श्री-शुक उवाच सुखोपविष्टः पर्यङ्के रम-कृष्णोरु-मानितः । लेभे मनोरथान् सर्वान् पथि यान् स चकार ह ॥
śrī-śuka uvāca sukhopaviṣṭaḥ paryaṅke rama-kṛṣṇoru-mānitaḥ / lebhe manorathān sarvān pathi yān sa cakāra ha //
किम् अलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्री-निकेतने । तथापि तत्-परा राजन् न हि वाञ्छन्ति किञ्चन ॥
kim alabhyaṃ bhagavati prasanne śrī-niketane / tathāpi tat-parā rājan na hi vāñchanti kiñcana //
सायन्तनाशनं कृत्वा भगवान् देवकी-सुतः । सुहृत्सु वृत्तं कंसस्य पप्रच्छान्यच् चिकीर्षितम् ॥
sāyantanāśanaṃ kṛtvā bhagavān devakī-sutaḥ / suhṛtsu vṛttaṃ kaṃsasya papracchānyac cikīrṣitam //
श्री-भगवान् उवाच तात सौम्यागतः कच्चित् स्व्-आगतं भद्रम् अस्तु वः । अपि स्व-ज्ञाति-बन्धूनाम् अनमीवम् अनामयम् ॥
śrī-bhagavān uvāca tāta saumyāgataḥ kaccit sv-āgataṃ bhadram astu vaḥ / api sva-jñāti-bandhūnām anamīvam anāmayam //
किं नु नः कुशलं पृच्छे एधमाने कुलामये । कंसे मातुल-नाम्नाङ्ग स्वानां नस् तत्-प्रजासु च ॥
kiṃ nu naḥ kuśalaṃ pṛcche edhamāne kulāmaye / kaṃse mātula-nāmnāṅga svānāṃ nas tat-prajāsu ca //
अहो अस्मद् अभूद् भूरि पित्रोर् वृजिनम् आर्ययोः । यद्-धेतोः पुत्र-मरणं यद्-धेतोर् बन्धनं तयोः ॥
aho asmad abhūd bhūri pitror vṛjinam āryayoḥ / yad-dhetoḥ putra-maraṇaṃ yad-dhetor bandhanaṃ tayoḥ //
दिष्ट्याद्य दर्शनं स्वानां मह्यं वः सौम्य काङ्क्षितम् । सञ्जातं वर्ण्यतां तात तवागमन-कारणम् ॥
diṣṭyādya darśanaṃ svānāṃ mahyaṃ vaḥ saumya kāṅkṣitam / sañjātaṃ varṇyatāṃ tāta tavāgamana-kāraṇam //
श्री-शुक उवाच पृष्टो भगवता सर्वं वर्णयाम् आस माधवः । वैरानुबन्धं यदुषु वसुदेव-वधोद्यमम् ॥
śrī-śuka uvāca pṛṣṭo bhagavatā sarvaṃ varṇayām āsa mādhavaḥ / vairānubandhaṃ yaduṣu vasudeva-vadhodyamam //
यत्-सन्देशो यद्-अर्थं वा दूतः सम्प्रेषितः स्वयम् । यद् उक्तं नारदेनास्य स्व-जन्मानकदुन्दुभेः ॥
yat-sandeśo yad-arthaṃ vā dūtaḥ sampreṣitaḥ svayam / yad uktaṃ nāradenāsya sva-janmānakadundubheḥ //
श्रुत्वाक्रूर-वचः कृष्णो बलश् च पर-वीर-हा । प्रहस्य नन्दं पितरं राज्ञा दिष्टं विजज्ञतुः ॥
śrutvākrūra-vacaḥ kṛṣṇo balaś ca para-vīra-hā / prahasya nandaṃ pitaraṃ rājñā diṣṭaṃ vijajñatuḥ //
गोपान् समादिशत् सो ऽपि गृह्यतां सर्व-गो-रसः । उपायनानि गृह्णीध्वं युज्यन्तां शकटानि च ॥
gopān samādiśat so 'pi gṛhyatāṃ sarva-go-rasaḥ / upāyanāni gṛhṇīdhvaṃ yujyantāṃ śakaṭāni ca //
यास्यामः श्वो मधु-पुरीं दास्यामो नृपते रसान् । द्रक्ष्यामः सु-महत् पर्व यान्ति जानपदाः किल । एवम् आघोषयत् क्षत्रा नन्द-गोपः स्व-गोकुले ॥
yāsyāmaḥ śvo madhu-purīṃ dāsyāmo nṛpate rasān / drakṣyāmaḥ su-mahat parva yānti jānapadāḥ kila / evam āghoṣayat kṣatrā nanda-gopaḥ sva-gokule //
गोप्यस् तास् तद् उपश्रुत्य बभूवुर् व्यथिता भृशम् । राम-कृष्णौ पुरीं नेतुम् अक्रूरं व्रजम् आगतम् ॥
gopyas tās tad upaśrutya babhūvur vyathitā bhṛśam / rāma-kṛṣṇau purīṃ netum akrūraṃ vrajam āgatam //
काश्चित् तत्-कृत-हृत्-ताप श्वास-म्लान-मुख-श्रियः । स्रंसद्-दुकूल-वलय केश-ग्रन्थ्यश् च काश्चन ॥
kāścit tat-kṛta-hṛt-tāpa śvāsa-mlāna-mukha-śriyaḥ / sraṃsad-dukūla-valaya keśa-granthyaś ca kāścana //
अन्याश् च तद्-अनुध्यान निवृत्ताशेष-वृत्तयः । नाभ्यजानन्न् इमं लोकम् आत्म-लोकं गता इव ॥
anyāś ca tad-anudhyāna nivṛttāśeṣa-vṛttayaḥ / nābhyajānann imaṃ lokam ātma-lokaṃ gatā iva //
स्मरन्त्यश् चापराः शौरेर् अनुराग-स्मितेरिताः । हृदि-स्पृशश् चित्र-पदा गिरः सम्मुमुहुः स्त्रियः ॥
smarantyaś cāparāḥ śaurer anurāga-smiteritāḥ / hṛdi-spṛśaś citra-padā giraḥ sammumuhuḥ striyaḥ //
गतिं सु-ललितां चेष्टां स्निग्ध-हासावलोकनम् । शोकापहानि नर्माणि प्रोद्दाम-चरितानि च ॥
gatiṃ su-lalitāṃ ceṣṭāṃ snigdha-hāsāvalokanam / śokāpahāni narmāṇi proddāma-caritāni ca //
चिन्तयन्त्यो मुकुन्दस्य भीता विरह-कातराः । समेताः सङ्घशः प्रोचुर् अश्रु-मुख्यो ऽच्युताशयाः ॥
cintayantyo mukundasya bhītā viraha-kātarāḥ / sametāḥ saṅghaśaḥ procur aśru-mukhyo 'cyutāśayāḥ //
श्री-गोप्य ऊचुः अहो विधातस् तव न क्वचिद् दया संयोज्य मैत्र्या प्रणयेन देहिनः । तांश् चाकृतार्थान् वियुनङ्क्ष्य् अपार्थकं विक्रीडितं ते ऽर्भक-चेष्टितं यथा ॥
śrī-gopya ūcuḥ aho vidhātas tava na kvacid dayā saṃyojya maitryā praṇayena dehinaḥ / tāṃś cākṛtārthān viyunaṅkṣy apārthakaṃ vikrīḍitaṃ te 'rbhaka-ceṣṭitaṃ yathā //
यस् त्वं प्रदर्श्यासित-कुन्तलावृतं मुकुन्द-वक्त्रं सु-कपोलम् उन्-नसम् अम्प्; शोकापनोद-स्मित-लेश-सुन्दरं करोषि पारोक्ष्यम् असाधु ते कृतम् ॥
yas tvaṃ pradarśyāsita-kuntalāvṛtaṃ mukunda-vaktraṃ su-kapolam un-nasam amp; śokāpanoda-smita-leśa-sundaraṃ karoṣi pārokṣyam asādhu te kṛtam //
क्रूरस् त्वम् अक्रूर-समाख्यया स्म नश् चक्षुर् हि दत्तं हरसे बताज्ञ-वत् क्रूरस् त्वम् अक्रूर-समाख्यया स्म नश् चक्षुर् हि दत्तं हरसे बताज्ञ-वत् येनैक-देशे ऽखिल-सर्ग-सौष्ठवं त्वदीयम् अद्राक्ष्म वयं मधु-द्विषः ॥
krūras tvam akrūra-samākhyayā sma naś cakṣur hi dattaṃ harase batājña-vat krūras tvam akrūra-samākhyayā sma naś cakṣur hi dattaṃ harase batājña-vat yenaika-deśe 'khila-sarga-sauṣṭhavaṃ tvadīyam adrākṣma vayaṃ madhu-dviṣaḥ //
न नन्द-सूनुः क्षण-भङ्ग-सौहृदः समीक्षते नः स्व-कृतातुरा बत न नन्द-सूनुः क्षण-भङ्ग-सौहृदः समीक्षते नः स्व-कृतातुरा बत विहाय गेहान् स्व-जनान् सुतान् पतींस् तद्-दास्यम् अद्धोपगता नव-प्रियः ॥
na nanda-sūnuḥ kṣaṇa-bhaṅga-sauhṛdaḥ samīkṣate naḥ sva-kṛtāturā bata na nanda-sūnuḥ kṣaṇa-bhaṅga-sauhṛdaḥ samīkṣate naḥ sva-kṛtāturā bata vihāya gehān sva-janān sutān patīṃs tad-dāsyam addhopagatā nava-priyaḥ //
सुखं प्रभाता रजनीयम् आशिषः सत्या बभूवुः पुर-योषितां ध्रुवम् । याः संप्रविष्टस्य मुखं व्रजस्-पतेः पास्यन्त्य् अपाङ्गोत्कलित-स्मितासवम् ॥
sukhaṃ prabhātā rajanīyam āśiṣaḥ satyā babhūvuḥ pura-yoṣitāṃ dhruvam / yāḥ saṃpraviṣṭasya mukhaṃ vrajas-pateḥ pāsyanty apāṅgotkalita-smitāsavam //
तासां मुकुन्दो मधु-मञ्जु-भाषितैर् गृहीत-चित्तः पर-वान् मनस्व्य् अपि अम्प्; कथं पुनर् नः प्रतियास्यते ऽबला ग्राम्याः सलज्ज-स्मित-विभ्रमैर् भ्रमन् ॥
tāsāṃ mukundo madhu-mañju-bhāṣitair gṛhīta-cittaḥ para-vān manasvy api amp; kathaṃ punar naḥ pratiyāsyate 'balā grāmyāḥ salajja-smita-vibhramair bhraman //
अद्य ध्रुवं तत्र दृशो भविष्यते दाशार्ह-भोजान्धक-वृष्णि-सात्वताम् । महोत्सवः श्री-रमणं गुणास्पदं द्रक्ष्यन्ति ये चाध्वनि देवकी-सुतम् ॥
adya dhruvaṃ tatra dṛśo bhaviṣyate dāśārha-bhojāndhaka-vṛṣṇi-sātvatām / mahotsavaḥ śrī-ramaṇaṃ guṇāspadaṃ drakṣyanti ye cādhvani devakī-sutam //
मैतद्-विधस्याकरुणस्य नाम भूद् अक्रूर इत्य् एतद् अतीव दारुणः । यो ऽसाव् अनाश्वास्य सु-दुःखितम् जनं प्रियात् प्रियं नेष्यति पारम् अध्वनः ॥
maitad-vidhasyākaruṇasya nāma bhūd akrūra ity etad atīva dāruṇaḥ / yo 'sāv anāśvāsya su-duḥkhitam janaṃ priyāt priyaṃ neṣyati pāram adhvanaḥ //
अनार्द्र-धीर् एष समास्थितो रथं तम् अन्व् अमी च त्वरयन्ति दुर्मदाः । गोपा अनोभिः स्थविरैर् उपेक्षितं दैवं च नो ऽद्य प्रतिकूलम् ईहते ॥
anārdra-dhīr eṣa samāsthito rathaṃ tam anv amī ca tvarayanti durmadāḥ / gopā anobhiḥ sthavirair upekṣitaṃ daivaṃ ca no 'dya pratikūlam īhate //
निवारयामः समुपेत्य माधवं किं नो ऽकरिष्यन् कुल-वृद्ध-बान्धवाः । मुकुन्द-सङ्गान् निमिषार्ध-दुस्त्यजाद् दैवेन विध्वंसित-दीन-चेतसाम् ॥
nivārayāmaḥ samupetya mādhavaṃ kiṃ no 'kariṣyan kula-vṛddha-bāndhavāḥ / mukunda-saṅgān nimiṣārdha-dustyajād daivena vidhvaṃsita-dīna-cetasām //
यस्यानुराग-ललित-स्मित-वल्गु-मन्त्र लीलावलोक-परिरम्भण-रास-गोष्ठाम् अम्प्; नीताः स्म नः क्षणम् इव क्षणदा विना तं गोप्यः कथं न्व् अतितरेम तमो दुरन्तम् ॥
yasyānurāga-lalita-smita-valgu-mantra līlāvaloka-parirambhaṇa-rāsa-goṣṭhām amp; nītāḥ sma naḥ kṣaṇam iva kṣaṇadā vinā taṃ gopyaḥ kathaṃ nv atitarema tamo durantam //
यो ऽह्नः क्षये व्रजम् अनन्त-सखः परीतो गोपैर् विशन् खुर-रजश्-छुरितालक-स्रक् यो ऽह्नः क्षये व्रजम् अनन्त-सखः परीतो गोपैर् विशन् खुर-रजश्-छुरितालक-स्रक् वेणुं क्वणन् स्मित-कताक्ष-निरीक्षणेन चित्तं क्षिणोत्य् अमुम् ऋते नु कथं भवेम ॥
yo 'hnaḥ kṣaye vrajam ananta-sakhaḥ parīto gopair viśan khura-rajaś-churitālaka-srak yo 'hnaḥ kṣaye vrajam ananta-sakhaḥ parīto gopair viśan khura-rajaś-churitālaka-srak veṇuṃ kvaṇan smita-katākṣa-nirīkṣaṇena cittaṃ kṣiṇoty amum ṛte nu kathaṃ bhavema //
श्री-शुक उवाच एवं ब्रुवाणा विरहातुरा भृशं व्रज-स्त्रियः कृष्ण-विषक्त-मानसाः । विसृज्य लज्जां रुरुदुः स्म सु-स्वरं गोविन्द दामोदर माधवेति ॥
śrī-śuka uvāca evaṃ bruvāṇā virahāturā bhṛśaṃ vraja-striyaḥ kṛṣṇa-viṣakta-mānasāḥ / visṛjya lajjāṃ ruruduḥ sma su-svaraṃ govinda dāmodara mādhaveti //
स्त्रीणाम् एवं रुदन्तीनाम् उदिते सवितर्य् अथ । अक्रूरश् चोदयाम् आस कृत-मैत्रादिको रथम् ॥
strīṇām evaṃ rudantīnām udite savitary atha / akrūraś codayām āsa kṛta-maitrādiko ratham //
गोपास् तम् अन्वसज्जन्त नन्दाद्याः शकटैस् ततः । आदायोपायनं भूरि कुम्भान् गो-रस-सम्भृतान् ॥
gopās tam anvasajjanta nandādyāḥ śakaṭais tataḥ / ādāyopāyanaṃ bhūri kumbhān go-rasa-sambhṛtān //
गोप्यश् च दयितं कृष्णम् अनुव्रज्यानुरञ्जिताः । प्रत्यादेशं भगवतः काङ्क्षन्त्यश् चावतस्थिरे ॥
gopyaś ca dayitaṃ kṛṣṇam anuvrajyānurañjitāḥ / pratyādeśaṃ bhagavataḥ kāṅkṣantyaś cāvatasthire //
तास् तथा तप्यतीर् वीक्ष्य स्व-प्रस्थाणे यदूत्तमः । सान्त्वयाम् अस स-प्रेमैर् आयास्य इति दौत्यकैः ॥
tās tathā tapyatīr vīkṣya sva-prasthāṇe yadūttamaḥ / sāntvayām asa sa-premair āyāsya iti dautyakaiḥ //
यावद् आलक्ष्यते केतुर् यावद् रेणू रथस्य च । अनुप्रस्थापितात्मानो लेख्यानीवोपलक्षिताः ॥
yāvad ālakṣyate ketur yāvad reṇū rathasya ca / anuprasthāpitātmāno lekhyānīvopalakṣitāḥ //
ता निराशा निववृतुर् गोविन्द-विनिवर्तने । विशोका अहनी निन्युर् गायन्त्यः प्रिय-चेष्टितम् ॥
tā nirāśā nivavṛtur govinda-vinivartane / viśokā ahanī ninyur gāyantyaḥ priya-ceṣṭitam //
भगवान् अपि सम्प्राप्तो रामाक्रूर-युतो नृप । रथेन वायु-वेगेन कालिन्दीम् अघ-नाशिनीम् ॥
bhagavān api samprāpto rāmākrūra-yuto nṛpa / rathena vāyu-vegena kālindīm agha-nāśinīm //
तत्रोपस्पृश्य पानीयं पीत्वा मृष्टं मणि-प्रभम् । वृक्ष-षण्डम् उपव्रज्य स-रामो रथम् आविशत् ॥
tatropaspṛśya pānīyaṃ pītvā mṛṣṭaṃ maṇi-prabham / vṛkṣa-ṣaṇḍam upavrajya sa-rāmo ratham āviśat //
अक्रूरस् ताव् उपामन्त्र्य निवेश्य च रथोपरि । कालिन्द्या ह्रदम् आगत्य स्नानं विधि-वद् आचरत् ॥
akrūras tāv upāmantrya niveśya ca rathopari / kālindyā hradam āgatya snānaṃ vidhi-vad ācarat //
निमज्ज्य तस्मिन् सलिले जपन् ब्रह्म सनातनम् । ताव् एव ददृशे ऽक्रूरो राम-कृष्णौ समन्वितौ ॥
nimajjya tasmin salile japan brahma sanātanam / tāv eva dadṛśe 'krūro rāma-kṛṣṇau samanvitau //
तौ रथ-स्थौ कथम् इह सुताव् आनकदुन्दुभेः । तर्हि स्वित् स्यन्दने न स्त इत्य् उन्मज्ज्य व्यचष्ट सः ॥
tau ratha-sthau katham iha sutāv ānakadundubheḥ / tarhi svit syandane na sta ity unmajjya vyacaṣṭa saḥ //
तत्रापि च यथा-पूर्वम् आसीनौ पुनर् एव सः । न्यमज्जद् दर्शनं यन् मे मृषा किं सलिले तयोः ॥
tatrāpi ca yathā-pūrvam āsīnau punar eva saḥ / nyamajjad darśanaṃ yan me mṛṣā kiṃ salile tayoḥ //
भूयस् तत्रापि सो ऽद्राक्षीत् स्तूयमानम् अहीश्वरम् । सिद्ध-चारण-गन्धर्वैर् असुरैर् नत-कन्धरैः ॥
bhūyas tatrāpi so 'drākṣīt stūyamānam ahīśvaram / siddha-cāraṇa-gandharvair asurair nata-kandharaiḥ //
सहस्र-शिरसं देवं सहस्र-फण-मौलिनम् । नीलाम्बरं विस-श्वेतं शृङ्गैः श्वेतम् इव स्थितम् ॥
sahasra-śirasaṃ devaṃ sahasra-phaṇa-maulinam / nīlāmbaraṃ visa-śvetaṃ śṛṅgaiḥ śvetam iva sthitam //
तस्योत्सङ्गे घन-स्यामं पीत-कौशेय-वाससम् । पुरुषं चतुर्-भुजं शान्तम् पद्म-पत्रारुणेक्षणम् ॥
tasyotsaṅge ghana-syāmaṃ pīta-kauśeya-vāsasam / puruṣaṃ catur-bhujaṃ śāntam padma-patrāruṇekṣaṇam //
चारु-प्रसन्न-वदनं चारु-हास-निरीक्षणम् । सु-भ्रून्नसं चरु-कर्णं सु-कपोलारुणाधरम् ॥
cāru-prasanna-vadanaṃ cāru-hāsa-nirīkṣaṇam / su-bhrūnnasaṃ caru-karṇaṃ su-kapolāruṇādharam //
प्रलम्ब-पीवर-भुजं तुङ्गांसोरः-स्थल-श्रियम् । कम्बु-कण्ठं निम्न-नाभिं वलिमत्-पल्लवोदरम् ॥
pralamba-pīvara-bhujaṃ tuṅgāṃsoraḥ-sthala-śriyam / kambu-kaṇṭhaṃ nimna-nābhiṃ valimat-pallavodaram //
बृहत्-कति-तत-श्रोणि करभोरु-द्वयान्वितम् । चारु-जानु-युगं चारु जङ्घा-युगल-संयुतम् ॥
bṛhat-kati-tata-śroṇi karabhoru-dvayānvitam / cāru-jānu-yugaṃ cāru jaṅghā-yugala-saṃyutam //
तुङ्ग-गुल्फारुण-नख व्रात-दीधितिभिर् वृतम् । नवाङ्गुल्य्-अङ्गुष्ठ-दलैर् विलसत्-पाद-पङ्कजम् ॥
tuṅga-gulphāruṇa-nakha vrāta-dīdhitibhir vṛtam / navāṅguly-aṅguṣṭha-dalair vilasat-pāda-paṅkajam //
सु-महार्ह-मणि-व्रात किरीट-कटकाङ्गदैः । कटि-सूत्र-ब्रह्म-सूत्र हार-नूपुर-कुण्डलैः ॥
su-mahārha-maṇi-vrāta kirīṭa-kaṭakāṅgadaiḥ / kaṭi-sūtra-brahma-sūtra hāra-nūpura-kuṇḍalaiḥ //
भ्राजमानं पद्म-करं शङ्ख-चक्र-गदा-धरम् । श्रीवत्स-वक्षसं भ्राजत् कौस्तुभं वन-मालिनम् ॥
bhrājamānaṃ padma-karaṃ śaṅkha-cakra-gadā-dharam / śrīvatsa-vakṣasaṃ bhrājat kaustubhaṃ vana-mālinam //
सुनन्द-नन्द-प्रमुखैः पर्षदैः सनकादिभिः । सुरेशैर् ब्रह्म-रुद्राद्यैर् नवभिश् च द्विजोत्तमैः ॥
sunanda-nanda-pramukhaiḥ parṣadaiḥ sanakādibhiḥ / sureśair brahma-rudrādyair navabhiś ca dvijottamaiḥ //
प्रह्राद-नारद-वसु प्रमुखैर् भागवतोत्तमैः । स्तूयमानं पृथग्-भावैर् वचोभिर् अमलात्मभिः ॥
prahrāda-nārada-vasu pramukhair bhāgavatottamaiḥ / stūyamānaṃ pṛthag-bhāvair vacobhir amalātmabhiḥ //
श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम् ॥
śriyā puṣṭyā girā kāntyā kīrtyā tuṣṭyelayorjayā / vidyayāvidyayā śaktyā māyayā ca niṣevitam //
विलोक्य सु-भृशं प्रीतो भक्त्या परमया युतः । हृष्यत्-तनूरुहो भाव- परिक्लिन्नात्म-लोचनः ॥
vilokya su-bhṛśaṃ prīto bhaktyā paramayā yutaḥ / hṛṣyat-tanūruho bhāva- pariklinnātma-locanaḥ //
गिरा गद्गदयास्तौषीत् सत्त्वम् आलम्ब्य सात्वतः । प्रणम्य मूर्ध्नावहितः कृताञ्जलि-पुटः शनैः ॥
girā gadgadayāstauṣīt sattvam ālambya sātvataḥ / praṇamya mūrdhnāvahitaḥ kṛtāñjali-puṭaḥ śanaiḥ //