श्रीशुक उवाच बलिरेवं गृहपतिः कुलाचार्येण भाषितः । तूष्णीं भूत्वा क्षणं राजन्नुवाचावहितो गुरुम् ॥
śrīśuka uvāca balirevaṃ gṛhapatiḥ kulācāryeṇa bhāṣitaḥ / tūṣṇīṃ bhūtvā kṣaṇaṃ rājannuvācāvahito gurum //
श्रीबलिरुवाच सत्यं भगवता प्रोक्तं धर्मो ऽयं गृहमेधिनाम् । अर्थं कामं यशो वृत्तिं यो न बाधेत कर्हिचित् ॥
śrībaliruvāca satyaṃ bhagavatā proktaṃ dharmo 'yaṃ gṛhamedhinām / arthaṃ kāmaṃ yaśo vṛttiṃ yo na bādheta karhicit //
स चाहं वित्तलोभेन प्रत्याचक्षे कथं द्विजम् । प्रतिश्रुत्य ददामीति प्राह्रादिः कितवो यथा ॥
sa cāhaṃ vittalobhena pratyācakṣe kathaṃ dvijam / pratiśrutya dadāmīti prāhrādiḥ kitavo yathā //
न ह्य् असत्यात् परो ऽधर्म इति होवाच भूरियम् । सर्वं सोढुमलं मन्ये ऋते ऽलीकपरं नरम् ॥
na hy asatyāt paro 'dharma iti hovāca bhūriyam / sarvaṃ soḍhumalaṃ manye ṛte 'līkaparaṃ naram //
नाहं बिभेमि निरयान् नाधन्यादसुखार्णवात् । न स्थानच्यवनान् मृत्योर्यथा विप्रप्रलम्भनात् ॥
nāhaṃ bibhemi nirayān nādhanyādasukhārṇavāt / na sthānacyavanān mṛtyoryathā viprapralambhanāt //
यद्यद्धास्यति लोके ऽस्मिन् सम्परेतं धनादिकम् । तस्य त्यागे निमित्तं किं विप्रस्तुष्येन् न तेन चेत् ॥
yadyaddhāsyati loke 'smin samparetaṃ dhanādikam / tasya tyāge nimittaṃ kiṃ viprastuṣyen na tena cet //
श्रेयः कुर्वन्ति भूतानां साधवो दुस्त्यजासुभिः । दध्यङ्शिबिप्रभृतयः को विकल्पो धरादिषु ॥
śreyaḥ kurvanti bhūtānāṃ sādhavo dustyajāsubhiḥ / dadhyaṅśibiprabhṛtayaḥ ko vikalpo dharādiṣu //
यैरियं बुभुजे ब्रह्मन् दैत्येन्द्रैरनिवर्तिभिः । तेषां कालो ऽग्रसील् लोकान् न यशो ऽधिगतं भुवि ॥
yairiyaṃ bubhuje brahman daityendrairanivartibhiḥ / teṣāṃ kālo 'grasīl lokān na yaśo 'dhigataṃ bhuvi //
सुलभा युधि विप्रर्षे ह्य् अनिवृत्तास्तनुत्यजः । न तथा तीर्थ आयाते श्रद्धया ये धनत्यजः ॥
sulabhā yudhi viprarṣe hy anivṛttāstanutyajaḥ / na tathā tīrtha āyāte śraddhayā ye dhanatyajaḥ //
मनस्विनः कारुणिकस्य शोभनं यदर्थिकामोपनयेन दुर्गतिः । कुतः पुनर्ब्रह्मविदां भवादृशां ततो वटोरस्य ददामि वाञ्छितम् ॥
manasvinaḥ kāruṇikasya śobhanaṃ yadarthikāmopanayena durgatiḥ / kutaḥ punarbrahmavidāṃ bhavādṛśāṃ tato vaṭorasya dadāmi vāñchitam //
यजन्ति यज्ञं क्रतुभिर्यमादृता भवन्त आम्नायविधानकोविदाः । स एव विष्णुर्वरदो ऽस्तु वा परो दास्याम्य् अमुष्मै क्षितिमीप्सितां मुने ॥
yajanti yajñaṃ kratubhiryamādṛtā bhavanta āmnāyavidhānakovidāḥ / sa eva viṣṇurvarado 'stu vā paro dāsyāmy amuṣmai kṣitimīpsitāṃ mune //
यद्यप्य् असावधर्मेण मां बध्नीयादनागसम् । तथाप्य् एनं न हिंसिष्ये भीतं ब्रह्मतनुं रिपुम् ॥
yadyapy asāvadharmeṇa māṃ badhnīyādanāgasam / tathāpy enaṃ na hiṃsiṣye bhītaṃ brahmatanuṃ ripum //
एष वा उत्तमश्लोको न जिहासति यद्यशः । हत्वा मैनां हरेद्युद्धे शयीत निहतो मया ॥
eṣa vā uttamaśloko na jihāsati yadyaśaḥ / hatvā maināṃ haredyuddhe śayīta nihato mayā //
श्रीशुक उवाच एवमश्रद्धितं शिष्यमनादेशकरं गुरुः । शशाप दैवप्रहितः सत्यसन्धं मनस्विनम् ॥
śrīśuka uvāca evamaśraddhitaṃ śiṣyamanādeśakaraṃ guruḥ / śaśāpa daivaprahitaḥ satyasandhaṃ manasvinam //
दृढं पण्डितमान्य् अज्ञः स्तब्धो ऽस्य् अस्मदुपेक्षया । मच्छासनातिगो यस्त्वमचिराद्भ्रश्यसे श्रियः ॥
dṛḍhaṃ paṇḍitamāny ajñaḥ stabdho 'sy asmadupekṣayā / macchāsanātigo yastvamacirādbhraśyase śriyaḥ //
एवं शप्तः स्वगुरुणा सत्यान् न चलितो महान् । वामनाय ददावेनामर्चित्वोदकपूर्वकम् ॥
evaṃ śaptaḥ svaguruṇā satyān na calito mahān / vāmanāya dadāvenāmarcitvodakapūrvakam //
विन्ध्यावलिस्तदागत्य पत्नी जालकमालिनी । आनिन्ये कलशं हैममवनेजन्यपां भृतम् ॥
vindhyāvalistadāgatya patnī jālakamālinī / āninye kalaśaṃ haimamavanejanyapāṃ bhṛtam //
यजमानः स्वयं तस्य श्रीमत् पादयुगं मुदा । अवनिज्यावहन् मूर्ध्नि तदपो विश्वपावनीः ॥
yajamānaḥ svayaṃ tasya śrīmat pādayugaṃ mudā / avanijyāvahan mūrdhni tadapo viśvapāvanīḥ //
तदासुरेन्द्रं दिवि देवतागणा गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः । तत् कर्म सर्वे ऽपि गृणन्त आर्जवं प्रसूनवर्षैर्ववृषुर्मुदान्विताः ॥
tadāsurendraṃ divi devatāgaṇā gandharvavidyādharasiddhacāraṇāḥ / tat karma sarve 'pi gṛṇanta ārjavaṃ prasūnavarṣairvavṛṣurmudānvitāḥ //
नेदुर्मुहुर्दुन्दुभयः सहस्रशो गन्धर्वकिम्पूरुषकिन्नरा जगुः । मनस्विनानेन कृतं सुदुष्करं विद्वान् अदाद्यद्रिपवे जगत्त्रयम् ॥
nedurmuhurdundubhayaḥ sahasraśo gandharvakimpūruṣakinnarā jaguḥ / manasvinānena kṛtaṃ suduṣkaraṃ vidvān adādyadripave jagattrayam //
तद्वामनं रूपमवर्धताद्भुतं हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् । भूः खं दिशो द्यौर्विवराः पयोधयस् तिर्यङ्नृदेवा ऋषयो यदासत ॥
tadvāmanaṃ rūpamavardhatādbhutaṃ hareranantasya guṇatrayātmakam / bhūḥ khaṃ diśo dyaurvivarāḥ payodhayas tiryaṅnṛdevā ṛṣayo yadāsata //
काये बलिस्तस्य महाविभूतेः सहर्त्विगाचार्यसदस्य एतत् । ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके भूतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम् ॥
kāye balistasya mahāvibhūteḥ sahartvigācāryasadasya etat / dadarśa viśvaṃ triguṇaṃ guṇātmake bhūtendriyārthāśayajīvayuktam //
रसामचष्टाङ्घ्रितले ऽथ पादयोर् महीं महीध्रान् पुरुषस्य जङ्घयोः । पतत्त्रिणो जानुनि विश्वमूर्तेर् ऊर्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेनः ॥
rasāmacaṣṭāṅghritale 'tha pādayor mahīṃ mahīdhrān puruṣasya jaṅghayoḥ / patattriṇo jānuni viśvamūrter ūrvorgaṇaṃ mārutamindrasenaḥ //
सन्ध्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत् प्रजापतीन् जघने आत्ममुख्यान् । नाभ्यां नभः कुक्षिषु सप्तसिन्धून् उरुक्रमस्योरसि चर्क्षमालाम् ॥
sandhyāṃ vibhorvāsasi guhya aikṣat prajāpatīn jaghane ātmamukhyān / nābhyāṃ nabhaḥ kukṣiṣu saptasindhūn urukramasyorasi carkṣamālām //
हृद्य् अङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारेर् ऋतं च सत्यं च मनस्य् अथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्य् अरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥
hṛdy aṅga dharmaṃ stanayormurārer ṛtaṃ ca satyaṃ ca manasy athendum / śriyaṃ ca vakṣasy aravindahastāṃ kaṇṭhe ca sāmāni samastarephān //
इन्द्रप्रधानान् अमरान् भुजेषु तत्कर्णयोः ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघान् छ्वसनं नासिकायाम् अक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥
indrapradhānān amarān bhujeṣu tatkarṇayoḥ kakubho dyauśca mūrdhni / keśeṣu meghān chvasanaṃ nāsikāyām akṣṇośca sūryaṃ vadane ca vahnim //
वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटे ऽधर एव लोभम् ॥
vāṇyāṃ ca chandāṃsi rase jaleśaṃ bhruvorniṣedhaṃ ca vidhiṃ ca pakṣmasu / ahaśca rātriṃ ca parasya puṃso manyuṃ lalāṭe 'dhara eva lobham //
स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भः पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥
sparśe ca kāmaṃ nṛpa retasāmbhaḥ pṛṣṭhe tvadharmaṃ kramaṇeṣu yajñam / chāyāsu mṛtyuṃ hasite ca māyāṃ tanūruheṣvoṣadhijātayaśca //
नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणान् ऋषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीरः ॥
nadīśca nāḍīṣu śilā nakheṣu buddhāvajaṃ devagaṇān ṛṣīṃśca / prāṇeṣu gātre sthirajaṅgamāni sarvāṇi bhūtāni dadarśa vīraḥ //
सर्वात्मनीदं भुवनं निरीक्ष्य सर्वे ऽसुराः कश्मलमापुरङ्ग । सुदर्शनं चक्रमसह्यतेजो धनुश्च शार्ङ्गं स्तनयित्नुघोषम् ॥
sarvātmanīdaṃ bhuvanaṃ nirīkṣya sarve 'surāḥ kaśmalamāpuraṅga / sudarśanaṃ cakramasahyatejo dhanuśca śārṅgaṃ stanayitnughoṣam //
पर्जन्यघोषो जलजः पाञ्चजन्यः कौमोदकी विष्णुगदा तरस्विनी । विद्याधरो ऽसिः शतचन्द्रयुक्तस् तूणोत्तमावक्षयसायकौ च ॥
parjanyaghoṣo jalajaḥ pāñcajanyaḥ kaumodakī viṣṇugadā tarasvinī / vidyādharo 'siḥ śatacandrayuktas tūṇottamāvakṣayasāyakau ca //
सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्षदमुख्याः सहलोकपालाः । स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डलः श्रीवत्सरत्नोत्तममेखलाम्बरैः ॥
sunandamukhyā upatasthurīśaṃ pārṣadamukhyāḥ sahalokapālāḥ / sphuratkirīṭāṅgadamīnakuṇḍalaḥ śrīvatsaratnottamamekhalāmbaraiḥ //
मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो रराज राजन् भगवान् उरुक्रमः । क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभः शरीरेण दिशश्च बाहुभिः ॥
madhuvratasragvanamālayāvṛto rarāja rājan bhagavān urukramaḥ / kṣitiṃ padaikena balervicakrame nabhaḥ śarīreṇa diśaśca bāhubhiḥ //
पदं द्वितीयं क्रमतस्त्रिविष्टपं न वै तृतीयाय तदीयमण्वपि । उरुक्रमस्याङ्घ्रिरुपर्य् उपर्य् अथो महर्जनाभ्यां तपसः परं गतः ॥
padaṃ dvitīyaṃ kramatastriviṣṭapaṃ na vai tṛtīyāya tadīyamaṇvapi / urukramasyāṅghrirupary upary atho maharjanābhyāṃ tapasaḥ paraṃ gataḥ //