श्री-बादरायणिर् उवाच कर्हिचित् सुखम् आसीनं स्व-तल्प-स्थं जगद्-गुरुम् । पतिं पर्यचरद् भैष्मी व्यजनेन सखी-जनैः ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca karhicit sukham āsīnaṃ sva-talpa-sthaṃ jagad-gurum / patiṃ paryacarad bhaiṣmī vyajanena sakhī-janaiḥ //
यस् त्व् एतल् लीलया विश्वं सृजत्य् अत्त्य् अवतीश्वरः । स हि जातः स्व-सेतूनां गोपीथाय यदुष्व् अजः ॥
yas tv etal līlayā viśvaṃ sṛjaty atty avatīśvaraḥ / sa hi jātaḥ sva-setūnāṃ gopīthāya yaduṣv ajaḥ //
तस्मिन् अन्तर्-गृहे भ्राजन्- मुक्ता-दाम-विलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर् मणि-मयैर् अपि ॥
tasmin antar-gṛhe bhrājan- muktā-dāma-vilambinā / virājite vitānena dīpair maṇi-mayair api //
मल्लिका-दामभिः पुष्पैर् द्विरेफ-कुल-नादिते । जाल-रन्ध्र-प्रविष्टैश् च गोभिश् चन्द्रमसो ऽमलैः ॥
mallikā-dāmabhiḥ puṣpair dvirepha-kula-nādite / jāla-randhra-praviṣṭaiś ca gobhiś candramaso 'malaiḥ //
पारिजात-वनामोद- वायुनोद्यान-शालिना । धूपैर् अगुरु-जै राजन् जाल-रन्ध्र-विनिर्गतैः ॥
pārijāta-vanāmoda- vāyunodyāna-śālinā / dhūpair aguru-jai rājan jāla-randhra-vinirgataiḥ //
पयः-फेन-निभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगताम् ईश्वरं पतिम् ॥
payaḥ-phena-nibhe śubhre paryaṅke kaśipūttame / upatasthe sukhāsīnaṃ jagatām īśvaraṃ patim //
वाल-व्यजनम् आदाय रत्न-दण्डं सखी-करात् । तेन वीजयती देवी उपासां चक्र ईश्वरम् ॥
vāla-vyajanam ādāya ratna-daṇḍaṃ sakhī-karāt / tena vījayatī devī upāsāṃ cakra īśvaram //
सोपाच्युतं क्वणयती मणि-नूपुराभ्यां रेजे ऽङ्गुलीय-वलय-व्यजनाग्र-हस्ता अम्प्; वस्त्रान्त-गूढ-कुच-कुङ्कुम-शोण-हार- भासा नितम्ब-धृतया च परार्ध्य-काञ्च्या ॥
sopācyutaṃ kvaṇayatī maṇi-nūpurābhyāṃ reje 'ṅgulīya-valaya-vyajanāgra-hastā amp; vastrānta-gūḍha-kuca-kuṅkuma-śoṇa-hāra- bhāsā nitamba-dhṛtayā ca parārdhya-kāñcyā //
तां रूपिणीं श्रीयम् अनन्य-गतिं निरीक्ष्य या लीलया धृत-तनोर् अनुरूप-रूपा तां रूपिणीं श्रीयम् अनन्य-गतिं निरीक्ष्य या लीलया धृत-तनोर् अनुरूप-रूपा प्रीतः स्मयन्न् अलक-कुण्डल-निष्क-कण्ठ- वक्त्रोल्लसत्-स्मित-सुधां हरिर् आबभाषे ॥
tāṃ rūpiṇīṃ śrīyam ananya-gatiṃ nirīkṣya yā līlayā dhṛta-tanor anurūpa-rūpā tāṃ rūpiṇīṃ śrīyam ananya-gatiṃ nirīkṣya yā līlayā dhṛta-tanor anurūpa-rūpā prītaḥ smayann alaka-kuṇḍala-niṣka-kaṇṭha- vaktrollasat-smita-sudhāṃ harir ābabhāṣe //
श्री-भगवान् उवाच राज-पुत्रीप्सिता भूपैर् लोक-पाल-विभूतिभिः । महानुभावैः श्रीमद्भी रूपौदार्य-बलोर्जितैः ॥
śrī-bhagavān uvāca rāja-putrīpsitā bhūpair loka-pāla-vibhūtibhiḥ / mahānubhāvaiḥ śrīmadbhī rūpaudārya-balorjitaiḥ //
तान् प्राप्तान् अर्थिनो हित्वा चैद्यादीन् स्मर-दुर्मदान् । दत्ता भ्रात्रा स्व-पित्रा च कस्मान् नो ववृषे ऽसमान् ॥
tān prāptān arthino hitvā caidyādīn smara-durmadān / dattā bhrātrā sva-pitrā ca kasmān no vavṛṣe 'samān //
राजभ्यो बिभ्यतः सु-भ्रु समुद्रं शरणं गतान् । बलवद्भिः कृत-द्वेषान् प्रायस् त्यक्त-नृपासनान् ॥
rājabhyo bibhyataḥ su-bhru samudraṃ śaraṇaṃ gatān / balavadbhiḥ kṛta-dveṣān prāyas tyakta-nṛpāsanān //
अस्पष्ट-वर्त्मनाम् पुंसाम् अलोक-पथम् ईयुषाम् । आस्थिताः पदवीं सु-भ्रु प्रायः सीदन्ति योषितः ॥
aspaṣṭa-vartmanām puṃsām aloka-patham īyuṣām / āsthitāḥ padavīṃ su-bhru prāyaḥ sīdanti yoṣitaḥ //
निष्किञ्चना वयं शश्वन् निष्किञ्चन-जन-प्रियाः । तस्मा त्प्रायेण न ह्य् आढ्या मां भजन्ति सु-मध्यमे ॥
niṣkiñcanā vayaṃ śaśvan niṣkiñcana-jana-priyāḥ / tasmā tprāyeṇa na hy āḍhyā māṃ bhajanti su-madhyame //
ययोर् आत्म-समं वित्तं जन्मैश्वर्याकृतिर् भवः । तयोर् विवाहो मैत्री च नोत्तमाधमयोः क्वचित् ॥
yayor ātma-samaṃ vittaṃ janmaiśvaryākṛtir bhavaḥ / tayor vivāho maitrī ca nottamādhamayoḥ kvacit //
वैदर्भ्य् एतद् अविज्ञाय त्वयादीर्घ-समीक्षया । वृता वयं गुणैर् हीना भिक्षुभिः श्लाघिता मुधा ॥
vaidarbhy etad avijñāya tvayādīrgha-samīkṣayā / vṛtā vayaṃ guṇair hīnā bhikṣubhiḥ ślāghitā mudhā //
अथात्मनो ऽनुरूपं वै भजस्व क्षत्रियर्षभम् । येन त्वम् आशिषः सत्या इहामुत्र च लप्स्यसे ॥
athātmano 'nurūpaṃ vai bhajasva kṣatriyarṣabham / yena tvam āśiṣaḥ satyā ihāmutra ca lapsyase //
चैद्य-शाल्व-जरासन्ध दन्तवक्रादयो नृपाः । मम द्विषन्ति वामोरु रुक्मी चापि तवाग्रजः ॥
caidya-śālva-jarāsandha dantavakrādayo nṛpāḥ / mama dviṣanti vāmoru rukmī cāpi tavāgrajaḥ //
तेषां वीर्य-मदान्धानां दृप्तानां स्मय-नुत्तये । आनितासि मया भद्रे तेजोपहरतासताम् ॥
teṣāṃ vīrya-madāndhānāṃ dṛptānāṃ smaya-nuttaye / ānitāsi mayā bhadre tejopaharatāsatām //
उदासीना वयं नूनं न स्त्र्य्-अपत्यार्थ-कामुकाः । आत्म-लब्ध्यास्महे पूर्णा गेहयोर् ज्योतिर्-अक्रियाः ॥
udāsīnā vayaṃ nūnaṃ na stry-apatyārtha-kāmukāḥ / ātma-labdhyāsmahe pūrṇā gehayor jyotir-akriyāḥ //
श्री-शुक उवाच एतावद् उक्त्वा भगवान् आत्मानं वल्लभाम् इव । मन्यमानाम् अविश्लेषात् तद्-दर्प-घ्न उपारमत् ॥
śrī-śuka uvāca etāvad uktvā bhagavān ātmānaṃ vallabhām iva / manyamānām aviśleṣāt tad-darpa-ghna upāramat //
इति त्रिलोकेश-पतेस् तदात्मनः प्रियस्य देव्य् अश्रुत-पूर्वम् अप्रियम् । आश्रुत्य भीता हृदि जात-वेपथुश् चिन्तां दुरन्तां रुदती जगाम ह ॥
iti trilokeśa-pates tadātmanaḥ priyasya devy aśruta-pūrvam apriyam / āśrutya bhītā hṛdi jāta-vepathuś cintāṃ durantāṃ rudatī jagāma ha //
पदा सु-जातेन नखारुण-श्रीया भुवं लिखन्त्य् अश्रुभिर् अञ्जनासितैः । आसिञ्चती कुङ्कुम-रूषितौ स्तनौ तस्थाव् अधो-मुख्य् अति-दुःख-रुद्ध-वाक् ॥
padā su-jātena nakhāruṇa-śrīyā bhuvaṃ likhanty aśrubhir añjanāsitaiḥ / āsiñcatī kuṅkuma-rūṣitau stanau tasthāv adho-mukhy ati-duḥkha-ruddha-vāk //
तस्याः सु-दुःख-भय-शोक-विनष्ट-बुद्धेर् हस्ताच् छ्लथद्-वलयतो व्यजनं पपात अम्प्; देहश् च विक्लव-धियः सहसैव मुह्यन् रम्भेव वायु-विहतो प्रविकीर्य केशान् ॥
tasyāḥ su-duḥkha-bhaya-śoka-vinaṣṭa-buddher hastāc chlathad-valayato vyajanaṃ papāta amp; dehaś ca viklava-dhiyaḥ sahasaiva muhyan rambheva vāyu-vihato pravikīrya keśān //
तद् दृष्ट्वा भगवान् कृष्णः प्रियायाः प्रेम-बन्धनम् । हास्य-प्रौढिम् अजानन्त्याः करुणः सो ऽन्वकम्पत ॥
tad dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ priyāyāḥ prema-bandhanam / hāsya-prauḍhim ajānantyāḥ karuṇaḥ so 'nvakampata //
पर्यङ्काद् अवरुह्याशु ताम् उत्थाप्य चतुर्-भुजः । केशान् समुह्य तद्-वक्त्रं प्रामृजत् पद्म-पाणिना ॥
paryaṅkād avaruhyāśu tām utthāpya catur-bhujaḥ / keśān samuhya tad-vaktraṃ prāmṛjat padma-pāṇinā //
प्रमृज्याश्रु-कले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा । आश्लिष्य बाहुना राजन् अनन्य-विषयां सतीम् ॥
pramṛjyāśru-kale netre stanau copahatau śucā / āśliṣya bāhunā rājan ananya-viṣayāṃ satīm //
सान्त्वयाम् आस सान्त्व-ज्ञः कृपया कृपणां प्रभुः । हास्य-प्रौढि-भ्रमच्-चित्ताम् अतद्-अर्हां सतां गतिः ॥
sāntvayām āsa sāntva-jñaḥ kṛpayā kṛpaṇāṃ prabhuḥ / hāsya-prauḍhi-bhramac-cittām atad-arhāṃ satāṃ gatiḥ //
श्री-भगवान् उवाच मा मा वैदर्भ्य् असूयेथा जाने त्वां मत्-परायणाम् । त्वद्-वचः श्रोतु-कामेन क्ष्वेल्याचरितम् अङ्गने ॥
śrī-bhagavān uvāca mā mā vaidarbhy asūyethā jāne tvāṃ mat-parāyaṇām / tvad-vacaḥ śrotu-kāmena kṣvelyācaritam aṅgane //
मुखं च प्रेम-संरम्भ- स्फुरिताधरम् ईक्षितुम् । कटा-क्षेपारुणापाङ्गं सुन्दर-भ्रु-कुटी-तटम् ॥
mukhaṃ ca prema-saṃrambha- sphuritādharam īkṣitum / kaṭā-kṣepāruṇāpāṅgaṃ sundara-bhru-kuṭī-taṭam //
अयं हि परमो लाभो गृहेषु गृह-मेधिनाम् । यन् नर्मैर् ईयते यामः प्रियया भीरु भामिनि ॥
ayaṃ hi paramo lābho gṛheṣu gṛha-medhinām / yan narmair īyate yāmaḥ priyayā bhīru bhāmini //
श्री-शुक उवाच सैवं भगवता राजन् वैदर्भी परिसान्त्विता । ज्ञात्वा तत्-परिहासोक्तिं प्रिय-त्याग-भयं जहौ ॥
śrī-śuka uvāca saivaṃ bhagavatā rājan vaidarbhī parisāntvitā / jñātvā tat-parihāsoktiṃ priya-tyāga-bhayaṃ jahau //
बभाष ऋषभं पुंसां वीक्षन्ती भगवन्-मुखम् । स-व्रीड-हास-रुचिर- स्निग्धापाङ्गेन भारत ॥
babhāṣa ṛṣabhaṃ puṃsāṃ vīkṣantī bhagavan-mukham / sa-vrīḍa-hāsa-rucira- snigdhāpāṅgena bhārata //
श्री-रुक्मिण्य् उवाच नन्व् एवम् एतद् अरविन्द-विलोचनाह यद् वै भवान् भगवतो ऽसदृशी विभूम्नः । क्व स्वे महिम्न्य् अभिरतो भगवांस् त्र्य्-अधीशः क्वाहं गुण-प्रकृतिर् अज्ञ-गृहीत-पादा ॥
śrī-rukmiṇy uvāca nanv evam etad aravinda-vilocanāha yad vai bhavān bhagavato 'sadṛśī vibhūmnaḥ / kva sve mahimny abhirato bhagavāṃs try-adhīśaḥ kvāhaṃ guṇa-prakṛtir ajña-gṛhīta-pādā //
सत्यं भयाद् इव गुणेभ्य उरुक्रमान्तः शेते समुद्र उपलम्भन-मात्र आत्मा अम्प्; नित्यं कद्-इन्द्रिय-गणैः कृत-विग्रहस् त्वं त्वत्-सेवकैर् नृप-पदं विधुतं तमो ऽन्धम् ॥
satyaṃ bhayād iva guṇebhya urukramāntaḥ śete samudra upalambhana-mātra ātmā amp; nityaṃ kad-indriya-gaṇaiḥ kṛta-vigrahas tvaṃ tvat-sevakair nṛpa-padaṃ vidhutaṃ tamo 'ndham //
त्वत्-पाद-पद्म-मकरन्द-जुषां मुनीनां वर्त्मास्फुटं न्र्-पशुभिर् ननु दुर्विभाव्यम् त्वत्-पाद-पद्म-मकरन्द-जुषां मुनीनां वर्त्मास्फुटं न्र्-पशुभिर् ननु दुर्विभाव्यम् यस्माद् अलौकिकम् इवेहितम् ईश्वरस्य भूमंस् तवेहितम् अथो अनु ये भवन्तम् ॥
tvat-pāda-padma-makaranda-juṣāṃ munīnāṃ vartmāsphuṭaṃ nr-paśubhir nanu durvibhāvyam tvat-pāda-padma-makaranda-juṣāṃ munīnāṃ vartmāsphuṭaṃ nr-paśubhir nanu durvibhāvyam yasmād alaukikam ivehitam īśvarasya bhūmaṃs tavehitam atho anu ye bhavantam //
निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतो ऽस्ति किञ्चिद् यस्मै बलिं बलि-भुजो ऽपि हरन्त्य् अजाद्याः निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतो ऽस्ति किञ्चिद् यस्मै बलिं बलि-भुजो ऽपि हरन्त्य् अजाद्याः न त्वा विदन्त्य् असु-तृपो ऽन्तकम् आढ्यतान्धाः प्रेष्ठो भवान् बलि-भुजाम् अपि ते ऽपि तुभ्यम् ॥
niṣkiñcano nanu bhavān na yato 'sti kiñcid yasmai baliṃ bali-bhujo 'pi haranty ajādyāḥ niṣkiñcano nanu bhavān na yato 'sti kiñcid yasmai baliṃ bali-bhujo 'pi haranty ajādyāḥ na tvā vidanty asu-tṛpo 'ntakam āḍhyatāndhāḥ preṣṭho bhavān bali-bhujām api te 'pi tubhyam //
त्वं वै समस्त-पुरुषार्थ-मयः फलात्मा यद्-वाञ्छया सु-मतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् त्वं वै समस्त-पुरुषार्थ-मयः फलात्मा यद्-वाञ्छया सु-मतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् तेषां विभो समुचितो भवतः समाजः पुंसः स्त्रियाश् च रतयोः सुख-दुःखिनोर् न ॥
tvaṃ vai samasta-puruṣārtha-mayaḥ phalātmā yad-vāñchayā su-matayo visṛjanti kṛtsnam tvaṃ vai samasta-puruṣārtha-mayaḥ phalātmā yad-vāñchayā su-matayo visṛjanti kṛtsnam teṣāṃ vibho samucito bhavataḥ samājaḥ puṃsaḥ striyāś ca ratayoḥ sukha-duḥkhinor na //
त्वं न्यस्त-दण्ड-मुनिभिर् गदितानुभाव आत्मात्म-दश् च जगताम् इति मे वृतो ऽसि त्वं न्यस्त-दण्ड-मुनिभिर् गदितानुभाव आत्मात्म-दश् च जगताम् इति मे वृतो ऽसि हित्वा भवद्-भ्रुव उदीरित-काल-वेग- ध्वस्ताशिषो ऽब्ज-भव-नाक-पतीन् कुतो ऽन्ये ॥
tvaṃ nyasta-daṇḍa-munibhir gaditānubhāva ātmātma-daś ca jagatām iti me vṛto 'si tvaṃ nyasta-daṇḍa-munibhir gaditānubhāva ātmātma-daś ca jagatām iti me vṛto 'si hitvā bhavad-bhruva udīrita-kāla-vega- dhvastāśiṣo 'bja-bhava-nāka-patīn kuto 'nye //
जाड्यं वचस् तव गदाग्रज यस् तु भूपान् विद्राव्य शार्ङ्ग-निनदेन जहर्थ मां त्वम् जाड्यं वचस् तव गदाग्रज यस् तु भूपान् विद्राव्य शार्ङ्ग-निनदेन जहर्थ मां त्वम् सिंहो यथा स्व-बलिम् ईश पशून् स्व-भागं तेभ्यो भयाद् यद् उदधिं शरणं प्रपन्नः ॥
jāḍyaṃ vacas tava gadāgraja yas tu bhūpān vidrāvya śārṅga-ninadena jahartha māṃ tvam jāḍyaṃ vacas tava gadāgraja yas tu bhūpān vidrāvya śārṅga-ninadena jahartha māṃ tvam siṃho yathā sva-balim īśa paśūn sva-bhāgaṃ tebhyo bhayād yad udadhiṃ śaraṇaṃ prapannaḥ //
यद्-वाञ्छया नृप-शिखामणयो ऽन्ग-वैन्य- जायन्त-नाहुष-गयादय ऐक्य-पत्यम् यद्-वाञ्छया नृप-शिखामणयो ऽन्ग-वैन्य- जायन्त-नाहुष-गयादय ऐक्य-पत्यम् राज्यं विसृज्य विविशुर् वनम् अम्बुजाक्ष सीदन्ति ते ऽनुपदवीं त इहास्थिताः किम् ॥
yad-vāñchayā nṛpa-śikhāmaṇayo 'nga-vainya- jāyanta-nāhuṣa-gayādaya aikya-patyam yad-vāñchayā nṛpa-śikhāmaṇayo 'nga-vainya- jāyanta-nāhuṣa-gayādaya aikya-patyam rājyaṃ visṛjya viviśur vanam ambujākṣa sīdanti te 'nupadavīṃ ta ihāsthitāḥ kim //
कान्यं श्रयेत तव पाद-सरोज-गन्धम् आघ्राय सन्-मुखरितं जनतापवर्गम् कान्यं श्रयेत तव पाद-सरोज-गन्धम् आघ्राय सन्-मुखरितं जनतापवर्गम् लक्ष्म्य्-आलयं त्व् अविगणय्य गुणालयस्य मर्त्या सदोरु-भयम् अर्थ-विविइत-दृष्टिः ॥
kānyaṃ śrayeta tava pāda-saroja-gandham āghrāya san-mukharitaṃ janatāpavargam kānyaṃ śrayeta tava pāda-saroja-gandham āghrāya san-mukharitaṃ janatāpavargam lakṣmy-ālayaṃ tv avigaṇayya guṇālayasya martyā sadoru-bhayam artha-viviita-dṛṣṭiḥ //
तं त्वानुरूपम् अभजं जगताम् अधीशम् आत्मानम् अत्र च परत्र च काम-पूरम् तं त्वानुरूपम् अभजं जगताम् अधीशम् आत्मानम् अत्र च परत्र च काम-पूरम् स्यान् मे तवाङ्घ्रिर् अरणं सृतिभिर् भ्रमन्त्या यो वै भजन्तम् उपयात्य् अनृतापवर्गः ॥
taṃ tvānurūpam abhajaṃ jagatām adhīśam ātmānam atra ca paratra ca kāma-pūram taṃ tvānurūpam abhajaṃ jagatām adhīśam ātmānam atra ca paratra ca kāma-pūram syān me tavāṅghrir araṇaṃ sṛtibhir bhramantyā yo vai bhajantam upayāty anṛtāpavargaḥ //
तस्याः स्युर् अच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खर-गो-श्व-विडाल-भृत्याः तस्याः स्युर् अच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खर-गो-श्व-विडाल-भृत्याः यत्-कर्ण-मूलम् अन्-कर्षण नोपयायाद् युष्मत्-कथा मृड-विरिञ्च-सभासु गीता ॥
tasyāḥ syur acyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ strīṇāṃ gṛheṣu khara-go-śva-viḍāla-bhṛtyāḥ tasyāḥ syur acyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ strīṇāṃ gṛheṣu khara-go-śva-viḍāla-bhṛtyāḥ yat-karṇa-mūlam an-karṣaṇa nopayāyād yuṣmat-kathā mṛḍa-viriñca-sabhāsu gītā //
त्वक्-श्मश्रु-रोम-नख-केश-पिनद्धम् अन्तर् मांसास्थि-रक्त-कृमि-विट्-कफ-पित्त-वातम् त्वक्-श्मश्रु-रोम-नख-केश-पिनद्धम् अन्तर् मांसास्थि-रक्त-कृमि-विट्-कफ-पित्त-वातम् जीवच्-छवं भजति कान्त-मतिर् विमूढा या ते पदाब्ज-मकरन्दम् अजिघ्रती स्त्री ॥
tvak-śmaśru-roma-nakha-keśa-pinaddham antar māṃsāsthi-rakta-kṛmi-viṭ-kapha-pitta-vātam tvak-śmaśru-roma-nakha-keśa-pinaddham antar māṃsāsthi-rakta-kṛmi-viṭ-kapha-pitta-vātam jīvac-chavaṃ bhajati kānta-matir vimūḍhā yā te padābja-makarandam ajighratī strī //
अस्त्व् अम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्त-दृष्टेः अस्त्व् अम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्त-दृष्टेः यर्ह्य् अस्य वृद्धय उपात्त-रजो-ऽति-मात्रो माम् ईक्षसे तद् उ ह नः परमानुकम्पा ॥
astv ambujākṣa mama te caraṇānurāga ātman ratasya mayi cānatirikta-dṛṣṭeḥ astv ambujākṣa mama te caraṇānurāga ātman ratasya mayi cānatirikta-dṛṣṭeḥ yarhy asya vṛddhaya upātta-rajo-'ti-mātro mām īkṣase tad u ha naḥ paramānukampā //
नैवालीकम् अहं मन्ये वचस् ते मधुसूदन । अम्बाया एव हि प्रायः कन्यायाः स्याद् रतिः क्वचित् ॥
naivālīkam ahaṃ manye vacas te madhusūdana / ambāyā eva hi prāyaḥ kanyāyāḥ syād ratiḥ kvacit //
व्यूढायाश् चापि पुंश्चल्या मनो ऽभ्येति नवं नवम् । बुधो ऽसतीं न बिभृयात् तां बिभ्रद् उभय-च्युतः ॥
vyūḍhāyāś cāpi puṃścalyā mano 'bhyeti navaṃ navam / budho 'satīṃ na bibhṛyāt tāṃ bibhrad ubhaya-cyutaḥ //
श्री-भगवान् उवाच साध्व्य् एतच्-छ्रोतु-कामैस् त्वं राज-पुत्री प्रलम्भिता । मयोदितं यद् अन्वात्थ सर्वं तत् सत्यम् एव हि ॥
śrī-bhagavān uvāca sādhvy etac-chrotu-kāmais tvaṃ rāja-putrī pralambhitā / mayoditaṃ yad anvāttha sarvaṃ tat satyam eva hi //
यान् यान् कामयसे कामान् मय्य् अकामाय भामिनि । सन्ति ह्य् एकान्त-भक्तायास् तव कल्याणि नित्यद ॥
yān yān kāmayase kāmān mayy akāmāya bhāmini / santi hy ekānta-bhaktāyās tava kalyāṇi nityada //
उपलब्धं पति-प्रेम पाति-व्रत्यं च ते ऽनघे । यद् वाक्यैश् चाल्यमानाया न धीर् मय्य् अपकर्षिता ॥
upalabdhaṃ pati-prema pāti-vratyaṃ ca te 'naghe / yad vākyaiś cālyamānāyā na dhīr mayy apakarṣitā //
ये मां भजन्ति दाम्पत्ये तपसा व्रत-चर्यया । कामात्मानो ऽपवर्गेशं मोहिता मम मायया ॥
ye māṃ bhajanti dāmpatye tapasā vrata-caryayā / kāmātmāno 'pavargeśaṃ mohitā mama māyayā //
मां प्राप्य मानिन्य् अपवर्ग-सम्पदं वाञ्छन्ति ये सम्पद एव तत्-पतिम् अम्प्; ते मन्द-भागा निरये ऽपि ये नृणां मात्रात्मकत्वात् निरयः सु-सङ्गमः ॥
māṃ prāpya māniny apavarga-sampadaṃ vāñchanti ye sampada eva tat-patim amp; te manda-bhāgā niraye 'pi ye nṛṇāṃ mātrātmakatvāt nirayaḥ su-saṅgamaḥ //
दिष्ट्या गृहेश्वर्य् असकृन् मयि त्वया कृतानुवृत्तिर् भव-मोचनी खलैः । सु-दुष्करासौ सुतरां दुराशिषो ह्य् असुं-भराया निकृतिं जुषः स्त्रियाः ॥
diṣṭyā gṛheśvary asakṛn mayi tvayā kṛtānuvṛttir bhava-mocanī khalaiḥ / su-duṣkarāsau sutarāṃ durāśiṣo hy asuṃ-bharāyā nikṛtiṃ juṣaḥ striyāḥ //
न त्वादृशीम् प्रणयिनीं गृहिणीं गृहेषु पश्यामि मानिनि यया स्व-विवाह-काले अम्प्; प्राप्तान् नृपान् न विगणय्य रहो-हरो मे प्रस्थापितो द्विज उपश्रुत-सत्-कथस्य ॥
na tvādṛśīm praṇayinīṃ gṛhiṇīṃ gṛheṣu paśyāmi mānini yayā sva-vivāha-kāle amp; prāptān nṛpān na vigaṇayya raho-haro me prasthāpito dvija upaśruta-sat-kathasya //
भ्रातुर् विरूप-करणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाह-पर्वणि च तद्-वधम् अक्ष-गोष्ठ्याम् भ्रातुर् विरूप-करणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाह-पर्वणि च तद्-वधम् अक्ष-गोष्ठ्याम् दुःखं समुत्थम् असहो ऽस्मद्-अयोग-भीत्या नैवाब्रवीः किम् अपि तेन वयं जितास् ते ॥
bhrātur virūpa-karaṇaṃ yudhi nirjitasya prodvāha-parvaṇi ca tad-vadham akṣa-goṣṭhyām bhrātur virūpa-karaṇaṃ yudhi nirjitasya prodvāha-parvaṇi ca tad-vadham akṣa-goṣṭhyām duḥkhaṃ samuttham asaho 'smad-ayoga-bhītyā naivābravīḥ kim api tena vayaṃ jitās te //
दूतस् त्वयात्म-लभने सु-विविक्त-मन्त्रः प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यम् एतत् दूतस् त्वयात्म-लभने सु-विविक्त-मन्त्रः प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यम् एतत् मत्वा जिहास इदं अङ्गम् अनन्य-योग्यं तिष्ठेत तत् त्वयि वयं प्रतिनन्दयामः ॥
dūtas tvayātma-labhane su-vivikta-mantraḥ prasthāpito mayi cirāyati śūnyam etat dūtas tvayātma-labhane su-vivikta-mantraḥ prasthāpito mayi cirāyati śūnyam etat matvā jihāsa idaṃ aṅgam ananya-yogyaṃ tiṣṭheta tat tvayi vayaṃ pratinandayāmaḥ //
श्री-शुक उवाच एवं सौरत-संलापैर् भगवान् जगद्-ईश्वरः । स्व-रतो रमया रेमे नर-लोकं विडम्बयन् ॥
śrī-śuka uvāca evaṃ saurata-saṃlāpair bhagavān jagad-īśvaraḥ / sva-rato ramayā reme nara-lokaṃ viḍambayan //
तथान्यासाम् अपि विभुर् गृहेसु गृहवान् इव । आस्थितो गृह-मेधीयान् धर्मान् लोक-गुरुर् हरिः ॥
tathānyāsām api vibhur gṛhesu gṛhavān iva / āsthito gṛha-medhīyān dharmān loka-gurur hariḥ //