मैत्रेय उवाच प्रजापतेर् दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः । उपयेमे भ्रमिं नाम तत्-सुतौ कल्प-वत्सरौ ॥
maitreya uvāca prajāpater duhitaraṃ śiśumārasya vai dhruvaḥ / upayeme bhramiṃ nāma tat-sutau kalpa-vatsarau //
इलायाम् अपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महा-बलः । पुत्रम् उत्कल-नामानं योषिद्-रत्नम् अजीजनत् ॥
ilāyām api bhāryāyāṃ vāyoḥ putryāṃ mahā-balaḥ / putram utkala-nāmānaṃ yoṣid-ratnam ajījanat //
उत्तमस् त्व् अकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा । हतः पुण्य-जनेनाद्रौ तन्-मातास्य गतिं गता ॥
uttamas tv akṛtodvāho mṛgayāyāṃ balīyasā / hataḥ puṇya-janenādrau tan-mātāsya gatiṃ gatā //
ध्रुवो भ्रातृ-वधं श्रुत्वा कोपामर्ष-शुचार्पितः । जैत्रं स्यन्दनम् आस्थाय गतः पुण्य-जनालयम् ॥
dhruvo bhrātṛ-vadhaṃ śrutvā kopāmarṣa-śucārpitaḥ / jaitraṃ syandanam āsthāya gataḥ puṇya-janālayam //
गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचर-सेविताम् । ददर्श हिमवद्-द्रोण्यां पुरीं गुह्यक-सङ्कुलाम् ॥
gatvodīcīṃ diśaṃ rājā rudrānucara-sevitām / dadarśa himavad-droṇyāṃ purīṃ guhyaka-saṅkulām //
दध्मौ शङ्खं बृहद्-बाहुः खं दिशश् चानुनादयन् । येनोद्विग्न-दृशः क्षत्तर् उपदेव्यो ऽत्रसन् भृशम् ॥
dadhmau śaṅkhaṃ bṛhad-bāhuḥ khaṃ diśaś cānunādayan / yenodvigna-dṛśaḥ kṣattar upadevyo 'trasan bhṛśam //
ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेव-महा-भटाः । असहन्तस् तन्-निनादम् अभिपेतुर् उदायुधाः ॥
tato niṣkramya balina upadeva-mahā-bhaṭāḥ / asahantas tan-ninādam abhipetur udāyudhāḥ //
स तान् आपततो वीर उग्र-धन्वा महा-रथः । एकैकं युगपत् सर्वान् अहन् बाणैस् त्रिभिस् त्रिभिः ॥
sa tān āpatato vīra ugra-dhanvā mahā-rathaḥ / ekaikaṃ yugapat sarvān ahan bāṇais tribhis tribhiḥ //
ते वै ललाट-लग्नैस् तैर् इषुभिः सर्व एव हि । मत्वा निरस्तम् आत्मानम् आशंसन् कर्म तस्य तत् ॥
te vai lalāṭa-lagnais tair iṣubhiḥ sarva eva hi / matvā nirastam ātmānam āśaṃsan karma tasya tat //
ते ऽपि चामुम् अमृष्यन्तः पाद-स्पर्शम् इवोरगाः । शरैर् अविध्यन् युगपद् द्वि-गुणं प्रचिकीर्षवः ॥
te 'pi cāmum amṛṣyantaḥ pāda-sparśam ivoragāḥ / śarair avidhyan yugapad dvi-guṇaṃ pracikīrṣavaḥ //
ततः परिघ-निस्त्रिंशैः प्रासशूल-परश्वधैः । शक्त्य्-ऋष्टिभिर् भुशुण्डीभिश् चित्र-वाजैः शरैर् अपि ॥
tataḥ parigha-nistriṃśaiḥ prāsaśūla-paraśvadhaiḥ / śakty-ṛṣṭibhir bhuśuṇḍībhiś citra-vājaiḥ śarair api //
अभ्यवर्षन् प्रकुपिताः सरथं सह-सारथिम् । इच्छन्तस् तत् प्रतीकर्तुम् अयुतानां त्रयोदश ॥
abhyavarṣan prakupitāḥ sarathaṃ saha-sārathim / icchantas tat pratīkartum ayutānāṃ trayodaśa //
औत्तानपादिः स तदा शस्त्र-वर्षेण भूरिणा । न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः ॥
auttānapādiḥ sa tadā śastra-varṣeṇa bhūriṇā / na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ //
हाहा-कारस् तदैवासीत् सिद्धानां दिवि पश्यताम् । हतो ऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्य-जनार्णवे ॥
hāhā-kāras tadaivāsīt siddhānāṃ divi paśyatām / hato 'yaṃ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇya-janārṇave //
नदत्सु यातुधानेषु जय-काशिष्व् अथो मृधे । उदतिष्ठद् रथस् तस्य नीहाराद् इव भास्करः ॥
nadatsu yātudhāneṣu jaya-kāśiṣv atho mṛdhe / udatiṣṭhad rathas tasya nīhārād iva bhāskaraḥ //
धनुर् विस्फूर्जयन् दिव्यं द्विषतां खेदम् उद्वहन् । अस्त्रौघं व्यधमद् बाणैर् घनानीकम् इवानिलः ॥
dhanur visphūrjayan divyaṃ dviṣatāṃ khedam udvahan / astraughaṃ vyadhamad bāṇair ghanānīkam ivānilaḥ //
तस्य ते चाप-निर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् । कायान् आविविशुस् तिग्मा गिरीन् अशनयो यथा ॥
tasya te cāpa-nirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām / kāyān āviviśus tigmā girīn aśanayo yathā //
भल्लैः सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश् चारु-कुण्डलैः । ऊरुभिर् हेम-तालाभैर् दोर्भिर् वलय-वल्गुभिः ॥
bhallaiḥ sañchidyamānānāṃ śirobhiś cāru-kuṇḍalaiḥ / ūrubhir hema-tālābhair dorbhir valaya-valgubhiḥ //
हार-केयूर-मुकुटैर् उष्णीषैश् च महा-धनैः । आस्तृतास् ता रण-भुवो रेजुर् वीर-मनो-हराः ॥
hāra-keyūra-mukuṭair uṣṇīṣaiś ca mahā-dhanaiḥ / āstṛtās tā raṇa-bhuvo rejur vīra-mano-harāḥ //
हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद् रक्षो-गणाः क्षत्रिय-वर्य-सायकैः । प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुर् मृगेन्द्र-विक्रीडित-यूथपा इव ॥
hatāvaśiṣṭā itare raṇājirād rakṣo-gaṇāḥ kṣatriya-varya-sāyakaiḥ / prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvur mṛgendra-vikrīḍita-yūthapā iva //
अपश्यमानः स तदाततायिनं महा-मृधे कञ्चन मानवोत्तमः । पुरीं दिदृक्षन्न् अपि नाविशद् द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः ॥
apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṃ mahā-mṛdhe kañcana mānavottamaḥ / purīṃ didṛkṣann api nāviśad dviṣāṃ na māyināṃ veda cikīrṣitaṃ janaḥ //
इति ब्रुवंश् चित्र-रथः स्व-सारथिं यत्तः परेषां प्रतियोग-शङ्कितः । शुश्राव शब्दं जलधेर् इवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजो ऽन्वदृश्यत ॥
iti bruvaṃś citra-rathaḥ sva-sārathiṃ yattaḥ pareṣāṃ pratiyoga-śaṅkitaḥ / śuśrāva śabdaṃ jaladher iveritaṃ nabhasvato dikṣu rajo 'nvadṛśyata //
क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः । विस्फुरत्-तडिता दिक्षु त्रासयत्-स्तनयित्नुना ॥
kṣaṇenācchāditaṃ vyoma ghanānīkena sarvataḥ / visphurat-taḍitā dikṣu trāsayat-stanayitnunā //
ववृषू रुधिरौघासृक्- पूय-विण्-मूत्र-मेदसः । निपेतुर् गगनाद् अस्य कबन्धान्य् अग्रतो ऽनघ ॥
vavṛṣū rudhiraughāsṛk- pūya-viṇ-mūtra-medasaḥ / nipetur gaganād asya kabandhāny agrato 'nagha //
ततः खे ऽदृश्यत गिरिर् निपेतुः सर्वतो-दिशम् । गदा-परिघ-निस्त्रिंश- मुसलाः साश्म-वर्षिणः ॥
tataḥ khe 'dṛśyata girir nipetuḥ sarvato-diśam / gadā-parigha-nistriṃśa- musalāḥ sāśma-varṣiṇaḥ //
अहयो ऽशनि-निःश्वासा वमन्तो ऽग्निं रुषाक्षिभिः । अभ्यधावन् गजा मत्ताः सिंह-व्याघ्राश् च यूथशः ॥
ahayo 'śani-niḥśvāsā vamanto 'gniṃ ruṣākṣibhiḥ / abhyadhāvan gajā mattāḥ siṃha-vyāghrāś ca yūthaśaḥ //
समुद्र ऊर्मिभिर् भीमः प्लावयन् सर्वतो भुवम् । आससाद महा-ह्रादः कल्पान्त इव भीषणः ॥
samudra ūrmibhir bhīmaḥ plāvayan sarvato bhuvam / āsasāda mahā-hrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ //
एवं-विधान्य् अनेकानि त्रासनान्य् अमनस्विनाम् । ससृजुस् तिग्म-गतय आसुर्या माययासुराः ॥
evaṃ-vidhāny anekāni trāsanāny amanasvinām / sasṛjus tigma-gataya āsuryā māyayāsurāḥ //
ध्रुवे प्रयुक्ताम् असुरैस् तां मायाम् अतिदुस्तराम् । निशम्य तस्य मुनयः शम् आशंसन् समागताः ॥
dhruve prayuktām asurais tāṃ māyām atidustarām / niśamya tasya munayaḥ śam āśaṃsan samāgatāḥ //
मुनय ऊचुः औत्तानपाद भगवांस् तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्व् अवनतार्ति-हरो विपक्षान् औत्तानपाद भगवांस् तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्व् अवनतार्ति-हरो विपक्षान् यन्-नामधेयम् अभिधाय निशम्य चाद्धा लोको ऽञ्जसा तरति दुस्तरम् अङ्ग मृत्युम् ॥
munaya ūcuḥ auttānapāda bhagavāṃs tava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotv avanatārti-haro vipakṣān auttānapāda bhagavāṃs tava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotv avanatārti-haro vipakṣān yan-nāmadheyam abhidhāya niśamya cāddhā loko 'ñjasā tarati dustaram aṅga mṛtyum //