विदुर उवाच भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृ-वत्सलः । विद्वेषम् अकरोत् कस्माद् अनादृत्यात्मजां सतीम् ॥
vidura uvāca bhave śīlavatāṃ śreṣṭhe dakṣo duhitṛ-vatsalaḥ / vidveṣam akarot kasmād anādṛtyātmajāṃ satīm //
कस् तं चराचर-गुरुं निर्वैरं शान्त-विग्रहम् । आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ॥
kas taṃ carācara-guruṃ nirvairaṃ śānta-vigraham / ātmārāmaṃ kathaṃ dveṣṭi jagato daivataṃ mahat //
एतद् आख्याहि मे ब्रह्मन् जामातुः श्वशुरस्य च । विद्वेषस् तु यतः प्राणांस् तत्यजे दुस्त्यजान् सती ॥
etad ākhyāhi me brahman jāmātuḥ śvaśurasya ca / vidveṣas tu yataḥ prāṇāṃs tatyaje dustyajān satī //
मैत्रेय उवाच पुरा विश्व-सृजां सत्रे समेताः परमर्षयः । तथामर-गणाः सर्वे सानुगा मुनयो ऽग्नयः ॥
maitreya uvāca purā viśva-sṛjāṃ satre sametāḥ paramarṣayaḥ / tathāmara-gaṇāḥ sarve sānugā munayo 'gnayaḥ //
तत्र प्रविष्टम् ऋषयो दृष्ट्वार्कम् इव रोचिषा । भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन् महत् सदः ॥
tatra praviṣṭam ṛṣayo dṛṣṭvārkam iva rociṣā / bhrājamānaṃ vitimiraṃ kurvantaṃ tan mahat sadaḥ //
उदतिष्ठन् सदस्यास् ते स्व-धिष्ण्येभ्यः सहाग्नयः । ऋते विरिञ्चां शर्वं च तद्-भासाक्षिप्त-चेतसः ॥
udatiṣṭhan sadasyās te sva-dhiṣṇyebhyaḥ sahāgnayaḥ / ṛte viriñcāṃ śarvaṃ ca tad-bhāsākṣipta-cetasaḥ //
सदसस्-पतिभिर् दक्षो भगवान् साधु सत्-कृतः । अजं लोक-गुरुं नत्वा निषसाद तद्-आज्ञया ॥
sadasas-patibhir dakṣo bhagavān sādhu sat-kṛtaḥ / ajaṃ loka-guruṃ natvā niṣasāda tad-ājñayā //
प्राङ्-निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत् तद्-अनादृतः । उवाच वामं चक्षुर्भ्याम् अभिवीक्ष्य दहन्न् इव ॥
prāṅ-niṣaṇṇaṃ mṛḍaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyat tad-anādṛtaḥ / uvāca vāmaṃ cakṣurbhyām abhivīkṣya dahann iva //
श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सह-देवाः सहाग्नयः । साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान् न च मत्सरात् ॥
śrūyatāṃ brahmarṣayo me saha-devāḥ sahāgnayaḥ / sādhūnāṃ bruvato vṛttaṃ nājñānān na ca matsarāt //
अयं तु लोक-पालानां यशो-घ्नो निरपत्रपः । सद्भिर् आचरितः पन्था येन स्तब्धेन दूषितः ॥
ayaṃ tu loka-pālānāṃ yaśo-ghno nirapatrapaḥ / sadbhir ācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ //
एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन् मे दुहितुर् अग्रहीत् । पाणिं विप्राग्नि-मुखतः सावित्र्या इव साधुवत् ॥
eṣa me śiṣyatāṃ prāpto yan me duhitur agrahīt / pāṇiṃ viprāgni-mukhataḥ sāvitryā iva sādhuvat //
गृहीत्वा मृग-शावाक्ष्याः पाणिं मर्कट-लोचनः । प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्य् अकृत नोचितम् ॥
gṛhītvā mṛga-śāvākṣyāḥ pāṇiṃ markaṭa-locanaḥ / pratyutthānābhivādārhe vācāpy akṛta nocitam //
लुप्त-क्रियायाशुचये मानिने भिन्न-सेतवे । अनिच्छन्न् अप्य् अदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम् ॥
lupta-kriyāyāśucaye mānine bhinna-setave / anicchann apy adāṃ bālāṃ śūdrāyevośatīṃ giram //
प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर् भूत-गणैर् वृतः । अटत्य् उन्मत्तवन् नग्नो व्युप्त-केशो हसन् रुदन् ॥
pretāvāseṣu ghoreṣu pretair bhūta-gaṇair vṛtaḥ / aṭaty unmattavan nagno vyupta-keśo hasan rudan //
चिता-भस्म-कृत-स्नानः प्रेत-स्रङ्-न्रस्थि-भूषणः । शिवापदेशो ह्य् अशिवो मत्तो मत्त-जन-प्रियः । पतिः प्रमथ-नाथानां तमो-मात्रात्मकात्मनाम् ॥
citā-bhasma-kṛta-snānaḥ preta-sraṅ-nrasthi-bhūṣaṇaḥ / śivāpadeśo hy aśivo matto matta-jana-priyaḥ / patiḥ pramatha-nāthānāṃ tamo-mātrātmakātmanām //
तस्मा उन्माद-नाथाय नष्ट-शौचाय दुर्हृदे । दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना ॥
tasmā unmāda-nāthāya naṣṭa-śaucāya durhṛde / dattā bata mayā sādhvī codite parameṣṭhinā //
मैत्रेय उवाच विनिन्द्यैवं स गिरिशम् अप्रतीपम् अवस्थितम् । दक्षो ऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्धः शप्तुं प्रचक्रमे ॥
maitreya uvāca vinindyaivaṃ sa giriśam apratīpam avasthitam / dakṣo 'thāpa upaspṛśya kruddhaḥ śaptuṃ pracakrame //
अयं तु देव-यजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर् भवः । सह भागं न लभतां देवैर् देव-गणाधमः ॥
ayaṃ tu deva-yajana indropendrādibhir bhavaḥ / saha bhāgaṃ na labhatāṃ devair deva-gaṇādhamaḥ //
निषिध्यमानः स सदस्य-मुख्यैर् दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् । तस्माद् विनिष्क्रम्य विवृद्ध-मन्युर् जगाम कौरव्य निजं निकेतनम् ॥
niṣidhyamānaḥ sa sadasya-mukhyair dakṣo giritrāya visṛjya śāpam / tasmād viniṣkramya vivṛddha-manyur jagāma kauravya nijaṃ niketanam //
विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणीर् नन्दीश्वरो रोष-कषाय-दूषितः । दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस् तद्-अवाच्यतां द्विजाः ॥
vijñāya śāpaṃ giriśānugāgraṇīr nandīśvaro roṣa-kaṣāya-dūṣitaḥ / dakṣāya śāpaṃ visasarja dāruṇaṃ ye cānvamodaṃs tad-avācyatāṃ dvijāḥ //
य एतन् मर्त्यम् उद्दिश्य भगवत्य् अप्रतिद्रुहि । द्रुह्यत्य् अज्ञः पृथग्-दृष्टिस् तत्त्वतो विमुखो भवेत् ॥
ya etan martyam uddiśya bhagavaty apratidruhi / druhyaty ajñaḥ pṛthag-dṛṣṭis tattvato vimukho bhavet //
गृहेषु कूट-धर्मेषु सक्तो ग्राम्य-सुखेच्छया । कर्म-तन्त्रं वितनुते वेद-वाद-विपन्न-धीः ॥
gṛheṣu kūṭa-dharmeṣu sakto grāmya-sukhecchayā / karma-tantraṃ vitanute veda-vāda-vipanna-dhīḥ //
बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्म-गतिः पशुः । स्त्री-कामः सो ऽस्त्व् अतितरां दक्षो बस्त-मुखो ऽचिरात् ॥
buddhyā parābhidhyāyinyā vismṛtātma-gatiḥ paśuḥ / strī-kāmaḥ so 'stv atitarāṃ dakṣo basta-mukho 'cirāt //
विद्या-बुद्धिर् अविद्यायां कर्ममय्याम् असौ जडः । संसरन्त्व् इह ये चामुम् अनु शर्वावमानिनम् ॥
vidyā-buddhir avidyāyāṃ karmamayyām asau jaḍaḥ / saṃsarantv iha ye cāmum anu śarvāvamāninam //
गिरः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधु-गन्धेन भूरिणा । मथ्ना चोन्मथितात्मानः सम्मुह्यन्तु हर-द्विषः ॥
giraḥ śrutāyāḥ puṣpiṇyā madhu-gandhena bhūriṇā / mathnā conmathitātmānaḥ sammuhyantu hara-dviṣaḥ //
सर्व-भक्षा द्विजा वृत्त्यै धृत-विद्या-तपो-व्रताः । वित्त-देहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्व् इह ॥
sarva-bhakṣā dvijā vṛttyai dhṛta-vidyā-tapo-vratāḥ / vitta-dehendriyārāmā yācakā vicarantv iha //
तस्यैवं वदतः शापं श्रुत्वा द्विज-कुलाय वै । भृगुः प्रत्यसृजच् छापं ब्रह्म-दण्डं दुरत्ययम् ॥
tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ śrutvā dvija-kulāya vai / bhṛguḥ pratyasṛjac chāpaṃ brahma-daṇḍaṃ duratyayam //
भव-व्रत-धरा ये च ये च तान् समनुव्रताः । पाषण्डिनस् ते भवन्तु सच्-छास्त्र-परिपन्थिनः ॥
bhava-vrata-dharā ye ca ye ca tān samanuvratāḥ / pāṣaṇḍinas te bhavantu sac-chāstra-paripanthinaḥ //
नष्ट-शौचा मूढ-धियो जटा-भस्मास्थि-धारिणः । विशन्तु शिव-दीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम् ॥
naṣṭa-śaucā mūḍha-dhiyo jaṭā-bhasmāsthi-dhāriṇaḥ / viśantu śiva-dīkṣāyāṃ yatra daivaṃ surāsavam //
ब्रह्म च ब्राह्मणांश् चैव यद् यूयं परिनिन्दथ । सेतुं विधारणं पुंसाम् अतः पाषण्डम् आश्रिताः ॥
brahma ca brāhmaṇāṃś caiva yad yūyaṃ parinindatha / setuṃ vidhāraṇaṃ puṃsām ataḥ pāṣaṇḍam āśritāḥ //
एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः । यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर् यत्-प्रमाणं जनार्दनः ॥
eṣa eva hi lokānāṃ śivaḥ panthāḥ sanātanaḥ / yaṃ pūrve cānusantasthur yat-pramāṇaṃ janārdanaḥ //
तद् ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् । विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूत-राट् ॥
tad brahma paramaṃ śuddhaṃ satāṃ vartma sanātanam / vigarhya yāta pāṣaṇḍaṃ daivaṃ vo yatra bhūta-rāṭ //
मैत्रेय उवाच तस्यैवं वदतः शापं भृगोः स भगवान् भवः । निश्चक्राम ततः किञ्चिद् विमना इव सानुगः ॥
maitreya uvāca tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ bhṛgoḥ sa bhagavān bhavaḥ / niścakrāma tataḥ kiñcid vimanā iva sānugaḥ //
ते ऽपि विश्व-सृजः सत्रं सहस्र-परिवत्सरान् । संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरिः ॥
te 'pi viśva-sṛjaḥ satraṃ sahasra-parivatsarān / saṃvidhāya maheṣvāsa yatrejya ṛṣabho hariḥ //
आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस् ततः ॥
āplutyāvabhṛthaṃ yatra gaṅgā yamunayānvitā / virajenātmanā sarve svaṃ svaṃ dhāma yayus tataḥ //