श्री-शुक उवाच सुखं स्व-पुर्यां निवसन् द्वारकायां श्रियः पतिः । सर्व-सम्पत्-समृद्धायां जुष्टायां वृष्णि-पुङ्गवैः ॥
śrī-śuka uvāca sukhaṃ sva-puryāṃ nivasan dvārakāyāṃ śriyaḥ patiḥ / sarva-sampat-samṛddhāyāṃ juṣṭāyāṃ vṛṣṇi-puṅgavaiḥ //
स्त्रीभिश् चोत्तम-वेषाभिर् नव-यौवन-कान्तिभिः । कन्दुकादिभिर् हर्म्येषु क्रीडन्तीभिस् तडिद्-द्युभिः ॥
strībhiś cottama-veṣābhir nava-yauvana-kāntibhiḥ / kandukādibhir harmyeṣu krīḍantībhis taḍid-dyubhiḥ //
नित्यं सङ्कुल-मार्गायां मद-च्युद्भिर् मतङ्-गजैः । स्व्-अलङ्कृतैर् भटैर् अश्वै रथैश् च कनकोज्ज्वलैः ॥
nityaṃ saṅkula-mārgāyāṃ mada-cyudbhir mataṅ-gajaiḥ / sv-alaṅkṛtair bhaṭair aśvai rathaiś ca kanakojjvalaiḥ //
उद्यानोपवनाढ्यायां पुष्पित-द्रुम-राजिषु । निर्विशद्-भृङ्ग-विहगैर् नादितायां समन्ततः ॥
udyānopavanāḍhyāyāṃ puṣpita-druma-rājiṣu / nirviśad-bhṛṅga-vihagair nāditāyāṃ samantataḥ //
रेमे षोडश-साहस्र- पत्नीनां एक-वल्लभः । तावद् विचित्र-रूपो ऽसौ तद्-गेहेषु महर्द्धिषु ॥
reme ṣoḍaśa-sāhasra- patnīnāṃ eka-vallabhaḥ / tāvad vicitra-rūpo 'sau tad-geheṣu maharddhiṣu //
प्रोत्फुल्लोत्पल-कह्लार- कुमुदाम्भोज-रेणुभिः । वासितामल-तोयेषु कूजद्-द्विज-कुलेषु च ॥
protphullotpala-kahlāra- kumudāmbhoja-reṇubhiḥ / vāsitāmala-toyeṣu kūjad-dvija-kuleṣu ca //
विजहार विगाह्याम्भो ह्रदिनीषु महोदयः । कुच-कुङ्कुम-लिप्ताङ्गः परिरब्धश् च योषिताम् ॥
vijahāra vigāhyāmbho hradinīṣu mahodayaḥ / kuca-kuṅkuma-liptāṅgaḥ parirabdhaś ca yoṣitām //
उपगीयमानो गन्धर्वैर् मृदङ्ग-पणवानकान् । वादयद्भिर् मुदा वीणां सूत-मागध-वन्दिभिः ॥
upagīyamāno gandharvair mṛdaṅga-paṇavānakān / vādayadbhir mudā vīṇāṃ sūta-māgadha-vandibhiḥ //
सिच्यमानो ऽच्युतस् ताभिर् हसन्तीभिः स्म रेचकैः । प्रतिषिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभिर् यक्ष-राड् इव ॥
sicyamāno 'cyutas tābhir hasantībhiḥ sma recakaiḥ / pratiṣiñcan vicikrīḍe yakṣībhir yakṣa-rāḍ iva //
ताः क्लिन्न-वस्त्र-विवृतोरु-कुच-प्रदेशाः सिञ्चन्त्य उद्धृत-बृहत्-कवर-प्रसूनाः अम्प्; कान्तं स्म रेचक-जिहीर्षययोपगुह्य जात-स्मरोत्स्मय-लसद्-वदना विरेजुः ॥
tāḥ klinna-vastra-vivṛtoru-kuca-pradeśāḥ siñcantya uddhṛta-bṛhat-kavara-prasūnāḥ amp; kāntaṃ sma recaka-jihīrṣayayopaguhya jāta-smarotsmaya-lasad-vadanā virejuḥ //
कृष्णस् तु तत्-स्तन-विषज्जित-कुङ्कुम-स्रक् क्रीडाभिषङ्ग-धुत-कुन्तल-वृन्द-बन्धः कृष्णस् तु तत्-स्तन-विषज्जित-कुङ्कुम-स्रक् क्रीडाभिषङ्ग-धुत-कुन्तल-वृन्द-बन्धः सिञ्चन् मुहुर् युवतिभिः प्रतिषिच्यमानो रेमे करेणुभिर् इवेभ-पतिः परीतः ॥
kṛṣṇas tu tat-stana-viṣajjita-kuṅkuma-srak krīḍābhiṣaṅga-dhuta-kuntala-vṛnda-bandhaḥ kṛṣṇas tu tat-stana-viṣajjita-kuṅkuma-srak krīḍābhiṣaṅga-dhuta-kuntala-vṛnda-bandhaḥ siñcan muhur yuvatibhiḥ pratiṣicyamāno reme kareṇubhir ivebha-patiḥ parītaḥ //
नटानां नर्तकीनां च गीत-वाद्योपजीविनाम् । क्रीडालङ्कार-वासांसि कृष्णो ऽदात् तस्य च स्त्रियः ॥
naṭānāṃ nartakīnāṃ ca gīta-vādyopajīvinām / krīḍālaṅkāra-vāsāṃsi kṛṣṇo 'dāt tasya ca striyaḥ //
कृष्णस्यैवं विहरतो गत्य्-आलापेक्षित-स्मितैः । नर्म-क्ष्वेलि-परिष्वङ्गैः स्त्रीणां किल हृता धियः ॥
kṛṣṇasyaivaṃ viharato gaty-ālāpekṣita-smitaiḥ / narma-kṣveli-pariṣvaṅgaiḥ strīṇāṃ kila hṛtā dhiyaḥ //
ऊचुर् मुकुन्दैक-धियो गिर उन्मत्त-वज् जडम् । चिन्तयन्त्यो ऽरविन्दाक्षं तानि मे गदतः शृणु ॥
ūcur mukundaika-dhiyo gira unmatta-vaj jaḍam / cintayantyo 'ravindākṣaṃ tāni me gadataḥ śṛṇu //
महिष्य ऊचुः कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः वयम् इव सखि कच्चिद् गाढ-निर्विद्ध-चेता नलिन-नयन-हासोदार-लीलेक्षितेन ॥
mahiṣya ūcuḥ kurari vilapasi tvaṃ vīta-nidrā na śeṣe svapiti jagati rātryām īśvaro gupta-bodhaḥ kurari vilapasi tvaṃ vīta-nidrā na śeṣe svapiti jagati rātryām īśvaro gupta-bodhaḥ vayam iva sakhi kaccid gāḍha-nirviddha-cetā nalina-nayana-hāsodāra-līlekṣitena //
नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि दास्यं गत वयम् इवाच्युत-पाद-जुष्टां किं वा स्रजं स्पृहयसे कवरेण वोढुम् ॥
netre nimīlayasi naktam adṛṣṭa-bandhus tvaṃ roravīṣi karuṇaṃ bata cakravāki netre nimīlayasi naktam adṛṣṭa-bandhus tvaṃ roravīṣi karuṇaṃ bata cakravāki dāsyaṃ gata vayam ivācyuta-pāda-juṣṭāṃ kiṃ vā srajaṃ spṛhayase kavareṇa voḍhum //
भो भोः सदा निष्टनसे उदन्वन्न् अलब्ध-निद्रो ऽधिगत-प्रजागरः । किम् वा मुकुन्दापहृतात्म-लाञ्छनः प्राप्तां दशां त्वं च गतो दुरत्ययाम् ॥
bho bhoḥ sadā niṣṭanase udanvann alabdha-nidro 'dhigata-prajāgaraḥ / kim vā mukundāpahṛtātma-lāñchanaḥ prāptāṃ daśāṃ tvaṃ ca gato duratyayām //
त्वं यक्ष्मणा बलवतासि गृहीत इन्दो क्षीणस् तमो न निज-दीधितिभिः क्षिणोषि अम्प्; कच्चिन् मुकुन्द-गदितानि यथा वयं त्वं विस्मृत्य भोः स्थगित-गीर् उपलक्ष्यसे नः ॥
tvaṃ yakṣmaṇā balavatāsi gṛhīta indo kṣīṇas tamo na nija-dīdhitibhiḥ kṣiṇoṣi amp; kaccin mukunda-gaditāni yathā vayaṃ tvaṃ vismṛtya bhoḥ sthagita-gīr upalakṣyase naḥ //
किं न्व् आचरितम् अस्माभिर् मलयानिल ते ऽप्रियम् । गोविन्दापाङ्ग-निर्भिन्ने हृदीरयसि नः स्मरम् ॥
kiṃ nv ācaritam asmābhir malayānila te 'priyam / govindāpāṅga-nirbhinne hṛdīrayasi naḥ smaram //
मेघ श्रीमंस् त्वम् असि दयितो यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साङ्कं वयम् इव भवान् ध्यायति प्रेम-बद्धः अम्प्; अत्य्-उत्कण्ठः शवल-हृदयो ऽस्मद्-विधो बाष्प-धाराः स्मृत्वा स्मृत्वा विसृजसि मुहुर् दुःख-दस् तत्-प्रसङ्गः ॥
megha śrīmaṃs tvam asi dayito yādavendrasya nūnaṃ śrīvatsāṅkaṃ vayam iva bhavān dhyāyati prema-baddhaḥ amp; aty-utkaṇṭhaḥ śavala-hṛdayo 'smad-vidho bāṣpa-dhārāḥ smṛtvā smṛtvā visṛjasi muhur duḥkha-das tat-prasaṅgaḥ //
प्रिय-राव-पदानि भाषसे मृत-सञ्जीविकयानया गिरा । करवाणि किम् अद्य ते प्रियं वद मे वल्गित-कण्ठ कोकिल ॥
priya-rāva-padāni bhāṣase mṛta-sañjīvikayānayā girā / karavāṇi kim adya te priyaṃ vada me valgita-kaṇṭha kokila //
न चलसि न वदस्य् उदार-बुद्धे क्षिति-धर चिन्तयसे महान्तम् अर्थम् । अपि बत वसुदेव-नन्दनाङ्घ्रिं वयम् इव कामयसे स्तनैर् विधर्तुम् ॥
na calasi na vadasy udāra-buddhe kṣiti-dhara cintayase mahāntam artham / api bata vasudeva-nandanāṅghriṃ vayam iva kāmayase stanair vidhartum //
शुष्यद्-ध्रदाः करशिता बत सिन्धु-पत्न्यः सम्प्रत्य् अपास्त-कमल-श्रिय इष्ट-भर्तुः अम्प्; यद्वद् वयं मधु-पतेः प्रणयावलोकम् अप्राप्य मुष्ट-हृदयाः पुरु-कर्शिताः स्म ॥
śuṣyad-dhradāḥ karaśitā bata sindhu-patnyaḥ sampraty apāsta-kamala-śriya iṣṭa-bhartuḥ amp; yadvad vayaṃ madhu-pateḥ praṇayāvalokam aprāpya muṣṭa-hṛdayāḥ puru-karśitāḥ sma //
हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूह्य् अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूह्य् अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा किं वा नश् चल-सौहृदः स्मरति तं कस्माद् भजामो वयं क्षौद्रालापय काम-दं श्रियम् ऋते सैवैक-निष्ठा स्त्रियाम् ॥
haṃsa svāgatam āsyatāṃ piba payo brūhy aṅga śaureḥ kathāṃ dūtaṃ tvāṃ nu vidāma kaccid ajitaḥ svasty āsta uktaṃ purā haṃsa svāgatam āsyatāṃ piba payo brūhy aṅga śaureḥ kathāṃ dūtaṃ tvāṃ nu vidāma kaccid ajitaḥ svasty āsta uktaṃ purā kiṃ vā naś cala-sauhṛdaḥ smarati taṃ kasmād bhajāmo vayaṃ kṣaudrālāpaya kāma-daṃ śriyam ṛte saivaika-niṣṭhā striyām //
श्री-शुक उवाच इतीदृशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । क्रियमाणेन माधव्यो लेभिरे परमां गतिम् ॥
śrī-śuka uvāca itīdṛśena bhāvena kṛṣṇe yogeśvareśvare / kriyamāṇena mādhavyo lebhire paramāṃ gatim //
श्रुत-मात्रो ऽपि यः स्त्रीणां प्रसह्याकर्षते मनः । उरु-गायोरु-गीतो वा पश्यन्तीनां च किं पुनः ॥
śruta-mātro 'pi yaḥ strīṇāṃ prasahyākarṣate manaḥ / uru-gāyoru-gīto vā paśyantīnāṃ ca kiṃ punaḥ //
याः सम्पर्यचरन् प्रेम्णा पाद-संवाहनादिभिः । जगद्-गुरुं भर्तृ-बुद्ध्या तासां किम् वर्ण्यते तपः ॥
yāḥ samparyacaran premṇā pāda-saṃvāhanādibhiḥ / jagad-guruṃ bhartṛ-buddhyā tāsāṃ kim varṇyate tapaḥ //
एवं वेदोदितं धर्मम् अनुतिष्ठन् सतां गतिः । गृहं धर्मार्थ-कामानां मुहुश् चादर्शयत् पदम् ॥
evaṃ vedoditaṃ dharmam anutiṣṭhan satāṃ gatiḥ / gṛhaṃ dharmārtha-kāmānāṃ muhuś cādarśayat padam //
आस्थितस्य परं धर्मं कृष्णस्य गृह-मेधिनाम् । आसन् षोडश-साहस्रं महिष्यश् च शताधिकम् ॥
āsthitasya paraṃ dharmaṃ kṛṣṇasya gṛha-medhinām / āsan ṣoḍaśa-sāhasraṃ mahiṣyaś ca śatādhikam //
तासां स्त्री-रत्न-भूतानाम् अष्टौ याः प्राग् उदाहृताः । रुक्मिणी-प्रमुखा राजंस् तत्-पुत्राश् चानुपूर्वशः ॥
tāsāṃ strī-ratna-bhūtānām aṣṭau yāḥ prāg udāhṛtāḥ / rukmiṇī-pramukhā rājaṃs tat-putrāś cānupūrvaśaḥ //
एकैकस्यां दश दश कृष्णो ऽजीजनद् आत्मजान् । यावत्य आत्मनो भार्या अमोघ-गतिर् ईश्वरः ॥
ekaikasyāṃ daśa daśa kṛṣṇo 'jījanad ātmajān / yāvatya ātmano bhāryā amogha-gatir īśvaraḥ //
तेषाम् उद्दाम-वीर्याणाम् अष्टा-दश महा-रथाः । आसन्न् उदार-यशसस् तेषां नामानि मे शृणु ॥
teṣām uddāma-vīryāṇām aṣṭā-daśa mahā-rathāḥ / āsann udāra-yaśasas teṣāṃ nāmāni me śṛṇu //
प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च दीप्तिमान् भानुर् एव च । साम्बो मधुर् बृहद्भानुश् चित्रभानुर् वृको ऽरुणः ॥
pradyumnaś cāniruddhaś ca dīptimān bhānur eva ca / sāmbo madhur bṛhadbhānuś citrabhānur vṛko 'ruṇaḥ //
पुष्करो वेदबाहुश् च श्रुतदेवः सुनन्दनः । चित्रबाहुर् विरूपश् च कविर् न्यग्रोध एव च ॥
puṣkaro vedabāhuś ca śrutadevaḥ sunandanaḥ / citrabāhur virūpaś ca kavir nyagrodha eva ca //
एतेषाम् अपि राजेन्द्र तनु-जानां मधु-द्विषः । प्रद्युम्न आसीत् प्रथमः पितृ-वद् रुक्मिणी-सुतः ॥
eteṣām api rājendra tanu-jānāṃ madhu-dviṣaḥ / pradyumna āsīt prathamaḥ pitṛ-vad rukmiṇī-sutaḥ //
स रुक्मिणो दुहितरम् उपयेमे महा-रथः । तस्यां ततो ऽनिरुद्धो ऽभूत् नागायत-बलान्वितः ॥
sa rukmiṇo duhitaram upayeme mahā-rathaḥ / tasyāṃ tato 'niruddho 'bhūt nāgāyata-balānvitaḥ //
स चापि रुक्मिणः पौत्रीं दौहित्रो जगृहे ततः । वज्रस् तस्याभवद् यस् तु मौषलाद् अवशेषितः ॥
sa cāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ dauhitro jagṛhe tataḥ / vajras tasyābhavad yas tu mauṣalād avaśeṣitaḥ //
प्रतिबाहुर् अभूत् तस्मात् सुबाहुस् तस्य चात्मजः । सुबाहोः शान्तसेनो ऽभूच् छतसेनस् तु तत्-सुतः ॥
pratibāhur abhūt tasmāt subāhus tasya cātmajaḥ / subāhoḥ śāntaseno 'bhūc chatasenas tu tat-sutaḥ //
न ह्य् एतस्मिन् कुले जाता अधना अबहु-प्रजाः । अल्पायुषो ऽल्प-वीर्याश् च अब्रह्मण्याश् च जज्ञिरे ॥
na hy etasmin kule jātā adhanā abahu-prajāḥ / alpāyuṣo 'lpa-vīryāś ca abrahmaṇyāś ca jajñire //
यदु-वंश-प्रसूतानां पुंसां विख्यात-कर्मणाम् । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुम् अपि वर्षायुतैर् नृप ॥
yadu-vaṃśa-prasūtānāṃ puṃsāṃ vikhyāta-karmaṇām / saṅkhyā na śakyate kartum api varṣāyutair nṛpa //
तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम् अष्टाशीति-शतानि च । आसन् यदु-कुलाचार्याः कुमाराणाम् इति श्रुतम् ॥
tisraḥ koṭyaḥ sahasrāṇām aṣṭāśīti-śatāni ca / āsan yadu-kulācāryāḥ kumārāṇām iti śrutam //
सङ्ख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानाम् अयुत- लक्षेणास्ते स आहुकः ॥
saṅkhyānaṃ yādavānāṃ kaḥ kariṣyati mahātmanām / yatrāyutānām ayuta- lakṣeṇāste sa āhukaḥ //
देवासुराहव-हता दैतेया ये सु-दारुणाः । ते चोत्पन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता बबाधिरे ॥
devāsurāhava-hatā daiteyā ye su-dāruṇāḥ / te cotpannā manuṣyeṣu prajā dṛptā babādhire //
तन्-निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदोः कुले । अवतीर्णाः कुल-शतं तेषाम् एकाधिकं नृप ॥
tan-nigrahāya hariṇā proktā devā yadoḥ kule / avatīrṇāḥ kula-śataṃ teṣām ekādhikaṃ nṛpa //
तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनाभवद् धरिः । ये चानुवर्तिनस् तस्य ववृधुः सर्व-यादवाः ॥
teṣāṃ pramāṇaṃ bhagavān prabhutvenābhavad dhariḥ / ye cānuvartinas tasya vavṛdhuḥ sarva-yādavāḥ //
शय्यासनाटनालाप- क्रीडा-स्नानादि-कर्मसु । न विदुः सन्तम् आत्मानं वृष्णयः कृष्ण-चेतसः ॥
śayyāsanāṭanālāpa- krīḍā-snānādi-karmasu / na viduḥ santam ātmānaṃ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ //
तीर्थं चक्रे नृपोनं यद् अजनि यदुषु स्वः-सरित् पाद-शौचं विद्विट्-स्निग्धाः स्वरूपं ययुर् अजित-पर श्रीर् यद्-अर्थे ऽन्य-यत्नः अम्प्; यन्-नामामङ्गल-घ्नं श्रुतम् अथ गदितं यत्-कृतो गोत्र-धर्मः कृष्णस्यैतन् न चित्रं क्षिति-भर-हरणं काल-चक्रायुधस्य ॥
tīrthaṃ cakre nṛponaṃ yad ajani yaduṣu svaḥ-sarit pāda-śaucaṃ vidviṭ-snigdhāḥ svarūpaṃ yayur ajita-para śrīr yad-arthe 'nya-yatnaḥ amp; yan-nāmāmaṅgala-ghnaṃ śrutam atha gaditaṃ yat-kṛto gotra-dharmaḥ kṛṣṇasyaitan na citraṃ kṣiti-bhara-haraṇaṃ kāla-cakrāyudhasya //
जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिर् अस्यन्न् अधर्मम् जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिर् अस्यन्न् अधर्मम् स्थिर-चर-वृजिन-घ्नः सु-स्मित-श्री-मुखेन व्रज-पुर-वनितानां वर्धयन् काम-देवम् ॥
jayati jana-nivāso devakī-janma-vādo yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam jayati jana-nivāso devakī-janma-vādo yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam sthira-cara-vṛjina-ghnaḥ su-smita-śrī-mukhena vraja-pura-vanitānāṃ vardhayan kāma-devam //
इत्थं परस्य निज-वर्त्म-रिरक्षयात्त- लीला-तनोस् तद्-अनुरूप-विडम्बनानि इत्थं परस्य निज-वर्त्म-रिरक्षयात्त- लीला-तनोस् तद्-अनुरूप-विडम्बनानि कर्माणि कर्म-कषणानि यदूत्तमस्य श्रूयाद् अमुष्य पदयोर् अनुवृत्तिम् इच्छन् ॥
itthaṃ parasya nija-vartma-rirakṣayātta- līlā-tanos tad-anurūpa-viḍambanāni itthaṃ parasya nija-vartma-rirakṣayātta- līlā-tanos tad-anurūpa-viḍambanāni karmāṇi karma-kaṣaṇāni yadūttamasya śrūyād amuṣya padayor anuvṛttim icchan //
मर्त्यस् तयानुसवम् एधितया मुकुन्द श्रीमत्-कथा-श्रवण-कीर्तन-चिन्तयैति मर्त्यस् तयानुसवम् एधितया मुकुन्द श्रीमत्-कथा-श्रवण-कीर्तन-चिन्तयैति तद् धाम दुस्तर-कृतान्त-जवापवर्गं ग्रामाद् वनं क्षिति-भुजो ऽपि ययुर् यद्-अर्थाः ॥
martyas tayānusavam edhitayā mukunda śrīmat-kathā-śravaṇa-kīrtana-cintayaiti martyas tayānusavam edhitayā mukunda śrīmat-kathā-śravaṇa-kīrtana-cintayaiti tad dhāma dustara-kṛtānta-javāpavargaṃ grāmād vanaṃ kṣiti-bhujo 'pi yayur yad-arthāḥ //