḥ //
धर्मार्थकामं संप्राप्य परत्रेह च शोभनम् इदं रहस्यम् आयुष्यं धन्यं बुद्धिविवर्धनम् ॥
dharmārthakāmaṃ saṃprāpya paratreha ca śobhanam idaṃ rahasyam āyuṣyaṃ dhanyaṃ buddhivivardhanam //
सर्वपापहरं पुण्यं श्रीपुष्ट्यारोग्यदं शिवम् यशःकीर्तिप्रदं नॄणां तेजोबलविवर्धनम् ॥
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrīpuṣṭyārogyadaṃ śivam yaśaḥkīrtipradaṃ nṝṇāṃ tejobalavivardhanam //
अनुष्ठेयं सदा पुंभिः स्वर्गसाधनम् उत्तमम् ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् च मुनिसत्तमाः ॥
anuṣṭheyaṃ sadā puṃbhiḥ svargasādhanam uttamam brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś ca munisattamāḥ //
ज्ञातव्यं सुप्रयत्नेन सम्यक् श्रेयोभिकाङ्क्षिभिः ज्ञात्वैव यः सदा कालम् अनुष्ठानं करोति वै ॥
jñātavyaṃ suprayatnena samyak śreyobhikāṅkṣibhiḥ jñātvaiva yaḥ sadā kālam anuṣṭhānaṃ karoti vai //
सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते सारात् सारतरं चेदम् आख्यातं द्विजसत्तमाः ॥
sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate sārāt sārataraṃ cedam ākhyātaṃ dvijasattamāḥ //
श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं न देयं यस्य कस्यचित् न नास्तिकाय दातव्यं न दुष्टमतये द्विजाः न दाम्भिकाय मूर्खाय न कुतर्कप्रलापिने ॥
śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ na deyaṃ yasya kasyacit na nāstikāya dātavyaṃ na duṣṭamataye dvijāḥ na dāmbhikāya mūrkhāya na kutarkapralāpine //