श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भो ऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥
śrīśuka uvāca tasyāṃ vidarbho 'janayat putrau nāmnā kuśakrathau / tṛtīyaṃ romapādaṃ ca vidarbhakulanandanam //
रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रोः कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच् चेदिश्चैद्यादयो नृपाः ॥
romapādasuto babhrurbabhroḥ kṛtirajāyata / uśikastatsutastasmāc cediścaidyādayo nṛpāḥ //
क्रथस्य कुन्तिः पुत्रो ऽभूद् वृष्णिस्तस्याथ निर्वृतिः । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योमः सुतस्ततः ॥
krathasya kuntiḥ putro 'bhūd vṛṣṇistasyātha nirvṛtiḥ / tato daśārho nāmnābhūt tasya vyomaḥ sutastataḥ //
जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथः सुतः । ततो नवरथः पुत्रो जातो दशरथस्ततः ॥
jīmūto vikṛtistasya yasya bhīmarathaḥ sutaḥ / tato navarathaḥ putro jāto daśarathastataḥ //
करम्भिः शकुनेः पुत्रो देवरातस्तदात्मजः । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधुः कुरुवशादनुः ॥
karambhiḥ śakuneḥ putro devarātastadātmajaḥ / devakṣatrastatastasya madhuḥ kuruvaśādanuḥ //
पुरुहोत्रस्त्व् अनोः पुत्रस्तस्यायुः सात्वतस्ततः । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः ॥
puruhotrastv anoḥ putrastasyāyuḥ sātvatastataḥ / bhajamāno bhajirdivyo vṛṣṇirdevāvṛdho 'ndhakaḥ //
सात्वतस्य सुताः सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचिः किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥
sātvatasya sutāḥ sapta mahābhojaśca māriṣa / bhajamānasya nimlociḥ kiṅkaṇo dhṛṣṭireva ca //
एकस्यामात्मजाः पत्न्यामन्यस्यां च त्रयः सुताः । शताजिच् च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥
ekasyāmātmajāḥ patnyāmanyasyāṃ ca trayaḥ sutāḥ / śatājic ca sahasrājidayutājiditi prabho //
बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयोः श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव शृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥
babhrurdevāvṛdhasutastayoḥ ślokau paṭhantyamū / yathaiva śṛṇumo dūrāt sampaśyāmastathāntikāt //
बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः । पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च षट्सहस्राणि चाष्ट च ॥
babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ / puruṣāḥ pañcaṣaṣṭiśca ṣaṭsahasrāṇi cāṣṭa ca //
ये ऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजो ऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥
ye 'mṛtatvamanuprāptā babhrordevāvṛdhādapi / mahābhojo 'tidharmātmā bhojā āsaṃstadanvaye //
वृष्णेः सुमित्रः पुत्रो ऽभूद्युधाजिच् च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नो ऽभूदनमित्रतः ॥
vṛṣṇeḥ sumitraḥ putro 'bhūdyudhājic ca parantapa / śinistasyānamitraśca nighno 'bhūdanamitrataḥ //
सत्राजितः प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतुः सुतौ । अनमित्रसुतो यो ऽन्यः शिनिस्तस्य च सत्यकः ॥
satrājitaḥ prasenaśca nighnasyāthāsatuḥ sutau / anamitrasuto yo 'nyaḥ śinistasya ca satyakaḥ //
युयुधानः सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्ततः । युगन्धरो ऽनमित्रस्य वृष्णिः पुत्रो ऽपरस्ततः ॥
yuyudhānaḥ sātyakirvai jayastasya kuṇistataḥ / yugandharo 'namitrasya vṛṣṇiḥ putro 'parastataḥ //
श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कतः । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुताः ॥
śvaphalkaścitrarathaśca gāndinyāṃ ca śvaphalkataḥ / akrūrapramukhā āsan putrā dvādaśa viśrutāḥ //
आसङ्गः सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद्गिरिः । धर्मवृद्धः सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षो ऽरिमर्दनः ॥
āsaṅgaḥ sārameyaśca mṛduro mṛduvidgiriḥ / dharmavṛddhaḥ sukarmā ca kṣetropekṣo 'rimardanaḥ //
शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वाव् अक्रूरसुताव् अपि ॥
śatrughno gandhamādaśca pratibāhuśca dvādaśa / teṣāṃ svasā sucārākhyā dvāv akrūrasutāv api //
देववान् उपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजाः । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दनाः ॥
devavān upadevaśca tathā citrarathātmajāḥ / pṛthurvidūrathādyāśca bahavo vṛṣṇinandanāḥ //
कुकुरो भजमानश्च शुचिः कम्बलबर्हिषः । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्ततः ॥
kukuro bhajamānaśca śuciḥ kambalabarhiṣaḥ / kukurasya suto vahnirvilomā tanayastataḥ //
कपोतरोमा तस्यानुः सखा यस्य च तुम्बुरुः । अन्धकाद्दुन्दुभिस्तस्मादविद्योतः पुनर्वसुः ॥
kapotaromā tasyānuḥ sakhā yasya ca tumburuḥ / andhakāddundubhistasmādavidyotaḥ punarvasuḥ //
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजाः ॥
tasyāhukaścāhukī ca kanyā caivāhukātmajau / devakaścograsenaśca catvāro devakātmajāḥ //
देववान् उपदेवश्च सुदेवो देववर्धनः । तेषां स्वसारः सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥
devavān upadevaśca sudevo devavardhanaḥ / teṣāṃ svasāraḥ saptāsan dhṛtadevādayo nṛpa //
शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ताः ॥
śāntidevopadevā ca śrīdevā devarakṣitā / sahadevā devakī ca vasudeva uvāha tāḥ //
कंसः सुनामा न्यग्रोधः कङ्कः शङ्कुः सुहूस्तथा । राष्ट्रपालो ऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमान् औग्रसेनयः ॥
kaṃsaḥ sunāmā nyagrodhaḥ kaṅkaḥ śaṅkuḥ suhūstathā / rāṣṭrapālo 'tha dhṛṣṭiśca tuṣṭimān augrasenayaḥ //
कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रियः ॥
kaṃsā kaṃsavatī kaṅkā śūrabhū rāṣṭrapālikā / ugrasenaduhitaro vasudevānujastriyaḥ //
शूरो विदूरथादासीद्भजमानस्तु तत्सुतः । शिनिस्तस्मात् स्वयं भोजो हृदिकस्तत्सुतो मतः ॥
śūro vidūrathādāsīdbhajamānastu tatsutaḥ / śinistasmāt svayaṃ bhojo hṛdikastatsuto mataḥ //
देवमीढः शतधनुः कृतवर्मेति तत्सुताः । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्यभूत् ॥
devamīḍhaḥ śatadhanuḥ kṛtavarmeti tatsutāḥ / devamīḍhasya śūrasya māriṣā nāma patnyabhūt //
तस्यां स जनयामास दश पुत्रान् अकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥
tasyāṃ sa janayāmāsa daśa putrān akalmaṣān / vasudevaṃ devabhāgaṃ devaśravasamānakam //
सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥
sṛñjayaṃ śyāmakaṃ kaṅkaṃ śamīkaṃ vatsakaṃ vṛkam / devadundubhayo nedurānakā yasya janmani //
वसुदेवं हरेः स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः ॥
vasudevaṃ hareḥ sthānaṃ vadantyānakadundubhim / pṛthā ca śrutadevā ca śrutakīrtiḥ śrutaśravāḥ //
राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्यः पञ्च कन्यकाः । कुन्तेः सख्युः पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥
rājādhidevī caiteṣāṃ bhaginyaḥ pañca kanyakāḥ / kunteḥ sakhyuḥ pitā śūro hyaputrasya pṛthāmadāt //
साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचिः ॥
sāpa durvāsaso vidyāṃ devahūtīṃ pratoṣitāt / tasyā vīryaparīkṣārthamājuhāva raviṃ śuciḥ //
तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥
tadaivopāgataṃ devaṃ vīkṣya vismitamānasā / pratyayārthaṃ prayuktā me yāhi deva kṣamasva me //
अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥
amoghaṃ devasandarśamādadhe tvayi cātmajam / yoniryathā na duṣyeta kartāhaṃ te sumadhyame //
इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गतः । सद्यः कुमारः सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्करः ॥
iti tasyāṃ sa ādhāya garbhaṃ sūryo divaṃ gataḥ / sadyaḥ kumāraḥ sañjajñe dvitīya iva bhāskaraḥ //
तं सात्यजन् नदीतोये कृच्छ्राल् लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रमः ॥
taṃ sātyajan nadītoye kṛcchrāl lokasya bibhyatī / prapitāmahastāmuvāha pāṇḍurvai satyavikramaḥ //
श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद्दन्तवक्र ऋषिशप्तो दितेः सुतः ॥
śrutadevāṃ tu kārūṣo vṛddhaśarmā samagrahīt / yasyāmabhūddantavakra ṛṣiśapto diteḥ sutaḥ //
कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन् कैकयाः सुताः ॥
kaikeyo dhṛṣṭaketuśca śrutakīrtimavindata / santardanādayastasyāṃ pañcāsan kaikayāḥ sutāḥ //
राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनो ऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराजः श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥
rājādhidevyāmāvantyau jayaseno 'janiṣṭa ha / damaghoṣaścedirājaḥ śrutaśravasamagrahīt //
शिशुपालः सुतस्तस्याः कथितस्तस्य सम्भवः । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्बलौ ॥
śiśupālaḥ sutastasyāḥ kathitastasya sambhavaḥ / devabhāgasya kaṃsāyāṃ citraketubṛhadbalau //
कंसवत्यां देवश्रवसः सुवीर इषुमांस्तथा । बकः कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित् पुरुजित् तथा ॥
kaṃsavatyāṃ devaśravasaḥ suvīra iṣumāṃstathā / bakaḥ kaṅkāt tu kaṅkāyāṃ satyajit purujit tathā //
सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामकः ॥
sṛñjayo rāṣṭrapālyāṃ ca vṛṣadurmarṣaṇādikān / harikeśahiraṇyākṣau śūrabhūmyāṃ ca śyāmakaḥ //
मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥
miśrakeśyāmapsarasi vṛkādīn vatsakastathā / takṣapuṣkaraśālādīn durvākṣyāṃ vṛka ādadhe //
सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात् तु सुदामनी । आनकः कर्णिकायां वै ऋतधामाजयाव् अपि ॥
sumitrārjunapālādīn samīkāt tu sudāmanī / ānakaḥ karṇikāyāṃ vai ṛtadhāmājayāv api //
पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्न्य आनकदुन्दुभेः ॥
pauravī rohiṇī bhadrā madirā rocanā ilā / devakīpramukhāścāsan patnya ānakadundubheḥ //
बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीन् उदपादयत् ॥
balaṃ gadaṃ sāraṇaṃ ca durmadaṃ vipulaṃ dhruvam / vasudevastu rohiṇyāṃ kṛtādīn udapādayat //
सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥
subhadro bhadrabāhuśca durmado bhadra eva ca / pauravyāstanayā hyete bhūtādyā dvādaśābhavan //
नन्दोपनन्दकृतक शूराद्या मदिरात्मजाः । कौशल्या केशिनं त्व् एकमसूत कुलनन्दनम् ॥
nandopanandakṛtaka śūrādyā madirātmajāḥ / kauśalyā keśinaṃ tv ekamasūta kulanandanam //
रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादयः । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यान् अजीजनत् ॥
rocanāyāmato jātā hastahemāṅgadādayaḥ / ilāyāmuruvalkādīn yadumukhyān ajījanat //
विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभेः । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादयः ॥
vipṛṣṭho dhṛtadevāyāmeka ānakadundubheḥ / śāntidevātmajā rājan praśamaprasitādayaḥ //
राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्याः श्रीदेवायास्तु षट् सुताः ॥
rājanyakalpavarṣādyā upadevāsutā daśa / vasuhaṃsasuvaṃśādyāḥ śrīdevāyāstu ṣaṭ sutāḥ //
देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादयः । वसुदेवः सुतान् अष्टाव् आदधे सहदेवया ॥
devarakṣitayā labdhā nava cātra gadādayaḥ / vasudevaḥ sutān aṣṭāv ādadhe sahadevayā //
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद्धर्मो वसून् इव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रान् अजीजनत् ॥
pravaraśrutamukhyāṃśca sākṣāddharmo vasūn iva / vasudevastu devakyāmaṣṭa putrān ajījanat //
कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधीः । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥
kīrtimantaṃ suṣeṇaṃ ca bhadrasenamudāradhīḥ / ṛjuṃ sammardanaṃ bhadraṃ saṅkarṣaṇamahīśvaram //
अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरिः किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥
aṣṭamastu tayorāsīt svayameva hariḥ kila / subhadrā ca mahābhāgā tava rājan pitāmahī //
यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मनः । तदा तु भगवान् ईश आत्मानं सृजते हरिः ॥
yadā yadā hi dharmasya kṣayo vṛddhiśca pāpmanaḥ / tadā tu bhagavān īśa ātmānaṃ sṛjate hariḥ //
न ह्यस्य जन्मनो हेतुः कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मनः ॥
na hyasya janmano hetuḥ karmaṇo vā mahīpate / ātmamāyāṃ vineśasya parasya draṣṭurātmanaḥ //
यन् मायाचेष्टितं पुंसः स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥
yan māyāceṣṭitaṃ puṃsaḥ sthityutpattyapyayāya hi / anugrahastannivṛtterātmalābhāya ceṣyate //
अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनैः । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यमः ॥
akṣauhiṇīnāṃ patibhirasurairnṛpalāñchanaiḥ / bhuva ākramyamāṇāyā abhārāya kṛtodyamaḥ //
कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरैः । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदनः ॥
karmāṇyaparimeyāṇi manasāpi sureśvaraiḥ / sahasaṅkarṣaṇaścakre bhagavān madhusūdanaḥ //
कलौ जनिष्यमाणानां दुःखशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद्यशः ॥
kalau janiṣyamāṇānāṃ duḥkhaśokatamonudam / anugrahāya bhaktānāṃ supuṇyaṃ vyatanodyaśaḥ //
यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥
yasmin satkarṇapīyuṣe yaśastīrthavare sakṛt / śrotrāñjalirupaspṛśya dhunute karmavāsanām //
भोजवृष्ण्यन्धकमधु शूरसेनदशार्हकैः । श्लाघनीयेहितः शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभिः ॥
bhojavṛṣṇyandhakamadhu śūrasenadaśārhakaiḥ / ślāghanīyehitaḥ śaśvat kurusṛñjayapāṇḍubhiḥ //
स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥
snigdhasmitekṣitodārairvākyairvikramalīlayā / nṛlokaṃ ramayāmāsa mūrtyā sarvāṅgaramyayā //
यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभिः पिबन्त्यो नार्यो नराश्च मुदिताः कुपिता निमेश्च ॥
yasyānanaṃ makarakuṇḍalacārukarṇa bhrājatkapolasubhagaṃ savilāsahāsam / nityotsavaṃ na tatṛpurdṛśibhiḥ pibantyo nāryo narāśca muditāḥ kupitā nimeśca //
जातो गतः पितृगृहाद्व्रजमेधितार्थो हत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदारः । उत्पाद्य तेषु पुरुषः क्रतुभिः समीजे आत्मानमात्मनिगमं प्रथयन् जनेषु ॥
jāto gataḥ pitṛgṛhādvrajamedhitārtho hatvā ripūn sutaśatāni kṛtorudāraḥ / utpādya teṣu puruṣaḥ kratubhiḥ samīje ātmānamātmanigamaṃ prathayan janeṣu //
पृथ्व्याः स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणामन्तःसमुत्थकलिना युधि भूपचम्वः । दृष्ट्या विधूय विजये जयमुद्विघोष्य प्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥
pṛthvyāḥ sa vai gurubharaṃ kṣapayan kurūṇāmantaḥsamutthakalinā yudhi bhūpacamvaḥ / dṛṣṭyā vidhūya vijaye jayamudvighoṣya procyoddhavāya ca paraṃ samagāt svadhāma //