श्री-शुक उवाच कामस् तु वासुदेवांशो दग्धः प्राग् रुद्र-मन्युना । देहोपपत्तये भूयस् तम् एव प्रत्यपद्यत ॥
śrī-śuka uvāca kāmas tu vāsudevāṃśo dagdhaḥ prāg rudra-manyunā / dehopapattaye bhūyas tam eva pratyapadyata //
स एव जातो वैदर्भ्यां कृष्ण-वीर्य-समुद्भवः । प्रद्युम्न इति विख्यातः सर्वतो ऽनवमः पितुः ॥
sa eva jāto vaidarbhyāṃ kṛṣṇa-vīrya-samudbhavaḥ / pradyumna iti vikhyātaḥ sarvato 'navamaḥ pituḥ //
तं शम्बरः काम-रूपी हृत्वा तोकम् अनिर्दशम् । स विदित्वात्मनः शत्रुं प्रास्योदन्वत्य् अगाद् गृहम् ॥
taṃ śambaraḥ kāma-rūpī hṛtvā tokam anirdaśam / sa viditvātmanaḥ śatruṃ prāsyodanvaty agād gṛham //
तं निर्जगार बलवान् मीनः सो ऽप्य् अपरैः सह । वृतो जालेन महता गृहीतो मत्स्य-जीविभिः ॥
taṃ nirjagāra balavān mīnaḥ so 'py aparaiḥ saha / vṛto jālena mahatā gṛhīto matsya-jīvibhiḥ //
तं शम्बराय कैवर्ता उपाजह्रुर् उपायनम् । सूदा महानसं नीत्वा- वद्यन् सुधितिनाद्भुतम् ॥
taṃ śambarāya kaivartā upājahrur upāyanam / sūdā mahānasaṃ nītvā- vadyan sudhitinādbhutam //
दृष्ट्वा तद्-उदरे बालम् मायावत्यै न्यवेदयन् । नारदो ऽकथयत् सर्वं तस्याः शङ्कित-चेतसः । बालस्य तत्त्वम् उत्पत्तिं मत्स्योदर-निवेशनम् ॥
dṛṣṭvā tad-udare bālam māyāvatyai nyavedayan / nārado 'kathayat sarvaṃ tasyāḥ śaṅkita-cetasaḥ / bālasya tattvam utpattiṃ matsyodara-niveśanam //
सा च कामस्य वै पत्नी रतिर् नाम यशस्विनी । पत्युर् निर्दग्ध-देहस्य देहोत्पत्तिम् प्रतीक्षती ॥
sā ca kāmasya vai patnī ratir nāma yaśasvinī / patyur nirdagdha-dehasya dehotpattim pratīkṣatī //
निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदन-साधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्नेहं तदार्भके ॥
nirūpitā śambareṇa sā sūdaudana-sādhane / kāmadevaṃ śiśuṃ buddhvā cakre snehaṃ tadārbhake //
नाति-दीर्घेण कालेन स कार्ष्णि रूढ-यौवनः । जनयाम् आस नारीणां वीक्षन्तीनां च विभ्रमम् ॥
nāti-dīrgheṇa kālena sa kārṣṇi rūḍha-yauvanaḥ / janayām āsa nārīṇāṃ vīkṣantīnāṃ ca vibhramam //
सा तम् पतिं पद्म-दलायतेक्षणं प्रलम्ब-बाहुं नर-लोक-सुन्दरम् । स-व्रीड-हासोत्तभित-भ्रुवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिर् अङ्ग सौरतैः ॥
sā tam patiṃ padma-dalāyatekṣaṇaṃ pralamba-bāhuṃ nara-loka-sundaram / sa-vrīḍa-hāsottabhita-bhruvekṣatī prītyopatasthe ratir aṅga saurataiḥ //
ताम् अह भगवान् कार्ष्णिर् मातस् ते मतिर् अन्यथा । मातृ-भावम् अतिक्रम्य वर्तसे कामिनी यथा ॥
tām aha bhagavān kārṣṇir mātas te matir anyathā / mātṛ-bhāvam atikramya vartase kāminī yathā //
रतिर् उवाच भवान् नारायण-सुतः शम्बरेण हृतो गृहात् । अहं ते ऽधिकृता पत्नी रतिः कामो भवान् प्रभो ॥
ratir uvāca bhavān nārāyaṇa-sutaḥ śambareṇa hṛto gṛhāt / ahaṃ te 'dhikṛtā patnī ratiḥ kāmo bhavān prabho //
एष त्वानिर्दशं सिन्धाव् अक्षिपच् छम्बरो ऽसुरः । मत्स्यो ऽग्रसीत् तद्-उदराद् इतः प्राप्तो भवान् प्रभो ॥
eṣa tvānirdaśaṃ sindhāv akṣipac chambaro 'suraḥ / matsyo 'grasīt tad-udarād itaḥ prāpto bhavān prabho //
तम् इमं जहि दुर्धर्षं दुर्जयं शत्रुम् आत्मनः । माया-शत-विदं तं च मायाभिर् मोहनादिभिः ॥
tam imaṃ jahi durdharṣaṃ durjayaṃ śatrum ātmanaḥ / māyā-śata-vidaṃ taṃ ca māyābhir mohanādibhiḥ //
परीशोचति ते माता कुररीव गत-प्रजा । पुत्र-स्नेहाकुला दीना विवत्सा गौर् इवातुरा ॥
parīśocati te mātā kurarīva gata-prajā / putra-snehākulā dīnā vivatsā gaur ivāturā //
प्रभाष्यैवं ददौ विद्यां प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महा-मायां सर्व-माया-विनाशिनीम् ॥
prabhāṣyaivaṃ dadau vidyāṃ pradyumnāya mahātmane / māyāvatī mahā-māyāṃ sarva-māyā-vināśinīm //
स च शम्बरम् अभ्येत्य संयुगाय समाह्वयत् । अविषह्यैस् तम् आक्षेपैः क्षिपन् सञ्जनयन् कलिम् ॥
sa ca śambaram abhyetya saṃyugāya samāhvayat / aviṣahyais tam ākṣepaiḥ kṣipan sañjanayan kalim //
सो ऽधिक्षिप्तो दुर्वाचोभिः पदाहत इवोरगः । निश्चक्राम गदा-पाणिर् अमर्षात् ताम्र-लोचनः ॥
so 'dhikṣipto durvācobhiḥ padāhata ivoragaḥ / niścakrāma gadā-pāṇir amarṣāt tāmra-locanaḥ //
गदाम् आविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रक्षिप्य व्यनदन् नादं वज्र-निष्पेष-निष्ठुरम् ॥
gadām āvidhya tarasā pradyumnāya mahātmane / prakṣipya vyanadan nādaṃ vajra-niṣpeṣa-niṣṭhuram //
ताम् आपतन्तीं भगवान् प्रद्युम्नो गदया गदाम् । अपास्य शत्रवे क्रुद्धः प्राहिणोत् स्व-गदां नृप ॥
tām āpatantīṃ bhagavān pradyumno gadayā gadām / apāsya śatrave kruddhaḥ prāhiṇot sva-gadāṃ nṛpa //
स च मायां समाश्रित्य दैतेयीं मय-दर्शितम् । मुमुचे ऽस्त्र-मयं वर्षं कार्ष्णौ वैहायसो ऽसुरः ॥
sa ca māyāṃ samāśritya daiteyīṃ maya-darśitam / mumuce 'stra-mayaṃ varṣaṃ kārṣṇau vaihāyaso 'suraḥ //
बाध्यमानो ऽस्त्र-वर्षेण रौक्मिणेयो महा-रथः । सत्त्वात्मिकां महा-विद्यां सर्व-मायोपमर्दिनीम् ॥
bādhyamāno 'stra-varṣeṇa raukmiṇeyo mahā-rathaḥ / sattvātmikāṃ mahā-vidyāṃ sarva-māyopamardinīm //
ततो गौह्यक-गान्धर्व- पैशाचोरग-राक्षसीः । प्रायुङ्क्त शतशो दैत्यः कार्ष्णिर् व्यधमयत् स ताः ॥
tato gauhyaka-gāndharva- paiśācoraga-rākṣasīḥ / prāyuṅkta śataśo daityaḥ kārṣṇir vyadhamayat sa tāḥ //
निशातम् असिम् उद्यम्य स-किरीटं स-कुण्डलम् । शम्बरस्य शिरः कायात् ताम्र-श्मश्र्व् ओजसाहरत् ॥
niśātam asim udyamya sa-kirīṭaṃ sa-kuṇḍalam / śambarasya śiraḥ kāyāt tāmra-śmaśrv ojasāharat //
आकीर्यमाणो दिवि-जैः स्तुवद्भिः कुसुमोत्करैः । भार्ययाम्बर-चारिण्या पुरं नीतो विहायसा ॥
ākīryamāṇo divi-jaiḥ stuvadbhiḥ kusumotkaraiḥ / bhāryayāmbara-cāriṇyā puraṃ nīto vihāyasā //
अन्तः-पुर-वरं राजन् ललना-शत-सङ्कुलम् । विवेश पत्न्या गगनाद् विद्युतेव बलाहकः ॥
antaḥ-pura-varaṃ rājan lalanā-śata-saṅkulam / viveśa patnyā gaganād vidyuteva balāhakaḥ //
तं दृष्ट्वा जलद-श्यामं पीत-कौशेय-वाससम् । प्रलम्ब-बाहुं ताम्राक्षं सु-स्मितं रुचिराननम् ॥
taṃ dṛṣṭvā jalada-śyāmaṃ pīta-kauśeya-vāsasam / pralamba-bāhuṃ tāmrākṣaṃ su-smitaṃ rucirānanam //
स्व्-अलङ्कृत-मुखाम्भोजं नील-वक्रालकालिभिः । कृष्णं मत्वा स्त्रियो ह्रीता निलिल्युस् तत्र तत्र ह ॥
sv-alaṅkṛta-mukhāmbhojaṃ nīla-vakrālakālibhiḥ / kṛṣṇaṃ matvā striyo hrītā nililyus tatra tatra ha //
अवधार्य शनैर् ईषद् वैलक्षण्येन योषितः । उपजग्मुः प्रमुदिताः स-स्त्री रत्नं सु-विस्मिताः ॥
avadhārya śanair īṣad vailakṣaṇyena yoṣitaḥ / upajagmuḥ pramuditāḥ sa-strī ratnaṃ su-vismitāḥ //
अथ तत्रासितापाङ्गी वैदर्भी वल्गु-भाषिणी । अस्मरत् स्व-सुतं नष्टं स्नेह-स्नुत-पयोधरा ॥
atha tatrāsitāpāṅgī vaidarbhī valgu-bhāṣiṇī / asmarat sva-sutaṃ naṣṭaṃ sneha-snuta-payodharā //
को न्व् अयम् नर-वैदूर्यः कस्य वा कमलेक्षणः । धृतः कया वा जठरे केयं लब्धा त्व् अनेन वा ॥
ko nv ayam nara-vaidūryaḥ kasya vā kamalekṣaṇaḥ / dhṛtaḥ kayā vā jaṭhare keyaṃ labdhā tv anena vā //
मम चाप्य् आत्मजो नष्टो नीतो यः सूतिका-गृहात् । एतत्-तुल्य-वयो-रूपो यदि जीवति कुत्रचित् ॥
mama cāpy ātmajo naṣṭo nīto yaḥ sūtikā-gṛhāt / etat-tulya-vayo-rūpo yadi jīvati kutracit //
कथं त्व् अनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्ग-धन्वनः । आकृत्यावयवैर् गत्या स्वर-हासावलोकनैः ॥
kathaṃ tv anena samprāptaṃ sārūpyaṃ śārṅga-dhanvanaḥ / ākṛtyāvayavair gatyā svara-hāsāvalokanaiḥ //
स एव वा भवेन् नूनं यो मे गर्भे धृतो ऽर्भकः । अमुष्मिन् प्रीतिर् अधिका वामः स्फुरति मे भुजः ॥
sa eva vā bhaven nūnaṃ yo me garbhe dhṛto 'rbhakaḥ / amuṣmin prītir adhikā vāmaḥ sphurati me bhujaḥ //
एवं मीमांसमणायां वैदर्भ्यां देवकी-सुतः । देवक्य्-आनकदुन्दुभ्याम् उत्तमः-श्लोक आगमत् ॥
evaṃ mīmāṃsamaṇāyāṃ vaidarbhyāṃ devakī-sutaḥ / devaky-ānakadundubhyām uttamaḥ-śloka āgamat //
विज्ञातार्थो ऽपि भगवांस् तूष्णीम् आस जनार्दनः । नारदो ऽकथयत् सर्वं शम्बराहरणादिकम् ॥
vijñātārtho 'pi bhagavāṃs tūṣṇīm āsa janārdanaḥ / nārado 'kathayat sarvaṃ śambarāharaṇādikam //
तच् छ्रुत्वा महद् आश्चर्यं कृष्णान्तः-पुर-योषितः । अभ्यनन्दन् बहून् अब्दान् नष्टं मृतम् इवागतम् ॥
tac chrutvā mahad āścaryaṃ kṛṣṇāntaḥ-pura-yoṣitaḥ / abhyanandan bahūn abdān naṣṭaṃ mṛtam ivāgatam //
देवकी वसुदेवश् च कृष्ण-रामौ तथा स्त्रियः । दम्पती तौ परिष्वज्य रुक्मिणी च ययुर् मुदम् ॥
devakī vasudevaś ca kṛṣṇa-rāmau tathā striyaḥ / dampatī tau pariṣvajya rukmiṇī ca yayur mudam //
नष्टं प्रद्युम्नम् आयातम् आकर्ण्य द्वारकौकसः । अहो मृत इवायातो बालो दिष्ट्येति हाब्रुवन् ॥
naṣṭaṃ pradyumnam āyātam ākarṇya dvārakaukasaḥ / aho mṛta ivāyāto bālo diṣṭyeti hābruvan //
यं वै मुहुः पितृ-सरूप-निजेश-भावास् तन्-मातरो यद् अभजन् रह-रूढ-भावाः अम्प्; चित्रं न तत् खलु रमास्पद-बिम्ब-बिम्बे कामे स्मरे ऽक्ष-विषये किम् उतान्य-नार्यः ॥
yaṃ vai muhuḥ pitṛ-sarūpa-nijeśa-bhāvās tan-mātaro yad abhajan raha-rūḍha-bhāvāḥ amp; citraṃ na tat khalu ramāspada-bimba-bimbe kāme smare 'kṣa-viṣaye kim utānya-nāryaḥ //