श्री-शुक उवाच अक्रूरो ऽपि च तां रात्रिं मधु-पुर्यां महा-मतिः । उषित्वा रथम् आस्थाय प्रययौ नन्द-गोकुलम् ॥
śrī-śuka uvāca akrūro 'pi ca tāṃ rātriṃ madhu-puryāṃ mahā-matiḥ / uṣitvā ratham āsthāya prayayau nanda-gokulam //
गच्छन् पथि महा-भागो भगवत्य् अम्बुजेक्षणे । भक्तिं पराम् उपगत एवम् एतद् अचिन्तयत् ॥
gacchan pathi mahā-bhāgo bhagavaty ambujekṣaṇe / bhaktiṃ parām upagata evam etad acintayat //
किं मयाचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तपः । किं वाथाप्य् अर्हते दत्तं यद् द्रक्ष्याम्य् अद्य केशवम् ॥
kiṃ mayācaritaṃ bhadraṃ kiṃ taptaṃ paramaṃ tapaḥ / kiṃ vāthāpy arhate dattaṃ yad drakṣyāmy adya keśavam //
ममैतद् दुर्लभं मन्य उत्तमः-श्लोक-दर्शनम् । विषयात्मनो यथा ब्रह्म- कीर्तनं शूद्र-जन्मनः ॥
mamaitad durlabhaṃ manya uttamaḥ-śloka-darśanam / viṣayātmano yathā brahma- kīrtanaṃ śūdra-janmanaḥ //
मैवं ममाधमस्यापि स्याद् एवाच्युत-दर्शनम् । ह्रियमाणः कल-नद्या क्वचित् तरति कश्चन ॥
maivaṃ mamādhamasyāpi syād evācyuta-darśanam / hriyamāṇaḥ kala-nadyā kvacit tarati kaścana //
ममाद्यामङ्गलं नष्टं फलवांश् चैव मे भवः । यन् नमस्ये भगवतो योगि-ध्येयान्घ्रि-पङ्कजम् ॥
mamādyāmaṅgalaṃ naṣṭaṃ phalavāṃś caiva me bhavaḥ / yan namasye bhagavato yogi-dhyeyānghri-paṅkajam //
कंसो बताद्याकृत मे ऽत्य्-अनुग्रहं द्रक्ष्ये ऽङ्घ्रि-पद्मं प्रहितो ऽमुना हरेः । कृतावतारस्य दुरत्ययं तमः पूर्वे ऽतरन् यन्-नख-मण्डल-त्विषा ॥
kaṃso batādyākṛta me 'ty-anugrahaṃ drakṣye 'ṅghri-padmaṃ prahito 'munā hareḥ / kṛtāvatārasya duratyayaṃ tamaḥ pūrve 'taran yan-nakha-maṇḍala-tviṣā //
यद् अर्चितं ब्रह्म-भवादिभिः सुरैः श्रिया च देव्या मुनिभिः स-सात्वतैः अम्प्; गो-चारणायानुचरैश् चरद् वने यद् गोपिकानां कुच-कुङ्कुमाङ्कितम् ॥
yad arcitaṃ brahma-bhavādibhiḥ suraiḥ śriyā ca devyā munibhiḥ sa-sātvataiḥ amp; go-cāraṇāyānucaraiś carad vane yad gopikānāṃ kuca-kuṅkumāṅkitam //
द्रक्ष्यामि नूनं सु-कपोल-नासिकं स्मितावलोकारुण-कञ्ज-लोचनम् । मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगाः ॥
drakṣyāmi nūnaṃ su-kapola-nāsikaṃ smitāvalokāruṇa-kañja-locanam / mukhaṃ mukundasya guḍālakāvṛtaṃ pradakṣiṇaṃ me pracaranti vai mṛgāḥ //
अप्य् अद्य विष्णोर् मनुजत्वम् ईयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया । लावण्य-धाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात् फलम् अञ्जसा दृशः ॥
apy adya viṣṇor manujatvam īyuṣo bhārāvatārāya bhuvo nijecchayā / lāvaṇya-dhāmno bhavitopalambhanaṃ mahyaṃ na na syāt phalam añjasā dṛśaḥ //
य ईक्षिताहं-रहितो ऽप्य् असत्-सतोः स्व-तेजसापास्त-तमो-भिदा-भ्रमः । स्व-माययात्मन् रचितैस् तद्-ईक्षया प्राणाक्ष-धीभिः सदनेष्व् अभीयते ॥
ya īkṣitāhaṃ-rahito 'py asat-satoḥ sva-tejasāpāsta-tamo-bhidā-bhramaḥ / sva-māyayātman racitais tad-īkṣayā prāṇākṣa-dhībhiḥ sadaneṣv abhīyate //
यस्याखिलामीव-हभिः सु-मङ्गलैः वाचो विमिश्रा गुण-कर्म-जन्मभिः । प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगत् यास् तद्-विरक्ताः शव-शोभना मताः ॥
yasyākhilāmīva-habhiḥ su-maṅgalaiḥ vāco vimiśrā guṇa-karma-janmabhiḥ / prāṇanti śumbhanti punanti vai jagat yās tad-viraktāḥ śava-śobhanā matāḥ //
स चावतीर्णः किल सत्वतान्वये स्व-सेतु-पालामर-वर्य-शर्म-कृत् । यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यद् अशेष-मङ्गलम् ॥
sa cāvatīrṇaḥ kila satvatānvaye sva-setu-pālāmara-varya-śarma-kṛt / yaśo vitanvan vraja āsta īśvaro gāyanti devā yad aśeṣa-maṅgalam //
तं त्व् अद्य नूनं महतां गतिं गुरुं त्रैलोक्य-कान्तं दृशिमन्-महोत्सवम् अम्प्; रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रक्ष्ये ममासन्न् उषसः सु-दर्शनाः ॥
taṃ tv adya nūnaṃ mahatāṃ gatiṃ guruṃ trailokya-kāntaṃ dṛśiman-mahotsavam amp; rūpaṃ dadhānaṃ śriya īpsitāspadaṃ drakṣye mamāsann uṣasaḥ su-darśanāḥ //
अथावरूढः सपदीशयो रथात् प्रधान-पुंसोश् चरणं स्व-लब्धये । धिया धृतं योगिभिर् अप्य् अहं ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन् वनौकसः ॥
athāvarūḍhaḥ sapadīśayo rathāt pradhāna-puṃsoś caraṇaṃ sva-labdhaye / dhiyā dhṛtaṃ yogibhir apy ahaṃ dhruvaṃ namasya ābhyāṃ ca sakhīn vanaukasaḥ //
अप्य् अङ्घ्रि-मूले पतितस्य मे विभुः शिरस्य् अधास्यन् निज-हस्त-पङ्कजम् अम्प्; दत्ताभयं काल-भुजाङ्ग-रंहसा प्रोद्वेजितानां शरणैषिणां णृनाम् ॥
apy aṅghri-mūle patitasya me vibhuḥ śirasy adhāsyan nija-hasta-paṅkajam amp; dattābhayaṃ kāla-bhujāṅga-raṃhasā prodvejitānāṃ śaraṇaiṣiṇāṃ ṇṛnām //
समर्हणं यत्र निधाय कौशिकस् तथा बलिश् चाप जगत्-त्रयेन्द्रताम् । यद् वा विहारे व्रज-योषितां श्रमं स्पर्शेन सौगन्धिक-गन्ध्य् अपानुदत् ॥
samarhaṇaṃ yatra nidhāya kauśikas tathā baliś cāpa jagat-trayendratām / yad vā vihāre vraja-yoṣitāṃ śramaṃ sparśena saugandhika-gandhy apānudat //
न मय्य् उपैष्यत्य् अरि-बुद्धिम् अच्युतः कंसस्य दूतः प्रहितो ऽपि विश्व-दृक् अम्प्; यो ऽन्तर् बहिश् चेतस एतद् ईहितं क्षेत्र-ज्ञ ईक्षत्य् अमलेन चक्षुषा ॥
na mayy upaiṣyaty ari-buddhim acyutaḥ kaṃsasya dūtaḥ prahito 'pi viśva-dṛk amp; yo 'ntar bahiś cetasa etad īhitaṃ kṣetra-jña īkṣaty amalena cakṣuṣā //
अप्य् अङ्घ्रि-मूले ऽवहितं कृताञ्जलिं माम् ईक्षिता स-स्मितम् आर्द्रया दृशा अप्य् अङ्घ्रि-मूले ऽवहितं कृताञ्जलिं माम् ईक्षिता स-स्मितम् आर्द्रया दृशा सपद्य् अपध्वस्त-समस्त-किल्बिषो वोढा मुदं वीत-विशङ्क ऊर्जिताम् ॥
apy aṅghri-mūle 'vahitaṃ kṛtāñjaliṃ mām īkṣitā sa-smitam ārdrayā dṛśā apy aṅghri-mūle 'vahitaṃ kṛtāñjaliṃ mām īkṣitā sa-smitam ārdrayā dṛśā sapady apadhvasta-samasta-kilbiṣo voḍhā mudaṃ vīta-viśaṅka ūrjitām //
सुहृत्तमं ज्ञातिम् अनन्य-दैवतं दोर्भ्यां बृहद्भ्यां परिरप्स्यते ऽथ माम् । आत्मा हि तीर्थी-क्रियते तदैव मे बन्धश् च कर्मात्मक उच्छ्वसित्य् अतः ॥
suhṛttamaṃ jñātim ananya-daivataṃ dorbhyāṃ bṛhadbhyāṃ parirapsyate 'tha mām / ātmā hi tīrthī-kriyate tadaiva me bandhaś ca karmātmaka ucchvasity ataḥ //
लब्ध्वाङ्ग-सङ्गम् प्रणतम् कृताञ्जलिं मां वक्ष्यते ऽक्रूर ततेत्य् उरुश्रवाः अम्प्; तदा वयं जन्म-भृतो महीयसा नैवादृतो यो धिग् अमुष्य जन्म तत् ॥
labdhvāṅga-saṅgam praṇatam kṛtāñjaliṃ māṃ vakṣyate 'krūra tatety uruśravāḥ amp; tadā vayaṃ janma-bhṛto mahīyasā naivādṛto yo dhig amuṣya janma tat //
न तस्य कश्चिद् दयितः सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा । तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुर-द्रुमो यद्वद् उपाश्रितो ऽर्थ-दः ॥
na tasya kaścid dayitaḥ suhṛttamo na cāpriyo dveṣya upekṣya eva vā / tathāpi bhaktān bhajate yathā tathā sura-drumo yadvad upāśrito 'rtha-daḥ //
किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तमः स्मयन् परिष्वज्य गृहीतम् अञ्जलौ । गृहं प्रवेष्याप्त-समस्त-सत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंस-कृतं स्व-बन्धुषु ॥
kiṃ cāgrajo māvanataṃ yadūttamaḥ smayan pariṣvajya gṛhītam añjalau / gṛhaṃ praveṣyāpta-samasta-satkṛtaṃ samprakṣyate kaṃsa-kṛtaṃ sva-bandhuṣu //
श्री-शुक उवाच इति सञ्चिन्तयन् कृष्णं श्वफल्क-तनयो ऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्तः सूर्यश् चास्त-गिरिं नृप ॥
śrī-śuka uvāca iti sañcintayan kṛṣṇaṃ śvaphalka-tanayo 'dhvani / rathena gokulaṃ prāptaḥ sūryaś cāsta-giriṃ nṛpa //
पदानि तस्याखिल-लोक-पाल- किरीट-जुष्टामल-पाद-रेणोः । ददर्श गोष्ठे क्षिति-कौतुकानि विलक्षितान्य् अब्ज-यवाङ्कुशाद्यैः ॥
padāni tasyākhila-loka-pāla- kirīṭa-juṣṭāmala-pāda-reṇoḥ / dadarśa goṣṭhe kṣiti-kautukāni vilakṣitāny abja-yavāṅkuśādyaiḥ //
तद्-दर्शनाह्लाद-विवृद्ध-सम्भ्रमः प्रेम्णोर्ध्व-रोमाश्रु-कलाकुलेक्षणः अम्प्; रथाद् अवस्कन्द्य स तेष्व् अचेष्टत प्रभोर् अमून्य् अङ्घ्रि-रजांस्य् अहो इति ॥
tad-darśanāhlāda-vivṛddha-sambhramaḥ premṇordhva-romāśru-kalākulekṣaṇaḥ amp; rathād avaskandya sa teṣv aceṣṭata prabhor amūny aṅghri-rajāṃsy aho iti //
देहं-भृताम् इयान् अर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद् यो हरेर् लिङ्ग- दर्शन-श्रवणादिभिः ॥
dehaṃ-bhṛtām iyān artho hitvā dambhaṃ bhiyaṃ śucam / sandeśād yo harer liṅga- darśana-śravaṇādibhiḥ //
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गो-दोहनं गतौ । पीत-नीलाम्बर-धरौ शरद्-अम्बुरहेक्षणौ ॥
dadarśa kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca vraje go-dohanaṃ gatau / pīta-nīlāmbara-dharau śarad-amburahekṣaṇau //
किशोरौ श्यामल-श्वेतौ श्री-निकेतौ बृहद्-भुजौ । सु-मुखौ सुन्दर-वरौ बल-द्विरद-विक्रमौ ॥
kiśorau śyāmala-śvetau śrī-niketau bṛhad-bhujau / su-mukhau sundara-varau bala-dvirada-vikramau //
ध्वज-वज्राङ्कुशाम्भोजैश् चिह्नितैर् अङ्घ्रिभिर् व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोश-स्मितेक्षणौ ॥
dhvaja-vajrāṅkuśāmbhojaiś cihnitair aṅghribhir vrajam / śobhayantau mahātmānau sānukrośa-smitekṣaṇau //
उदार-रुचिर-क्रीडौ स्रग्विणौ वन-मालिनौ । पुण्य-गन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरज-वाससौ ॥
udāra-rucira-krīḍau sragviṇau vana-mālinau / puṇya-gandhānuliptāṅgau snātau viraja-vāsasau //
प्रधान-पुरुषाव् आद्यौ जगद्-धेतू जगत्-पती । अवतीर्णौ जगत्य्-अर्थे स्वांशेन बल-केशवौ ॥
pradhāna-puruṣāv ādyau jagad-dhetū jagat-patī / avatīrṇau jagaty-arthe svāṃśena bala-keśavau //
दिशो वितिमिरा राजन् कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकतः शैलो रौप्यश् च कनकाचितौ ॥
diśo vitimirā rājan kurvāṇau prabhayā svayā / yathā mārakataḥ śailo raupyaś ca kanakācitau //
रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य सो ऽक्रूरः स्नेह-विह्वलः । पपात चरणोपान्ते दण्ड-वद् राम-कृष्णयोः ॥
rathāt tūrṇam avaplutya so 'krūraḥ sneha-vihvalaḥ / papāta caraṇopānte daṇḍa-vad rāma-kṛṣṇayoḥ //
भगवद्-दर्शनाह्लाद- बाष्प-पर्याकुलेक्षणः । पुलकचिताङ्ग औत्कण्ठ्यात् स्वाख्याने नाशकन् नृप ॥
bhagavad-darśanāhlāda- bāṣpa-paryākulekṣaṇaḥ / pulakacitāṅga autkaṇṭhyāt svākhyāne nāśakan nṛpa //
भगवांस् तम् अभिप्रेत्य रथाङ्गाङ्कित-पाणिना । परिरेभे ऽभ्युपाकृष्य प्रीतः प्रणत-वत्सलः ॥
bhagavāṃs tam abhipretya rathāṅgāṅkita-pāṇinā / parirebhe 'bhyupākṛṣya prītaḥ praṇata-vatsalaḥ //
सङ्कर्षणश् च प्रणतम् उपगुह्य महा-मनाः । गृहीत्वा पाणिना पाणी अनयत् सानुजो गृहम् ॥
saṅkarṣaṇaś ca praṇatam upaguhya mahā-manāḥ / gṛhītvā pāṇinā pāṇī anayat sānujo gṛham //
पृष्ट्वाथ स्व्-आगतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् । प्रक्षाल्य विधि-वत् पादौ मधु-पर्कार्हणम् आहरत् ॥
pṛṣṭvātha sv-āgataṃ tasmai nivedya ca varāsanam / prakṣālya vidhi-vat pādau madhu-parkārhaṇam āharat //
निवेद्य गां चातिथये संवाह्य श्रान्तम् आडृतः । अन्नं बहु-गुणं मेध्यं श्रद्धयोपाहरद् विभुः ॥
nivedya gāṃ cātithaye saṃvāhya śrāntam āḍṛtaḥ / annaṃ bahu-guṇaṃ medhyaṃ śraddhayopāharad vibhuḥ //
तस्मै भुक्तवते प्रीत्या रामः परम-धर्म-वित् । मख-वासैर् गन्ध-माल्यैः परां प्रीतिं व्यधात् पुनः ॥
tasmai bhuktavate prītyā rāmaḥ parama-dharma-vit / makha-vāsair gandha-mālyaiḥ parāṃ prītiṃ vyadhāt punaḥ //
पप्रच्छ सत्-कृतं नन्दः कथं स्थ निरनुग्रहे । कंसे जीवति दाशार्ह सौन-पाला इवावयः ॥
papraccha sat-kṛtaṃ nandaḥ kathaṃ stha niranugrahe / kaṃse jīvati dāśārha sauna-pālā ivāvayaḥ //
यो ऽवधीत् स्व-स्वसुस् तोकान् क्रोशन्त्या असु-तृप् खलः । किं नु स्वित् तत्-प्रजानां वः कुशलं विमृशामहे ॥
yo 'vadhīt sva-svasus tokān krośantyā asu-tṛp khalaḥ / kiṃ nu svit tat-prajānāṃ vaḥ kuśalaṃ vimṛśāmahe //
इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सु-सभाजितः । अक्रूरः परिपृष्टेन जहाव् अध्व-परिश्रमम् ॥
itthaṃ sūnṛtayā vācā nandena su-sabhājitaḥ / akrūraḥ paripṛṣṭena jahāv adhva-pariśramam //