श्री-भगवान् उवाच मल्-लक्षणम् इमं कायं लब्ध्वा मद्-धर्म आस्थितः । आनन्दं परमात्मानम् आत्म-स्थं समुपैति माम् ॥
śrī-bhagavān uvāca mal-lakṣaṇam imaṃ kāyaṃ labdhvā mad-dharma āsthitaḥ / ānandaṃ paramātmānam ātma-sthaṃ samupaiti mām //
गुण-मय्या जीव-योन्या विमुक्तो ज्ञान-निष्ठया । गुणेषु माया-मात्रेषु दृश्यमानेष्व् अवस्तुतः । वर्तमानो ऽपि न पुमान् युज्यते ऽवस्तुभिर् गुणैः ॥
guṇa-mayyā jīva-yonyā vimukto jñāna-niṣṭhayā / guṇeṣu māyā-mātreṣu dṛśyamāneṣv avastutaḥ / vartamāno 'pi na pumān yujyate 'vastubhir guṇaiḥ //
सङ्गं न कुर्याद् असतां शिश्नोदर-तृपां क्वचित् । तस्यानुगस् तमस्य् अन्धे पतत्य् अन्धानुगान्ध-वत् ॥
saṅgaṃ na kuryād asatāṃ śiśnodara-tṛpāṃ kvacit / tasyānugas tamasy andhe pataty andhānugāndha-vat //
ऐलः सम्राड् इमां गाथाम् अगायत बृहच्-छ्रवाः । उर्वशी-विरहान् मुह्यन् निर्विण्णः शोक-संयमे ॥
ailaḥ samrāḍ imāṃ gāthām agāyata bṛhac-chravāḥ / urvaśī-virahān muhyan nirviṇṇaḥ śoka-saṃyame //
त्यक्त्वात्मानं व्रयन्तीं तां नग्न उन्मत्त-वन् नृपः । विलपन्न् अन्वगाज् जाये घोरे तिष्ठेति विक्लवः ॥
tyaktvātmānaṃ vrayantīṃ tāṃ nagna unmatta-van nṛpaḥ / vilapann anvagāj jāye ghore tiṣṭheti viklavaḥ //
कामान् अतृप्तो ऽनुजुषन् क्षुल्लकान् वर्ष-यामिनीः । न वेद यान्तीर् नायान्तीर् उर्वश्य्-आकृष्ट-चेतनः ॥
kāmān atṛpto 'nujuṣan kṣullakān varṣa-yāminīḥ / na veda yāntīr nāyāntīr urvaśy-ākṛṣṭa-cetanaḥ //
ऐल उवाच अहो मे मोह-विस्तारः काम-कश्मल-चेतसः । देव्या गृहीत-कण्ठस्य नायुः-खण्डा इमे स्मृताः ॥
aila uvāca aho me moha-vistāraḥ kāma-kaśmala-cetasaḥ / devyā gṛhīta-kaṇṭhasya nāyuḥ-khaṇḍā ime smṛtāḥ //
नाहं वेदाभिनिर्मुक्तः सूर्यो वाभ्युदितो ऽमुया । मूषितो वर्ष-पूगानां बताहानि गतान्य् उत ॥
nāhaṃ vedābhinirmuktaḥ sūryo vābhyudito 'muyā / mūṣito varṣa-pūgānāṃ batāhāni gatāny uta //
अहो मे आत्म-सम्मोहो येनात्मा योषितां कृतः । क्रीडा-मृगश् चक्रवर्ती नरदेव-शिखामणिः ॥
aho me ātma-sammoho yenātmā yoṣitāṃ kṛtaḥ / krīḍā-mṛgaś cakravartī naradeva-śikhāmaṇiḥ //
स-परिच्छदम् आत्मानं हित्वा तृणम् इवेश्वरम् । यान्तीं स्त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्त-वद् रुदन् ॥
sa-paricchadam ātmānaṃ hitvā tṛṇam iveśvaram / yāntīṃ striyaṃ cānvagamaṃ nagna unmatta-vad rudan //
कुतस् तस्यानुभावः स्यात् तेज ईशत्वम् एव वा । यो ऽन्वगच्छं स्त्रियं यान्तीं खर-वत् पाद-ताडितः ॥
kutas tasyānubhāvaḥ syāt teja īśatvam eva vā / yo 'nvagacchaṃ striyaṃ yāntīṃ khara-vat pāda-tāḍitaḥ //
किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्त्रीभिर् यस्य मनो हृतम् ॥
kiṃ vidyayā kiṃ tapasā kiṃ tyāgena śrutena vā / kiṃ viviktena maunena strībhir yasya mano hṛtam //
स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डित-मानिनम् । यो ऽहम् ईश्वरतां प्राप्य स्त्रीभिर् गो-खर-वज् जितः ॥
svārthasyākovidaṃ dhiṅ māṃ mūrkhaṃ paṇḍita-māninam / yo 'ham īśvaratāṃ prāpya strībhir go-khara-vaj jitaḥ //
सेवतो वर्ष-पूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्य् आत्म-भूः कामो वह्निर् आहुतिभिर् यथा ॥
sevato varṣa-pūgān me urvaśyā adharāsavam / na tṛpyaty ātma-bhūḥ kāmo vahnir āhutibhir yathā //
पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्व् अन्यो मोचितुं प्रभुः । आत्मारामेश्वरम् ऋते भगवन्तम् अधोक्षजम् ॥
puṃścalyāpahṛtaṃ cittaṃ ko nv anyo mocituṃ prabhuḥ / ātmārāmeśvaram ṛte bhagavantam adhokṣajam //
बोधितस्यापि देव्या मे सूक्त-वाक्येन दुर्मतेः । मनो-गतो महा-मोहो नापयात्य् अजितात्मनः ॥
bodhitasyāpi devyā me sūkta-vākyena durmateḥ / mano-gato mahā-moho nāpayāty ajitātmanaḥ //
किम् एतया नो ऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्प-चेतसः । द्रष्टुः स्वरूपाविदुषो यो ऽहं यद् अजितेन्द्रियः ॥
kim etayā no 'pakṛtaṃ rajjvā vā sarpa-cetasaḥ / draṣṭuḥ svarūpāviduṣo yo 'haṃ yad ajitendriyaḥ //
क्वायं मलीमसः कायो दौर्गन्ध्याद्य्-आत्मको ऽशुचिः । क्व गुणाः सौमनस्याद्या ह्य् अध्यासो ऽविद्यया कृतः ॥
kvāyaṃ malīmasaḥ kāyo daurgandhyādy-ātmako 'śuciḥ / kva guṇāḥ saumanasyādyā hy adhyāso 'vidyayā kṛtaḥ //
पित्रोः किं स्वं नु भार्यायाः स्वामिनो ऽग्नेः श्व-गृध्रयोः । किम् आत्मनः किं सुहृदाम् इति यो नावसीयते ॥
pitroḥ kiṃ svaṃ nu bhāryāyāḥ svāmino 'gneḥ śva-gṛdhrayoḥ / kim ātmanaḥ kiṃ suhṛdām iti yo nāvasīyate //
तस्मिन् कलेवरे ऽमेध्ये तुच्छ-निष्ठे विषज्जते । अहो सु-भद्रं सु-नसं सु-स्मितं च मुखं स्त्रियः ॥
tasmin kalevare 'medhye tuccha-niṣṭhe viṣajjate / aho su-bhadraṃ su-nasaṃ su-smitaṃ ca mukhaṃ striyaḥ //
त्वङ्-मांस-रुधिर-स्नायु- मेदो-मज्जास्थि-संहतौ । विण्-मूत्र-पूये रमतां कृमीणां कियद् अन्तरम् ॥
tvaṅ-māṃsa-rudhira-snāyu- medo-majjāsthi-saṃhatau / viṇ-mūtra-pūye ramatāṃ kṛmīṇāṃ kiyad antaram //
अथापि नोपसज्जेत स्त्रीषु स्त्रैणेषु चार्थ-वित् । विषयेन्द्रिय-संयोगान् मनः क्षुभ्यति नान्यथा ॥
athāpi nopasajjeta strīṣu straiṇeṣu cārtha-vit / viṣayendriya-saṃyogān manaḥ kṣubhyati nānyathā //
अदृष्टाद् अश्रुताद् भावान् न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जतः प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मनः ॥
adṛṣṭād aśrutād bhāvān na bhāva upajāyate / asamprayuñjataḥ prāṇān śāmyati stimitaṃ manaḥ //
तस्मात् सङ्गो न कर्तव्यः स्त्रीषु स्त्रैणेषु चेन्द्रियैः । विदुषां चाप्य् अविस्रब्धः षड्-वर्गः किम् उ मादृशाम् ॥
tasmāt saṅgo na kartavyaḥ strīṣu straiṇeṣu cendriyaiḥ / viduṣāṃ cāpy avisrabdhaḥ ṣaḍ-vargaḥ kim u mādṛśām //
श्री-भगवान् उवाच एवं प्रगायन् नृप-देव-देवः स उर्वशी-लोकम् अथो विहाय । आत्मानम् आत्मन्य् अवगम्य मां वै उपारमज् ज्ञाअन-विधूत-मोहः ॥
śrī-bhagavān uvāca evaṃ pragāyan nṛpa-deva-devaḥ sa urvaśī-lokam atho vihāya / ātmānam ātmany avagamya māṃ vai upāramaj jñāana-vidhūta-mohaḥ //
ततो दुःसङ्गम् उत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनो-व्यासङ्गम् उक्तिभिः ॥
tato duḥsaṅgam utsṛjya satsu sajjeta buddhimān / santa evāsya chindanti mano-vyāsaṅgam uktibhiḥ //
सन्तो ऽनपेक्षा मच्-चित्ताः प्रशान्ताः सम-दर्शिनः । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः ॥
santo 'napekṣā mac-cittāḥ praśāntāḥ sama-darśinaḥ / nirmamā nirahaṅkārā nirdvandvā niṣparigrahāḥ //
तेषु नित्यं महा-भाग महा-भागेषु मत्-कथाः । सम्भवन्ति हि ता नॄणां जुषतां प्रपुनन्त्य् अघम् ॥
teṣu nityaṃ mahā-bhāga mahā-bhāgeṣu mat-kathāḥ / sambhavanti hi tā nṝṇāṃ juṣatāṃ prapunanty agham //
ता ये शृण्वन्ति गायन्ति ह्य् अनुमोदन्ति चादृताः । मत्-पराः श्रद्दधानाश् च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥
tā ye śṛṇvanti gāyanti hy anumodanti cādṛtāḥ / mat-parāḥ śraddadhānāś ca bhaktiṃ vindanti te mayi //
भक्तिं लब्धवतः साधोः किम् अन्यद् अवशिष्यते । मय्य् अनन्त-गुणे ब्रह्मण्य् आनन्दानुभवात्मनि ॥
bhaktiṃ labdhavataḥ sādhoḥ kim anyad avaśiṣyate / mayy ananta-guṇe brahmaṇy ānandānubhavātmani //
यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमो ऽप्येति साधून् संसेवतस् तथा ॥
yathopaśrayamāṇasya bhagavantaṃ vibhāvasum / śītaṃ bhayaṃ tamo 'pyeti sādhūn saṃsevatas tathā //
निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्म-विदः शान्ता नौर् दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥
nimajjyonmajjatāṃ ghore bhavābdhau paramāyaṇam / santo brahma-vidaḥ śāntā naur dṛḍhevāpsu majjatām //
अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्व् अहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तो ऽर्वाग् बिभ्यतो ऽरणम् ॥
annaṃ hi prāṇināṃ prāṇa ārtānāṃ śaraṇaṃ tv aham / dharmo vittaṃ nṛṇāṃ pretya santo 'rvāg bibhyato 'raṇam //
सन्तो दिशन्ति चक्षूंसि बहिर् अर्कः समुत्थितः । देवता बान्धवाः सन्तः सन्त आत्माहम् एव च ॥
santo diśanti cakṣūṃsi bahir arkaḥ samutthitaḥ / devatā bāndhavāḥ santaḥ santa ātmāham eva ca //
वैतसेनस् ततो ऽप्य् एवम् उर्वश्या लोक-निष्पृहः । मुक्त-सङ्गो महीम् एताम् आत्मारामश् चचार ह ॥
vaitasenas tato 'py evam urvaśyā loka-niṣpṛhaḥ / mukta-saṅgo mahīm etām ātmārāmaś cacāra ha //