मैत्रेय उवाच त एवम् उत्सन्न-भया उरुक्रमे कृतावनामाः प्रययुस् त्रि-विष्टपम् । सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर् वनं भृत्य-दिदृक्षया गतः ॥
maitreya uvāca ta evam utsanna-bhayā urukrame kṛtāvanāmāḥ prayayus tri-viṣṭapam / sahasraśīrṣāpi tato garutmatā madhor vanaṃ bhṛtya-didṛkṣayā gataḥ //
स वै धिया योग-विपाक-तीव्रया हृत्-पद्म-कोशे स्फुरितं तडित्-प्रभम् । तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहिः-स्थितं तद्-अवस्थं ददर्श ॥
sa vai dhiyā yoga-vipāka-tīvrayā hṛt-padma-kośe sphuritaṃ taḍit-prabham / tirohitaṃ sahasaivopalakṣya bahiḥ-sthitaṃ tad-avasthaṃ dadarśa //
तद्-दर्शनेनागत-साध्वसः क्षिताव् अवन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् । दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्न् इवार्भकश् चुम्बन्न् इवास्येन भुजैर् इवाश्लिषन् ॥
tad-darśanenāgata-sādhvasaḥ kṣitāv avandatāṅgaṃ vinamayya daṇḍavat / dṛgbhyāṃ prapaśyan prapibann ivārbhakaś cumbann ivāsyena bhujair ivāśliṣan //
स तं विवक्षन्तम् अतद्-विदं हरिर् ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्य् अवस्थितः । कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले ॥
sa taṃ vivakṣantam atad-vidaṃ harir jñātvāsya sarvasya ca hṛdy avasthitaḥ / kṛtāñjaliṃ brahmamayena kambunā pasparśa bālaṃ kṛpayā kapole //
स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञात-परात्म-निर्णयः । तं भक्ति-भावो ऽभ्यगृणाद् असत्वरं परिश्रुतोरु-श्रवसं ध्रुव-क्षितिः ॥
sa vai tadaiva pratipāditāṃ giraṃ daivīṃ parijñāta-parātma-nirṇayaḥ / taṃ bhakti-bhāvo 'bhyagṛṇād asatvaraṃ pariśrutoru-śravasaṃ dhruva-kṣitiḥ //
ध्रुव उवाच यो ऽन्तः प्रविश्य मम वाचम् इमां प्रसुप्तां सञ्जीवयत्य् अखिल-शक्ति-धरः स्व-धाम्ना यो ऽन्तः प्रविश्य मम वाचम् इमां प्रसुप्तां सञ्जीवयत्य् अखिल-शक्ति-धरः स्व-धाम्ना अन्यांश् च हस्त-चरण-श्रवण-त्वग्-आदीन् प्राणान् नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥
dhruva uvāca yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam //
एकस् त्वम् एव भगवन्न् इदम् आत्म-शक्त्या मायाख्ययोरु-गुणया महद्-आद्य्-अशेषम् एकस् त्वम् एव भगवन्न् इदम् आत्म-शक्त्या मायाख्ययोरु-गुणया महद्-आद्य्-अशेषम् सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस् तद्-असद्-गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद् विभासि ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasuvad vibhāsi //
त्वद्-दत्तया वयुनयेदम् अचष्ट विश्वं सुप्त-प्रबुद्ध इव नाथ भवत्-प्रपन्नः त्वद्-दत्तया वयुनयेदम् अचष्ट विश्वं सुप्त-प्रबुद्ध इव नाथ भवत्-प्रपन्नः तस्यापवर्ग्य-शरणं तव पाद-मूलं विस्मर्यते कृत-विदा कथम् आर्त-बन्धो ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho //
नूनं विमुष्ट-मतयस् तव मायया ते ये त्वां भवाप्यय-विमोक्षणम् अन्य-हेतोः नूनं विमुष्ट-मतयस् तव मायया ते ये त्वां भवाप्यय-विमोक्षणम् अन्य-हेतोः अर्चन्ति कल्पक-तरुं कुणपोपभोग्यम् इच्छन्ति यत् स्पर्शजं निरये ऽपि न्-णाम् ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi n-ṇām //
या निर्वृतिस् तनु-भृतां तव पाद-पद्म- ध्यानाद् भवज्-जन-कथा-श्रवणेन वा स्यात् या निर्वृतिस् तनु-भृतां तव पाद-पद्म- ध्यानाद् भवज्-जन-कथा-श्रवणेन वा स्यात् सा ब्रह्मणि स्व-महिमन्य् अपि नाथ मा भूत् किं त्व् अन्तकासि-लुलितात् पततां विमानात् ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt //
भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयाद् अनन्त महताम् अमलाशयानाम् भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयाद् अनन्त महताम् अमलाशयानाम् येनाञ्जसोल्बणम् उरु-व्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्-गुण-कथामृत-पान-मत्तः ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ //
ते न स्मरन्त्य् अतितरां प्रियम् ईश मर्त्यं ये चान्व् अदः सुत-सुहृद्-गृह-वित्त-दाराः ते न स्मरन्त्य् अतितरां प्रियम् ईश मर्त्यं ये चान्व् अदः सुत-सुहृद्-गृह-वित्त-दाराः ये त्व् अब्ज-नाभ भवदीय-पदारविन्द- सौगन्ध्य-लुब्ध-हृदयेषु कृत-प्रसङ्गाः ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ //
तिर्यङ्-नग-द्विज-सरीसृप-देव-दैत्य- मर्त्यादिभिः परिचितं सद्-असद्-विशेषम् तिर्यङ्-नग-द्विज-सरीसृप-देव-दैत्य- मर्त्यादिभिः परिचितं सद्-असद्-विशेषम् रूपं स्थविष्ठम् अज ते महद्-आद्य्-अनेकं नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ //
कल्पान्त एतद् अखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान् स्व-दृग् अनन्त-सखस् तद्-अङ्के कल्पान्त एतद् अखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान् स्व-दृग् अनन्त-सखस् तद्-अङ्के यन्-नाभि-सिन्धु-रुह-काञ्चन-लोक-पद्म- गर्भे द्युमान् भगवते प्रणतो ऽस्मि तस्मै ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai //
त्वं नित्य-मुक्त-परिशुद्ध-विबुद्ध आत्मा कूट-स्थ आदि-पुरुषो भगवांस् त्र्य्-अधीशः त्वं नित्य-मुक्त-परिशुद्ध-विबुद्ध आत्मा कूट-स्थ आदि-पुरुषो भगवांस् त्र्य्-अधीशः यद्-बुद्ध्य्-अवस्थितिम् अखण्डितया स्व-दृष्ट्या द्रष्टा स्थिताव् अधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse //
यस्मिन् विरुद्ध-गतयो ह्य् अनिशं पतन्ति विद्यादयो विविध-शक्तय आनुपूर्व्यात् यस्मिन् विरुद्ध-गतयो ह्य् अनिशं पतन्ति विद्यादयो विविध-शक्तय आनुपूर्व्यात् तद् ब्रह्म विश्व-भवम् एकम् अनन्तम् आद्यम् आनन्द-मात्रम् अविकारम् अहं प्रपद्ये ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye //
सत्याशिषो हि भगवंस् तव पाद-पद्मम् आशीस् तथानुभजतः पुरुषार्थ-मूर्तेः सत्याशिषो हि भगवंस् तव पाद-पद्मम् आशीस् तथानुभजतः पुरुषार्थ-मूर्तेः अप्य् एवम् अर्य भगवान् परिपाति दीनान् वाश्रेव वत्सकम् अनुग्रह-कातरो ऽस्मान् ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ apy evam arya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān //
मैत्रेय उवाच अथाभिष्टुत एवं वै सत्-सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदम् अब्रवीत् ॥
maitreya uvāca athābhiṣṭuta evaṃ vai sat-saṅkalpena dhīmatā / bhṛtyānurakto bhagavān pratinandyedam abravīt //
श्री-भगवान् उवाच वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्य-बालक । तत् प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापम् अपि सुव्रत ॥
śrī-bhagavān uvāca vedāhaṃ te vyavasitaṃ hṛdi rājanya-bālaka / tat prayacchāmi bhadraṃ te durāpam api suvrata //
नान्यैर् अधिष्ठितं भद्र यद् भ्राजिष्णु ध्रुव-क्षिति । यत्र ग्रहर्क्ष-ताराणां ज्योतिषां चक्रम् आहितम् ॥
nānyair adhiṣṭhitaṃ bhadra yad bhrājiṣṇu dhruva-kṣiti / yatra graharkṣa-tārāṇāṃ jyotiṣāṃ cakram āhitam //
मेढ्यां गो-चक्रवत् स्थास्नु परस्तात् कल्प-वासिनाम् । धर्मो ऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयो ये वनौकसः । चरन्ति दक्षिणी-कृत्य भ्रमन्तो यत् सतारकाः ॥
meḍhyāṃ go-cakravat sthāsnu parastāt kalpa-vāsinām / dharmo 'gniḥ kaśyapaḥ śukro munayo ye vanaukasaḥ / caranti dakṣiṇī-kṛtya bhramanto yat satārakāḥ //
प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्म-संश्रयः । षट्-त्रिंशद्-वर्ष-साहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः ॥
prasthite tu vanaṃ pitrā dattvā gāṃ dharma-saṃśrayaḥ / ṣaṭ-triṃśad-varṣa-sāhasraṃ rakṣitāvyāhatendriyaḥ //
त्वद्-भ्रातर्य् उत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्-मनाः । अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ॥
tvad-bhrātary uttame naṣṭe mṛgayāyāṃ tu tan-manāḥ / anveṣantī vanaṃ mātā dāvāgniṃ sā pravekṣyati //
इष्ट्वा मां यज्ञ-हृदयं यज्ञैः पुष्कल-दक्षिणैः । भुक्त्वा चेहाशिषः सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ॥
iṣṭvā māṃ yajña-hṛdayaṃ yajñaiḥ puṣkala-dakṣiṇaiḥ / bhuktvā cehāśiṣaḥ satyā ante māṃ saṃsmariṣyasi //
ततो गन्तासि मत्-स्थानं सर्व-लोक-नमस्कृतम् । उपरिष्टाद् ऋषिभ्यस् त्वं यतो नावर्तते गतः ॥
tato gantāsi mat-sthānaṃ sarva-loka-namaskṛtam / upariṣṭād ṛṣibhyas tvaṃ yato nāvartate gataḥ //
मैत्रेय उवाच इत्य् अर्चितः स भगवान् अतिदिश्यात्मनः पदम् । बालस्य पश्यतो धाम स्वम् अगाद् गरुड-ध्वजः ॥
maitreya uvāca ity arcitaḥ sa bhagavān atidiśyātmanaḥ padam / bālasya paśyato dhāma svam agād garuḍa-dhvajaḥ //
सो ऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पाद-सेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कल्प-निर्वाणं नातिप्रीतो ऽभ्यगात् पुरम् ॥
so 'pi saṅkalpajaṃ viṣṇoḥ pāda-sevopasāditam / prāpya saṅkalpa-nirvāṇaṃ nātiprīto 'bhyagāt puram //
विदुर उवाच सुदुर्लभं यत् परमं पदं हरेर् मायाविनस् तच्-चरणार्चनार्जितम् । लब्ध्वाप्य् असिद्धार्थम् इवैक-जन्मना कथं स्वम् आत्मानम् अमन्यतार्थ-वित् ॥
vidura uvāca sudurlabhaṃ yat paramaṃ padaṃ harer māyāvinas tac-caraṇārcanārjitam / labdhvāpy asiddhārtham ivaika-janmanā kathaṃ svam ātmānam amanyatārtha-vit //
मैत्रेय उवाच मातुः सपत्न्या वाग्-बाणैर् हृदि विद्धस् तु तान् स्मरन् । नैच्छन् मुक्ति-पतेर् मुक्तिं तस्मात् तापम् उपेयिवान् ॥
maitreya uvāca mātuḥ sapatnyā vāg-bāṇair hṛdi viddhas tu tān smaran / naicchan mukti-pater muktiṃ tasmāt tāpam upeyivān //
ध्रुव उवाच समाधिना नैक-भवेन यत् पदं विदुः सनन्दादय ऊर्ध्व-रेतसः । मासैर् अहं षड्भिर् अमुष्य पादयोश् छायाम् उपेत्यापगतः पृथङ्-मतिः ॥
dhruva uvāca samādhinā naika-bhavena yat padaṃ viduḥ sanandādaya ūrdhva-retasaḥ / māsair ahaṃ ṣaḍbhir amuṣya pādayoś chāyām upetyāpagataḥ pṛthaṅ-matiḥ //
अहो बत ममानात्म्यं मन्द-भाग्यस्य पश्यत । भव-च्छिदः पाद-मूलं गत्वा याचे यद् अन्तवत् ॥
aho bata mamānātmyaṃ manda-bhāgyasya paśyata / bhava-cchidaḥ pāda-mūlaṃ gatvā yāce yad antavat //
मतिर् विदूषिता देवैः पतद्भिर् असहिष्णुभिः । यो नारद-वचस् तथ्यं नाग्राहिषम् असत्तमः ॥
matir vidūṣitā devaiḥ patadbhir asahiṣṇubhiḥ / yo nārada-vacas tathyaṃ nāgrāhiṣam asattamaḥ //
दैवीं मायाम् उपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्न-दृक् । तप्ये द्वितीये ऽप्य् असति भ्रातृ-भ्रातृव्य-हृद्-रुजा ॥
daivīṃ māyām upāśritya prasupta iva bhinna-dṛk / tapye dvitīye 'py asati bhrātṛ-bhrātṛvya-hṛd-rujā //
मयैतत् प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि । प्रसाद्य जगद्-आत्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । भव-च्छिदम् अयाचे ऽहं भवं भाग्य-विवर्जितः ॥
mayaitat prārthitaṃ vyarthaṃ cikitseva gatāyuṣi / prasādya jagad-ātmānaṃ tapasā duṣprasādanam / bhava-cchidam ayāce 'haṃ bhavaṃ bhāgya-vivarjitaḥ //
स्वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान् मानो मे भिक्षितो बत । ईश्वरात् क्षीण-पुण्येन फली-कारान् इवाधनः ॥
svārājyaṃ yacchato mauḍhyān māno me bhikṣito bata / īśvarāt kṣīṇa-puṇyena phalī-kārān ivādhanaḥ //
मैत्रेय उवाच न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयो रजो-जुषस् तात भवादृशा जनाः । वाञ्छन्ति तद्-दास्यम् ऋते ऽर्थम् आत्मनो यदृच्छया लब्ध-मनः-समृद्धयः ॥
maitreya uvāca na vai mukundasya padāravindayo rajo-juṣas tāta bhavādṛśā janāḥ / vāñchanti tad-dāsyam ṛte 'rtham ātmano yadṛcchayā labdha-manaḥ-samṛddhayaḥ //
आकर्ण्यात्म-जम् आयान्तं सम्परेत्य यथागतम् । राजा न श्रद्दधे भद्रम् अभद्रस्य कुतो मम ॥
ākarṇyātma-jam āyāntaṃ samparetya yathāgatam / rājā na śraddadhe bhadram abhadrasya kuto mama //
श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर् हर्ष-वेगेन धर्षितः । वार्ता-हर्तुर् अतिप्रीतो हारं प्रादान् महा-धनम् ॥
śraddhāya vākyaṃ devarṣer harṣa-vegena dharṣitaḥ / vārtā-hartur atiprīto hāraṃ prādān mahā-dhanam //
सद्-अश्वं रथम् आरुह्य कार्तस्वर-परिष्कृतम् । ब्राह्मणैः कुल-वृद्धैश् च पर्यस्तो ऽमात्य-बन्धुभिः ॥
sad-aśvaṃ ratham āruhya kārtasvara-pariṣkṛtam / brāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś ca paryasto 'mātya-bandhubhiḥ //
शङ्ख-दुन्दुभि-नादेन ब्रह्म-घोषेण वेणुभिः । निश्चक्राम पुरात् तूर्णम् आत्मजाभीक्षणोत्सुकः ॥
śaṅkha-dundubhi-nādena brahma-ghoṣeṇa veṇubhiḥ / niścakrāma purāt tūrṇam ātmajābhīkṣaṇotsukaḥ //
सुनीतिः सुरुचिश् चास्य महिष्यौ रुक्म-भूषिते । आरुह्य शिबिकां सार्धम् उत्तमेनाभिजग्मतुः ॥
sunītiḥ suruciś cāsya mahiṣyau rukma-bhūṣite / āruhya śibikāṃ sārdham uttamenābhijagmatuḥ //
तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस् तूर्णम् आसाद्य प्रेम-विह्वलः ॥
taṃ dṛṣṭvopavanābhyāśa āyāntaṃ tarasā rathāt / avaruhya nṛpas tūrṇam āsādya prema-vihvalaḥ //
परिरेभे ऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठ-मनाः श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्घ्रि-संस्पर्श- हताशेषाघ-बन्धनम् ॥
parirebhe 'ṅgajaṃ dorbhyāṃ dīrghotkaṇṭha-manāḥ śvasan / viṣvaksenāṅghri-saṃsparśa- hatāśeṣāgha-bandhanam //
अथाजिघ्रन् मुहुर् मूर्ध्नि शीतैर् नयन-वारिभिः । स्नापयाम् आस तनयं जातोद्दाम-मनोरथः ॥
athājighran muhur mūrdhni śītair nayana-vāribhiḥ / snāpayām āsa tanayaṃ jātoddāma-manorathaḥ //
अभिवन्द्य पितुः पादाव् आशीर्भिश् चाभिमन्त्रितः । ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्-कृतः सज्-जनाग्रणीः ॥
abhivandya pituḥ pādāv āśīrbhiś cābhimantritaḥ / nanāma mātarau śīrṣṇā sat-kṛtaḥ saj-janāgraṇīḥ //
सुरुचिस् तं समुत्थाप्य पादावनतम् अर्भकम् । परिष्वज्याह जीवेति बाष्प-गद्गदया गिरा ॥
surucis taṃ samutthāpya pādāvanatam arbhakam / pariṣvajyāha jīveti bāṣpa-gadgadayā girā //
यस्य प्रसन्नो भगवान्गुणैर् मैत्र्य्-आदिभिर् हरिः । तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नम् आप इव स्वयम् ॥
yasya prasanno bhagavānguṇair maitry-ādibhir hariḥ / tasmai namanti bhūtāni nimnam āpa iva svayam //
उत्तमश् च ध्रुवश् चोभाव् अन्योन्यं प्रेम-विह्वलौ । अङ्ग-सङ्गाद् उत्पुलकाव् अस्रौघं मुहुर् ऊहतुः ॥
uttamaś ca dhruvaś cobhāv anyonyaṃ prema-vihvalau / aṅga-saṅgād utpulakāv asraughaṃ muhur ūhatuḥ //
सुनीतिर् अस्य जननी प्राणेभ्यो ऽपि प्रियं सुतम् । उपगुह्य जहाव् आधिं तद्-अङ्ग-स्पर्श-निर्वृता ॥
sunītir asya jananī prāṇebhyo 'pi priyaṃ sutam / upaguhya jahāv ādhiṃ tad-aṅga-sparśa-nirvṛtā //
पयः स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्र-जैः सलिलैः शिवैः । तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीर-सुवो मुहुः ॥
payaḥ stanābhyāṃ susrāva netra-jaiḥ salilaiḥ śivaiḥ / tadābhiṣicyamānābhyāṃ vīra vīra-suvo muhuḥ //
तां शशंसुर् जना राज्ञीं दिष्ट्या ते पुत्र आर्ति-हा । प्रतिलब्धश् चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुवः ॥
tāṃ śaśaṃsur janā rājñīṃ diṣṭyā te putra ārti-hā / pratilabdhaś ciraṃ naṣṭo rakṣitā maṇḍalaṃ bhuvaḥ //
अभ्यर्चितस् त्वया नूनं भगवान् प्रणतार्ति-हा । यद्-अनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्युः सुदुर्जयम् ॥
abhyarcitas tvayā nūnaṃ bhagavān praṇatārti-hā / yad-anudhyāyino dhīrā mṛtyuṃ jigyuḥ sudurjayam //
लाल्यमानं जनैर् एवं ध्रुवं सभ्रातरं नृपः । आरोप्य करिणीं हृष्टः स्तूयमानो ऽविशत् पुरम् ॥
lālyamānaṃ janair evaṃ dhruvaṃ sabhrātaraṃ nṛpaḥ / āropya kariṇīṃ hṛṣṭaḥ stūyamāno 'viśat puram //
तत्र तत्रोपसङ्कॢप्तैर् लसन्-मकर-तोरणैः । सवृन्दैः कदली-स्तम्भैः पूग-पोतैश् च तद्-विधैः ॥
tatra tatropasaṅkḷptair lasan-makara-toraṇaiḥ / savṛndaiḥ kadalī-stambhaiḥ pūga-potaiś ca tad-vidhaiḥ //
चूत-पल्लव-वासः-स्रङ्- मुक्ता-दाम-विलम्बिभिः । उपस्कृतं प्रति-द्वारम् अपां कुम्भैः सदीपकैः ॥
cūta-pallava-vāsaḥ-sraṅ- muktā-dāma-vilambibhiḥ / upaskṛtaṃ prati-dvāram apāṃ kumbhaiḥ sadīpakaiḥ //
प्राकारैर् गोपुरागारैः शातकुम्भ-परिच्छदैः । सर्वतो ऽलङ्कृतं श्रीमद्- विमान-शिखर-द्युभिः ॥
prākārair gopurāgāraiḥ śātakumbha-paricchadaiḥ / sarvato 'laṅkṛtaṃ śrīmad- vimāna-śikhara-dyubhiḥ //
मृष्ट-चत्वर-रथ्याट्ट- मार्गं चन्दन-चर्चितम् । लाजाक्षतैः पुष्प-फलैस् तण्डुलैर् बलिभिर् युतम् ॥
mṛṣṭa-catvara-rathyāṭṭa- mārgaṃ candana-carcitam / lājākṣataiḥ puṣpa-phalais taṇḍulair balibhir yutam //
ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुर-स्त्रियः । सिद्धार्थाक्षत-दध्य्-अम्बु- दूर्वा-पुष्प-फलानि च ॥
dhruvāya pathi dṛṣṭāya tatra tatra pura-striyaḥ / siddhārthākṣata-dadhy-ambu- dūrvā-puṣpa-phalāni ca //
उपजह्रुः प्रयुञ्जाना वात्सल्याद् आशिषः सतीः । शृण्वंस् तद्-वल्गु-गीतानि प्राविशद् भवनं पितुः ॥
upajahruḥ prayuñjānā vātsalyād āśiṣaḥ satīḥ / śṛṇvaṃs tad-valgu-gītāni prāviśad bhavanaṃ pituḥ //
महामणि-व्रातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा न्यवसद् दिवि देववत् ॥
mahāmaṇi-vrātamaye sa tasmin bhavanottame / lālito nitarāṃ pitrā nyavasad divi devavat //
पयः-फेन-निभाः शय्या दान्ता रुक्म-परिच्छदाः । आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्कराः ॥
payaḥ-phena-nibhāḥ śayyā dāntā rukma-paricchadāḥ / āsanāni mahārhāṇi yatra raukmā upaskarāḥ //
यत्र स्फटिक-कुड्येषु महा-मारकतेषु च । मणि-प्रदीपा आभान्ति ललना-रत्न-संयुताः ॥
yatra sphaṭika-kuḍyeṣu mahā-mārakateṣu ca / maṇi-pradīpā ābhānti lalanā-ratna-saṃyutāḥ //
उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैर् अमर-द्रुमैः । कूजद्-विहङ्ग-मिथुनैर् गायन्-मत्त-मधुव्रतैः ॥
udyānāni ca ramyāṇi vicitrair amara-drumaiḥ / kūjad-vihaṅga-mithunair gāyan-matta-madhuvrataiḥ //
वाप्यो वैदूर्य-सोपानाः पद्मोत्पल-कुमुद्-वतीः । हंस-कारण्डव-कुलैर् जुष्टाश् चक्राह्व-सारसैः ॥
vāpyo vaidūrya-sopānāḥ padmotpala-kumud-vatīḥ / haṃsa-kāraṇḍava-kulair juṣṭāś cakrāhva-sārasaiḥ //
उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ॥
uttānapādo rājarṣiḥ prabhāvaṃ tanayasya tam / śrutvā dṛṣṭvādbhutatamaṃ prapede vismayaṃ param //
वीक्ष्योढ-वयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्त-प्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुवः पतिम् ॥
vīkṣyoḍha-vayasaṃ taṃ ca prakṛtīnāṃ ca sammatam / anurakta-prajaṃ rājā dhruvaṃ cakre bhuvaḥ patim //
आत्मानं च प्रवयसम् आकलय्य विशाम्पतिः । वनं विरक्तः प्रातिष्ठद् विमृशन्न् आत्मनो गतिम् ॥
ātmānaṃ ca pravayasam ākalayya viśāmpatiḥ / vanaṃ viraktaḥ prātiṣṭhad vimṛśann ātmano gatim //