श्री-शुक उवाच स्तुवतस् तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपुः । भूयः समाहरत् कृष्णो नटो नाट्यम् इवात्मनः ॥
śrī-śuka uvāca stuvatas tasya bhagavān darśayitvā jale vapuḥ / bhūyaḥ samāharat kṛṣṇo naṭo nāṭyam ivātmanaḥ //
सो ऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलाद् उन्मज्य सत्वरः । कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथम् आगमत् ॥
so 'pi cāntarhitaṃ vīkṣya jalād unmajya satvaraḥ / kṛtvā cāvaśyakaṃ sarvaṃ vismito ratham āgamat //
तम् अपृच्छद् धृषीकेशः किं ते दृष्टम् इवाद्भुतम् । भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे ॥
tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥ kiṃ te dṛṣṭam ivādbhutam / bhūmau viyati toye vā tathā tvāṃ lakṣayāmahe //
श्री-अक्रूर उवाच अद्भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले । त्वयि विश्वात्मके तानि किं मे ऽदृष्टं विपश्यतः ॥
śrī-akrūra uvāca adbhutānīha yāvanti bhūmau viyati vā jale / tvayi viśvātmake tāni kiṃ me 'dṛṣṭaṃ vipaśyataḥ //
यत्राद्भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टम् इहाद्भुतम् ॥
yatrādbhutāni sarvāṇi bhūmau viyati vā jale / taṃ tvānupaśyato brahman kiṃ me dṛṣṭam ihādbhutam //
इत्य् उक्त्वा चोदयाम् आस स्यन्दनं गान्दिनी-सुतः । मथुराम् अनयद् रामं कृष्णं चैव दिनात्यये ॥
ity uktvā codayām āsa syandanaṃ gāndinī-sutaḥ / mathurām anayad rāmaṃ kṛṣṇaṃ caiva dinātyaye //
मार्गे ग्राम-जना राजंस् तत्र तत्रोपसङ्गताः । वसुदेव-सुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददुः ॥
mārge grāma-janā rājaṃs tatra tatropasaṅgatāḥ / vasudeva-sutau vīkṣya prītā dṛṣṭiṃ na cādaduḥ //
तावद् व्रजौकसस् तत्र नन्द-गोपादयो ऽग्रतः । पुरोपवनम् आसाद्य प्रतीक्षन्तो ऽवतस्थिरे ॥
tāvad vrajaukasas tatra nanda-gopādayo 'grataḥ / puropavanam āsādya pratīkṣanto 'vatasthire //
तान् समेत्याह भगवान् अक्रूरं जगद्-ईश्वरः । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्न् इव ॥
tān sametyāha bhagavān akrūraṃ jagad-īśvaraḥ / gṛhītvā pāṇinā pāṇiṃ praśritaṃ prahasann iva //
भवान् प्रविशताम् अग्रे सह-यानः पुरीं गृहम् । वयं त्व् इहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम् ॥
bhavān praviśatām agre saha-yānaḥ purīṃ gṛham / vayaṃ tv ihāvamucyātha tato drakṣyāmahe purīm //
श्री-अक्रूर उवाच नाहं भवद्भ्यां रहितः प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो । त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्त-वत्सल ॥
śrī-akrūra uvāca nāhaṃ bhavadbhyāṃ rahitaḥ pravekṣye mathurāṃ prabho / tyaktuṃ nārhasi māṃ nātha bhaktaṃ te bhakta-vatsala //
आगच्छ याम गेहान् नः स-नाथान् कुर्व् अधोक्षज । सहाग्रजः स-गोपालैः सुहृद्भिश् च सुहृत्तम ॥
āgaccha yāma gehān naḥ sa-nāthān kurv adhokṣaja / sahāgrajaḥ sa-gopālaiḥ suhṛdbhiś ca suhṛttama //
पुनीहि पाद-रजसा गृहान् नो गृह-मेधिनाम् । यच्-छौचेनानुतृप्यन्ति पितरः साग्नयः सुराः ॥
punīhi pāda-rajasā gṛhān no gṛha-medhinām / yac-chaucenānutṛpyanti pitaraḥ sāgnayaḥ surāḥ //
अवनिज्याङ्घ्रि-युगलम् आसीत् श्लोक्यो बलिर् महान् । ऐश्वर्यम् अतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या ॥
avanijyāṅghri-yugalam āsīt ślokyo balir mahān / aiśvaryam atulaṃ lebhe gatiṃ caikāntināṃ tu yā //
आपस् ते ऽङ्घ्र्य्-अवनेजन्यस् त्रींल् लोकान् शुचयो ऽपुनन् । शिरसाधत्त याः शर्वः स्वर् याताः सगरात्मजाः ॥
āpas te 'ṅghry-avanejanyas trīṃl lokān śucayo 'punan / śirasādhatta yāḥ śarvaḥ svar yātāḥ sagarātmajāḥ //
देव-देव जगन्-नाथ पुण्य-श्रवण-कीर्तन । यदूत्तमोत्तमः-श्लोक नारायण नमो ऽस्तु ते ॥
deva-deva jagan-nātha puṇya-śravaṇa-kīrtana / yadūttamottamaḥ-śloka nārāyaṇa namo 'stu te //
श्री-भगवन् उवाच आयास्ये भवतो गेहम् अहम् अर्य-समन्वितः । यदु-चक्र-द्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्-प्रियम् ॥
śrī-bhagavan uvāca āyāsye bhavato geham aham arya-samanvitaḥ / yadu-cakra-druhaṃ hatvā vitariṣye suhṛt-priyam //
श्री-शुक उवाच एवम् उक्तो भगवता सो ऽक्रूरो विमना इव । पुरीं प्रविष्टः कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ ॥
śrī-śuka uvāca evam ukto bhagavatā so 'krūro vimanā iva / purīṃ praviṣṭaḥ kaṃsāya karmāvedya gṛhaṃ yayau //
अथापराह्ने भगवान् कृष्णः सङ्कर्षणान्वितः । मथुरां प्राविशद् गोपैर् दिदृक्षुः परिवारितः ॥
athāparāhne bhagavān kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇānvitaḥ / mathurāṃ prāviśad gopair didṛkṣuḥ parivāritaḥ //
ददर्श तां स्फाटिक-तुण्ग-गोपुर- द्वारां बृहद्-धेम-कपाट-तोरणाम् । ताम्रार-कोष्ठां परिखा-दुरासदाम् उद्यान-रम्योपवनोपशोभिताम् ॥
dadarśa tāṃ sphāṭika-tuṇga-gopura- dvārāṃ bṛhad-dhema-kapāṭa-toraṇām / tāmrāra-koṣṭhāṃ parikhā-durāsadām udyāna-ramyopavanopaśobhitām //
सौवर्ण-शृङ्गाटक-हर्म्य-निष्कुटैः श्रेणी-सभाभिर् भवनैर् उपस्कृताम् । वैदूर्य-वज्रामल-नील-विद्रुमैर् मुक्ता-हरिद्भिर् वलभीषु वेदिषु ॥
sauvarṇa-śṛṅgāṭaka-harmya-niṣkuṭaiḥ śreṇī-sabhābhir bhavanair upaskṛtām / vaidūrya-vajrāmala-nīla-vidrumair muktā-haridbhir valabhīṣu vediṣu //
जुष्टेषु जालामुख-रन्ध्र-कुट्टिमेष्व् आविष्ट-पारावत-बर्हि-नादिताम् । संसिक्त-रथ्यापण-मार्ग-चत्वरां प्रकीर्ण-माल्याङ्कुर-लाज-तण्डुलाम् ॥
juṣṭeṣu jālāmukha-randhra-kuṭṭimeṣv āviṣṭa-pārāvata-barhi-nāditām / saṃsikta-rathyāpaṇa-mārga-catvarāṃ prakīrṇa-mālyāṅkura-lāja-taṇḍulām //
आपूर्ण-कुम्भैर् दधि-चन्दनोक्षितैः प्रसून-दीपावलिभिः स-पल्लवैः । स-वृन्द-रम्भा-क्रमुकैः स-केतुभिः स्व्-अलङ्कृत-द्वार-गृहां स-पट्टिकैः ॥
āpūrṇa-kumbhair dadhi-candanokṣitaiḥ prasūna-dīpāvalibhiḥ sa-pallavaiḥ / sa-vṛnda-rambhā-kramukaiḥ sa-ketubhiḥ sv-alaṅkṛta-dvāra-gṛhāṃ sa-paṭṭikaiḥ //
तां सम्प्रविष्टौ वसुदेव-नन्दनौ वृतौ वयस्यैर् नरदेव-वर्त्मना । द्रष्टुं समीयुस् त्वरिताः पुर-स्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर् नृपोत्सुकाः ॥
tāṃ sampraviṣṭau vasudeva-nandanau vṛtau vayasyair naradeva-vartmanā / draṣṭuṃ samīyus tvaritāḥ pura-striyo harmyāṇi caivāruruhur nṛpotsukāḥ //
काश्चिद् विपर्यग्-धृत-वस्त्र-भूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्व् अथापराः अम्प्; कृतैक-पत्र-श्रवनैक-नूपुरा नाङ्क्त्वा द्वितीयं त्व् अपराश् च लोचनम् ॥
kāścid viparyag-dhṛta-vastra-bhūṣaṇā vismṛtya caikaṃ yugaleṣv athāparāḥ amp; kṛtaika-patra-śravanaika-nūpurā nāṅktvā dvitīyaṃ tv aparāś ca locanam //
अश्नन्त्य एकास् तद् अपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जनाः । स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य निःस्वनं प्रपाययन्त्यो ऽर्भम् अपोह्य मातरः ॥
aśnantya ekās tad apāsya sotsavā abhyajyamānā akṛtopamajjanāḥ / svapantya utthāya niśamya niḥsvanaṃ prapāyayantyo 'rbham apohya mātaraḥ //
मनांसि तासाम् अरविन्द-लोचनः प्रगल्भ-लीला-हसितावलोकैः । जहार मत्त-द्विरदेन्द्र-विक्रमो दृशां ददच् छ्री-रमणात्मनोत्सवम् ॥
manāṃsi tāsām aravinda-locanaḥ pragalbha-līlā-hasitāvalokaiḥ / jahāra matta-dviradendra-vikramo dṛśāṃ dadac chrī-ramaṇātmanotsavam //
दृष्ट्वा मुहुः श्रुतम् अनुद्रुत-चेतसस् तं तत्-प्रेक्षणोत्स्मित-सुधोक्षण-लब्ध-मानाः अम्प्; आनन्द-मूर्तिम् उपगुह्य दृशात्म-लब्धं हृष्यत्-त्वचो जहुर् अनन्तम् अरिन्दमाधिम् ॥
dṛṣṭvā muhuḥ śrutam anudruta-cetasas taṃ tat-prekṣaṇotsmita-sudhokṣaṇa-labdha-mānāḥ amp; ānanda-mūrtim upaguhya dṛśātma-labdhaṃ hṛṣyat-tvaco jahur anantam arindamādhim //
प्रासाद-शिखरारूढाः प्रीत्य्-उत्फुल्ल-मुखाम्बुजाः । अभ्यवर्षन् सौमनस्यैः प्रमदा बल-केशवौ ॥
prāsāda-śikharārūḍhāḥ prīty-utphulla-mukhāmbujāḥ / abhyavarṣan saumanasyaiḥ pramadā bala-keśavau //
दध्य्-अक्षतैः सोद-पात्रैः स्रग्-गन्धैर् अभ्युपायनैः । ताव् आनर्चुः प्रमुदितास् तत्र तत्र द्विजातयः ॥
dadhy-akṣataiḥ soda-pātraiḥ srag-gandhair abhyupāyanaiḥ / tāv ānarcuḥ pramuditās tatra tatra dvijātayaḥ //
ऊचुः पौरा अहो गोप्यस् तपः किम् अचरन् महत् । या ह्य् एताव् अनुपश्यन्ति नर-लोक-महोत्सवौ ॥
ūcuḥ paurā aho gopyas tapaḥ kim acaran mahat / yā hy etāv anupaśyanti nara-loka-mahotsavau //
रजकं कञ्चिद् आयान्तं रङ्ग-कारं गदाग्रजः । दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्य् अत्य्-उत्तमानि च ॥
rajakaṃ kañcid āyāntaṃ raṅga-kāraṃ gadāgrajaḥ / dṛṣṭvāyācata vāsāṃsi dhautāny aty-uttamāni ca //
देह्य् आवयोः समुचितान्य् अङ्ग वासांसि चार्हतोः । भविष्यति परं श्रेयो दातुस् ते नात्र संशयः ॥
dehy āvayoḥ samucitāny aṅga vāsāṃsi cārhatoḥ / bhaviṣyati paraṃ śreyo dātus te nātra saṃśayaḥ //
स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वतः । साक्षेपं रुषितः प्राह भृत्यो राज्ञः सु-दुर्मदः ॥
sa yācito bhagavatā paripūrṇena sarvataḥ / sākṣepaṃ ruṣitaḥ prāha bhṛtyo rājñaḥ su-durmadaḥ //
ईदृशान्य् एव वासांसी नित्यं गिरि-वने-चरः । परिधत्त किम् उद्वृत्ता राज-द्रव्याण्य् अभीप्सथ ॥
īdṛśāny eva vāsāṃsī nityaṃ giri-vane-caraḥ / paridhatta kim udvṛttā rāja-dravyāṇy abhīpsatha //
याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीवीषा । बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राज-कुलानि वै ॥
yātāśu bāliśā maivaṃ prārthyaṃ yadi jijīvīṣā / badhnanti ghnanti lumpanti dṛptaṃ rāja-kulāni vai //
एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकी-सुतः । रजकस्य कराग्रेण शिरः कायाद् अपातयत् ॥
evaṃ vikatthamānasya kupito devakī-sutaḥ / rajakasya karāgreṇa śiraḥ kāyād apātayat //
तस्यानुजीविनः सर्वे वासः-कोशान् विसृज्य वै । दुद्रुवुः सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहे ऽच्युतः ॥
tasyānujīvinaḥ sarve vāsaḥ-kośān visṛjya vai / dudruvuḥ sarvato mārgaṃ vāsāṃsi jagṛhe 'cyutaḥ //
वसित्वात्म-प्रिये वस्त्रे कृष्णः सङ्कर्षणस् तथा । शेषाण्य् आदत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित् ॥
vasitvātma-priye vastre kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇas tathā / śeṣāṇy ādatta gopebhyo visṛjya bhuvi kānicit //
ततस् तु वायकः प्रीतस् तयोर् वेषम् अकल्पयत् । विचित्र-वर्णैश् चैलेयैर् आकल्पैर् अनुरूपतः ॥
tatas tu vāyakaḥ prītas tayor veṣam akalpayat / vicitra-varṇaiś caileyair ākalpair anurūpataḥ //
नाना-लक्षण-वेषाभ्यां कृष्ण-रामौ विरेजतुः । स्व्-अलङ्कृतौ बाल-गजौ पर्वणीव सितेतरौ ॥
nānā-lakṣaṇa-veṣābhyāṃ kṛṣṇa-rāmau virejatuḥ / sv-alaṅkṛtau bāla-gajau parvaṇīva sitetarau //
तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात् सारूप्यम् आत्मनः । श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्य-स्मृतीन्द्रियम् ॥
tasya prasanno bhagavān prādāt sārūpyam ātmanaḥ / śriyaṃ ca paramāṃ loke balaiśvarya-smṛtīndriyam //
ततः सुदाम्नो भवनं माला-कारस्य जग्मतुः । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि ॥
tataḥ sudāmno bhavanaṃ mālā-kārasya jagmatuḥ / tau dṛṣṭvā sa samutthāya nanāma śirasā bhuvi //
तयोर् आसनम् आनीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभिः । पूजां सानुगयोश् चक्रे स्रक्-ताम्बूलानुलेपनैः ॥
tayor āsanam ānīya pādyaṃ cārghyārhaṇādibhiḥ / pūjāṃ sānugayoś cakre srak-tāmbūlānulepanaiḥ //
प्राह नः सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृ-देवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्य् आगमनेन वाम् ॥
prāha naḥ sārthakaṃ janma pāvitaṃ ca kulaṃ prabho / pitṛ-devarṣayo mahyaṃ tuṣṭā hy āgamanena vām //
भवन्तौ किल विश्वस्य जगतः कारणं परम् । अवतीर्णाव् इहांशेन क्षेमाय च भवाय च ॥
bhavantau kila viśvasya jagataḥ kāraṇaṃ param / avatīrṇāv ihāṃśena kṣemāya ca bhavāya ca //
न हि वां विषमा दृष्टिः सुहृदोर् जगद्-आत्मनोः । समयोः सर्व-भूतेषु भजन्तं भजतोर् अपि ॥
na hi vāṃ viṣamā dṛṣṭiḥ suhṛdor jagad-ātmanoḥ / samayoḥ sarva-bhūteṣu bhajantaṃ bhajator api //
ताव् अज्ञापयतं भृत्यं किम् अहं करवाणि वाम् । पुंसो ऽत्य्-अनुग्रहो ह्य् एष भवद्भिर् यन् नियुज्यते ॥
tāv ajñāpayataṃ bhṛtyaṃ kim ahaṃ karavāṇi vām / puṃso 'ty-anugraho hy eṣa bhavadbhir yan niyujyate //
इत्य् अभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीत-मानसः । शस्तैः सु-गन्धैः कुसुमैर् माला विरचिता ददौ ॥
ity abhipretya rājendra sudāmā prīta-mānasaḥ / śastaiḥ su-gandhaiḥ kusumair mālā viracitā dadau //
ताभिः स्व्-अलङ्कृतौ प्रीतौ कृष्ण-रामौ सहानुगौ । प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर् वर-दौ वरान् ॥
tābhiḥ sv-alaṅkṛtau prītau kṛṣṇa-rāmau sahānugau / praṇatāya prapannāya dadatur vara-dau varān //
सो ऽपि वव्रे ऽचलां भक्तिं तस्मिन्न् एवाखिलात्मनि । तद्-भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम् ॥
so 'pi vavre 'calāṃ bhaktiṃ tasminn evākhilātmani / tad-bhakteṣu ca sauhārdaṃ bhūteṣu ca dayāṃ parām //
इति तस्मै वरं दत्त्वा श्रियं चान्वय-वर्धिनीम् । बलम् आयुर् यशः कान्तिं निर्जगाम सहाग्रजः ॥
iti tasmai varaṃ dattvā śriyaṃ cānvaya-vardhinīm / balam āyur yaśaḥ kāntiṃ nirjagāma sahāgrajaḥ //