श्रीनारद उवाच ब्रह्मचारी गुरुकुले वसन् दान्तो गुरोर्हितम् । आचरन् दासवन् नीचो गुरौ सुदृढसौहृदः ॥
śrīnārada uvāca brahmacārī gurukule vasan dānto gurorhitam / ācaran dāsavan nīco gurau sudṛḍhasauhṛdaḥ //
सायं प्रातरुपासीत गुर्वग्न्यर्कसुरोत्तमान् । सन्ध्ये उभे च यतवाग् जपन् ब्रह्म समाहितः ॥
sāyaṃ prātarupāsīta gurvagnyarkasurottamān / sandhye ubhe ca yatavāg japan brahma samāhitaḥ //
छन्दांस्यधीयीत गुरोराहूतश्चेत् सुयन्त्रितः । उपक्रमे ऽवसाने च चरणौ शिरसा नमेत् ॥
chandāṃsyadhīyīta gurorāhūtaścet suyantritaḥ / upakrame 'vasāne ca caraṇau śirasā namet //
मेखलाजिनवासांसि जटादण्डकमण्डलून् । बिभृयादुपवीतं च दर्भपाणिर्यथोदितम् ॥
mekhalājinavāsāṃsi jaṭādaṇḍakamaṇḍalūn / bibhṛyādupavītaṃ ca darbhapāṇiryathoditam //
सायं प्रातश्चरेद्भैक्ष्यं गुरवे तन् निवेदयेत् । भुञ्जीत यद्यनुज्ञातो नो चेदुपवसेत् क्वचित् ॥
sāyaṃ prātaścaredbhaikṣyaṃ gurave tan nivedayet / bhuñjīta yadyanujñāto no cedupavaset kvacit //
सुशीलो मितभुग् दक्षः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः । यावदर्थं व्यवहरेत् स्त्रीषु स्त्रीनिर्जितेषु च ॥
suśīlo mitabhug dakṣaḥ śraddadhāno jitendriyaḥ / yāvadarthaṃ vyavaharet strīṣu strīnirjiteṣu ca //
वर्जयेत् प्रमदागाथामगृहस्थो बृहद्व्रतः । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्त्यपि यतेर्मनः ॥
varjayet pramadāgāthāmagṛhastho bṛhadvrataḥ / indriyāṇi pramāthīni harantyapi yatermanaḥ //
केशप्रसाधनोन्मर्द स्नपनाभ्यञ्जनादिकम् । गुरुस्त्रीभिर्युवतिभिः कारयेन् नात्मनो युवा ॥
keśaprasādhanonmarda snapanābhyañjanādikam / gurustrībhiryuvatibhiḥ kārayen nātmano yuvā //
नन्वग्निः प्रमदा नाम घृतकुम्भसमः पुमान् । सुतामपि रहो जह्यादन्यदा यावदर्थकृत् ॥
nanvagniḥ pramadā nāma ghṛtakumbhasamaḥ pumān / sutāmapi raho jahyādanyadā yāvadarthakṛt //
कल्पयित्वात्मना यावदाभासमिदमीश्वरः । द्वैतं तावन् न विरमेत् ततो ह्यस्य विपर्ययः ॥
kalpayitvātmanā yāvadābhāsamidamīśvaraḥ / dvaitaṃ tāvan na viramet tato hyasya viparyayaḥ //
एतत् सर्वं गृहस्थस्य समाम्नातं यतेरपि । गुरुवृत्तिर्विकल्पेन गृहस्थस्यर्तुगामिनः ॥
etat sarvaṃ gṛhasthasya samāmnātaṃ yaterapi / guruvṛttirvikalpena gṛhasthasyartugāminaḥ //
अञ्जनाभ्यञ्जनोन्मर्द स्त्र्यवलेखामिषं मधु । स्रग्गन्धलेपालङ्कारांस्त्यजेयुर्ये बृहद्व्रताः ॥
añjanābhyañjanonmarda stryavalekhāmiṣaṃ madhu / sraggandhalepālaṅkārāṃstyajeyurye bṛhadvratāḥ //
उषित्वैवं गुरुकुले द्विजो ऽधीत्यावबुध्य च । त्रयीं साङ्गोपनिषदं यावदर्थं यथाबलम् ॥
uṣitvaivaṃ gurukule dvijo 'dhītyāvabudhya ca / trayīṃ sāṅgopaniṣadaṃ yāvadarthaṃ yathābalam //
दत्त्वा वरमनुज्ञातो गुरोः कामं यदीश्वरः । गृहं वनं वा प्रविशेत् प्रव्रजेत् तत्र वा वसेत् ॥
dattvā varamanujñāto guroḥ kāmaṃ yadīśvaraḥ / gṛhaṃ vanaṃ vā praviśet pravrajet tatra vā vaset //
अग्नौ गुरावात्मनि च सर्वभूतेष्वधोक्षजम् । भूतैः स्वधामभिः पश्येदप्रविष्टं प्रविष्टवत् ॥
agnau gurāvātmani ca sarvabhūteṣvadhokṣajam / bhūtaiḥ svadhāmabhiḥ paśyedapraviṣṭaṃ praviṣṭavat //
एवं विधो ब्रह्मचारी वानप्रस्थो यतिर्गृही । चरन् विदितविज्ञानः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥
evaṃ vidho brahmacārī vānaprastho yatirgṛhī / caran viditavijñānaḥ paraṃ brahmādhigacchati //
वानप्रस्थस्य वक्ष्यामि नियमान् मुनिसम्मतान् । यान् आस्थाय मुनिर्गच्छेदृषिलोकमुहाञ्जसा ॥
vānaprasthasya vakṣyāmi niyamān munisammatān / yān āsthāya munirgacchedṛṣilokamuhāñjasā //
न कृष्टपच्यमश्नीयादकृष्टं चाप्यकालतः । अग्निपक्वमथामं वा अर्कपक्वमुताहरेत् ॥
na kṛṣṭapacyamaśnīyādakṛṣṭaṃ cāpyakālataḥ / agnipakvamathāmaṃ vā arkapakvamutāharet //
वन्यैश्चरुपुरोडाशान् निर्वपेत् कालचोदितान् । लब्धे नवे नवे ऽन्नाद्ये पुराणं च परित्यजेत् ॥
vanyaiścarupuroḍāśān nirvapet kālacoditān / labdhe nave nave 'nnādye purāṇaṃ ca parityajet //
अग्न्यर्थमेव शरणमुटजं वाद्रिकन्दरम् । श्रयेत हिमवाय्वग्नि वर्षार्कातपषाट् स्वयम् ॥
agnyarthameva śaraṇamuṭajaṃ vādrikandaram / śrayeta himavāyvagni varṣārkātapaṣāṭ svayam //
केशरोमनखश्मश्रु मलानि जटिलो दधत् । कमण्डल्वजिने दण्ड वल्कलाग्निपरिच्छदान् ॥
keśaromanakhaśmaśru malāni jaṭilo dadhat / kamaṇḍalvajine daṇḍa valkalāgniparicchadān //
चरेद्वने द्वादशाब्दान् अष्टौ वा चतुरो मुनिः । द्वावेकं वा यथा बुद्धिर्न विपद्येत कृच्छ्रतः ॥
caredvane dvādaśābdān aṣṭau vā caturo muniḥ / dvāvekaṃ vā yathā buddhirna vipadyeta kṛcchrataḥ //
यदाकल्पः स्वक्रियायां व्याधिभिर्जरयाथवा । आन्वीक्षिक्यां वा विद्यायां कुर्यादनशनादिकम् ॥
yadākalpaḥ svakriyāyāṃ vyādhibhirjarayāthavā / ānvīkṣikyāṃ vā vidyāyāṃ kuryādanaśanādikam //
आत्मन्यग्नीन् समारोप्य सन्न्यस्याहं ममात्मताम् । कारणेषु न्यसेत् सम्यक् सङ्घातं तु यथार्हतः ॥
ātmanyagnīn samāropya sannyasyāhaṃ mamātmatām / kāraṇeṣu nyaset samyak saṅghātaṃ tu yathārhataḥ //
खे खानि वायौ निश्वासांस्तेजःसूष्माणमात्मवान् । अप्स्वसृक्श्लेष्मपूयानि क्षितौ शेषं यथोद्भवम् ॥
khe khāni vāyau niśvāsāṃstejaḥsūṣmāṇamātmavān / apsvasṛkśleṣmapūyāni kṣitau śeṣaṃ yathodbhavam //
वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥
vācamagnau savaktavyāmindre śilpaṃ karāvapi / padāni gatyā vayasi ratyopasthaṃ prajāpatau //
मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥
mṛtyau pāyuṃ visargaṃ ca yathāsthānaṃ vinirdiśet / dikṣu śrotraṃ sanādena sparśenādhyātmani tvacam //
रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥
rūpāṇi cakṣuṣā rājan jyotiṣyabhiniveśayet / apsu pracetasā jihvāṃ ghreyairghrāṇaṃ kṣitau nyaset //
मनो मनोरथैश्चन्द्रे बुद्धिं बोध्यैः कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममताक्रिया । सत्त्वेन चित्तं क्षेत्रज्ञे गुणैर्वैकारिकं परे ॥
mano manorathaiścandre buddhiṃ bodhyaiḥ kavau pare / karmāṇyadhyātmanā rudre yadahaṃ mamatākriyā / sattvena cittaṃ kṣetrajñe guṇairvaikārikaṃ pare //
अप्सु क्षितिमपो ज्योतिष्यदो वायौ नभस्यमुम् । कूटस्थे तच् च महति तदव्यक्ते ऽक्षरे च तत् ॥
apsu kṣitimapo jyotiṣyado vāyau nabhasyamum / kūṭasthe tac ca mahati tadavyakte 'kṣare ca tat //
इत्यक्षरतयात्मानं चिन्मात्रमवशेषितम् । ज्ञात्वाद्वयो ऽथ विरमेद्दग्धयोनिरिवानलः ॥
ityakṣaratayātmānaṃ cinmātramavaśeṣitam / jñātvādvayo 'tha virameddagdhayonirivānalaḥ //