श्रीशुक उवाच इत्थं विरिञ्चस्तुतकर्मवीर्यः प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुजः शङ्खगदाब्जचक्रः पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षणः ॥
śrīśuka uvāca itthaṃ viriñcastutakarmavīryaḥ prādurbabhūvāmṛtabhūradityām / caturbhujaḥ śaṅkhagadābjacakraḥ piśaṅgavāsā nalināyatekṣaṇaḥ //
श्यामावदातो झषराजकुण्डल त्विषोल्लसच्छ्रीवदनाम्बुजः पुमान् । श्रीवत्सवक्षा बलयाङ्गदोल्लसत् किरीटकाञ्चीगुणचारुनूपुरः ॥
śyāmāvadāto jhaṣarājakuṇḍala tviṣollasacchrīvadanāmbujaḥ pumān / śrīvatsavakṣā balayāṅgadollasat kirīṭakāñcīguṇacārunūpuraḥ //
मधुव्रातव्रतविघुष्टया स्वया विराजितः श्रीवनमालया हरिः । प्रजापतेर्वेश्मतमः स्वरोचिषा विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभः ॥
madhuvrātavratavighuṣṭayā svayā virājitaḥ śrīvanamālayā hariḥ / prajāpaterveśmatamaḥ svarociṣā vināśayan kaṇṭhaniviṣṭakaustubhaḥ //
दिशः प्रसेदुः सलिलाशयास्तदा प्रजाः प्रहृष्टा ऋतवो गुणान्विताः । द्यौरन्तरीक्षं क्षितिरग्निजिह्वा गावो द्विजाः सञ्जहृषुर्नगाश्च ॥
diśaḥ praseduḥ salilāśayāstadā prajāḥ prahṛṣṭā ṛtavo guṇānvitāḥ / dyaurantarīkṣaṃ kṣitiragnijihvā gāvo dvijāḥ sañjahṛṣurnagāśca //
श्रोणायां श्रवणद्वादश्यां मुहूर्ते ऽभिजिति प्रभुः । सर्वे नक्षत्रताराद्याश् चक्रुस्तज्जन्म दक्षिणम् ॥
śroṇāyāṃ śravaṇadvādaśyāṃ muhūrte 'bhijiti prabhuḥ / sarve nakṣatratārādyāś cakrustajjanma dakṣiṇam //
द्वादश्यां सवितातिष्ठन् मध्यन्दिनगतो नृप । विजयानाम सा प्रोक्ता यस्यां जन्म विदुर्हरेः ॥
dvādaśyāṃ savitātiṣṭhan madhyandinagato nṛpa / vijayānāma sā proktā yasyāṃ janma vidurhareḥ //
शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवानकाः । चित्रवादित्रतूर्याणां निर्घोषस्तुमुलो ऽभवत् ॥
śaṅkhadundubhayo nedurmṛdaṅgapaṇavānakāḥ / citravāditratūryāṇāṃ nirghoṣastumulo 'bhavat //
प्रीताश्चाप्सरसो ऽनृत्यन् गन्धर्वप्रवरा जगुः । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनवः पितरो ऽग्नयः ॥
prītāścāpsaraso 'nṛtyan gandharvapravarā jaguḥ / tuṣṭuvurmunayo devā manavaḥ pitaro 'gnayaḥ //
सिद्धविद्याधरगणाः सकिम्पुरुषकिन्नराः । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमाः ॥
siddhavidyādharagaṇāḥ sakimpuruṣakinnarāḥ / cāraṇā yakṣarakṣāṃsi suparṇā bhujagottamāḥ //
गायन्तो ऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगाः । अदित्या आश्रमपदं कुसुमैः समवाकिरन् ॥
gāyanto 'tipraśaṃsanto nṛtyanto vibudhānugāḥ / adityā āśramapadaṃ kusumaiḥ samavākiran //
दृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्भवं परं पुमांसं मुदमाप विस्मिता । गृहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापतिश्चाह जयेति विस्मितः ॥
dṛṣṭvāditistaṃ nijagarbhasambhavaṃ paraṃ pumāṃsaṃ mudamāpa vismitā / gṛhītadehaṃ nijayogamāyayā prajāpatiścāha jayeti vismitaḥ //
यत् तद्वपुर्भाति विभूषणायुधैर् अव्यक्तचिद्व्यक्तमधारयद्धरिः । बभूव तेनैव स वामनो वटुः सम्पश्यतोर्दिव्यगतिर्यथा नटः ॥
yat tadvapurbhāti vibhūṣaṇāyudhair avyaktacidvyaktamadhārayaddhariḥ / babhūva tenaiva sa vāmano vaṭuḥ sampaśyatordivyagatiryathā naṭaḥ //
तं वटुं वामनं दृष्ट्वा मोदमाना महर्षयः । कर्माणि कारयामासुः पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥
taṃ vaṭuṃ vāmanaṃ dṛṣṭvā modamānā maharṣayaḥ / karmāṇi kārayāmāsuḥ puraskṛtya prajāpatim //
तस्योपनीयमानस्य सावित्रीं सविताब्रवीत् । बृहस्पतिर्ब्रह्मसूत्रं मेखलां कश्यपो ऽददात् ॥
tasyopanīyamānasya sāvitrīṃ savitābravīt / bṛhaspatirbrahmasūtraṃ mekhalāṃ kaśyapo 'dadāt //
ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पतिः । कौपीनाच्छादनं माता द्यौश्छत्रं जगतः पतेः ॥
dadau kṛṣṇājinaṃ bhūmirdaṇḍaṃ somo vanaspatiḥ / kaupīnācchādanaṃ mātā dyauśchatraṃ jagataḥ pateḥ //
कमण्डलुं वेदगर्भः कुशान् सप्तर्षयो ददुः । अक्षमालां महाराज सरस्वत्य् अव्ययात्मनः ॥
kamaṇḍaluṃ vedagarbhaḥ kuśān saptarṣayo daduḥ / akṣamālāṃ mahārāja sarasvaty avyayātmanaḥ //
तस्मा इत्य् उपनीताय यक्षराट् पात्रिकामदात् । भिक्षां भगवती साक्षादुमादादम्बिका सती ॥
tasmā ity upanītāya yakṣarāṭ pātrikāmadāt / bhikṣāṃ bhagavatī sākṣādumādādambikā satī //
स ब्रह्मवर्चसेनैवं सभां सम्भावितो वटुः । ब्रह्मर्षिगणसञ्जुष्टामत्यरोचत मारिषः ॥
sa brahmavarcasenaivaṃ sabhāṃ sambhāvito vaṭuḥ / brahmarṣigaṇasañjuṣṭāmatyarocata māriṣaḥ //
समिद्धमाहितं वह्निं कृत्वा परिसमूहनम् । परिस्तीर्य समभ्यर्च्य समिद्भिरजुहोद्द्विजः ॥
samiddhamāhitaṃ vahniṃ kṛtvā parisamūhanam / paristīrya samabhyarcya samidbhirajuhoddvijaḥ //
श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितं बलिं भृगूणामुपकल्पितैस्ततः । जगाम तत्राखिलसारसम्भृतो भारेण गां सन्नमयन् पदे पदे ॥
śrutvāśvamedhairyajamānamūrjitaṃ baliṃ bhṛgūṇāmupakalpitaistataḥ / jagāma tatrākhilasārasambhṛto bhāreṇa gāṃ sannamayan pade pade //
तं नर्मदायास्तट उत्तरे बलेर् य ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंज्ञके । प्रवर्तयन्तो भृगवः क्रतूत्तमं व्यचक्षतारादुदितं यथा रविम् ॥
taṃ narmadāyāstaṭa uttare baler ya ṛtvijaste bhṛgukacchasaṃjñake / pravartayanto bhṛgavaḥ kratūttamaṃ vyacakṣatārāduditaṃ yathā ravim //
ते ऋत्विजो यजमानः सदस्या हतत्विषो वामनतेजसा नृप । सूर्यः किलायात्य् उत वा विभावसुः सनत्कुमारो ऽथ दिदृक्षया क्रतोः ॥
te ṛtvijo yajamānaḥ sadasyā hatatviṣo vāmanatejasā nṛpa / sūryaḥ kilāyāty uta vā vibhāvasuḥ sanatkumāro 'tha didṛkṣayā kratoḥ //
इत्थं सशिष्येषु भृगुष्वनेकधा वितर्क्यमाणो भगवान् स वामनः । छत्रं सदण्डं सजलं कमण्डलुं विवेश बिभ्रद्धयमेधवाटम् ॥
itthaṃ saśiṣyeṣu bhṛguṣvanekadhā vitarkyamāṇo bhagavān sa vāmanaḥ / chatraṃ sadaṇḍaṃ sajalaṃ kamaṇḍaluṃ viveśa bibhraddhayamedhavāṭam //
मौञ्ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥
mauñjyā mekhalayā vītamupavītājinottaram / jaṭilaṃ vāmanaṃ vipraṃ māyāmāṇavakaṃ harim //
प्रविष्टं वीक्ष्य भृगवः सशिष्यास्ते सहाग्निभिः । प्रत्यगृह्णन् समुत्थाय सङ्क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥
praviṣṭaṃ vīkṣya bhṛgavaḥ saśiṣyāste sahāgnibhiḥ / pratyagṛhṇan samutthāya saṅkṣiptāstasya tejasā //
यजमानः प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् । रूपानुरूपावयवं तस्मा आसनमाहरत् ॥
yajamānaḥ pramudito darśanīyaṃ manoramam / rūpānurūpāvayavaṃ tasmā āsanamāharat //
स्वागतेनाभिनन्द्याथ पादौ भगवतो बलिः । अवनिज्यार्चयामास मुक्तसङ्गमनोरमम् ॥
svāgatenābhinandyātha pādau bhagavato baliḥ / avanijyārcayāmāsa muktasaṅgamanoramam //
तत्पादशौचं जनकल्मषापहं स धर्मविन् मूर्ध्न्य् अदधात् सुमङ्गलम् । यद्देवदेवो गिरिशश्चन्द्रमौलिर् दधार मूर्ध्ना परया च भक्त्या ॥
tatpādaśaucaṃ janakalmaṣāpahaṃ sa dharmavin mūrdhny adadhāt sumaṅgalam / yaddevadevo giriśaścandramaulir dadhāra mūrdhnā parayā ca bhaktyā //
श्रीबलिरुवाच स्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन् किं करवाम ते । ब्रह्मर्षीणां तपः साक्षान् मन्ये त्वार्य वपुर्धरम् ॥
śrībaliruvāca svāgataṃ te namastubhyaṃ brahman kiṃ karavāma te / brahmarṣīṇāṃ tapaḥ sākṣān manye tvārya vapurdharam //
अद्य नः पितरस्तृप्ता अद्य नः पावितं कुलम् । अद्य स्विष्टः क्रतुरयं यद्भवान् आगतो गृहान् ॥
adya naḥ pitarastṛptā adya naḥ pāvitaṃ kulam / adya sviṣṭaḥ kraturayaṃ yadbhavān āgato gṛhān //
अद्याग्नयो मे सुहुता यथाविधि द्विजात्मज त्वच्चरणावनेजनैः । हतांहसो वार्भिरियं च भूरहो तथा पुनीता तनुभिः पदैस्तव ॥
adyāgnayo me suhutā yathāvidhi dvijātmaja tvaccaraṇāvanejanaiḥ / hatāṃhaso vārbhiriyaṃ ca bhūraho tathā punītā tanubhiḥ padaistava //
यद्यद्वटो वाञ्छसि तत् प्रतीच्छ मे त्वामर्थिनं विप्रसुतानुतर्कये । गां काञ्चनं गुणवद्धाम मृष्टं तथान्नपेयमुत वा विप्रकन्याम् । ग्रामान् समृद्धांस्तुरगान् गजान् वा रथांस्तथार्हत्तम सम्प्रतीच्छ ॥
yadyadvaṭo vāñchasi tat pratīccha me tvāmarthinaṃ viprasutānutarkaye / gāṃ kāñcanaṃ guṇavaddhāma mṛṣṭaṃ tathānnapeyamuta vā viprakanyām / grāmān samṛddhāṃsturagān gajān vā rathāṃstathārhattama sampratīccha //