अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् ॥
arjuno 'pi tadānviṣya kṛṣṇarāmakalevare saṃskāraṃ lambhayām āsa tathānyeṣām anukramāt //
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् ॥
aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhās tu yāḥ upagṛhya harer dehaṃ viviśus tā hutāśanam //
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् ॥
revatī caiva rāmasya deham āśliṣya sattamāḥ viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṅgāhlādaśītalam //
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् ॥
ugrasenas tu tac chrutvā tathaivānakadundubhiḥ devakī rohiṇī caiva viviśur jātavedasam //
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च ॥
tato 'rjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajram eva ca //
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ ॥
dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ vajraṃ janaṃ ca kaunteyaḥ pālayañ śanakair yayau //
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः ॥
sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samāhṛtā svargaṃ jagāma bho viprāḥ pārijātaś ca pādapaḥ //
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल ॥
yasmin dine harir yāto divaṃ saṃtyajya medinīm tasmin dine 'vatīrṇo 'yaṃ kālakāyaḥ kaliḥ kila //
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः ॥
plāvayām āsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ yaduśreṣṭhagṛhaṃ tv ekaṃ nāplāvayata sāgaraḥ //
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः ॥
nātikrāmati bho viprās tad adyāpi mahodadhiḥ nityaṃ saṃnihitas tatra bhagavān keśavo yataḥ //
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते ॥
tad atīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam viṣṇukrīḍānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate //
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः ॥
pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyadhanānvite cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattamāḥ //
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः ॥
tato lobhaḥ samabhavat pārthenaikena dhanvinā dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ //
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः ॥
tatas te pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ ābhīrā mantrayām āsuḥ sametyātyantadurmadāḥ //
अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् ॥
ayam eko 'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram nayaty asmān atikramya dhig etat kriyatāṃ balam //
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् ॥
hatvā garvasamārūḍho bhīṣmadroṇajayadrathān karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām //
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः ॥
balajyeṣṭhān narān anyān grāmyāṃś caiva viśeṣataḥ sarvān evāvajānāti kiṃ vo bahubhir uttaraiḥ //
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव ॥
tato yaṣṭipraharaṇā dasyavo loṣṭahāriṇaḥ sahasraśo 'bhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram tato nivṛttaḥ kaunteyaḥ prāhābhīrān hasann iva //
निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः ॥
nivartadhvam adharmajñā yadīto na mumūrṣavaḥ //
अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् ॥
avajñāya vacas tasya jagṛhus te tadā dhanam strījanaṃ cāpi kaunteyād viṣvaksenaparigraham //
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् ॥
tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ yudhi āropayitum ārebhe na śaśāka sa vīryavān //
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः ॥
cakāra sajjaṃ kṛcchrāt tu tad abhūc chithilaṃ punaḥ na sasmāra tathāstrāṇi cintayann api pāṇḍavaḥ //
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना ॥
śarān mumoca caiteṣu pārthaḥ śeṣān sa harṣitaḥ na bhedaṃ te paraṃ cakrur astā gāṇḍīvadhanvanā //
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः ॥
vahninā cākṣayā dattāḥ śarās te 'pi kṣayaṃ yayuḥ yudhyataḥ saha gopālair arjunasyābhavat kṣayaḥ //
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः ॥
acintayat tu kaunteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tad balam yan mayā śarasaṃghātaiḥ sabalā bhūbhṛto jitāḥ //
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः ॥
miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatas tāḥ pramadottamāḥ apākṛṣyanta cābhīraiḥ kāmāc cānyāḥ pravavrajuḥ //
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः ॥
tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ jaghāna dasyūṃs te cāsya prahārāñ jahasur dvijāḥ //
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः ॥
paśyatas tv eva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ jagmur ādāya te mlecchāḥ samantān munisattamāḥ //
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै ॥
tataḥ sa duḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam iti bruvan aho bhagavatā tena mukto 'smīti ruroda vai //
तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा ॥
tad dhanus tāni cāstrāṇi sa rathas te ca vājinaḥ sarvam ekapade naṣṭaṃ dānam aśrotriye yathā //
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् ॥
aho cāti balaṃ daivaṃ vinā tena mahātmanā yad asāmarthyayukto 'haṃ nīcair nītaḥ parābhavam //
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् ॥
tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tat so 'smi cārjunaḥ puṇyeneva vinā tena gataṃ sarvam asāratām //
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा ॥
mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tatkṛtaṃ dhruvam vinā tena yad ābhīrair jito 'haṃ katham anyathā //
इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् ॥
itthaṃ vadan yayau jiṣṇur indraprasthaṃ purottamam cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam //
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् ॥
sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam tam upetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat //
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः ॥
taṃ vandamānaṃ caraṇāv avalokya suniścitam uvāca pārthaṃ vicchāyaḥ katham atyantam īdṛśaḥ //
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् ॥
ajārajonugamanaṃ brahmahatyāthavā kṛtā jayāśābhaṅgaduḥkhī vā bhraṣṭacchāyo 'si sāṃpratam //
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः ॥
sāṃtānikādayo vā te yācamānā nirākṛtāḥ agamyastrīratir vāpi tenāsi vigataprabhaḥ //
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन ॥
bhuṅkte pradāya viprebhyo miṣṭam ekam atho bhavān kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatārjuna //
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा ॥
kaccin na sūryavātasya gocaratvaṃ gato 'rjuna duṣṭacakṣur hato vāpi niḥśrīkaḥ katham anyathā //
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः ॥
spṛṣṭo nakhāmbhasā vāpi ghaṭāmbhaḥprokṣito 'pi vā tenātīvāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nirjitaḥ //
ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् ॥
tataḥ pārtho viniḥśvasya śrūyatāṃ bhagavann iti prokto yathāvad ācaṣṭa viprā ātmaparābhavam //
यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः ॥
yad balaṃ yac ca nas tejo yad vīryaṃ yat parākramaḥ yā śrīś chāyā ca naḥ so 'smān parityajya harir gataḥ //
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव ॥
itareṇeva mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā hīnā vayaṃ mune tena jātās tṛṇamayā iva //
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः ॥
astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama sāratā yābhavan mūrtā sa gataḥ puruṣottamaḥ //
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः ॥
yasyāvalokanād asmāñ śrīr jayaḥ saṃpad unnatiḥ na tatyāja sa govindas tyaktvāsmān bhagavān gataḥ //
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् ॥
bhīṣmadroṇāṅgarājādyās tathā duryodhanādayaḥ yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇas tyaktavān bhuvam //
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः ॥
niryauvanā hataśrīkā bhraṣṭacchāyeva me mahī vibhāti tāta naiko 'haṃ virahe tasya cakriṇaḥ //
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः ॥
yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ //
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् ॥
gāṇḍīvaṃ triṣu lokeṣu khyātaṃ yad anubhāvataḥ mama tena vinābhīrair laguḍais tu tiraskṛtam //
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः ॥
strīsahasrāṇy anekāni hy anāthāni mahāmune yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ //
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम ॥
ānīyamānam ābhīraiḥ sarvaṃ kṛṣṇāvarodhanam hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama //
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह ॥
niḥśrīkatā na me citraṃ yaj jīvāmi tad adbhutam nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjo 'smi pitāmaha //
श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः ॥
śrutvāhaṃ tasya tad vākyam abravaṃ dvijasattamāḥ duḥkhitasya ca dīnasya pāṇḍavasya mahātmanaḥ //
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी ॥
alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi avehi sarvabhūteṣu kālasya gatir īdṛśī //
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन ॥
kālo bhavāya bhūtānām abhavāya ca pāṇḍava kālamūlam idaṃ jñātvā kuru sthairyam ato 'rjuna //
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः ॥
nadyaḥ samudrā girayaḥ sakalā ca vasuṃdharā devā manuṣyāḥ paśavas taravaś ca sarīsṛpāḥ //
सृष्टाः कालेन कालेन पुनर् यास्यन्ति संक्षयम् कालात्मकम् इदं सर्वं ज्ञात्वा शमम् अवाप्नुहि ॥
sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam kālātmakam idaṃ sarvaṃ jñātvā śamam avāpnuhi //
यथात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत् तथैव धनंजय भारावतारकार्यार्थम् अवतीर्णः स मेदिनीम् ॥
yathāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tat tathaiva dhanaṃjaya bhārāvatārakāryārtham avatīrṇaḥ sa medinīm //
भाराक्रान्ता धरा याता देवानां संनिधौ पुरा तदर्थम् अवतीर्णो ऽसौ कामरूपी जनार्दनः ॥
bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ saṃnidhau purā tadartham avatīrṇo 'sau kāmarūpī janārdanaḥ //
तच् च निष्पादितं कार्यम् अशेषा भूभृतो हताः वृष्ण्यन्धककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम् ॥
tac ca niṣpāditaṃ kāryam aśeṣā bhūbhṛto hatāḥ vṛṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam //
न किंचिद् अन्यत् कर्तव्यम् अस्य भूमितले ऽर्जुन ततो गतः स भगवान् कृतकृत्यो यथेच्छया ॥
na kiṃcid anyat kartavyam asya bhūmitale 'rjuna tato gataḥ sa bhagavān kṛtakṛtyo yathecchayā //
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् ॥
sṛṣṭiṃ sarge karoty eṣa devadevaḥ sthitiṃ sthitau ante tāpasamartho 'yaṃ sāṃprataṃ vai yathā kṛtam //
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः ॥
tasmāt pārtha na saṃtāpas tvayā kāryaḥ parābhavāt bhavanti bhavakāleṣu puruṣāṇāṃ parākramāḥ //
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः ॥
yatas tvayaikena hatā bhīṣmadroṇādayo nṛpāḥ teṣām arjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ //
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः ॥
viṣṇos tasyānubhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ tvattas tathaiva bhavato dasyubhyo 'nte tadudbhavaḥ //
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः ॥
sa devo 'nyaśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim karoti sarvabhūtānāṃ nāśaṃ cānte jagatpatiḥ //
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः ॥
bhavodbhave ca kaunteya sahāyas te janārdanaḥ bhavānte tvadvipakṣās te keśavenāvalokitāḥ //
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् ॥
kaḥ śraddadhyāt sagāṅgeyān hanyās tvaṃ sarvakauravān ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyāt parābhavam //
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः ॥
pārthaitat sarvabhūteṣu harer līlāviceṣṭitam tvayā yat kauravā dhvastā yad ābhīrair bhavāñ jitaḥ //
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन ॥
gṛhītā dasyubhir yac ca rakṣitā bhavatā striyaḥ tad apy ahaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna //
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् ॥
aṣṭāvakraḥ purā vipra udavāsarato 'bhavat bahūn varṣagaṇān pārtha gṛṇan brahma sanātanam //
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः ॥
jiteṣv asurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ babhūva tatra gacchantyo dadṛśus taṃ surastriyaḥ //
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव ॥
rambhātilottamādyāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ tuṣṭuvus taṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava //
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः ॥
ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāradharaṃ munim vinayāvanatāś caiva praṇemuḥ stotratatparāḥ //
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् ॥
yathā yathā prasanno 'bhūt tuṣṭuvus taṃ tathā tathā sarvās tāḥ kauravaśreṣṭha variṣṭhaṃ taṃ dvijanmanām //
प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् ॥
prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yad iṣyate mattas tad vriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmy api durlabham //
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् ॥
rambhātilottamādyāś ca divyāś cāpsaraso 'bruvan //
प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः ॥
prasanne tvayy asaṃprāptaṃ kim asmākam iti dvijāḥ //
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् ॥
itarās tv abruvan vipra prasanno bhagavan yadi tad icchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottamam //
एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा ॥
evaṃ bhaviṣyatīty uktvā uttatāra jalān muniḥ tam uttīrṇaṃ ca dadṛśur virūpaṃ vakram aṣṭadhā //
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन ॥
taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat tāḥ śaśāpa muniḥ kopam avāpya kurunandana //
यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः ॥
yasmād virūparūpaṃ māṃ matvā hāsāvamānanā bhavatībhiḥ kṛtā tasmād eṣa śāpaṃ dadāmi vaḥ //
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ ॥
matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam macchāpopahatāḥ sarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha //
इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ ॥
ity udīritam ākarṇya munis tābhiḥ prasāditaḥ punaḥ surendralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha //
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः ॥
evaṃ tasya muneḥ śāpād aṣṭāvakrasya keśavam bhartāraṃ prāpya tāḥ prāptā dasyuhastaṃ varāṅganāḥ //
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् ॥
tat tvayā nātra kartavyaḥ śoko 'lpo 'pi hi pāṇḍava tenaivākhilanāthena sarvaṃ tad upasaṃhṛtam //
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् ॥
bhavatāṃ copasaṃhāram āsannaṃ tena kurvatā balaṃ tejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam //
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः ॥
jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ viprayogāvasānaṃ tu saṃyogaḥ saṃcayaḥ kṣayaḥ //
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः ॥
vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣam upayānti ye teṣām evetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥ santi tādṛśāḥ //
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् ॥
tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitad bhrātṛbhiḥ saha parityajyākhilaṃ rājyaṃ gantavyaṃ tapase vanam //
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु ॥
tad gaccha dharmarājāya nivedyaitad vaco mama paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ gatiṃ vīra yathā kuru //
इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः ॥
ity ukto dharmarājaṃ tu samabhyetya tathoktavān dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ vā kathitaṃ tad aśeṣataḥ //
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् ॥
vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam //
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् ॥
ity evaṃ vo muniśreṣṭhā vistareṇa mayoditam jātasya ca yador vaṃśe vāsudevasya ceṣṭitam //