श्री-शुक उवाच अथ व्रजन् राज-पथेन माधवः स्त्रियं गृहीताङ्ग-विलेप-भाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रस-प्रदः ॥
śrī-śuka uvāca atha vrajan rāja-pathena mādhavaḥ striyaṃ gṛhītāṅga-vilepa-bhājanām / vilokya kubjāṃ yuvatīṃ varānanāṃ papraccha yāntīṃ prahasan rasa-pradaḥ //
का त्वं वरोर्व् एतद् उ हानुलेपनं कस्याङ्गने वा कथयस्व साधु नः । देह्य् आवयोर् अङ्ग-विलेपम् उत्तमं श्रेयस् ततस् ते न चिराद् भविष्यति ॥
kā tvaṃ varorv etad u hānulepanaṃ kasyāṅgane vā kathayasva sādhu naḥ / dehy āvayor aṅga-vilepam uttamaṃ śreyas tatas te na cirād bhaviṣyati //
सैरन्ध्र्य् उवाच दास्य् अस्म्य् अहं सुन्दर कंस-सम्मता त्रिवक्र-नामा ह्य् अनुलेप-कर्मणि दास्य् अस्म्य् अहं सुन्दर कंस-सम्मता त्रिवक्र-नामा ह्य् अनुलेप-कर्मणि मद्-भावितं भोज-पतेर् अति-प्रियं विना युवां को ऽन्यतमस् तद् अर्हति ॥
sairandhry uvāca dāsy asmy ahaṃ sundara kaṃsa-sammatā trivakra-nāmā hy anulepa-karmaṇi dāsy asmy ahaṃ sundara kaṃsa-sammatā trivakra-nāmā hy anulepa-karmaṇi mad-bhāvitaṃ bhoja-pater ati-priyaṃ vinā yuvāṃ ko 'nyatamas tad arhati //
रूप-पेशल-माधुर्य हसितालाप-वीक्षितैः । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रम् उभयोर् अनुलेपनम् ॥
rūpa-peśala-mādhurya hasitālāpa-vīkṣitaiḥ / dharṣitātmā dadau sāndram ubhayor anulepanam //
ततस् ताव् अङ्ग-रागेण स्व-वर्णेतर-शोभिना । सम्प्राप्त-पर-भागेन शुशुभाते ऽनुरञ्जितौ ॥
tatas tāv aṅga-rāgeṇa sva-varṇetara-śobhinā / samprāpta-para-bhāgena śuśubhāte 'nurañjitau //
प्रसन्नो भगवान् कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश् चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥
prasanno bhagavān kubjāṃ trivakrāṃ rucirānanām / ṛjvīṃ kartuṃ manaś cakre darśayan darśane phalam //
पद्भ्याम् आक्रम्य प्रपदे द्र्य्-अङ्गुल्य्-उत्तान-पाणिना । प्रगृह्य चिबुके ऽध्यात्मम् उदनीनमद् अच्युतः ॥
padbhyām ākramya prapade dry-aṅguly-uttāna-pāṇinā / pragṛhya cibuke 'dhyātmam udanīnamad acyutaḥ //
सा तदर्जु-समानाङ्गी बृहच्-छ्रोणि-पयोधरा । मुकुन्द-स्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ॥
sā tadarju-samānāṅgī bṛhac-chroṇi-payodharā / mukunda-sparśanāt sadyo babhūva pramadottamā //
ततो रूप-गुणौदार्य- सम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तम् अकृष्य स्मयन्ती जात-हृच्-छया ॥
tato rūpa-guṇaudārya- sampannā prāha keśavam / uttarīyāntam akṛṣya smayantī jāta-hṛc-chayā //
एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुम् इहोत्सहे । त्वयोन्मथित-चित्तायाः प्रसीद पुरुषर्षभ ॥
ehi vīra gṛhaṃ yāmo na tvāṃ tyaktum ihotsahe / tvayonmathita-cittāyāḥ prasīda puruṣarṣabha //
एवं स्त्रिया याच्यमानः कृष्णो रामस्य पश्यतः । मुखं वीक्ष्यानु गोपानां प्रहसंस् ताम् उवाच ह ॥
evaṃ striyā yācyamānaḥ kṛṣṇo rāmasya paśyataḥ / mukhaṃ vīkṣyānu gopānāṃ prahasaṃs tām uvāca ha //
एष्यामि ते गृहं सु-भ्रु पुंसाम् आधि-विकर्शनम् । साधितार्थो ऽगृहाणां नः पान्थानां त्वं परायणम् ॥
eṣyāmi te gṛhaṃ su-bhru puṃsām ādhi-vikarśanam / sādhitārtho 'gṛhāṇāṃ naḥ pānthānāṃ tvaṃ parāyaṇam //
विसृज्य माध्व्या वाण्या ताम् व्रजन् मार्गे वणिक्-पथैः । नानोपायन-ताम्बूल- स्रग्-गन्धैः साग्रजो ऽर्चितः ॥
visṛjya mādhvyā vāṇyā tām vrajan mārge vaṇik-pathaiḥ / nānopāyana-tāmbūla- srag-gandhaiḥ sāgrajo 'rcitaḥ //
तद्-दर्शन-स्मर-क्षोभाद् आत्मानं नाविदन् स्त्रियः । विस्रस्त-वासः-कवर वलया लेख्य-मूर्तयः ॥
tad-darśana-smara-kṣobhād ātmānaṃ nāvidan striyaḥ / visrasta-vāsaḥ-kavara valayā lekhya-mūrtayaḥ //
ततः पौरान् पृच्छमानो धनुषः स्थानम् अच्युतः । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुर् ऐन्द्रम् इवाद्भुतम् ॥
tataḥ paurān pṛcchamāno dhanuṣaḥ sthānam acyutaḥ / tasmin praviṣṭo dadṛśe dhanur aindram ivādbhutam //
पुरुषैर् बहुभिर् गुप्तम् अर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभिः कृष्णः प्रसह्य धनुर् आददे ॥
puruṣair bahubhir guptam arcitaṃ paramarddhimat / vāryamāṇo nṛbhiḥ kṛṣṇaḥ prasahya dhanur ādade //
करेण वामेन स-लीलम् उद्धृतं सज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतो यथेक्षु-दण्डं मद-कर्य् उरुक्रमः ॥
kareṇa vāmena sa-līlam uddhṛtaṃ sajyaṃ ca kṛtvā nimiṣeṇa paśyatām / nṛṇāṃ vikṛṣya prababhañja madhyato yathekṣu-daṇḍaṃ mada-kary urukramaḥ //
धनुषो भज्यमानस्य शब्दः खं रोदसी दिशः । पूरयाम् आस यं श्रुत्वा कंसस् त्रासम् उपागमत् ॥
dhanuṣo bhajyamānasya śabdaḥ khaṃ rodasī diśaḥ / pūrayām āsa yaṃ śrutvā kaṃsas trāsam upāgamat //
तद्-रक्षिणः सानुचरं कुपिता आततायिनः । गृहीतु-कामा आवव्रुर् गृह्यतां वध्यताम् इति ॥
tad-rakṣiṇaḥ sānucaraṃ kupitā ātatāyinaḥ / gṛhītu-kāmā āvavrur gṛhyatāṃ vadhyatām iti //
अथ तान् दुरभिप्रायान् विलोक्य बल-केशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश् च जघ्नतुः ॥
atha tān durabhiprāyān vilokya bala-keśavau / kruddhau dhanvana ādāya śakale tāṃś ca jaghnatuḥ //
बलं च कंस-प्रहितं हत्वा शाला-मुखात् ततः । निष्क्रम्य चेरतुर् हृष्टौ निरीक्ष्य पुर-सम्पदः ॥
balaṃ ca kaṃsa-prahitaṃ hatvā śālā-mukhāt tataḥ / niṣkramya ceratur hṛṣṭau nirīkṣya pura-sampadaḥ //
तयोस् तद् अद्भुतं वीर्यं निशाम्य पुर-वासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मेनिरे विबुधोत्तमौ ॥
tayos tad adbhutaṃ vīryaṃ niśāmya pura-vāsinaḥ / tejaḥ prāgalbhyaṃ rūpaṃ ca menire vibudhottamau //
तयोर् विचरतोः स्वैरम् आदित्यो ऽस्तम् उपेयिवान् । कृष्ण-रामौ वृतौ गोपैः पुराच् छकटम् ईयतुः ॥
tayor vicaratoḥ svairam ādityo 'stam upeyivān / kṛṣṇa-rāmau vṛtau gopaiḥ purāc chakaṭam īyatuḥ //
गोप्यो मुकुन्द-विगमे विरहातुरा या आशासताशिष ऋता मधु-पुर्य् अभूवन् । सम्पश्यतां पुरुष-भूषण-गात्र-लक्ष्मीं हित्वेतरान् नु भजतश् चकमे ऽयनं श्रीः ॥
gopyo mukunda-vigame virahāturā yā āśāsatāśiṣa ṛtā madhu-pury abhūvan / sampaśyatāṃ puruṣa-bhūṣaṇa-gātra-lakṣmīṃ hitvetarān nu bhajataś cakame 'yanaṃ śrīḥ //
अवनिक्ताङ्घ्रि-युगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस् तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंस-चिकीर्षितम् ॥
avaniktāṅghri-yugalau bhuktvā kṣīropasecanam / ūṣatus tāṃ sukhaṃ rātriṃ jñātvā kaṃsa-cikīrṣitam //
कंसस् तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्व-बलस्य च । वधं निशम्य गोविन्द- राम-विक्रीडितं परम् ॥
kaṃsas tu dhanuṣo bhaṅgaṃ rakṣiṇāṃ sva-balasya ca / vadhaṃ niśamya govinda- rāma-vikrīḍitaṃ param //
दीर्घ-प्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मतिः । बहून्य् अचष्टोभयथा मृत्योर् दौत्य-कराणि च ॥
dīrgha-prajāgaro bhīto durnimittāni durmatiḥ / bahūny acaṣṭobhayathā mṛtyor dautya-karāṇi ca //
अदर्शनं स्व-शिरसः प्रतिरूपे च सत्य् अपि । असत्य् अपि द्वितीये च द्वै-रूप्यं ज्योतिषां तथा ॥
adarśanaṃ sva-śirasaḥ pratirūpe ca saty api / asaty api dvitīye ca dvai-rūpyaṃ jyotiṣāṃ tathā //
छिद्र-प्रतीतिश् छायायां प्राण-घोषानुपश्रुतिः । स्वर्ण-प्रतीतिर् वृक्षेषु स्व-पदानाम् अदर्शनम् ॥
chidra-pratītiś chāyāyāṃ prāṇa-ghoṣānupaśrutiḥ / svarṇa-pratītir vṛkṣeṣu sva-padānām adarśanam //
स्वप्ने प्रेत-परिष्वङ्गः खर-यानं विषादनम् । यायान् नलद-माल्य् एकस् तैलाभ्यक्तो दिग्-अम्बरः ॥
svapne preta-pariṣvaṅgaḥ khara-yānaṃ viṣādanam / yāyān nalada-māly ekas tailābhyakto dig-ambaraḥ //
अन्यानि चेत्थं-भूतानि स्वप्न-जागरितानि च । पश्यन् मरण-सन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥
anyāni cetthaṃ-bhūtāni svapna-jāgaritāni ca / paśyan maraṇa-santrasto nidrāṃ lebhe na cintayā //
व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्भ्यः समुत्थिते । कारयाम् आस वै कंसो मल्ल-क्रीडा-महोत्सवम् ॥
vyuṣṭāyāṃ niśi kauravya sūrye cādbhyaḥ samutthite / kārayām āsa vai kaṃso malla-krīḍā-mahotsavam //
आनर्चुः पुरुषा रङ्गं तूर्य-भेर्यश् च जघ्निरे । मञ्चाश् चालङ्कृताः स्रग्भिः पताका-चैल-तोरणैः ॥
ānarcuḥ puruṣā raṅgaṃ tūrya-bheryaś ca jaghnire / mañcāś cālaṅkṛtāḥ sragbhiḥ patākā-caila-toraṇaiḥ //
तेषु पौरा जानपदा ब्रह्म-क्षत्र-पुरोगमाः । यथोपजोषं विविशू राजानश् च कृतासनाः ॥
teṣu paurā jānapadā brahma-kṣatra-purogamāḥ / yathopajoṣaṃ viviśū rājānaś ca kṛtāsanāḥ //
कंसः परिवृतो ऽमात्यै राज-मञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वर-मध्य-स्थो हृदयेन विदूयता ॥
kaṃsaḥ parivṛto 'mātyai rāja-mañca upāviśat / maṇḍaleśvara-madhya-stho hṛdayena vidūyatā //
वाद्यमानेसु तूर्येषु मल्ल-तालोत्तरेषु च । मल्लाः स्व्-अलङ्कृताः दृप्ताः सोपाध्यायाः समासत ॥
vādyamānesu tūryeṣu malla-tālottareṣu ca / mallāḥ sv-alaṅkṛtāḥ dṛptāḥ sopādhyāyāḥ samāsata //
चाणूरो मुष्टिकः कूतः शलस् तोशल एव च । त आसेदुर् उपस्थानं वल्गु-वाद्य-प्रहर्षिताः ॥
cāṇūro muṣṭikaḥ kūtaḥ śalas tośala eva ca / ta āsedur upasthānaṃ valgu-vādya-praharṣitāḥ //
नन्द-गोपादयो गोपा भोज-राज-समाहुताः । निवेदितोपायनास् त एकस्मिन् मञ्च आविशन् ॥
nanda-gopādayo gopā bhoja-rāja-samāhutāḥ / niveditopāyanās ta ekasmin mañca āviśan //