मैत्रेय उवाच सनकाद्या नारदश् च ऋभुर् हंसो ऽरुणिर् यतिः । नैते गृहान् ब्रह्म-सुता ह्य् आवसन्न् ऊर्ध्व-रेतसः ॥
maitreya uvāca sanakādyā nāradaś ca ṛbhur haṃso 'ruṇir yatiḥ / naite gṛhān brahma-sutā hy āvasann ūrdhva-retasaḥ //
मृषाधर्मस्य भार्यासीद् दम्भं मायां च शत्रु-हन् । असूत मिथुनं तत् तु निरृतिर् जगृहे ऽप्रजः ॥
mṛṣādharmasya bhāryāsīd dambhaṃ māyāṃ ca śatru-han / asūta mithunaṃ tat tu nirṛtir jagṛhe 'prajaḥ //
तयोः समभवल् लोभो निकृतिश् च महा-मते । ताभ्यां क्रोधश् च हिंसा च यद् दुरुक्तिः स्वसा कलिः ॥
tayoḥ samabhaval lobho nikṛtiś ca mahā-mate / tābhyāṃ krodhaś ca hiṃsā ca yad duruktiḥ svasā kaliḥ //
दुरुक्तौ कलिर् आधत्त भयं मृत्युं च सत्तम । तयोश् च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस् तथा ॥
duruktau kalir ādhatta bhayaṃ mṛtyuṃ ca sattama / tayoś ca mithunaṃ jajñe yātanā nirayas tathā //
सङ्ग्रहेण मयाख्यातः प्रतिसर्गस् तवानघ । त्रिः श्रुत्वैतत् पुमान् पुण्यं विधुनोत्य् आत्मनो मलम् ॥
saṅgraheṇa mayākhyātaḥ pratisargas tavānagha / triḥ śrutvaitat pumān puṇyaṃ vidhunoty ātmano malam //
अथातः कीर्तये वंशं पुण्य-कीर्तेः कुरूद्वह । स्वायम्भुवस्यापि मनोर् हरेर् अंशांश-जन्मनः ॥
athātaḥ kīrtaye vaṃśaṃ puṇya-kīrteḥ kurūdvaha / svāyambhuvasyāpi manor harer aṃśāṃśa-janmanaḥ //
प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपा-पतेः सुतौ । वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ ॥
priyavratottānapādau śatarūpā-pateḥ sutau / vāsudevasya kalayā rakṣāyāṃ jagataḥ sthitau //
जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस् तयोः । सुरुचिः प्रेयसी पत्युर् नेतरा यत्-सुतो ध्रुवः ॥
jāye uttānapādasya sunītiḥ surucis tayoḥ / suruciḥ preyasī patyur netarā yat-suto dhruvaḥ //
एकदा सुरुचेः पुत्रम् अङ्कम् आरोप्य लालयन् । उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत ॥
ekadā suruceḥ putram aṅkam āropya lālayan / uttamaṃ nārurukṣantaṃ dhruvaṃ rājābhyanandata //
तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास् तनयं ध्रुवम् । सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः सेर्ष्यम् आहातिगर्विता ॥
tathā cikīrṣamāṇaṃ taṃ sapatnyās tanayaṃ dhruvam / suruciḥ śṛṇvato rājñaḥ serṣyam āhātigarvitā //
न वत्स नृपतेर् धिष्ण्यं भवान् आरोढुम् अर्हति । न गृहीतो मया यत् त्वं कुक्षाव् अपि नृपात्मजः ॥
na vatsa nṛpater dhiṣṇyaṃ bhavān āroḍhum arhati / na gṛhīto mayā yat tvaṃ kukṣāv api nṛpātmajaḥ //
बालो ऽसि बत नात्मानम् अन्य-स्त्री-गर्भ-सम्भृतम् । नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभे ऽर्थे मनोरथः ॥
bālo 'si bata nātmānam anya-strī-garbha-sambhṛtam / nūnaṃ veda bhavān yasya durlabhe 'rthe manorathaḥ //
तपसाराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे । गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम् ॥
tapasārādhya puruṣaṃ tasyaivānugraheṇa me / garbhe tvaṃ sādhayātmānaṃ yadīcchasi nṛpāsanam //
मैत्रेय उवाच मातुः सपत्न्याः स दुरुक्ति-विद्धः श्वसन् रुषा दण्ड-हतो यथाहिः । हित्वा मिषन्तं पितरं सन्न-वाचं जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम् ॥
maitreya uvāca mātuḥ sapatnyāḥ sa durukti-viddhaḥ śvasan ruṣā daṇḍa-hato yathāhiḥ / hitvā miṣantaṃ pitaraṃ sanna-vācaṃ jagāma mātuḥ prarudan sakāśam //
तं निःश्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं सुनीतिर् उत्सङ्ग उदूह्य बालम् । निशम्य तत्-पौर-मुखान् नितान्तं सा विव्यथे यद् गदितं सपत्न्या ॥
taṃ niḥśvasantaṃ sphuritādharoṣṭhaṃ sunītir utsaṅga udūhya bālam / niśamya tat-paura-mukhān nitāntaṃ sā vivyathe yad gaditaṃ sapatnyā //
सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक- दावाग्निना दाव-लतेव बाला । वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज- श्रिया दृशा बाष्प-कलाम् उवाह ॥
sotsṛjya dhairyaṃ vilalāpa śoka- dāvāgninā dāva-lateva bālā / vākyaṃ sapatnyāḥ smaratī saroja- śriyā dṛśā bāṣpa-kalām uvāha //
दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पारम् अपश्यती बालकम् आह बाला । मामङ्गलं तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत् पर-दुःखदस् तत् ॥
dīrghaṃ śvasantī vṛjinasya pāram apaśyatī bālakam āha bālā / māmaṅgalaṃ tāta pareṣu maṃsthā bhuṅkte jano yat para-duḥkhadas tat //
सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान् मे यद् दुर्भगाया उदरे गृहीतः । स्तन्येन वृद्धश् च विलज्जते यां भार्येति वा वोढुम् इडस्पतिर् माम् ॥
satyaṃ surucyābhihitaṃ bhavān me yad durbhagāyā udare gṛhītaḥ / stanyena vṛddhaś ca vilajjate yāṃ bhāryeti vā voḍhum iḍaspatir mām //
आतिष्ठ तत् तात विमत्सरस् त्वम् उक्तं समात्रापि यद् अव्यलीकम् । आराधयाधोक्षज-पाद-पद्मं यदीच्छसे ऽध्यासनम् उत्तमो यथा ॥
ātiṣṭha tat tāta vimatsaras tvam uktaṃ samātrāpi yad avyalīkam / ārādhayādhokṣaja-pāda-padmaṃ yadīcchase 'dhyāsanam uttamo yathā //
यस्याङ्घ्रि-पद्मं परिचर्य विश्व- विभावनायात्त-गुणाभिपत्तेः । अजो ऽध्यतिष्ठत् खलु पारमेष्ठ्यं पदं जितात्म-श्वसनाभिवन्द्यम् ॥
yasyāṅghri-padmaṃ paricarya viśva- vibhāvanāyātta-guṇābhipatteḥ / ajo 'dhyatiṣṭhat khalu pārameṣṭhyaṃ padaṃ jitātma-śvasanābhivandyam //
तथा मनुर् वो भगवान् पितामहो यम् एक-मत्या पुरु-दक्षिणैर् मखैः । इष्ट्वाभिपेदे दुरवापम् अन्यतो भौमं सुखं दिव्यम् अथापवर्ग्यम् ॥
tathā manur vo bhagavān pitāmaho yam eka-matyā puru-dakṣiṇair makhaiḥ / iṣṭvābhipede duravāpam anyato bhaumaṃ sukhaṃ divyam athāpavargyam //
तम् एव वत्साश्रय भृत्य-वत्सलं मुमुक्षुभिर् मृग्य-पदाब्ज-पद्धतिम् । अनन्य-भावे निज-धर्म-भाविते मनस्य् अवस्थाप्य भजस्व पूरुषम् ॥
tam eva vatsāśraya bhṛtya-vatsalaṃ mumukṣubhir mṛgya-padābja-paddhatim / ananya-bhāve nija-dharma-bhāvite manasy avasthāpya bhajasva pūruṣam //
नान्यं ततः पद्म-पलाश-लोचनाद् दुःख-च्छिदं ते मृगयामि कञ्चन । यो मृग्यते हस्त-गृहीत-पद्मया श्रियेतरैर् अङ्ग विमृग्यमाणया ॥
nānyaṃ tataḥ padma-palāśa-locanād duḥkha-cchidaṃ te mṛgayāmi kañcana / yo mṛgyate hasta-gṛhīta-padmayā śriyetarair aṅga vimṛgyamāṇayā //
मैत्रेय उवाच एवं सञ्जल्पितं मातुर् आकर्ण्यार्थागमं वचः । सन्नियम्यात्मनात्मानं निश्चक्राम पितुः पुरात् ॥
maitreya uvāca evaṃ sañjalpitaṃ mātur ākarṇyārthāgamaṃ vacaḥ / sanniyamyātmanātmānaṃ niścakrāma pituḥ purāt //
नारदस् तद् उपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् । स्पृष्ट्वा मूर्धन्य् अघ-घ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः ॥
nāradas tad upākarṇya jñātvā tasya cikīrṣitam / spṛṣṭvā mūrdhany agha-ghnena pāṇinā prāha vismitaḥ //
अहो तेजः क्षत्रियाणां मान-भङ्गम् अमृष्यताम् । बालो ऽप्य् अयं हृदा धत्ते यत् समातुर् असद्-वचः ॥
aho tejaḥ kṣatriyāṇāṃ māna-bhaṅgam amṛṣyatām / bālo 'py ayaṃ hṛdā dhatte yat samātur asad-vacaḥ //
नारद उवाच नाधुनाप्य् अवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक । लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु ॥
nārada uvāca nādhunāpy avamānaṃ te sammānaṃ vāpi putraka / lakṣayāmaḥ kumārasya saktasya krīḍanādiṣu //
विकल्पे विद्यमाने ऽपि न ह्य् असन्तोष-हेतवः । पुंसो मोहम् ऋते भिन्ना यल् लोके निज-कर्मभिः ॥
vikalpe vidyamāne 'pi na hy asantoṣa-hetavaḥ / puṃso moham ṛte bhinnā yal loke nija-karmabhiḥ //
परितुष्येत् ततस् तात तावन्-मात्रेण पूरुषः । दैवोपसादितं यावद् वीक्ष्येश्वर-गतिं बुधः ॥
parituṣyet tatas tāta tāvan-mātreṇa pūruṣaḥ / daivopasāditaṃ yāvad vīkṣyeśvara-gatiṃ budhaḥ //
अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि । यत्-प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम ॥
atha mātropadiṣṭena yogenāvarurutsasi / yat-prasādaṃ sa vai puṃsāṃ durārādhyo mato mama //
मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेनोरु-जन्मभिः । न विदुर् मृगयन्तो ऽपि तीव्र-योग-समाधिना ॥
munayaḥ padavīṃ yasya niḥsaṅgenoru-janmabhiḥ / na vidur mṛgayanto 'pi tīvra-yoga-samādhinā //
अतो निवर्तताम् एष निर्बन्धस् तव निष्फलः । यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते ॥
ato nivartatām eṣa nirbandhas tava niṣphalaḥ / yatiṣyati bhavān kāle śreyasāṃ samupasthite //
यस्य यद् दैव-विहितं स तेन सुख-दुःखयोः । आत्मानं तोषयन् देही तमसः पारम् ऋच्छति ॥
yasya yad daiva-vihitaṃ sa tena sukha-duḥkhayoḥ / ātmānaṃ toṣayan dehī tamasaḥ pāram ṛcchati //
गुणाधिकान् मुदं लिप्सेद् अनुक्रोशं गुणाधमात् । मैत्रीं समानाद् अन्विच्छेन् न तापैर् अभिभूयते ॥
guṇādhikān mudaṃ lipsed anukrośaṃ guṇādhamāt / maitrīṃ samānād anvicchen na tāpair abhibhūyate //
ध्रुव उवाच सो ऽयं शमो भगवता सुख-दुःख-हतात्मनाम् । दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शो ऽस्मद्-विधैस् तु यः ॥
dhruva uvāca so 'yaṃ śamo bhagavatā sukha-duḥkha-hatātmanām / darśitaḥ kṛpayā puṃsāṃ durdarśo 'smad-vidhais tu yaḥ //
अथापि मे ऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरम् उपेयुषः । सुरुच्या दुर्वचो-बाणैर् न भिन्ने श्रयते हृदि ॥
athāpi me 'vinītasya kṣāttraṃ ghoram upeyuṣaḥ / surucyā durvaco-bāṇair na bhinne śrayate hṛdi //
पदं त्रि-भुवनोत्कृष्टं जिगीषोः साधु वर्त्म मे । ब्रूह्य् अस्मत्-पितृभिर् ब्रह्मन्न् अन्यैर् अप्य् अनधिष्ठितम् ॥
padaṃ tri-bhuvanotkṛṣṭaṃ jigīṣoḥ sādhu vartma me / brūhy asmat-pitṛbhir brahmann anyair apy anadhiṣṭhitam //
नूनं भवान् भगवतो यो ऽङ्गजः परमेष्ठिनः । वितुदन्न् अटते वीणां हिताय जगतो ऽर्कवत् ॥
nūnaṃ bhavān bhagavato yo 'ṅgajaḥ parameṣṭhinaḥ / vitudann aṭate vīṇāṃ hitāya jagato 'rkavat //
मैत्रेय उवाच इत्य् उदाहृतम् आकर्ण्य भगवान् नारदस् तदा । प्रीतः प्रत्याह तं बालं सद्-वाक्यम् अनुकम्पया ॥
maitreya uvāca ity udāhṛtam ākarṇya bhagavān nāradas tadā / prītaḥ pratyāha taṃ bālaṃ sad-vākyam anukampayā //
नारद उवाच जनन्याभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते । भगवान् वासुदेवस् तं भज तं प्रवणात्मना ॥
nārada uvāca jananyābhihitaḥ panthāḥ sa vai niḥśreyasasya te / bhagavān vāsudevas taṃ bhaja taṃ pravaṇātmanā //
धर्मार्थ-काम-मोक्षाख्यं य इच्छेच् छ्रेय आत्मनः । एकं ह्य् एव हरेस् तत्र कारणं पाद-सेवनम् ॥
dharmārtha-kāma-mokṣākhyaṃ ya icchec chreya ātmanaḥ / ekaṃ hy eva hares tatra kāraṇaṃ pāda-sevanam //
तत् तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास् तटं शुचि । पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः ॥
tat tāta gaccha bhadraṃ te yamunāyās taṭaṃ śuci / puṇyaṃ madhuvanaṃ yatra sānnidhyaṃ nityadā hareḥ //
स्नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्द्याः सलिले शिवे । कृत्वोचितानि निवसन्न् आत्मनः कल्पितासनः ॥
snātvānusavanaṃ tasmin kālindyāḥ salile śive / kṛtvocitāni nivasann ātmanaḥ kalpitāsanaḥ //
प्राणायामेन त्रि-वृता प्राणेन्द्रिय-मनो-मलम् । शनैर् व्युदस्याभिध्यायेन् मनसा गुरुणा गुरुम् ॥
prāṇāyāmena tri-vṛtā prāṇendriya-mano-malam / śanair vyudasyābhidhyāyen manasā guruṇā gurum //
प्रसादाभिमुखं शश्वत् प्रसन्न-वदनेक्षणम् । सुनासं सुभ्रुवं चारु- कपोलं सुर-सुन्दरम् ॥
prasādābhimukhaṃ śaśvat prasanna-vadanekṣaṇam / sunāsaṃ subhruvaṃ cāru- kapolaṃ sura-sundaram //
तरुणं रमणीयाङ्गम् अरुणोष्ठेक्षणाधरम् । प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम् ॥
taruṇaṃ ramaṇīyāṅgam aruṇoṣṭhekṣaṇādharam / praṇatāśrayaṇaṃ nṛmṇaṃ śaraṇyaṃ karuṇārṇavam //
श्रीवत्साङ्कं घन-श्यामं पुरुषं वन-मालिनम् । शङ्ख-चक्र-गदा-पद्मैर् अभिव्यक्त-चतुर्भुजम् ॥
śrīvatsāṅkaṃ ghana-śyāmaṃ puruṣaṃ vana-mālinam / śaṅkha-cakra-gadā-padmair abhivyakta-caturbhujam //
किरीटिनं कुण्डलिनं केयूर-वलयान्वितम् । कौस्तुभाभरण-ग्रीवं पीत-कौशेय-वाससम् ॥
kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ keyūra-valayānvitam / kaustubhābharaṇa-grīvaṃ pīta-kauśeya-vāsasam //
काञ्ची-कलाप-पर्यस्तं लसत्-काञ्चन-नूपुरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनो-नयन-वर्धनम् ॥
kāñcī-kalāpa-paryastaṃ lasat-kāñcana-nūpuram / darśanīyatamaṃ śāntaṃ mano-nayana-vardhanam //
पद्भ्यां नख-मणि-श्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् । हृत्-पद्म-कर्णिका-धिष्ण्यम् आक्रम्यात्मन्य् अवस्थितम् ॥
padbhyāṃ nakha-maṇi-śreṇyā vilasadbhyāṃ samarcatām / hṛt-padma-karṇikā-dhiṣṇyam ākramyātmany avasthitam //
स्मयमानम् अभिध्यायेत् सानुरागावलोकनम् । नियतेनैक-भूतेन मनसा वरदर्षभम् ॥
smayamānam abhidhyāyet sānurāgāvalokanam / niyatenaika-bhūtena manasā varadarṣabham //
एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः । निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते ॥
evaṃ bhagavato rūpaṃ subhadraṃ dhyāyato manaḥ / nirvṛtyā parayā tūrṇaṃ sampannaṃ na nivartate //
जपश् च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज । यं सप्त-रात्रं प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान् ॥
japaś ca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja / yaṃ sapta-rātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān //
ओं नमो भगवते वासुदेवाय मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयीं बुधः । सपर्यां विविधैर् द्रव्यैर् देश-काल-विभागवित् ॥
oṃ namo bhagavate vāsudevāya mantreṇānena devasya kuryād dravyamayīṃ budhaḥ / saparyāṃ vividhair dravyair deśa-kāla-vibhāgavit //
सलिलैः शुचिभिर् माल्यैर् वन्यैर् मूल-फलादिभिः । शस्ताङ्कुरांशुकैश् चार्चेत् तुलस्या प्रियया प्रभुम् ॥
salilaiḥ śucibhir mālyair vanyair mūla-phalādibhiḥ / śastāṅkurāṃśukaiś cārcet tulasyā priyayā prabhum //
लब्ध्वा द्रव्यमयीम् अर्चां क्षित्य्-अम्ब्व्-आदिषु वार्चयेत् । आभृतात्मा मुनिः शान्तो यत-वाङ् मित-वन्य-भुक् ॥
labdhvā dravyamayīm arcāṃ kṣity-ambv-ādiṣu vārcayet / ābhṛtātmā muniḥ śānto yata-vāṅ mita-vanya-bhuk //
स्वेच्छावतार-चरितैर् अचिन्त्य-निज-मायया । करिष्यत्य् उत्तमश्लोकस् तद् ध्यायेद् धृदयङ्-गमम् ॥
svecchāvatāra-caritair acintya-nija-māyayā / kariṣyaty uttamaślokas tad dhyāyed dhṛdayaṅ-gamam //
परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्व-सेविताः । ता मन्त्र-हृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान् मन्त्र-मूर्तये ॥
paricaryā bhagavato yāvatyaḥ pūrva-sevitāḥ / tā mantra-hṛdayenaiva prayuñjyān mantra-mūrtaye //
एवं कायेन मनसा वचसा च मनो-गतम् । परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्-परिचर्यया ॥
evaṃ kāyena manasā vacasā ca mano-gatam / paricaryamāṇo bhagavān bhaktimat-paricaryayā //
पुंसाम् अमायिनां सम्यग् भजतां भाव-वर्धनः । श्रेयो दिशत्य् अभिमतं यद् धर्मादिषु देहिनाम् ॥
puṃsām amāyināṃ samyag bhajatāṃ bhāva-vardhanaḥ / śreyo diśaty abhimataṃ yad dharmādiṣu dehinām //
विरक्तश् चेन्द्रिय-रतौ भक्ति-योगेन भूयसा । तं निरन्तर-भावेन भजेताद्धा विमुक्तये ॥
viraktaś cendriya-ratau bhakti-yogena bhūyasā / taṃ nirantara-bhāvena bhajetāddhā vimuktaye //
इत्य् उक्तस् तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भकः । ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश् चरण-चर्चितम् ॥
ity uktas taṃ parikramya praṇamya ca nṛpārbhakaḥ / yayau madhuvanaṃ puṇyaṃ hareś caraṇa-carcitam //
तपो-वनं गते तस्मिन् प्रविष्टो ऽन्तः-पुरं मुनिः । अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम् ॥
tapo-vanaṃ gate tasmin praviṣṭo 'ntaḥ-puraṃ muniḥ / arhitārhaṇako rājñā sukhāsīna uvāca tam //
नारद उवाच राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता । किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुतः ॥
nārada uvāca rājan kiṃ dhyāyase dīrghaṃ mukhena pariśuṣyatā / kiṃ vā na riṣyate kāmo dharmo vārthena saṃyutaḥ //
राजोवाच सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेनाकरुणात्मना । निर्वासितः पञ्च-वर्षः सह मात्रा महान् कविः ॥
rājovāca suto me bālako brahman straiṇenākaruṇātmanā / nirvāsitaḥ pañca-varṣaḥ saha mātrā mahān kaviḥ //
अप्य् अनाथं वने ब्रह्मन् मा स्मादन्त्य् अर्भकं वृकाः । श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लान-मुखाम्बुजम् ॥
apy anāthaṃ vane brahman mā smādanty arbhakaṃ vṛkāḥ / śrāntaṃ śayānaṃ kṣudhitaṃ parimlāna-mukhāmbujam //
अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्री-जितस्योपधारय । यो ऽङ्कं प्रेम्णारुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दम् असत्तमः ॥
aho me bata daurātmyaṃ strī-jitasyopadhāraya / yo 'ṅkaṃ premṇārurukṣantaṃ nābhyanandam asattamaḥ //
नारद उवाच मा मा शुचः स्व-तनयं देव-गुप्तं विशाम्पते । तत्-प्रभावम् अविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्-यशो जगत् ॥
nārada uvāca mā mā śucaḥ sva-tanayaṃ deva-guptaṃ viśāmpate / tat-prabhāvam avijñāya prāvṛṅkte yad-yaśo jagat //
सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोक-पालैर् अपि प्रभुः । ऐष्यत्य् अचिरतो राजन् यशो विपुलयंस् तव ॥
suduṣkaraṃ karma kṛtvā loka-pālair api prabhuḥ / aiṣyaty acirato rājan yaśo vipulayaṃs tava //
मैत्रेय उवाच इति देवर्षिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगती-पतिः । राज-लक्ष्मीम् अनादृत्य पुत्रम् एवान्वचिन्तयत् ॥
maitreya uvāca iti devarṣiṇā proktaṃ viśrutya jagatī-patiḥ / rāja-lakṣmīm anādṛtya putram evānvacintayat //
तत्राभिषिक्तः प्रयतस् ताम् उपोष्य विभावरीम् । समाहितः पर्यचरद् ऋष्य्-आदेशेन पूरुषम् ॥
tatrābhiṣiktaḥ prayatas tām upoṣya vibhāvarīm / samāhitaḥ paryacarad ṛṣy-ādeśena pūruṣam //
त्रि-रात्रान्ते त्रि-रात्रान्ते कपित्थ-बदराशनः । आत्म-वृत्त्य्-अनुसारेण मासं निन्ये ऽर्चयन् हरिम् ॥
tri-rātrānte tri-rātrānte kapittha-badarāśanaḥ / ātma-vṛtty-anusāreṇa māsaṃ ninye 'rcayan harim //
द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठे ऽर्भको दिने । तृण-पर्णादिभिः शीर्णैः कृतान्नो ऽभ्यर्चयन् विभुम् ॥
dvitīyaṃ ca tathā māsaṃ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe 'rbhako dine / tṛṇa-parṇādibhiḥ śīrṇaiḥ kṛtānno 'bhyarcayan vibhum //
तृतीयं चानयन् मासं नवमे नवमे ऽहनि । अब्-भक्ष उत्तमश्लोकम् उपाधावत् समाधिना ॥
tṛtīyaṃ cānayan māsaṃ navame navame 'hani / ab-bhakṣa uttamaślokam upādhāvat samādhinā //
चतुर्थम् अपि वै मासं द्वादशे द्वादशे ऽहनि । वायु-भक्षो जित-श्वासो ध्यायन् देवम् अधारयत् ॥
caturtham api vai māsaṃ dvādaśe dvādaśe 'hani / vāyu-bhakṣo jita-śvāso dhyāyan devam adhārayat //
पञ्चमे मास्य् अनुप्राप्ते जित-श्वासो नृपात्मजः । ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुर् इवाचलः ॥
pañcame māsy anuprāpte jita-śvāso nṛpātmajaḥ / dhyāyan brahma padaikena tasthau sthāṇur ivācalaḥ //
सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् । ध्यायन् भगवतो रूपं नाद्राक्षीत् किञ्चनापरम् ॥
sarvato mana ākṛṣya hṛdi bhūtendriyāśayam / dhyāyan bhagavato rūpaṃ nādrākṣīt kiñcanāparam //
आधारं महद्-आदीनां प्रधान-पुरुषेश्वरम् । ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश् चकम्पिरे ॥
ādhāraṃ mahad-ādīnāṃ pradhāna-puruṣeśvaram / brahma dhārayamāṇasya trayo lokāś cakampire //
यदैक-पादेन स पार्थिवार्भकस् तस्थौ तद्-अङ्गुष्ठ-निपीडिता मही । ननाम तत्रार्धम् इभेन्द्र-धिष्ठिता तरीव सव्येतरतः पदे पदे ॥
yadaika-pādena sa pārthivārbhakas tasthau tad-aṅguṣṭha-nipīḍitā mahī / nanāma tatrārdham ibhendra-dhiṣṭhitā tarīva savyetarataḥ pade pade //
तस्मिन्न् अभिध्यायति विश्वम् आत्मनो द्वारं निरुध्यासुम् अनन्यया धिया । लोका निरुच्छ्वास-निपीडिता भृशं स-लोक-पालाः शरणं ययुर् हरिम् ॥
tasminn abhidhyāyati viśvam ātmano dvāraṃ nirudhyāsum ananyayā dhiyā / lokā nirucchvāsa-nipīḍitā bhṛśaṃ sa-loka-pālāḥ śaraṇaṃ yayur harim //
देवा ऊचुः नैवं विदामो भगवन् प्राण-रोधं चराचरस्याखिल-सत्त्व-धाम्नः । विधेहि तन् नो वृजिनाद् विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम् ॥
devā ūcuḥ naivaṃ vidāmo bhagavan prāṇa-rodhaṃ carācarasyākhila-sattva-dhāmnaḥ / vidhehi tan no vṛjinād vimokṣaṃ prāptā vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ śaraṇyam //
श्री-भगवान् उवाच मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययान् निवर्तयिष्ये प्रतियात स्व-धाम । यतो हि वः प्राण-निरोध आसीद् औत्तानपादिर् मयि सङ्गतात्मा ॥
śrī-bhagavān uvāca mā bhaiṣṭa bālaṃ tapaso duratyayān nivartayiṣye pratiyāta sva-dhāma / yato hi vaḥ prāṇa-nirodha āsīd auttānapādir mayi saṅgatātmā //