श्री-शुक उवाच तं वीक्ष्य कृषानुचरं व्रज-स्त्रियः प्रलम्ब-बाहुं नव-कञ्ज-लोचनम् तं वीक्ष्य कृषानुचरं व्रज-स्त्रियः प्रलम्ब-बाहुं नव-कञ्ज-लोचनम् पीताम्बरं पुष्कर-मालिनं लसन्- मुखारविन्दं परिमृष्ट-कुण्डलम् ॥
śrī-śuka uvāca taṃ vīkṣya kṛṣānucaraṃ vraja-striyaḥ pralamba-bāhuṃ nava-kañja-locanam taṃ vīkṣya kṛṣānucaraṃ vraja-striyaḥ pralamba-bāhuṃ nava-kañja-locanam pītāmbaraṃ puṣkara-mālinaṃ lasan- mukhāravindaṃ parimṛṣṭa-kuṇḍalam //
सु-विस्मिताः को ऽयम् अपीव्य-दर्शनः कुतश् च कस्याच्युत-वेष-भूषणः सु-विस्मिताः को ऽयम् अपीव्य-दर्शनः कुतश् च कस्याच्युत-वेष-भूषणः इति स्म सर्वाः परिवव्रुर् उत्सुकास् तम् उत्तमः-श्लोक-पदाम्बुजाश्रयम् ॥
su-vismitāḥ ko 'yam apīvya-darśanaḥ kutaś ca kasyācyuta-veṣa-bhūṣaṇaḥ su-vismitāḥ ko 'yam apīvya-darśanaḥ kutaś ca kasyācyuta-veṣa-bhūṣaṇaḥ iti sma sarvāḥ parivavrur utsukās tam uttamaḥ-śloka-padāmbujāśrayam //
तं प्रश्रयेणावनताः सु-सत्-कृतं स-व्रीड-हासेक्षण-सूनृतादिभिः । रहस्य् अपृच्छन्न् उपविष्टम् आसने विज्ञाय सन्देश-हरं रमा-पतेः ॥
taṃ praśrayeṇāvanatāḥ su-sat-kṛtaṃ sa-vrīḍa-hāsekṣaṇa-sūnṛtādibhiḥ / rahasy apṛcchann upaviṣṭam āsane vijñāya sandeśa-haraṃ ramā-pateḥ //
जानीमस् त्वां यदु-पतेः पार्षदं समुपागतम् । भर्त्रेह प्रेषितः पित्रोर् भवान् प्रिय-चिकीर्षया ॥
jānīmas tvāṃ yadu-pateḥ pārṣadaṃ samupāgatam / bhartreha preṣitaḥ pitror bhavān priya-cikīrṣayā //
अन्यथा गो-व्रजे तस्य स्मरणीयं न चक्ष्महे । स्नेहानुबन्धो बन्धूनां मुनेर् अपि सु-दुस्त्यजः ॥
anyathā go-vraje tasya smaraṇīyaṃ na cakṣmahe / snehānubandho bandhūnāṃ muner api su-dustyajaḥ //
अन्येष्व् अर्थ-कृता मैत्री यावद्-अर्थ-विडम्बनम् । पुम्भिः स्त्रीषु कृता यद्वत् सुमनःस्व् इव षट्पदैः ॥
anyeṣv artha-kṛtā maitrī yāvad-artha-viḍambanam / pumbhiḥ strīṣu kṛtā yadvat sumanaḥsv iva ṣaṭpadaiḥ //
निःस्वं त्यजन्ति गणिका अकल्पं नृपतिं प्रजाः । अधीत-विद्या आचार्यम् ऋत्विजो दत्त-दक्षिणम् ॥
niḥsvaṃ tyajanti gaṇikā akalpaṃ nṛpatiṃ prajāḥ / adhīta-vidyā ācāryam ṛtvijo datta-dakṣiṇam //
खगा वीत-फलं वृक्षं भुक्त्वा चातिथयो गृहम् । दग्धं मृगास् तथारण्यं जारा भुक्त्वा रतां स्त्रियम् ॥
khagā vīta-phalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cātithayo gṛham / dagdhaṃ mṛgās tathāraṇyaṃ jārā bhuktvā ratāṃ striyam //
इति गोप्यो हि गोविन्दे गत-वाक्-काय-मानसाः । कृष्ण-दूते समायाते उद्धवे त्यक्त-लौकिकाः ॥
iti gopyo hi govinde gata-vāk-kāya-mānasāḥ / kṛṣṇa-dūte samāyāte uddhave tyakta-laukikāḥ //
गायन्त्यः प्रीय-कर्माणि रुदन्त्यश् च गत-ह्रियः । तस्य संस्मृत्य संस्मृत्य यानि कैशोर-बाल्ययोः ॥
gāyantyaḥ prīya-karmāṇi rudantyaś ca gata-hriyaḥ / tasya saṃsmṛtya saṃsmṛtya yāni kaiśora-bālyayoḥ //
काचिन् मधुकरं दृष्ट्वा ध्यायन्ती कृष्ण-सङ्गमम् । प्रिय-प्रस्थापितं दूतं कल्पयित्वेदम् अब्रवीत् ॥
kācin madhukaraṃ dṛṣṭvā dhyāyantī kṛṣṇa-saṅgamam / priya-prasthāpitaṃ dūtaṃ kalpayitvedam abravīt //
गोप्य् उवाच मधुप कितव-बन्धो मा स्पृशङ्घ्रिं सपत्न्याः कुच-विलुलित-माला-कुङ्कुम-श्मश्रुभिर् नः मधुप कितव-बन्धो मा स्पृशङ्घ्रिं सपत्न्याः कुच-विलुलित-माला-कुङ्कुम-श्मश्रुभिर् नः वहतु मधु-पतिस् तन्-मानिनीनां प्रसादं यदु-सदसि विडम्ब्यं यस्य दूतस् त्वम् ईदृक् ॥
gopy uvāca madhupa kitava-bandho mā spṛśaṅghriṃ sapatnyāḥ kuca-vilulita-mālā-kuṅkuma-śmaśrubhir naḥ madhupa kitava-bandho mā spṛśaṅghriṃ sapatnyāḥ kuca-vilulita-mālā-kuṅkuma-śmaśrubhir naḥ vahatu madhu-patis tan-māninīnāṃ prasādaṃ yadu-sadasi viḍambyaṃ yasya dūtas tvam īdṛk //
सकृद् अधर-सुधां स्वां मोहिनीं पाययित्वा सुमनस इव सद्यस् तत्यजे ऽस्मान् भवादृक् सकृद् अधर-सुधां स्वां मोहिनीं पाययित्वा सुमनस इव सद्यस् तत्यजे ऽस्मान् भवादृक् परिचरति कथं तत्-पाद-पद्मं नु पद्मा ह्य् अपि बत हृत-चेता ह्य् उत्तमः-श्लोक-जल्पैः ॥
sakṛd adhara-sudhāṃ svāṃ mohinīṃ pāyayitvā sumanasa iva sadyas tatyaje 'smān bhavādṛk sakṛd adhara-sudhāṃ svāṃ mohinīṃ pāyayitvā sumanasa iva sadyas tatyaje 'smān bhavādṛk paricarati kathaṃ tat-pāda-padmaṃ nu padmā hy api bata hṛta-cetā hy uttamaḥ-śloka-jalpaiḥ //
किम् इह बहु षड्-अङ्घ्रे गायसि त्वं यदूनाम् अधिपतिम् अगृहाणाम् अग्रतो नः पुराणम् किम् इह बहु षड्-अङ्घ्रे गायसि त्वं यदूनाम् अधिपतिम् अगृहाणाम् अग्रतो नः पुराणम् विजय-सख-सखीनां गीयतां तत्-प्रसङ्गः क्षपित-कुच-रुजस् ते कल्पयन्तीष्टम् इष्टाः ॥
kim iha bahu ṣaḍ-aṅghre gāyasi tvaṃ yadūnām adhipatim agṛhāṇām agrato naḥ purāṇam kim iha bahu ṣaḍ-aṅghre gāyasi tvaṃ yadūnām adhipatim agṛhāṇām agrato naḥ purāṇam vijaya-sakha-sakhīnāṃ gīyatāṃ tat-prasaṅgaḥ kṣapita-kuca-rujas te kalpayantīṣṭam iṣṭāḥ //
दिवि भुवि च रसायां काः स्त्रियस् तद्-दुरापाः कपट-रुचिर-हास-भ्रू-विजृम्भस्य याः स्युः दिवि भुवि च रसायां काः स्त्रियस् तद्-दुरापाः कपट-रुचिर-हास-भ्रू-विजृम्भस्य याः स्युः चरण-रज उपास्ते यस्य भूतिर् वयं का अपि च कृपण-पक्षे ह्य् उत्तमः-श्लोक-शब्दः ॥
divi bhuvi ca rasāyāṃ kāḥ striyas tad-durāpāḥ kapaṭa-rucira-hāsa-bhrū-vijṛmbhasya yāḥ syuḥ divi bhuvi ca rasāyāṃ kāḥ striyas tad-durāpāḥ kapaṭa-rucira-hāsa-bhrū-vijṛmbhasya yāḥ syuḥ caraṇa-raja upāste yasya bhūtir vayaṃ kā api ca kṛpaṇa-pakṣe hy uttamaḥ-śloka-śabdaḥ //
विसृज शिरसि पादं वेद्म्य् अहं चातु-कारैर् अनुनय-विदुषस् ते ऽभ्येत्य दौत्यैर् मुकुन्दात् विसृज शिरसि पादं वेद्म्य् अहं चातु-कारैर् अनुनय-विदुषस् ते ऽभ्येत्य दौत्यैर् मुकुन्दात् स्व-कृत इह विषृष्टापत्य-पत्य्-अन्य-लोका व्यसृजद् अकृत-चेताः किं नु सन्धेयम् अस्मिन् ॥
visṛja śirasi pādaṃ vedmy ahaṃ cātu-kārair anunaya-viduṣas te 'bhyetya dautyair mukundāt visṛja śirasi pādaṃ vedmy ahaṃ cātu-kārair anunaya-viduṣas te 'bhyetya dautyair mukundāt sva-kṛta iha viṣṛṣṭāpatya-paty-anya-lokā vyasṛjad akṛta-cetāḥ kiṃ nu sandheyam asmin //
मृगयुर् इव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्ध-धर्मा स्त्रियम् अकृत विरूपां स्त्री-जितः काम-यानाम् मृगयुर् इव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्ध-धर्मा स्त्रियम् अकृत विरूपां स्त्री-जितः काम-यानाम् बलिम् अपि बलिम् अत्त्वावेष्टयद् ध्वाङ्क्ष-वद् यस् तद् अलम् असित-सख्यैर् दुस्त्यजस् तत्-कथार्थः ॥
mṛgayur iva kapīndraṃ vivyadhe lubdha-dharmā striyam akṛta virūpāṃ strī-jitaḥ kāma-yānām mṛgayur iva kapīndraṃ vivyadhe lubdha-dharmā striyam akṛta virūpāṃ strī-jitaḥ kāma-yānām balim api balim attvāveṣṭayad dhvāṅkṣa-vad yas tad alam asita-sakhyair dustyajas tat-kathārthaḥ //
यद्-अनुचरित-लीला-कर्ण-पीयूष-विप्रुट्- सकृद्-अदन-विधूत-द्वन्द्व-धर्मा विनष्टाः यद्-अनुचरित-लीला-कर्ण-पीयूष-विप्रुट्- सकृद्-अदन-विधूत-द्वन्द्व-धर्मा विनष्टाः सपदि गृह-कुटुम्बं दीनम् उत्सृज्य दीना बहव इह विहङ्गा भिक्षु-चर्यां चरन्ति ॥
yad-anucarita-līlā-karṇa-pīyūṣa-vipruṭ- sakṛd-adana-vidhūta-dvandva-dharmā vinaṣṭāḥ yad-anucarita-līlā-karṇa-pīyūṣa-vipruṭ- sakṛd-adana-vidhūta-dvandva-dharmā vinaṣṭāḥ sapadi gṛha-kuṭumbaṃ dīnam utsṛjya dīnā bahava iha vihaṅgā bhikṣu-caryāṃ caranti //
वयम् ऋतम् इव जिह्म-व्याहृतं श्रद्दधानाः कुलिक-रुतम् इवाज्ञाः कृष्ण-वध्वो हरिण्यः वयम् ऋतम् इव जिह्म-व्याहृतं श्रद्दधानाः कुलिक-रुतम् इवाज्ञाः कृष्ण-वध्वो हरिण्यः ददृशुर् असकृद् एतत् तन्-नख-स्पर्श-तीव्र स्मर-रुज उपमन्त्रिन् भण्यताम् अन्य-वार्ता ॥
vayam ṛtam iva jihma-vyāhṛtaṃ śraddadhānāḥ kulika-rutam ivājñāḥ kṛṣṇa-vadhvo hariṇyaḥ vayam ṛtam iva jihma-vyāhṛtaṃ śraddadhānāḥ kulika-rutam ivājñāḥ kṛṣṇa-vadhvo hariṇyaḥ dadṛśur asakṛd etat tan-nakha-sparśa-tīvra smara-ruja upamantrin bhaṇyatām anya-vārtā //
प्रिय-सख पुनर् आगाः प्रेयसा प्रेषितः किं वरय किम् अनुरुन्धे माननीयो ऽसि मे ऽङ्ग प्रिय-सख पुनर् आगाः प्रेयसा प्रेषितः किं वरय किम् अनुरुन्धे माननीयो ऽसि मे ऽङ्ग नयसि कथम् इहास्मान् दुस्त्यज-द्वन्द्व-पार्श्वं सततम् उरसि सौम्य श्रीर् वधूः साकम् आस्ते ॥
priya-sakha punar āgāḥ preyasā preṣitaḥ kiṃ varaya kim anurundhe mānanīyo 'si me 'ṅga priya-sakha punar āgāḥ preyasā preṣitaḥ kiṃ varaya kim anurundhe mānanīyo 'si me 'ṅga nayasi katham ihāsmān dustyaja-dvandva-pārśvaṃ satatam urasi saumya śrīr vadhūḥ sākam āste //
अपि बत मधु-पुर्याम् आर्य-पुत्रो ऽधुनास्ते स्मरति स पितृ-गेहान् सौम्य बन्धूंश् च गोपान् अपि बत मधु-पुर्याम् आर्य-पुत्रो ऽधुनास्ते स्मरति स पितृ-गेहान् सौम्य बन्धूंश् च गोपान् क्वचिद् अपि स कथा नः किङ्करीणां गृणीते भुजम् अगुरु-सुगन्धं मूर्ध्न्य् अधास्यत् कदा नु ॥
api bata madhu-puryām ārya-putro 'dhunāste smarati sa pitṛ-gehān saumya bandhūṃś ca gopān api bata madhu-puryām ārya-putro 'dhunāste smarati sa pitṛ-gehān saumya bandhūṃś ca gopān kvacid api sa kathā naḥ kiṅkarīṇāṃ gṛṇīte bhujam aguru-sugandhaṃ mūrdhny adhāsyat kadā nu //
श्री-शुक उवाच अथोद्धवो निशम्यैवं कृष्ण-दर्शन-लालसाः । सान्त्वयन् प्रिय-सन्देशैर् गोपीर् इदम् अभाषत ॥
śrī-śuka uvāca athoddhavo niśamyaivaṃ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ / sāntvayan priya-sandeśair gopīr idam abhāṣata //
श्री-उद्धव उवाच अहो यूयं स्म पूर्णार्था भवत्यो लोक-पूजिताः । वासुदेवे भगवति यासाम् इत्य् अर्पितं मनः ॥
śrī-uddhava uvāca aho yūyaṃ sma pūrṇārthā bhavatyo loka-pūjitāḥ / vāsudeve bhagavati yāsām ity arpitaṃ manaḥ //
दान-व्रत-तपो-होम जप-स्वाध्याय-संयमैः । श्रेयोभिर् विविधैश् चान्यैः कृष्णे भक्तिर् हि साध्यते ॥
dāna-vrata-tapo-homa japa-svādhyāya-saṃyamaiḥ / śreyobhir vividhaiś cānyaiḥ kṛṣṇe bhaktir hi sādhyate //
भगवत्य् उत्तमः-श्लोके भवतीभिर् अनुत्तमा । भक्तिः प्रवर्तिता दिष्ट्या मुनीनाम् अपि दुर्लभा ॥
bhagavaty uttamaḥ-śloke bhavatībhir anuttamā / bhaktiḥ pravartitā diṣṭyā munīnām api durlabhā //
दिष्ट्या पुत्रान् पतीन् देहान् स्व-जनान् भवनानि च । हित्वावृनीत यूयं यत् कृष्णाख्यं पुरुषं परम् ॥
diṣṭyā putrān patīn dehān sva-janān bhavanāni ca / hitvāvṛnīta yūyaṃ yat kṛṣṇākhyaṃ puruṣaṃ param //
सर्वात्म-भावो ऽधिकृतो भवतीनाम् अधोक्षजे । विरहेण महा-भागा महान् मे ऽनुग्रहः कृतः ॥
sarvātma-bhāvo 'dhikṛto bhavatīnām adhokṣaje / viraheṇa mahā-bhāgā mahān me 'nugrahaḥ kṛtaḥ //
श्रूयतां प्रिय-सन्देशो भवतीनां सुखावहः । यम् आदायागतो भद्रा अहं भर्तू रहस्-करः ॥
śrūyatāṃ priya-sandeśo bhavatīnāṃ sukhāvahaḥ / yam ādāyāgato bhadrā ahaṃ bhartū rahas-karaḥ //
श्री-भगवान् उवाच भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । यथा भूतानि भूतेषु खं वाय्व्-अग्निर् जलं मही । तथाहं च मनः-प्राण- भूतेन्द्रिय-गुणाश्रयः ॥
śrī-bhagavān uvāca bhavatīnāṃ viyogo me na hi sarvātmanā kvacit / yathā bhūtāni bhūteṣu khaṃ vāyv-agnir jalaṃ mahī / tathāhaṃ ca manaḥ-prāṇa- bhūtendriya-guṇāśrayaḥ //
आत्मन्य् एवात्मनात्मानं सृजे हन्म्य् अनुपालये । आत्म-मायानुभावेन भूतेन्द्रिय-गुणात्मना ॥
ātmany evātmanātmānaṃ sṛje hanmy anupālaye / ātma-māyānubhāvena bhūtendriya-guṇātmanā //
आत्मा ज्ञान-मयः शुद्धो व्यतिरिक्तो ऽगुणान्वयः । सुषुप्ति-स्वप्न-जाग्रद्भिर् माया-वृत्तिभिर् ईयते ॥
ātmā jñāna-mayaḥ śuddho vyatirikto 'guṇānvayaḥ / suṣupti-svapna-jāgradbhir māyā-vṛttibhir īyate //
येनेन्द्रियार्थान् ध्यायेत मृषा स्वप्न-वद् उत्थितः । तन् निरुन्ध्याद् इन्द्रियाणि विनिद्रः प्रत्यपद्यत ॥
yenendriyārthān dhyāyeta mṛṣā svapna-vad utthitaḥ / tan nirundhyād indriyāṇi vinidraḥ pratyapadyata //
एतद्-अन्तः समाम्नायो योगः साङ्ख्यं मनीषिणाम् । त्यागस् तपो दमः सत्यं समुद्रान्ता इवापगाः ॥
etad-antaḥ samāmnāyo yogaḥ sāṅkhyaṃ manīṣiṇām / tyāgas tapo damaḥ satyaṃ samudrāntā ivāpagāḥ //
यत् त्व् अहं भवतीनां वै दूरे वर्ते प्रियो दृशाम् । मनसः सन्निकर्षार्थं मद्-अनुध्यान-काम्यया ॥
yat tv ahaṃ bhavatīnāṃ vai dūre varte priyo dṛśām / manasaḥ sannikarṣārthaṃ mad-anudhyāna-kāmyayā //
यथा दूर-चरे प्रेष्ठे मन आविश्य वर्तते । स्त्रीणां च न तथा चेतः सन्निकृष्टे ऽक्षि-गोचरे ॥
yathā dūra-care preṣṭhe mana āviśya vartate / strīṇāṃ ca na tathā cetaḥ sannikṛṣṭe 'kṣi-gocare //
मय्य् आवेश्य मनः कृत्स्नं विमुक्ताशेष-वृत्ति यत् । अनुस्मरन्त्यो मां नित्यम् अचिरान् माम् उपैष्यथ ॥
mayy āveśya manaḥ kṛtsnaṃ vimuktāśeṣa-vṛtti yat / anusmarantyo māṃ nityam acirān mām upaiṣyatha //
या मया क्रीडता रात्र्यां वने ऽस्मिन् व्रज आस्थिताः । अलब्ध-रासाः कल्याण्यो मापुर् मद्-वीर्य-चिन्तया ॥
yā mayā krīḍatā rātryāṃ vane 'smin vraja āsthitāḥ / alabdha-rāsāḥ kalyāṇyo māpur mad-vīrya-cintayā //
श्री-शुक उवाच एवं प्रियतमादिष्टम् आकर्ण्य व्रज-योषितः । ता ऊचुर् उद्धवं प्रीतास् तत्-सन्देशागत-स्मृतीः ॥
śrī-śuka uvāca evaṃ priyatamādiṣṭam ākarṇya vraja-yoṣitaḥ / tā ūcur uddhavaṃ prītās tat-sandeśāgata-smṛtīḥ //
गोप्य ऊचुः दिष्ट्याहितो हतः कंसो यदूनां सानुगो ऽघ-कृत् । दिष्ट्याप्तैर् लब्ध-सर्वार्थैः कुशल्य् आस्ते ऽच्युतो ऽधुना ॥
gopya ūcuḥ diṣṭyāhito hataḥ kaṃso yadūnāṃ sānugo 'gha-kṛt / diṣṭyāptair labdha-sarvārthaiḥ kuśaly āste 'cyuto 'dhunā //
कच्चिद् गदाग्रजः सौम्य करोति पुर-योषिताम् । प्रीतिं नः स्निग्ध-सव्रीड- हासोदारेक्षणार्चितः ॥
kaccid gadāgrajaḥ saumya karoti pura-yoṣitām / prītiṃ naḥ snigdha-savrīḍa- hāsodārekṣaṇārcitaḥ //
कथं रति-विशेष-ज्ञः प्रियश् च पुर-योषिताम् । नानुबध्येत तद्-वाक्यैर् विभ्रमैश् चानुभाजितः ॥
kathaṃ rati-viśeṣa-jñaḥ priyaś ca pura-yoṣitām / nānubadhyeta tad-vākyair vibhramaiś cānubhājitaḥ //
अपि स्मरति नः साधो गोविन्दः प्रस्तुते क्वचित् । गोष्ठि-मध्ये पुर-स्त्रीणाम् ग्राम्याः स्वैर-कथान्तरे ॥
api smarati naḥ sādho govindaḥ prastute kvacit / goṣṭhi-madhye pura-strīṇām grāmyāḥ svaira-kathāntare //
ताः किं निशाः स्मरति यासु तदा प्रियाभिर् वृन्दावने कुमुद-कुन्द-शशाङ्क-रम्ये अम्प्; रेमे क्वणच्-चरण-नूपुर-रास-गोष्ठ्याम् अस्माभिर् ईडित-मनोज्ञ-कथः कदाचित् ॥
tāḥ kiṃ niśāḥ smarati yāsu tadā priyābhir vṛndāvane kumuda-kunda-śaśāṅka-ramye amp; reme kvaṇac-caraṇa-nūpura-rāsa-goṣṭhyām asmābhir īḍita-manojña-kathaḥ kadācit //
अप्य् एष्यतीह दाशार्हस् तप्ताः स्व-कृतया शुचा । सञ्जीवयन् नु नो गात्रैर् यथेन्द्रो वनम् अम्बुदैः ॥
apy eṣyatīha dāśārhas taptāḥ sva-kṛtayā śucā / sañjīvayan nu no gātrair yathendro vanam ambudaiḥ //
कस्मात् कृष्ण इहायाति प्राप्त-राज्यो हताहितः । नरेन्द्र-कन्या उद्वाह्य प्रीतः सर्व-सुहृद्-वृतः ॥
kasmāt kṛṣṇa ihāyāti prāpta-rājyo hatāhitaḥ / narendra-kanyā udvāhya prītaḥ sarva-suhṛd-vṛtaḥ //
किम् अस्माभिर् वनौकोभिर् अन्याभिर् वा महात्मनः । श्री-पतेर् आप्त-कामस्य क्रियेतार्थः कृतात्मनः ॥
kim asmābhir vanaukobhir anyābhir vā mahātmanaḥ / śrī-pater āpta-kāmasya kriyetārthaḥ kṛtātmanaḥ //
परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्य् अप्य् आह पिङ्गला । तज् जानतीनां नः कृष्णे तथाप्य् आशा दुरत्यया ॥
paraṃ saukhyaṃ hi nairāśyaṃ svairiṇy apy āha piṅgalā / taj jānatīnāṃ naḥ kṛṣṇe tathāpy āśā duratyayā //
क उत्सहेत सन्त्यक्तुम् उत्तमःश्लोक-संविदम् । अनिच्छतो ऽपि यस्य श्रीर् अङ्गान् न च्यवते क्वचित् ॥
ka utsaheta santyaktum uttamaḥśloka-saṃvidam / anicchato 'pi yasya śrīr aṅgān na cyavate kvacit //
सरिच्-छैल-वनोद्देशा गावो वेणु-रवा इमे । सङ्कर्षण-सहायेन कृष्णेनाचरिताः प्रभो ॥
saric-chaila-vanoddeśā gāvo veṇu-ravā ime / saṅkarṣaṇa-sahāyena kṛṣṇenācaritāḥ prabho //
पुनः पुनः स्मारयन्ति नन्द-गोप-सुतं बत । श्री-निकेतैस् तत्-पदकैर् विस्मर्तुं नैव शक्नुमः ॥
punaḥ punaḥ smārayanti nanda-gopa-sutaṃ bata / śrī-niketais tat-padakair vismartuṃ naiva śaknumaḥ //
गत्या ललितयोदार- हास-लीलावलोकनैः । माध्व्या गिरा हृत-धियः कथं तं विस्मराम हे ॥
gatyā lalitayodāra- hāsa-līlāvalokanaiḥ / mādhvyā girā hṛta-dhiyaḥ kathaṃ taṃ vismarāma he //
हे नाथ हे रमा-नाथ व्रज-नाथार्ति-नाशन । मग्नम् उद्धर गोविन्द गोकुलं वृजिनार्णवात् ॥
he nātha he ramā-nātha vraja-nāthārti-nāśana / magnam uddhara govinda gokulaṃ vṛjinārṇavāt //
श्री-शुक उवाच ततस् ताः कृष्ण-सन्देशैर् व्यपेत-विरह-ज्वराः । उद्धवं पूजयां चक्रुर् ज्ञात्वात्मानम् अधोक्षजम् ॥
śrī-śuka uvāca tatas tāḥ kṛṣṇa-sandeśair vyapeta-viraha-jvarāḥ / uddhavaṃ pūjayāṃ cakrur jñātvātmānam adhokṣajam //
उवास कतिचिन् मासान् गोपीनां विनुदन् शुचः । कृष्ण-लीला-कथां गायन् रमयाम् आस गोकुलम् ॥
uvāsa katicin māsān gopīnāṃ vinudan śucaḥ / kṛṣṇa-līlā-kathāṃ gāyan ramayām āsa gokulam //
यावन्त्य् अहानि नन्दस्य व्रजे ऽवात्सीत् स उद्धवः । व्रजौकसां क्षण-प्रायाण्य् आसन् कृष्णस्य वार्तया ॥
yāvanty ahāni nandasya vraje 'vātsīt sa uddhavaḥ / vrajaukasāṃ kṣaṇa-prāyāṇy āsan kṛṣṇasya vārtayā //
सरिद्-वन-गिरि-द्रोणीर् वीक्षन् कुसुमितान् द्रुमान् । कृष्णं संस्मारयन् रेमे हरि-दासो व्रजौकसाम् ॥
sarid-vana-giri-droṇīr vīkṣan kusumitān drumān / kṛṣṇaṃ saṃsmārayan reme hari-dāso vrajaukasām //
दृष्ट्वैवम्-आदि गोपीनां कृष्णावेशात्म-विक्लवम् । उद्धवः परम-प्रीतस् ता नमस्यन्न् इदं जगौ ॥
dṛṣṭvaivam-ādi gopīnāṃ kṛṣṇāveśātma-viklavam / uddhavaḥ parama-prītas tā namasyann idaṃ jagau //
एताः परं तनु-भृतो भुवि गोप-वध्वो गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढ-भावाः अम्प्; वाञ्छन्ति यद् भव-भियो मुनयो वयं च किं ब्रह्म-जन्मभिर् अनन्त-कथा-रसस्य ॥
etāḥ paraṃ tanu-bhṛto bhuvi gopa-vadhvo govinda eva nikhilātmani rūḍha-bhāvāḥ amp; vāñchanti yad bhava-bhiyo munayo vayaṃ ca kiṃ brahma-janmabhir ananta-kathā-rasasya //
क्वेमाः स्त्रियो वन-चरीर् व्यभिचार-दुष्टाः कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढ-भावः क्वेमाः स्त्रियो वन-चरीर् व्यभिचार-दुष्टाः कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढ-भावः नन्व् ईश्वरो ऽनुभजतो ऽविदुषो ऽपि साक्षाच् छ्रेयस् तनोत्य् अगद-राज इवोपयुक्तः ॥
kvemāḥ striyo vana-carīr vyabhicāra-duṣṭāḥ kṛṣṇe kva caiṣa paramātmani rūḍha-bhāvaḥ kvemāḥ striyo vana-carīr vyabhicāra-duṣṭāḥ kṛṣṇe kva caiṣa paramātmani rūḍha-bhāvaḥ nanv īśvaro 'nubhajato 'viduṣo 'pi sākṣāc chreyas tanoty agada-rāja ivopayuktaḥ //
नायं श्रियो ऽङ्ग उ नितान्त-रतेः प्रसादः स्वर्-योषितां नलिन-गन्ध-रुचां कुतो ऽन्याः नायं श्रियो ऽङ्ग उ नितान्त-रतेः प्रसादः स्वर्-योषितां नलिन-गन्ध-रुचां कुतो ऽन्याः रासोत्सवे ऽस्य भुज-दण्ड-गृहीत-कण्ठ- लब्धाशिषां य उदगाद् व्रज-वल्लभीनाम् ॥
nāyaṃ śriyo 'ṅga u nitānta-rateḥ prasādaḥ svar-yoṣitāṃ nalina-gandha-rucāṃ kuto 'nyāḥ nāyaṃ śriyo 'ṅga u nitānta-rateḥ prasādaḥ svar-yoṣitāṃ nalina-gandha-rucāṃ kuto 'nyāḥ rāsotsave 'sya bhuja-daṇḍa-gṛhīta-kaṇṭha- labdhāśiṣāṃ ya udagād vraja-vallabhīnām //
आसाम् अहो चरण-रेणु-जुषाम् अहं स्यां वृन्दावने किम् अपि गुल्म-लतौषधीनाम् आसाम् अहो चरण-रेणु-जुषाम् अहं स्यां वृन्दावने किम् अपि गुल्म-लतौषधीनाम् या दुस्त्यजं स्व-जनम् आर्य-पथं च हित्वा भेजुर् मुकुन्द-पदवीं श्रुतिभिर् विमृग्याम् ॥
āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ahaṃ syāṃ vṛndāvane kim api gulma-latauṣadhīnām āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ahaṃ syāṃ vṛndāvane kim api gulma-latauṣadhīnām yā dustyajaṃ sva-janam ārya-pathaṃ ca hitvā bhejur mukunda-padavīṃ śrutibhir vimṛgyām //
या वै श्रियार्चितम् अजादिभिर् आप्त-कामैर् योगेश्वरैर् अपि यद् आत्मनि रास-गोष्ठ्याम् या वै श्रियार्चितम् अजादिभिर् आप्त-कामैर् योगेश्वरैर् अपि यद् आत्मनि रास-गोष्ठ्याम् कृष्णस्य तद् भगवतः चरणारविन्दं न्यस्तं स्तनेषु विजहुः परिरभ्य तापम् ॥
yā vai śriyārcitam ajādibhir āpta-kāmair yogeśvarair api yad ātmani rāsa-goṣṭhyām yā vai śriyārcitam ajādibhir āpta-kāmair yogeśvarair api yad ātmani rāsa-goṣṭhyām kṛṣṇasya tad bhagavataḥ caraṇāravindaṃ nyastaṃ staneṣu vijahuḥ parirabhya tāpam //
वन्दे नन्द-व्रज-स्त्रीणां पाद-रेणुम् अभीक्ष्णशः । यासां हरि-कथोद्गीतं पुनाति भुवन-त्रयम् ॥
vande nanda-vraja-strīṇāṃ pāda-reṇum abhīkṣṇaśaḥ / yāsāṃ hari-kathodgītaṃ punāti bhuvana-trayam //
श्री-शुक उवाच अथ गोपीर् अनुज्ञाप्य यशोदां नन्दम् एव च । गोपान् आमन्त्र्य दाशार्हो यास्यन्न् आरुरुहे रथम् ॥
śrī-śuka uvāca atha gopīr anujñāpya yaśodāṃ nandam eva ca / gopān āmantrya dāśārho yāsyann āruruhe ratham //
तं निर्गतं समासाद्य नानोपायन-पाणयः । नन्दादयो ऽनुरागेण प्रावोचन्न् अश्रु-लोचनाः ॥
taṃ nirgataṃ samāsādya nānopāyana-pāṇayaḥ / nandādayo 'nurāgeṇa prāvocann aśru-locanāḥ //
मनसो वृत्तयो नः स्युः कृष्ण पादाम्बुजाश्रयाः । वाचो ऽभिधायिनीर् नाम्नां कायस् तत्-प्रह्वणादिषु ॥
manaso vṛttayo naḥ syuḥ kṛṣṇa pādāmbujāśrayāḥ / vāco 'bhidhāyinīr nāmnāṃ kāyas tat-prahvaṇādiṣu //
कर्मभिर् भ्राम्यमाणानां यत्र क्वापीश्वरेच्छया । मङ्गलाचरितैर् दानै रतिर् नः कृष्ण ईश्वरे ॥
karmabhir bhrāmyamāṇānāṃ yatra kvāpīśvarecchayā / maṅgalācaritair dānai ratir naḥ kṛṣṇa īśvare //
एवं सभाजितो गोपैः कृष्ण-भक्त्या नराधिप । उद्धवः पुनर् आगच्छन् मथुरां कृष्ण-पालिताम् ॥
evaṃ sabhājito gopaiḥ kṛṣṇa-bhaktyā narādhipa / uddhavaḥ punar āgacchan mathurāṃ kṛṣṇa-pālitām //
कृष्णाय प्रणिपत्याह भक्त्य्-उद्रेकं व्रजौकसाम् । वसुदेवाय रामाय राज्ञे चोपायनान्य् अदात् ॥
kṛṣṇāya praṇipatyāha bhakty-udrekaṃ vrajaukasām / vasudevāya rāmāya rājñe copāyanāny adāt //