श्री-शुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद्-दिदृक्षुः स्म नारदः ॥
śrī-śuka uvāca narakaṃ nihataṃ śrutvā tathodvāhaṃ ca yoṣitām / kṛṣṇenaikena bahvīnāṃ tad-didṛkṣuḥ sma nāradaḥ //
चित्रं बतैतद् एकेन वपुषा युगपत् पृथक् । गृहेषु द्व्य्-अष्ट-साहस्रं स्त्रिय एक उदावहत् ॥
citraṃ bataitad ekena vapuṣā yugapat pṛthak / gṛheṣu dvy-aṣṭa-sāhasraṃ striya eka udāvahat //
इत्य् उत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर् द्रष्टुम् आगमत् । पुष्पितोपवनाराम- द्विजालि-कुल-नादिताम् ॥
ity utsuko dvāravatīṃ devarṣir draṣṭum āgamat / puṣpitopavanārāma- dvijāli-kula-nāditām //
उत्फुल्लेन्दीवराम्भोज- कह्लार-कुमुदोत्पलैः । छुरितेषु सरःसूच्चैः कूजितां हंस-सारसैः ॥
utphullendīvarāmbhoja- kahlāra-kumudotpalaiḥ / churiteṣu saraḥsūccaiḥ kūjitāṃ haṃsa-sārasaiḥ //
प्रासाद-लक्षैर् नवभिर् जुष्टां स्फाटिक-राजतैः । महा-मरकत-प्रख्यैः स्वर्ण-रत्न-परिच्छदैः ॥
prāsāda-lakṣair navabhir juṣṭāṃ sphāṭika-rājataiḥ / mahā-marakata-prakhyaiḥ svarṇa-ratna-paricchadaiḥ //
विभक्त-रथ्या-पथ-चत्वरापणैः शाला-सभाभी रुचिरां सुरालयैः । संसिक्त-मार्गाङ्गन-वीथि-देहलीं पतत्-पताक-ध्वज-वारितातपाम् ॥
vibhakta-rathyā-patha-catvarāpaṇaiḥ śālā-sabhābhī rucirāṃ surālayaiḥ / saṃsikta-mārgāṅgana-vīthi-dehalīṃ patat-patāka-dhvaja-vāritātapām //
तस्याम् अन्तः-पुरं श्रीमद् अर्चितं सर्व-धिष्ण्य-पैः । हरेः स्व-कौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्न्येन दर्शितम् ॥
tasyām antaḥ-puraṃ śrīmad arcitaṃ sarva-dhiṣṇya-paiḥ / hareḥ sva-kauśalaṃ yatra tvaṣṭrā kārtsnyena darśitam //
तत्र षोडशभिः सद्म- सहस्रैः समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरेः पत्नीनां भवनं महत् ॥
tatra ṣoḍaśabhiḥ sadma- sahasraiḥ samalaṅkṛtam / viveśaikatomaṃ śaureḥ patnīnāṃ bhavanaṃ mahat //
विष्टब्धं विद्रुम-स्तम्भैर् वैदूर्य-फलकोत्तमैः । इन्द्रनील-मयैः कुड्यैर् जगत्या चाहत-त्विषा ॥
viṣṭabdhaṃ vidruma-stambhair vaidūrya-phalakottamaiḥ / indranīla-mayaiḥ kuḍyair jagatyā cāhata-tviṣā //
वितानैर् निर्मितैस् त्वष्ट्रा मुक्ता-दाम-विलम्बिभिः । दान्तैर् आसन-पर्यङ्कैर् मण्य्-उत्तम-परिष्कृतैः ॥
vitānair nirmitais tvaṣṭrā muktā-dāma-vilambibhiḥ / dāntair āsana-paryaṅkair maṇy-uttama-pariṣkṛtaiḥ //
दासीभिर् निष्क-कण्ठीभिः सु-वासोभिर् अलङ्कृतम् । पुम्भिः स-कञ्चुकोष्णीष सु-वस्त्र-मणि-कुण्डलैः ॥
dāsībhir niṣka-kaṇṭhībhiḥ su-vāsobhir alaṅkṛtam / pumbhiḥ sa-kañcukoṣṇīṣa su-vastra-maṇi-kuṇḍalaiḥ //
रत्न-प्रदीप-निकर-द्युतिभिर् निरस्त- ध्वान्तं विचित्र-वलभीषु शिखण्डिनो ऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरु-धूपम् अक्षैर् निर्यान्तम् ईक्ष्य घन-बुद्धय उन्नदन्तः ॥
ratna-pradīpa-nikara-dyutibhir nirasta- dhvāntaṃ vicitra-valabhīṣu śikhaṇḍino 'ṅga / nṛtyanti yatra vihitāguru-dhūpam akṣair niryāntam īkṣya ghana-buddhaya unnadantaḥ //
तस्मिन् समान-गुण-रूप-वयः-सु-वेष- दासी-सहस्र-युतयानुसवं गृहिण्या अम्प्; विप्रो ददर्श चमर-व्यजनेन रुक्म- दण्डेन सात्वत-पतिं परिवीजयन्त्या ॥
tasmin samāna-guṇa-rūpa-vayaḥ-su-veṣa- dāsī-sahasra-yutayānusavaṃ gṛhiṇyā amp; vipro dadarśa camara-vyajanena rukma- daṇḍena sātvata-patiṃ parivījayantyā //
तं सन्निरीक्ष्य भगवान् सहसोत्थित-श्री- पर्यङ्कतः सकल-धर्म-भृतां वरिष्ठः तं सन्निरीक्ष्य भगवान् सहसोत्थित-श्री- पर्यङ्कतः सकल-धर्म-भृतां वरिष्ठः आनम्य पाद-युगलं शिरसा किरीट- जुष्टेन साञ्जलिर् अवीविशद् आसने स्वे ॥
taṃ sannirīkṣya bhagavān sahasotthita-śrī- paryaṅkataḥ sakala-dharma-bhṛtāṃ variṣṭhaḥ taṃ sannirīkṣya bhagavān sahasotthita-śrī- paryaṅkataḥ sakala-dharma-bhṛtāṃ variṣṭhaḥ ānamya pāda-yugalaṃ śirasā kirīṭa- juṣṭena sāñjalir avīviśad āsane sve //
तस्यावनिज्य चरणौ तद्-अपः स्व-मूर्ध्ना बिभ्रज् जगद्-गुरुतमो ऽपि सतां पतिर् हि तस्यावनिज्य चरणौ तद्-अपः स्व-मूर्ध्ना बिभ्रज् जगद्-गुरुतमो ऽपि सतां पतिर् हि ब्रह्मण्य-देव इति यद् गुण-नाम युक्तं तस्यैव यच्-चरण-शौचम् अशेष-तीर्थम् ॥
tasyāvanijya caraṇau tad-apaḥ sva-mūrdhnā bibhraj jagad-gurutamo 'pi satāṃ patir hi tasyāvanijya caraṇau tad-apaḥ sva-mūrdhnā bibhraj jagad-gurutamo 'pi satāṃ patir hi brahmaṇya-deva iti yad guṇa-nāma yuktaṃ tasyaiva yac-caraṇa-śaucam aśeṣa-tīrtham //
सम्पूज्य देव-ऋषि-वर्यम् ऋषिः पुराणो नारायणो नर-सखो विधिनोदितेन सम्पूज्य देव-ऋषि-वर्यम् ऋषिः पुराणो नारायणो नर-सखो विधिनोदितेन वाण्याभिभाष्य मितयामृत-मिष्टया तं प्राह प्रभो भगवते करवाम हे किम् ॥
sampūjya deva-ṛṣi-varyam ṛṣiḥ purāṇo nārāyaṇo nara-sakho vidhinoditena sampūjya deva-ṛṣi-varyam ṛṣiḥ purāṇo nārāyaṇo nara-sakho vidhinoditena vāṇyābhibhāṣya mitayāmṛta-miṣṭayā taṃ prāha prabho bhagavate karavāma he kim //
श्री-नारद उवाच नैवाद्भुतं त्वयि विभो ऽखिल-लोक-नाथे मैत्री जनेषु सकलेषु दमः खलानाम् नैवाद्भुतं त्वयि विभो ऽखिल-लोक-नाथे मैत्री जनेषु सकलेषु दमः खलानाम् निःश्रेयसाय हि जगत्-स्थिति-रक्षणाभ्यां स्वैरावतार उरुगाय विदाम सुष्ठु ॥
śrī-nārada uvāca naivādbhutaṃ tvayi vibho 'khila-loka-nāthe maitrī janeṣu sakaleṣu damaḥ khalānām naivādbhutaṃ tvayi vibho 'khila-loka-nāthe maitrī janeṣu sakaleṣu damaḥ khalānām niḥśreyasāya hi jagat-sthiti-rakṣaṇābhyāṃ svairāvatāra urugāya vidāma suṣṭhu //
दृष्टं तवाङ्घ्रि-युगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर् हृदि विचिन्त्यम् अगाध-बोधैः दृष्टं तवाङ्घ्रि-युगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर् हृदि विचिन्त्यम् अगाध-बोधैः संसार-कूप-पतितोत्तरणावलम्बं ध्यायंश् चराम्य् अनुगृहाण यथा स्मृतिः स्यात् ॥
dṛṣṭaṃ tavāṅghri-yugalaṃ janatāpavargaṃ brahmādibhir hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ dṛṣṭaṃ tavāṅghri-yugalaṃ janatāpavargaṃ brahmādibhir hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ saṃsāra-kūpa-patitottaraṇāvalambaṃ dhyāyaṃś carāmy anugṛhāṇa yathā smṛtiḥ syāt //
ततो ऽन्यद् आविशद् गेहं कृष्ण-पत्न्याः स नारदः । योगेश्वरेश्वरस्याङ्ग योग-माया-विवित्सया ॥
tato 'nyad āviśad gehaṃ kṛṣṇa-patnyāḥ sa nāradaḥ / yogeśvareśvarasyāṅga yoga-māyā-vivitsayā //
दीव्यन्तम् अक्षैस् तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजितः परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभिः ॥
dīvyantam akṣais tatrāpi priyayā coddhavena ca / pūjitaḥ parayā bhaktyā pratyutthānāsanādibhiḥ //
पृष्टश् चाविदुषेवासौ कदायातो भवान् इति । क्रियते किं नु पूर्णानाम् अपूर्णैर् अस्मद्-आदिभिः ॥
pṛṣṭaś cāviduṣevāsau kadāyāto bhavān iti / kriyate kiṃ nu pūrṇānām apūrṇair asmad-ādibhiḥ //
अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच् छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीम् अन्यद् अगाद् गृहम् ॥
athāpi brūhi no brahman janmaitac chobhanaṃ kuru / sa tu vismita utthāya tūṣṇīm anyad agād gṛham //
तत्राप्य् अचष्ट गोविन्दं लालयन्तं सुतान् शिशून् । ततो ऽन्यस्मिन् गृहे ऽपश्यन् मज्जनाय कृतोद्यमम् ॥
tatrāpy acaṣṭa govindaṃ lālayantaṃ sutān śiśūn / tato 'nyasmin gṛhe 'paśyan majjanāya kṛtodyamam //
जुह्वन्तं च वितानाग्नीन् यजन्तं पञ्चभिर् मखैः । भोजयन्तं द्विजान् क्वापि भुञ्जानम् अवशेषितम् ॥
juhvantaṃ ca vitānāgnīn yajantaṃ pañcabhir makhaiḥ / bhojayantaṃ dvijān kvāpi bhuñjānam avaśeṣitam //
क्वापि सन्ध्याम् उपासीनं जपन्तं ब्रह्म वाग्-यतम् । एकत्र चासि-चर्माभ्यां चरन्तम् असि-वर्त्मसु ॥
kvāpi sandhyām upāsīnaṃ japantaṃ brahma vāg-yatam / ekatra cāsi-carmābhyāṃ carantam asi-vartmasu //
अश्वैर् गजै रथैः क्वापि विचरन्तं गदाग्रजम् । क्वचिच् छयानं पर्यङ्के स्तूयमानं च वन्दिभिः ॥
aśvair gajai rathaiḥ kvāpi vicarantaṃ gadāgrajam / kvacic chayānaṃ paryaṅke stūyamānaṃ ca vandibhiḥ //
मन्त्रयन्तं च कस्मिंश्चिन् मन्त्रिभिश् चोद्धवादिभिः । जल-क्रीडा-रतं क्वापि वारमुख्याबलावृतम् ॥
mantrayantaṃ ca kasmiṃścin mantribhiś coddhavādibhiḥ / jala-krīḍā-rataṃ kvāpi vāramukhyābalāvṛtam //
कुत्रचिद् द्विज-मुख्येभ्यो ददतं गाः स्व्-अलङ्कृताः । इतिहास-पुराणानि शृण्वन्तं मङ्गलानि च ॥
kutracid dvija-mukhyebhyo dadataṃ gāḥ sv-alaṅkṛtāḥ / itihāsa-purāṇāni śṛṇvantaṃ maṅgalāni ca //
हसन्तं हास-कथया कदाचित् प्रियया गृहे । क्वापि धर्मं सेवमानम् अर्थ-कामौ च कुत्रचित् ॥
hasantaṃ hāsa-kathayā kadācit priyayā gṛhe / kvāpi dharmaṃ sevamānam artha-kāmau ca kutracit //
ध्यायन्तम् एकम् आसीनं पुरुषं प्रकृतेः परम् । शुश्रूषन्तं गुरून् क्वापि कामैर् भोगैः सपर्यया ॥
dhyāyantam ekam āsīnaṃ puruṣaṃ prakṛteḥ param / śuśrūṣantaṃ gurūn kvāpi kāmair bhogaiḥ saparyayā //
कुर्वन्तं विग्रहं कैश्चित् सन्धिं चान्यत्र केशवम् । कुत्रापि सह रामेण चिन्तयन्तं सतां शिवम् ॥
kurvantaṃ vigrahaṃ kaiścit sandhiṃ cānyatra keśavam / kutrāpi saha rāmeṇa cintayantaṃ satāṃ śivam //
पुत्राणां दुहितॄणां च काले विध्य्-उपयापनम् । दारैर् वरैस् तत्-सदृशैः कल्पयन्तं विभूतिभिः ॥
putrāṇāṃ duhitṝṇāṃ ca kāle vidhy-upayāpanam / dārair varais tat-sadṛśaiḥ kalpayantaṃ vibhūtibhiḥ //
प्रस्थापनोपनयनैर् अपत्यानां महोत्सवान् । वीक्ष्य योगेश्वरेशस्य येषां लोका विसिस्मिरे ॥
prasthāpanopanayanair apatyānāṃ mahotsavān / vīkṣya yogeśvareśasya yeṣāṃ lokā visismire //
यजन्तं सकलान् देवान् क्वापि क्रतुभिर् ऊर्जितैः । पूर्तयन्तं क्वचिद् धर्मं कूर्पाराम-मठादिभिः ॥
yajantaṃ sakalān devān kvāpi kratubhir ūrjitaiḥ / pūrtayantaṃ kvacid dharmaṃ kūrpārāma-maṭhādibhiḥ //
चरन्तं मृगयां क्वापि हयम् आरुह्य सैन्धवम् । घ्नन्तं तत्र पशून् मेध्यान् परीतं यदु-पुङ्गवैः ॥
carantaṃ mṛgayāṃ kvāpi hayam āruhya saindhavam / ghnantaṃ tatra paśūn medhyān parītaṃ yadu-puṅgavaiḥ //
अव्यक्त-लिन्गं प्रकृतिष्व् अन्तः-पुर-गृहादिषु । क्वचिच् चरन्तं योगेशं तत्-तद्-भाव-बुभुत्सया ॥
avyakta-lingaṃ prakṛtiṣv antaḥ-pura-gṛhādiṣu / kvacic carantaṃ yogeśaṃ tat-tad-bhāva-bubhutsayā //
अथोवाच हृषीकेशं नारदः प्रहसन्न् इव । योग-मायोदयं वीक्ष्य मानुषीम् ईयुषो गतिम् ॥
athovāca hṛṣīkeśaṃ nāradaḥ prahasann iva / yoga-māyodayaṃ vīkṣya mānuṣīm īyuṣo gatim //
विदाम योग-मायास् ते दुर्दर्शा अपि मायिनाम् । योगेश्वरात्मन् निर्भाता भवत्-पाद-निषेवया ॥
vidāma yoga-māyās te durdarśā api māyinām / yogeśvarātman nirbhātā bhavat-pāda-niṣevayā //
अनुजानीहि मां देव लोकांस् ते यशसाप्लुतान् । पर्यटामि तवोद्गायन् लीला भुवन-पावनीः ॥
anujānīhi māṃ deva lokāṃs te yaśasāplutān / paryaṭāmi tavodgāyan līlā bhuvana-pāvanīḥ //
श्री-भगवान् उवाच ब्रह्मन् धन्नस्य वक्ताहं कर्ता तद्-अनुमोदिता । तच् छिक्षयन् लोकम् इमम् आस्थितः पुत्र मा खिदः ॥
śrī-bhagavān uvāca brahman dhannasya vaktāhaṃ kartā tad-anumoditā / tac chikṣayan lokam imam āsthitaḥ putra mā khidaḥ //
श्री-शुक उवाच इत्य् आचरन्तं सद्-धर्मान् पावनान् गृह-मेधिनाम् । तम् एव सर्व-गेहेषु सन्तम् एकं ददर्श ह ॥
śrī-śuka uvāca ity ācarantaṃ sad-dharmān pāvanān gṛha-medhinām / tam eva sarva-geheṣu santam ekaṃ dadarśa ha //
कृष्णस्यानन्त-वीर्यस्य योग-माया-महोदयम् । मुहुर् दृष्ट्वा ऋषिर् अभूद् विस्मितो जात-कौतुकः ॥
kṛṣṇasyānanta-vīryasya yoga-māyā-mahodayam / muhur dṛṣṭvā ṛṣir abhūd vismito jāta-kautukaḥ //
इत्य् अर्थ-काम-धर्मेषु कृष्णेन श्रद्धितात्मना । सम्यक् सभाजितः प्रीतस् तम् एवानुस्मरन् ययौ ॥
ity artha-kāma-dharmeṣu kṛṣṇena śraddhitātmanā / samyak sabhājitaḥ prītas tam evānusmaran yayau //
एवं मनुष्य-पदवीम् अनुवर्तमानो नारायणो ऽखिल-भवाय गृहीत-शक्तिः । रेमे ऽण्ग षोडश-सहस्र-वराङ्गनानां स-व्रीड-सौहृद-निरीक्षण-हास-जुष्टः ॥
evaṃ manuṣya-padavīm anuvartamāno nārāyaṇo 'khila-bhavāya gṛhīta-śaktiḥ / reme 'ṇga ṣoḍaśa-sahasra-varāṅganānāṃ sa-vrīḍa-sauhṛda-nirīkṣaṇa-hāsa-juṣṭaḥ //
यानीह विश्व-विलयोद्भव-वृत्ति-हेतुः कर्माण्य् अनन्य-विषयाणि हरीश् चकार अम्प्; यस् त्व् अङ्ग गायति शृणोत्य् अनुमोदते वा भक्तिर् भवेद् भगवति ह्य् अपवर्ग-मार्गे ॥
yānīha viśva-vilayodbhava-vṛtti-hetuḥ karmāṇy ananya-viṣayāṇi harīś cakāra amp; yas tv aṅga gāyati śṛṇoty anumodate vā bhaktir bhaved bhagavati hy apavarga-mārge //