यमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् दृष्टादृष्टेष्टदं सर्वदेवर्षिगणसेवितम् ॥
yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam dṛṣṭādṛṣṭeṣṭadaṃ sarvadevarṣigaṇasevitam //
तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् अनुह्राद इति ख्यातः कपोतो बलवान् अभूत् ॥
tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam anuhrāda iti khyātaḥ kapoto balavān abhūt //
तस्य भार्या हेतिनाम्नी पक्षिणी कामरूपिणी मृत्योः पौत्रो ह्य् अनुह्रादो दौहित्री हेतिर् एव च ॥
tasya bhāryā hetināmnī pakṣiṇī kāmarūpiṇī mṛtyoḥ pautro hy anuhrādo dauhitrī hetir eva ca //
कालेनाथ तयोः पुत्राः पौत्राश् चैव बभूविरे तस्य शत्रुश् च बलवान् उलूको नाम पक्षिराट् ॥
kālenātha tayoḥ putrāḥ pautrāś caiva babhūvire tasya śatruś ca balavān ulūko nāma pakṣirāṭ //
तस्य पुत्राश् च पौत्राश् च आग्नेयास् ते बलोत्कटाः तयोश् च वैरम् अभवद् बहुकालं द्विजन्मनोः ॥
tasya putrāś ca pautrāś ca āgneyās te balotkaṭāḥ tayoś ca vairam abhavad bahukālaṃ dvijanmanoḥ //
गङ्गाया उत्तरे तीरे कपोतस्याश्रमो ऽभवत् तस्याश् च दक्षिणे कूल उलूको नाम पक्षिराट् ॥
gaṅgāyā uttare tīre kapotasyāśramo 'bhavat tasyāś ca dakṣiṇe kūla ulūko nāma pakṣirāṭ //
वासं चक्रे तत्र पुत्रैः पौत्रैश् च द्विजसत्तम तयोश् च युद्धम् अभवद् बहुकालं विरुद्धयोः ॥
vāsaṃ cakre tatra putraiḥ pautraiś ca dvijasattama tayoś ca yuddham abhavad bahukālaṃ viruddhayoḥ //
पुत्रैः पौत्रैश् च वृतयोर् बलिनोर् बलिभिः सह उलूको वा कपोतो वा नैवाप्नोति जयाजयौ ॥
putraiḥ pautraiś ca vṛtayor balinor balibhiḥ saha ulūko vā kapoto vā naivāpnoti jayājayau //
कपोतो यमम् आराध्य मृत्युं पैतामहं तथा याम्यम् अस्त्रम् अवाप्याथ सर्वेभ्यो ऽप्य् अधिको ऽभवत् ॥
kapoto yamam ārādhya mṛtyuṃ paitāmahaṃ tathā yāmyam astram avāpyātha sarvebhyo 'py adhiko 'bhavat //
तथोलूको ऽग्निम् आराध्य बलवान् अभवद् भृशम् वरैर् उन्मत्तयोर् युद्धम् अभवच् चातिभीषणम् ॥
tatholūko 'gnim ārādhya balavān abhavad bhṛśam varair unmattayor yuddham abhavac cātibhīṣaṇam //
तत्राग्नेयम् उलूको ऽपि कपोतायास्त्रम् आक्षिपत् कपोतो ऽप्य् अथ पाशान् वै याम्यान् आक्षिप्य शत्रवे ॥
tatrāgneyam ulūko 'pi kapotāyāstram ākṣipat kapoto 'py atha pāśān vai yāmyān ākṣipya śatrave //
उलूकायाथ दण्डं च मृत्युपाशान् अवासृजत् पुनस् तद् अभवद् युद्धं पुराडिबकयोर् यथा ॥
ulūkāyātha daṇḍaṃ ca mṛtyupāśān avāsṛjat punas tad abhavad yuddhaṃ purāḍibakayor yathā //
हेतिः कपोतकी दृष्ट्वा ज्वलनं प्राप्तम् अन्तिके पतिव्रता महायुद्धे भर्तुः सा दुःखविह्वला ॥
hetiḥ kapotakī dṛṣṭvā jvalanaṃ prāptam antike pativratā mahāyuddhe bhartuḥ sā duḥkhavihvalā //
अग्निना वेष्ट्यमानांश् च पुत्रान् दृष्ट्वा विशेषतः सा गत्वा ज्वलनं हेतिस् तुष्टाव विविधोक्तिभिः ॥
agninā veṣṭyamānāṃś ca putrān dṛṣṭvā viśeṣataḥ sā gatvā jvalanaṃ hetis tuṣṭāva vividhoktibhiḥ //
रूपं न दानं न परोक्षम् अस्ति यस्यात्मभूतं च पदार्थजातम् अश्नन्ति हव्यानि च येन देवाः स्वाहापतिं यज्ञभुजं नमस्ये
rūpaṃ na dānaṃ na parokṣam asti yasyātmabhūtaṃ ca padārthajātam aśnanti havyāni ca yena devāḥ svāhāpatiṃ yajñabhujaṃ namasye
मुखभूतं च देवानां देवानां हव्यवाहनम् होतारं चापि देवानां देवानां दूतम् एव च ॥
mukhabhūtaṃ ca devānāṃ devānāṃ havyavāhanam hotāraṃ cāpi devānāṃ devānāṃ dūtam eva ca //
तं देवं शरणं यामि आदिदेवं विभावसुम् अन्तः स्थितः प्राणरूपो बहिश् चान्नप्रदो हि यः यो यज्ञसाधनं यामि शरणं तं धनंजयम् ॥
taṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi ādidevaṃ vibhāvasum antaḥ sthitaḥ prāṇarūpo bahiś cānnaprado hi yaḥ yo yajñasādhanaṃ yāmi śaraṇaṃ taṃ dhanaṃjayam //
अमोघम् एतद् अस्त्रं मे न्यस्तं युद्धे कपोतकि यत्र विश्रमयेद् अस्त्रं तन् मे ब्रूहि पतिव्रते ॥
amogham etad astraṃ me nyastaṃ yuddhe kapotaki yatra viśramayed astraṃ tan me brūhi pativrate //
मयि विश्रम्यताम् अस्त्रं न पुत्रे न च भर्तरि सत्यवाग् भव हव्येश जातवेदो नमो ऽस्तु ते ॥
mayi viśramyatām astraṃ na putre na ca bhartari satyavāg bhava havyeśa jātavedo namo 'stu te //
तुष्टो ऽस्मि तव वाक्येन भर्तृभक्त्या पतिव्रते तवापि भर्तृपुत्राणां हेति क्षेमं ददाम्य् अहम् ॥
tuṣṭo 'smi tava vākyena bhartṛbhaktyā pativrate tavāpi bhartṛputrāṇāṃ heti kṣemaṃ dadāmy aham //
आग्नेयम् एतद् अस्त्रं मे न भर्तारं सुतान् अपि न त्वां दहेत् ततो याहि सुखेन त्वं कपोतकि ॥
āgneyam etad astraṃ me na bhartāraṃ sutān api na tvāṃ dahet tato yāhi sukhena tvaṃ kapotaki //
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र उलूकी ददृशे पतिम् वेष्ट्यमानं याम्यपाशैर् यमदण्डेन ताडितम् उलूकी दुःखिता भूत्वा यमं प्रायाद् भयातुरा ॥
etasminn antare tatra ulūkī dadṛśe patim veṣṭyamānaṃ yāmyapāśair yamadaṇḍena tāḍitam ulūkī duḥkhitā bhūtvā yamaṃ prāyād bhayāturā //
त्वद्भीता अनुद्रवन्ते जनास् त्वद्भीता ब्रह्मचर्यं चरन्ति त्वद्भीताः साधु चरन्ति धीरास् त्वद्भीताः कर्मनिष्ठा भवन्ति
tvadbhītā anudravante janās tvadbhītā brahmacaryaṃ caranti tvadbhītāḥ sādhu caranti dhīrās tvadbhītāḥ karmaniṣṭhā bhavanti
त्वद्भीता अनाशकम् आचरन्ति ग्रामाद् अरण्यम् अभि यच् चरन्ति त्वद्भीताः सौम्यताम् आश्रयन्ते त्वद्भीताः सोमपानं भजन्ते
tvadbhītā anāśakam ācaranti grāmād araṇyam abhi yac caranti tvadbhītāḥ saumyatām āśrayante tvadbhītāḥ somapānaṃ bhajante
एवं ब्रुवत्यां तस्यां ताम् आह दक्षिणदिक्पतिः ॥
evaṃ bruvatyāṃ tasyāṃ tām āha dakṣiṇadikpatiḥ //
वरं वरय भद्रं ते दास्ये ऽहं मनसः प्रियम् ॥
varaṃ varaya bhadraṃ te dāsye 'haṃ manasaḥ priyam //
यमस्येति वचः श्रुत्वा सा तम् आह पतिव्रता ॥
yamasyeti vacaḥ śrutvā sā tam āha pativratā //
भर्ता मे वेष्टितः पाशैर् दण्डेनाभिहतस् तव तस्माद् रक्ष सुरश्रेष्ठ पुत्रान् भर्तारम् एव च ॥
bhartā me veṣṭitaḥ pāśair daṇḍenābhihatas tava tasmād rakṣa suraśreṣṭha putrān bhartāram eva ca //
तद्वाक्यात् कृपया युक्तो यमः प्राह पुनः पुनः ॥
tadvākyāt kṛpayā yukto yamaḥ prāha punaḥ punaḥ //
पाशानां चापि दण्डस्य स्थानं वद शुभानने ॥
pāśānāṃ cāpi daṇḍasya sthānaṃ vada śubhānane //
सा प्रोवाच यमं देवं मयि पाशास् त्वयेरिताः आविशन्तु जगन्नाथ दण्डो मय्य् एव संविशेत् ततः प्रोवाच भगवान् यमस् तां कृपया पुनः ॥
sā provāca yamaṃ devaṃ mayi pāśās tvayeritāḥ āviśantu jagannātha daṇḍo mayy eva saṃviśet tataḥ provāca bhagavān yamas tāṃ kṛpayā punaḥ //
तव भर्ता च पुत्राश् च सर्वे जीवन्तु विज्वराः ॥
tava bhartā ca putrāś ca sarve jīvantu vijvarāḥ //
न्यवारयद् यमः पाशान् आग्नेयास्त्रं तु हव्यवाट् कपोतोलूकयोश् चापि प्रीतिं वै चक्रतुः सुरौ आहतुश् च द्विजन्मानौ व्रियतां वर ईप्सितः ॥
nyavārayad yamaḥ pāśān āgneyāstraṃ tu havyavāṭ kapotolūkayoś cāpi prītiṃ vai cakratuḥ surau āhatuś ca dvijanmānau vriyatāṃ vara īpsitaḥ //
भवतोर् दर्शनं लब्धं वैरव्याजेन दुष्करम् वयं च पक्षिणः पापाः किं वरेण सुरोत्तमौ ॥
bhavator darśanaṃ labdhaṃ vairavyājena duṣkaram vayaṃ ca pakṣiṇaḥ pāpāḥ kiṃ vareṇa surottamau //
अथ देयो वरो ऽस्माकं भवद्भ्यां प्रीतिपूर्वकम् नात्मार्थम् अनुयाचावो दीयमानं वरं शुभम् ॥
atha deyo varo 'smākaṃ bhavadbhyāṃ prītipūrvakam nātmārtham anuyācāvo dīyamānaṃ varaṃ śubham //
आत्मार्थं यस् तु याचेत स शोच्यो हि सुरेश्वरौ जीवितं सफलं तस्य यः परार्थोद्यतः सदा ॥
ātmārthaṃ yas tu yāceta sa śocyo hi sureśvarau jīvitaṃ saphalaṃ tasya yaḥ parārthodyataḥ sadā //
अग्निर् आपो रविः पृथ्वी धान्यानि विविधानि च परार्थं वर्तनं तेषां सतां चापि विशेषतः ॥
agnir āpo raviḥ pṛthvī dhānyāni vividhāni ca parārthaṃ vartanaṃ teṣāṃ satāṃ cāpi viśeṣataḥ //
ब्रह्मादयो ऽपि हि यतो युज्यन्ते मृत्युना सह एवं ज्ञात्वा तु देवेशौ वृथा स्वार्थपरिश्रमः ॥
brahmādayo 'pi hi yato yujyante mṛtyunā saha evaṃ jñātvā tu deveśau vṛthā svārthapariśramaḥ //
जन्मना सह यत् पुंसां विहितं परमेष्ठिना कदाचिन् नान्यथा तद् वै वृथा क्लिश्यन्ति जन्तवः ॥
janmanā saha yat puṃsāṃ vihitaṃ parameṣṭhinā kadācin nānyathā tad vai vṛthā kliśyanti jantavaḥ //
तस्माद् याचावहे किंचिद् धिताय जगतां शुभम् गुणदायि तु सर्वेषां तद् युवाम् अनुमन्यताम् ॥
tasmād yācāvahe kiṃcid dhitāya jagatāṃ śubham guṇadāyi tu sarveṣāṃ tad yuvām anumanyatām //
ताव् आहतुर् उभौ देवौ पक्षिणौ लोकविश्रुतौ धर्मस्य यशसो ऽवाप्त्ये लोकानां हितकाम्यया ॥
tāv āhatur ubhau devau pakṣiṇau lokaviśrutau dharmasya yaśaso 'vāptye lokānāṃ hitakāmyayā //
आवाभ्याम् आश्रमौ तीर्थे गङ्गाया उभये तटे भवेतां जगतां नाथाव् एष एव परो वरः ॥
āvābhyām āśramau tīrthe gaṅgāyā ubhaye taṭe bhavetāṃ jagatāṃ nāthāv eṣa eva paro varaḥ //
स्नानं दानं जपो होमः पितॄणां चापि पूजनम् सुकृती दुष्कृती वापि यः करोति यथा तथा सर्वं तद् अक्षयं पुण्यं स्याद् इत्य् एष परो वरः ॥
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ pitṝṇāṃ cāpi pūjanam sukṛtī duṣkṛtī vāpi yaḥ karoti yathā tathā sarvaṃ tad akṣayaṃ puṇyaṃ syād ity eṣa paro varaḥ //
एवम् अस्तु तथा चान्यत् सुप्रीतौ तु ब्रवावहै ॥
evam astu tathā cānyat suprītau tu bravāvahai //
उत्तरे गौतमीतीरे यमस्तोत्रं पठन्ति ये तेषां सप्तसु वंशेषु नाकाले मृत्युम् आप्नुयात् ॥
uttare gautamītīre yamastotraṃ paṭhanti ye teṣāṃ saptasu vaṃśeṣu nākāle mṛtyum āpnuyāt //
पुरुषो भाजनं च स्यात् सर्वदा सर्वसंपदाम् यस् त्व् इदं पठते नित्यं मृत्युस्तोत्रं जितात्मवान् ॥
puruṣo bhājanaṃ ca syāt sarvadā sarvasaṃpadām yas tv idaṃ paṭhate nityaṃ mṛtyustotraṃ jitātmavān //
अष्टाशीतिसहस्रैश् च व्याधिभिर् न स बाध्यते अस्मिंस् तीर्थे द्विजश्रेष्ठौ त्रिमासाद् गुर्विणी सती ॥
aṣṭāśītisahasraiś ca vyādhibhir na sa bādhyate asmiṃs tīrthe dvijaśreṣṭhau trimāsād gurviṇī satī //
अर्वाग्वन्ध्या च षण्मासात् सप्ताहं स्नानम् आचरेत् वीरसूः सा भवेन् नारी शतायुः स सुतो भवेत् ॥
arvāgvandhyā ca ṣaṇmāsāt saptāhaṃ snānam ācaret vīrasūḥ sā bhaven nārī śatāyuḥ sa suto bhavet //
लक्ष्मीवान् मतिमाञ् शूरः पुत्रपौत्रविवर्धनः तत्र पिण्डादिदानेन पितरो मुक्तिम् आप्नुयुः मनोवाक्कायजात् पापात् स्नानान् मुक्तो भवेन् नरः ॥
lakṣmīvān matimāñ śūraḥ putrapautravivardhanaḥ tatra piṇḍādidānena pitaro muktim āpnuyuḥ manovākkāyajāt pāpāt snānān mukto bhaven naraḥ //
यमवाक्याद् अनु तथा हव्यवाड् आह पक्षिणौ ॥
yamavākyād anu tathā havyavāḍ āha pakṣiṇau //
मत्स्तोत्रं दक्षिणे तीरे ये पठन्ति यतव्रताः तेषाम् आरोग्यम् ऐश्वर्यं लक्ष्मीं रूपं ददाम्य् अहम् ॥
matstotraṃ dakṣiṇe tīre ye paṭhanti yatavratāḥ teṣām ārogyam aiśvaryaṃ lakṣmīṃ rūpaṃ dadāmy aham //
इदं स्तोत्रं तु यः कश्चिद् यत्र क्वापि पठेन् नरः नैवाग्नितो भयं तस्य लिखिते ऽपि गृहे स्थिते ॥
idaṃ stotraṃ tu yaḥ kaścid yatra kvāpi paṭhen naraḥ naivāgnito bhayaṃ tasya likhite 'pi gṛhe sthite //
स्नानं दानं च यः कुर्याद् अग्नितीर्थे शुचिर् नरः अग्निष्टोमफलं तस्य भवेद् एव न संशयः ॥
snānaṃ dānaṃ ca yaḥ kuryād agnitīrthe śucir naraḥ agniṣṭomaphalaṃ tasya bhaved eva na saṃśayaḥ //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं याम्यम् आग्नेयम् एव च कपोतं च तथोलूकं हेत्युलूकं विदुर् बुधाः ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ yāmyam āgneyam eva ca kapotaṃ ca tatholūkaṃ hetyulūkaṃ vidur budhāḥ //
तत्र त्रीणि सहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च पुनर् नवतितीर्थानि प्रत्येकं मुक्तिभाजनम् ॥
tatra trīṇi sahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca punar navatitīrthāni pratyekaṃ muktibhājanam //
तेषु स्नानेन दानेन प्रेतीभूताश् च ये नराः पूतास् ते पुत्रवित्ताढ्या आक्रमेयुर् दिवं शुभाः ॥
teṣu snānena dānena pretībhūtāś ca ye narāḥ pūtās te putravittāḍhyā ākrameyur divaṃ śubhāḥ //