श्री-शुक उवाच ततश् चानु-दिनं धर्मः सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नङ्क्ष्यत्य् आयुर् बलं स्मृतिः ॥
śrī-śuka uvāca tataś cānu-dinaṃ dharmaḥ satyaṃ śaucaṃ kṣamā dayā / kālena balinā rājan naṅkṣyaty āyur balaṃ smṛtiḥ //
वित्तम् एव कलौ नॄणां जन्माचार-गुणोदयः । धर्म-न्याय-व्यवस्थायां कारणं बलम् एव हि ॥
vittam eva kalau nṝṇāṃ janmācāra-guṇodayaḥ / dharma-nyāya-vyavasthāyāṃ kāraṇaṃ balam eva hi //
दाम्पत्ये ऽभिरुचिर् हेतुर् मायैव व्यावहारिके । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर् विप्रत्वे सूत्रम् एव हि ॥
dāmpatye 'bhirucir hetur māyaiva vyāvahārike / strītve puṃstve ca hi ratir vipratve sūtram eva hi //
लिङ्गं एवाश्रम-ख्याताव् अन्योन्यापत्ति-कारणम् । अवृत्त्या न्याय-दौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वचः ॥
liṅgaṃ evāśrama-khyātāv anyonyāpatti-kāraṇam / avṛttyā nyāya-daurbalyaṃ pāṇḍitye cāpalaṃ vacaḥ //
अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानम् एव प्रसाधनम् ॥
anāḍhyataivāsādhutve sādhutve dambha eva tu / svīkāra eva codvāhe snānam eva prasādhanam //
दूरे वार्य्-अयनं तीर्थं लावण्यं केश-धारणम् । उदरं-भरता स्वार्थः सत्यत्वे धार्ष्ट्यम् एव हि ॥
dūre vāry-ayanaṃ tīrthaṃ lāvaṇyaṃ keśa-dhāraṇam / udaraṃ-bharatā svārthaḥ satyatve dhārṣṭyam eva hi //
दाक्ष्यं कुटुम्ब-भरणं यशो ऽर्थे धर्म-सेवनम् । एवं प्रजाभिर् दुष्टाभिर् आकीर्णे क्षिति-मण्डले ॥
dākṣyaṃ kuṭumba-bharaṇaṃ yaśo 'rthe dharma-sevanam / evaṃ prajābhir duṣṭābhir ākīrṇe kṣiti-maṇḍale //
ब्रह्म-विट्-क्षत्र-शूद्राणां यो बली भविता नृपः । प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर् निर्घृणैर् दस्यु-धर्मभिः ॥
brahma-viṭ-kṣatra-śūdrāṇāṃ yo balī bhavitā nṛpaḥ / prajā hi lubdhai rājanyair nirghṛṇair dasyu-dharmabhiḥ //
आच्छिन्न-दार-द्रविणा यास्यन्ति गिरि-काननम् । शाक-मूलामिष-क्षौद्र- फल-पुष्पाष्टि-भोजनाः ॥
ācchinna-dāra-draviṇā yāsyanti giri-kānanam / śāka-mūlāmiṣa-kṣaudra- phala-puṣpāṣṭi-bhojanāḥ //
अनावृष्ट्या विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्ष-कर-पीडिताः । शीत-वातातप-प्रावृड्- हिमैर् अन्योन्यतः प्रजाः ॥
anāvṛṣṭyā vinaṅkṣyanti durbhikṣa-kara-pīḍitāḥ / śīta-vātātapa-prāvṛḍ- himair anyonyataḥ prajāḥ //
क्षुत्-तृड्भ्यां व्याधिभिश् चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया । त्रिंशद् विंशति वर्षाणि परमायुः कलौ नृणाम् ॥
kṣut-tṛḍbhyāṃ vyādhibhiś caiva santapsyante ca cintayā / triṃśad viṃśati varṣāṇi paramāyuḥ kalau nṛṇām //
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलि-दोषतः । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेद-पथे नृणाम् ॥
kṣīyamāṇeṣu deheṣu dehināṃ kali-doṣataḥ / varṇāśramavatāṃ dharme naṣṭe veda-pathe nṛṇām //
पाषण्ड-प्रचुरे धर्मे दस्यु-प्रायेषु राजसु । चौर्यानृत-वृथा-हिंसा- नाना-वृत्तिषु वै नृषु ॥
pāṣaṇḍa-pracure dharme dasyu-prāyeṣu rājasu / cauryānṛta-vṛthā-hiṃsā- nānā-vṛttiṣu vai nṛṣu //
शूद्र-प्रायेषु वर्णेषु च्छाग-प्रायासु धेनुषु । गृह-प्रायेष्व् आश्रमेषु यौन-प्रायेषु बन्धुषु ॥
śūdra-prāyeṣu varṇeṣu cchāga-prāyāsu dhenuṣu / gṛha-prāyeṣv āśrameṣu yauna-prāyeṣu bandhuṣu //
अणु-प्रायास्व् ओषधीषु शमी-प्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्-प्रायेषु मेघेषु शून्य-प्रायेषु सद्मसु ॥
aṇu-prāyāsv oṣadhīṣu śamī-prāyeṣu sthāsnuṣu / vidyut-prāyeṣu megheṣu śūnya-prāyeṣu sadmasu //
इत्थं कलौ गत-प्राये जनेषु खर-धर्मिषु । धर्म-त्राणाय सत्त्वेन भगवान् अवतरिष्यति ॥
itthaṃ kalau gata-prāye janeṣu khara-dharmiṣu / dharma-trāṇāya sattvena bhagavān avatariṣyati //
चराचर-गुरोर् विष्णोर् ईश्वरस्याखिलात्मनः । धर्म-त्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ॥
carācara-guror viṣṇor īśvarasyākhilātmanaḥ / dharma-trāṇāya sādhūnāṃ janma karmāpanuttaye //
शम्भल-ग्राम-मुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । भवने विष्णुयशसः कल्किः प्रादुर्भविष्यति ॥
śambhala-grāma-mukhyasya brāhmaṇasya mahātmanaḥ / bhavane viṣṇuyaśasaḥ kalkiḥ prādurbhaviṣyati //
अश्वम् आशु-गम् आरुह्य देवदत्तं जगत्-पतिः । असिनासाधु-दमनम् अष्टैश्वर्य-गुणान्वितः ॥
aśvam āśu-gam āruhya devadattaṃ jagat-patiḥ / asināsādhu-damanam aṣṭaiśvarya-guṇānvitaḥ //
विचरन्न् आशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिम-द्युतिः । नृप-लिङ्ग-च्छदो दस्यून् कोटिशो निहनिष्यति ॥
vicarann āśunā kṣauṇyāṃ hayenāpratima-dyutiḥ / nṛpa-liṅga-cchado dasyūn koṭiśo nihaniṣyati //
अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै । वासुदेवाङ्ग-रागाति- पुण्य-गन्धानिल-स्पृशाम् । पौर-जानपदानां वै हतेष्व् अखिल-दस्युषु ॥
atha teṣāṃ bhaviṣyanti manāṃsi viśadāni vai / vāsudevāṅga-rāgāti- puṇya-gandhānila-spṛśām / paura-jānapadānāṃ vai hateṣv akhila-dasyuṣu //
तेषां प्रजा-विसर्गश् च स्थविष्ठः सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति सत्त्व-मूर्तौ हृदि स्थिते ॥
teṣāṃ prajā-visargaś ca sthaviṣṭhaḥ sambhaviṣyati / vāsudeve bhagavati sattva-mūrtau hṛdi sthite //
यदावतीर्णो भगवान् कल्किर् धर्म-पतिर् हरिः । कृतं भविष्यति तदा प्रजा-सूतिश् च सात्त्विकी ॥
yadāvatīrṇo bhagavān kalkir dharma-patir hariḥ / kṛtaṃ bhaviṣyati tadā prajā-sūtiś ca sāttvikī //
यदा चन्द्रश् च सूर्यश् च तथा तिष्य-बृहस्पती । एक-राशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ॥
yadā candraś ca sūryaś ca tathā tiṣya-bṛhaspatī / eka-rāśau sameṣyanti bhaviṣyati tadā kṛtam //
ये ऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवाः । ते त उद्देशतः प्रोक्ता वंशीयाः सोम-सूर्ययोः ॥
ye 'tītā vartamānā ye bhaviṣyanti ca pārthivāḥ / te ta uddeśataḥ proktā vaṃśīyāḥ soma-sūryayoḥ //
आरभ्य भवतो जन्म यावन् नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्ष-सहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ॥
ārabhya bhavato janma yāvan nandābhiṣecanam / etad varṣa-sahasraṃ tu śataṃ pañcadaśottaram //
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस् तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥
saptarṣīṇāṃ tu yau pūrvau dṛśyete uditau divi / tayos tu madhye nakṣatraṃ dṛśyate yat samaṃ niśi //
तेनैव ऋषयो युक्तास् तिष्ठन्त्य् अब्द-शतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजाः काल अधुना चाश्रिता मघाः ॥
tenaiva ṛṣayo yuktās tiṣṭhanty abda-śataṃ nṛṇām / te tvadīye dvijāḥ kāla adhunā cāśritā maghāḥ //
विष्णोर् भगवतो भानुः कृष्णाख्यो ऽसौ दिवं गतः । तदाविशत् कलिर् लोकं पापे यद् रमते जनः ॥
viṣṇor bhagavato bhānuḥ kṛṣṇākhyo 'sau divaṃ gataḥ / tadāviśat kalir lokaṃ pāpe yad ramate janaḥ //
यावत् स पाद-पद्माभ्यां स्पृशन् आस्ते रमा-पतिः । तावत् कलिर् वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥
yāvat sa pāda-padmābhyāṃ spṛśan āste ramā-patiḥ / tāvat kalir vai pṛthivīṃ parākrantuṃ na cāśakat //
यदा देवर्षयः सप्त मघासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस् तु कलिर् द्वादशाब्द-शतात्मकः ॥
yadā devarṣayaḥ sapta maghāsu vicaranti hi / tadā pravṛttas tu kalir dvādaśābda-śatātmakaḥ //
यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षयः । तदा नन्दात् प्रभृत्य् एष कलिर् वृद्धिं गमिष्यति ॥
yadā maghābhyo yāsyanti pūrvāṣāḍhāṃ maharṣayaḥ / tadā nandāt prabhṛty eṣa kalir vṛddhiṃ gamiṣyati //
यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस् तस्मिन्न् एव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलि-युगम् इति प्राहुः पुरा-विदः ॥
yasmin kṛṣṇo divaṃ yātas tasminn eva tadāhani / pratipannaṃ kali-yugam iti prāhuḥ purā-vidaḥ //
दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुनः कृतम् । भविष्यति तदा नॄणां मन आत्म-प्रकाशकम् ॥
divyābdānāṃ sahasrānte caturthe tu punaḥ kṛtam / bhaviṣyati tadā nṝṇāṃ mana ātma-prakāśakam //
इत्य् एष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि । तथा विट्-शूद्र-विप्राणां तास् ता ज्ञेया युगे युगे ॥
ity eṣa mānavo vaṃśo yathā saṅkhyāyate bhuvi / tathā viṭ-śūdra-viprāṇāṃ tās tā jñeyā yuge yuge //
एतेषां नाम-लिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् । कथा-मात्रावशिष्टानां कीर्तिर् एव स्थिता भुवि ॥
eteṣāṃ nāma-liṅgānāṃ puruṣāṇāṃ mahātmanām / kathā-mātrāvaśiṣṭānāṃ kīrtir eva sthitā bhuvi //
देवापिः शान्तनोर् भ्राता मरुश् चेक्ष्वाकु-वंश-जः । कलाप-ग्राम आसाते महा-योग-बलान्वितौ ॥
devāpiḥ śāntanor bhrātā maruś cekṣvāku-vaṃśa-jaḥ / kalāpa-grāma āsāte mahā-yoga-balānvitau //
ताव् इहैत्य कलेर् अन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ । वर्णाश्रम-युतं धर्मं पूर्व-वत् प्रथयिष्यतः ॥
tāv ihaitya kaler ante vāsudevānuśikṣitau / varṇāśrama-yutaṃ dharmaṃ pūrva-vat prathayiṣyataḥ //
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चेति चतुर्-युगम् । अनेन क्रम-योगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ॥
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś ceti catur-yugam / anena krama-yogena bhuvi prāṇiṣu vartate //
राजन्न् एते मया प्रोक्ता नर-देवास् तथापरे । भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गताः ॥
rājann ete mayā proktā nara-devās tathāpare / bhūmau mamatvaṃ kṛtvānte hitvemāṃ nidhanaṃ gatāḥ //
कृमि-विड्-भस्म-संज्ञान्ते राज-नाम्नो ऽपि यस्य च । भूत-ध्रुक् तत्-कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यतः ॥
kṛmi-viḍ-bhasma-saṃjñānte rāja-nāmno 'pi yasya ca / bhūta-dhruk tat-kṛte svārthaṃ kiṃ veda nirayo yataḥ //
कथं सेयम् अखण्डा भूः पूर्वैर् मे पुरुषैर् धृता । मत्-पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्-पूर्वा वंश-जस्य वा ॥
kathaṃ seyam akhaṇḍā bhūḥ pūrvair me puruṣair dhṛtā / mat-putrasya ca pautrasya mat-pūrvā vaṃśa-jasya vā //
तेजो-ऽब्-अन्न-मयं कायं गृहीत्वात्मतयाबुधाः । महीं ममतया चोभौ हित्वान्ते ऽदर्शनं गताः ॥
tejo-'b-anna-mayaṃ kāyaṃ gṛhītvātmatayābudhāḥ / mahīṃ mamatayā cobhau hitvānte 'darśanaṃ gatāḥ //
ये ये भू-पतयो राजन् भुञ्जते भुवम् ओजसा । कालेन ते कृताः सर्वे कथा-मात्राः कथासु च ॥
ye ye bhū-patayo rājan bhuñjate bhuvam ojasā / kālena te kṛtāḥ sarve kathā-mātrāḥ kathāsu ca //