श्रीशुक उवाच सत्यं समीक्ष्याब्जभवो नखेन्दुभिर् हतस्वधामद्युतिरावृतो ऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो बृहद्व्रताः सनन्दनाद्या नरदेव योगिनः ॥
śrīśuka uvāca satyaṃ samīkṣyābjabhavo nakhendubhir hatasvadhāmadyutirāvṛto 'bhyagāt / marīcimiśrā ṛṣayo bṛhadvratāḥ sanandanādyā naradeva yoginaḥ //
वेदोपवेदा नियमा यमान्वितास् तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिताः । ये चापरे योगसमीरदीपित ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषाः । ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावतः स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् ॥
vedopavedā niyamā yamānvitās tarketihāsāṅgapurāṇasaṃhitāḥ / ye cāpare yogasamīradīpita jñānāgninā randhitakarmakalmaṣāḥ / vavandire yatsmaraṇānubhāvataḥ svāyambhuvaṃ dhāma gatā akarmakam //
अथाङ्घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णोर् उपाहरत् पद्मभवो ऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच् छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भवः स्वयम् ॥
athāṅghraye pronnamitāya viṣṇor upāharat padmabhavo 'rhaṇodakam / samarcya bhaktyābhyagṛṇāc chuciśravā yannābhipaṅkeruhasambhavaḥ svayam //
धातुः कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धुन्य् अभून् नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्तिः ॥
dhātuḥ kamaṇḍalujalaṃ tadurukramasya pādāvanejanapavitratayā narendra / svardhuny abhūn nabhasi sā patatī nimārṣṭi lokatrayaṃ bhagavato viśadeva kīrtiḥ //
ब्रह्मादयो लोकनाथाः स्वनाथाय समादृताः । सानुगा बलिमाजह्रुः सङ्क्षिप्तात्मविभूतये ॥
brahmādayo lokanāthāḥ svanāthāya samādṛtāḥ / sānugā balimājahruḥ saṅkṣiptātmavibhūtaye //
तोयैः समर्हणैः स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनैः । धूपैर्दीपैः सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरैः ॥
toyaiḥ samarhaṇaiḥ sragbhirdivyagandhānulepanaiḥ / dhūpairdīpaiḥ surabhibhirlājākṣataphalāṅkuraiḥ //
स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितैः । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनैः ॥
stavanairjayaśabdaiśca tadvīryamahimāṅkitaiḥ / nṛtyavāditragītaiśca śaṅkhadundubhiniḥsvanaiḥ //
जाम्बवान् ऋक्षराजस्तु भेरीशब्दैर्मनोजवः । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥
jāmbavān ṛkṣarājastu bherīśabdairmanojavaḥ / vijayaṃ dikṣu sarvāsu mahotsavamaghoṣayat //
महीं सर्वां हृतां दृष्ट्वा त्रिपदव्याजयाच्ञया । ऊचुः स्वभर्तुरसुरा दीक्षितस्यात्यमर्षिताः ॥
mahīṃ sarvāṃ hṛtāṃ dṛṣṭvā tripadavyājayācñayā / ūcuḥ svabharturasurā dīkṣitasyātyamarṣitāḥ //
न वायं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुर्मायाविनां वरः । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्यं चिकीर्षति ॥
na vāyaṃ brahmabandhurviṣṇurmāyāvināṃ varaḥ / dvijarūpapraticchanno devakāryaṃ cikīrṣati //
अनेन याचमानेन शत्रुणा वटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुर्न्यस्तदण्डस्य बर्हिषि ॥
anena yācamānena śatruṇā vaṭurūpiṇā / sarvasvaṃ no hṛtaṃ bharturnyastadaṇḍasya barhiṣi //
सत्यव्रतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषतः । नानृतं भाषितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावतः ॥
satyavratasya satataṃ dīkṣitasya viśeṣataḥ / nānṛtaṃ bhāṣituṃ śakyaṃ brahmaṇyasya dayāvataḥ //
तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तुः शुश्रूषणं च नः । इत्य् आयुधानि जगृहुर्बलेरनुचरासुराः ॥
tasmādasya vadho dharmo bhartuḥ śuśrūṣaṇaṃ ca naḥ / ity āyudhāni jagṛhurbaleranucarāsurāḥ //
ते सर्वे वामनं हन्तुं शूलपट्टिशपाणयः । अनिच्छन्तो बले राजन् प्राद्रवन् जातमन्यवः ॥
te sarve vāmanaṃ hantuṃ śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ / anicchanto bale rājan prādravan jātamanyavaḥ //
तान् अभिद्रवतो दृष्ट्वा दितिजानीकपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णोः प्रत्यषेधन्नुदायुधाः ॥
tān abhidravato dṛṣṭvā ditijānīkapān nṛpa / prahasyānucarā viṣṇoḥ pratyaṣedhannudāyudhāḥ //
नन्दः सुनन्दो ऽथ जयो विजयः प्रबलो बलः । कुमुदः कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेनः पतत्त्रिराट् ॥
nandaḥ sunando 'tha jayo vijayaḥ prabalo balaḥ / kumudaḥ kumudākṣaśca viṣvaksenaḥ patattrirāṭ //
जयन्तः श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तो ऽथ सात्वतः । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥
jayantaḥ śrutadevaśca puṣpadanto 'tha sātvataḥ / sarve nāgāyutaprāṇāścamūṃ te jaghnurāsurīm //
हन्यमानान् स्वकान् दृष्ट्वा पुरुषानुचरैर्बलिः । वारयामास संरब्धान् काव्यशापमनुस्मरन् ॥
hanyamānān svakān dṛṣṭvā puruṣānucarairbaliḥ / vārayāmāsa saṃrabdhān kāvyaśāpamanusmaran //
हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वचः । मा युध्यत निवर्तध्वं न नः कालो ऽयमर्थकृत् ॥
he vipracitte he rāho he neme śrūyatāṃ vacaḥ / mā yudhyata nivartadhvaṃ na naḥ kālo 'yamarthakṛt //
यः प्रभुः सर्वभूतानां सुखदुःखोपपत्तये । तं नातिवर्तितुं दैत्याः पौरुषैरीश्वरः पुमान् ॥
yaḥ prabhuḥ sarvabhūtānāṃ sukhaduḥkhopapattaye / taṃ nātivartituṃ daityāḥ pauruṣairīśvaraḥ pumān //
यो नो भवाय प्राग् आसीदभवाय दिवौकसाम् । स एव भगवान् अद्य वर्तते तद्विपर्ययम् ॥
yo no bhavāya prāg āsīdabhavāya divaukasām / sa eva bhagavān adya vartate tadviparyayam //
बलेन सचिवैर्बुद्ध्या दुर्गैर्मन्त्रौषधादिभिः । सामादिभिरुपायैश्च कालं नात्येति वै जनः ॥
balena sacivairbuddhyā durgairmantrauṣadhādibhiḥ / sāmādibhirupāyaiśca kālaṃ nātyeti vai janaḥ //
भवद्भिर्निर्जिता ह्य् एते बहुशो ऽनुचरा हरेः । दैवेनर्द्धैस्त एवाद्य युधि जित्वा नदन्ति नः ॥
bhavadbhirnirjitā hy ete bahuśo 'nucarā hareḥ / daivenarddhaista evādya yudhi jitvā nadanti naḥ //
एतान् वयं विजेष्यामो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात् कालं प्रतीक्षध्वं यो नो ऽर्थत्वाय कल्पते ॥
etān vayaṃ vijeṣyāmo yadi daivaṃ prasīdati / tasmāt kālaṃ pratīkṣadhvaṃ yo no 'rthatvāya kalpate //
श्रीशुक उवाच पत्युर्निगदितं श्रुत्वा दैत्यदानवयूथपाः । रसां निर्विविशू राजन् विष्णुपार्षद ताडिताः ॥
śrīśuka uvāca patyurnigaditaṃ śrutvā daityadānavayūthapāḥ / rasāṃ nirviviśū rājan viṣṇupārṣada tāḍitāḥ //
अथ तार्क्ष्यसुतो ज्ञात्वा विराट् प्रभुचिकीर्षितम् । बबन्ध वारुणैः पाशैर्बलिं सूत्ये ऽहनि क्रतौ ॥
atha tārkṣyasuto jñātvā virāṭ prabhucikīrṣitam / babandha vāruṇaiḥ pāśairbaliṃ sūtye 'hani kratau //
हाहाकारो महान् आसीद्रोदस्योः सर्वतो दिशम् । निगृह्यमाणे ऽसुरपतौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
hāhākāro mahān āsīdrodasyoḥ sarvato diśam / nigṛhyamāṇe 'surapatau viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
तं बद्धं वारुणैः पाशैर्भगवान् आह वामनः । नष्टश्रियं स्थिरप्रज्ञमुदारयशसं नृप ॥
taṃ baddhaṃ vāruṇaiḥ pāśairbhagavān āha vāmanaḥ / naṣṭaśriyaṃ sthiraprajñamudārayaśasaṃ nṛpa //
पदानि त्रीणि दत्तानि भूमेर्मह्यं त्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय ॥
padāni trīṇi dattāni bhūmermahyaṃ tvayāsura / dvābhyāṃ krāntā mahī sarvā tṛtīyamupakalpaya //
यावत् तपत्य् असौ गोभिर्यावदिन्दुः सहोडुभिः । यावद्वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ॥
yāvat tapaty asau gobhiryāvadinduḥ sahoḍubhiḥ / yāvadvarṣati parjanyastāvatī bhūriyaṃ tava //
पदैकेन मयाक्रान्तो भूर्लोकः खं दिशस्तनोः । स्वर्लोकस्ते द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ॥
padaikena mayākrānto bhūrlokaḥ khaṃ diśastanoḥ / svarlokaste dvitīyena paśyataste svamātmanā //
प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इष्यते । विश त्वं निरयं तस्माद्गुरुणा चानुमोदितः ॥
pratiśrutamadātuste niraye vāsa iṣyate / viśa tvaṃ nirayaṃ tasmādguruṇā cānumoditaḥ //
वृथा मनोरथस्तस्य दूरः स्वर्गः पतत्य् अधः । प्रतिश्रुतस्यादानेन यो ऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥
vṛthā manorathastasya dūraḥ svargaḥ pataty adhaḥ / pratiśrutasyādānena yo 'rthinaṃ vipralambhate //
विप्रलब्धो ददामीति त्वयाहं चाढ्यमानिना । तद्व्यलीकफलं भुङ्क्ष्व निरयं कतिचित् समाः ॥
vipralabdho dadāmīti tvayāhaṃ cāḍhyamāninā / tadvyalīkaphalaṃ bhuṅkṣva nirayaṃ katicit samāḥ //