श्री-शुक उवाच प्रलम्ब-बक-चाणूर- तृणावर्त-महाशनैः । मुष्टिकारिष्ट-द्विविद- पूतना-केशी-धेनुकैः ॥
śrī-śuka uvāca pralamba-baka-cāṇūra- tṛṇāvarta-mahāśanaiḥ / muṣṭikāriṣṭa-dvivida- pūtanā-keśī-dhenukaiḥ //
अन्यैश् चासुर-भूपालैर् बाण-भौमादिभिर् युतः । यदूनां कदनं चक्रे बली मागध-संश्रयः ॥
anyaiś cāsura-bhūpālair bāṇa-bhaumādibhir yutaḥ / yadūnāṃ kadanaṃ cakre balī māgadha-saṃśrayaḥ //
ते पीडिता निविविशुः कुरु-पञ्चाल-केकयान् । शाल्वान् विदर्भान् निषधान् विदेहान् कोशलान् अपि ॥
te pīḍitā niviviśuḥ kuru-pañcāla-kekayān / śālvān vidarbhān niṣadhān videhān kośalān api //
एके तम् अनुरुन्धाना ज्ञातयः पर्युपासते । हतेषु षट्सु बालेषु देवक्या औग्रसेनिना ॥
eke tam anurundhānā jñātayaḥ paryupāsate / hateṣu ṣaṭsu bāleṣu devakyā augraseninā //
सप्तमो वैष्णवं धाम यम् अनन्तं प्रचक्षते । गर्भो बभूव देवक्या हर्ष-शोक-विवर्धनः ॥
saptamo vaiṣṇavaṃ dhāma yam anantaṃ pracakṣate / garbho babhūva devakyā harṣa-śoka-vivardhanaḥ //
भगवान् अपि विश्वात्मा विदित्वा कंसजं भयम् । यदूनां निज-नाथानां योगमायां समादिशत् ॥
bhagavān api viśvātmā viditvā kaṃsajaṃ bhayam / yadūnāṃ nija-nāthānāṃ yogamāyāṃ samādiśat //
गच्छ देवि व्रजं भद्रे गोप-गोभिर् अलङ्कृतम् । रोहिणी वसुदेवस्य भार्यास्ते नन्द-गोकुले । अन्याश् च कंस-संविग्ना विवरेषु वसन्ति हि ॥
gaccha devi vrajaṃ bhadre gopa-gobhir alaṅkṛtam / rohiṇī vasudevasya bhāryāste nanda-gokule / anyāś ca kaṃsa-saṃvignā vivareṣu vasanti hi //
देवक्या जठरे गर्भं शेषाख्यं धाम मामकम् । तत् सन्निकृष्य रोहिण्या उदरे सन्निवेशय ॥
devakyā jaṭhare garbhaṃ śeṣākhyaṃ dhāma māmakam / tat sannikṛṣya rohiṇyā udare sanniveśaya //
अथाहम् अंश-भागेन देवक्याः पुत्रतां शुभे । प्राप्स्यामि त्वं यशोदायां नन्द-पत्न्यां भविष्यसि ॥
athāham aṃśa-bhāgena devakyāḥ putratāṃ śubhe / prāpsyāmi tvaṃ yaśodāyāṃ nanda-patnyāṃ bhaviṣyasi //
अर्चिष्यन्ति मनुष्यास् त्वां सर्व-काम-वरेश्वरीम् । धूपोपहार-बलिभिः सर्व-काम-वर-प्रदाम् ॥
arciṣyanti manuṣyās tvāṃ sarva-kāma-vareśvarīm / dhūpopahāra-balibhiḥ sarva-kāma-vara-pradām //
नामधेयानि कुर्वन्ति स्थानानि च नरा भुवि । दुर्गेति भद्रकालीति विजया वैष्णवीति च ॥
nāmadheyāni kurvanti sthānāni ca narā bhuvi / durgeti bhadrakālīti vijayā vaiṣṇavīti ca //
कुमुदा चण्डिका कृष्णा माधवी कन्यकेति च । माया नारायणीशानी शारदेत्य् अम्बिकेति च ॥
kumudā caṇḍikā kṛṣṇā mādhavī kanyaketi ca / māyā nārāyaṇīśānī śāradety ambiketi ca //
गर्भ-सङ्कर्षणात् तं वै प्राहुः सङ्कर्षणं भुवि । रामेति लोक-रमणाद् बलभद्रं बलोच्छ्रयात् ॥
garbha-saṅkarṣaṇāt taṃ vai prāhuḥ saṅkarṣaṇaṃ bhuvi / rāmeti loka-ramaṇād balabhadraṃ balocchrayāt //
सन्दिष्टैवं भगवता तथेत्य् ओम् इति तद्-वचः । प्रतिगृह्य परिक्रम्य गां गता तत् तथाकरोत् ॥
sandiṣṭaivaṃ bhagavatā tathety om iti tad-vacaḥ / pratigṛhya parikramya gāṃ gatā tat tathākarot //
गर्भे प्रणीते देवक्या रोहिणीं योग-निद्रया । अहो विस्रंसितो गर्भ इति पौरा विचुक्रुशुः ॥
garbhe praṇīte devakyā rohiṇīṃ yoga-nidrayā / aho visraṃsito garbha iti paurā vicukruśuḥ //
भगवान् अपि विश्वात्मा भक्तानाम् अभयङ्करः । आविवेशांश-भागेन मन आनकदुन्दुभेः ॥
bhagavān api viśvātmā bhaktānām abhayaṅkaraḥ / āviveśāṃśa-bhāgena mana ānakadundubheḥ //
स बिभ्रत् पौरुषं धाम भ्राजमानो यथा रविः । दुरासदो ऽतिदुर्धर्षो भूतानां सम्बभूव ह ॥
sa bibhrat pauruṣaṃ dhāma bhrājamāno yathā raviḥ / durāsado 'tidurdharṣo bhūtānāṃ sambabhūva ha //
ततो जगन्-मङ्गलम् अच्युतांशं समाहितं शूर-सुतेन देवी । दधार सर्वात्मकम् आत्म-भूतं काष्ठा यथानन्द-करं मनस्तः ॥
tato jagan-maṅgalam acyutāṃśaṃ samāhitaṃ śūra-sutena devī / dadhāra sarvātmakam ātma-bhūtaṃ kāṣṭhā yathānanda-karaṃ manastaḥ //
सा देवकी सर्व-जगन्-निवास- निवास-भूता नितरां न रेजे । भोजेन्द्र-गेहे ऽग्नि-शिखेव रुद्धा सरस्वती ज्ञान-खले यथा सती ॥
sā devakī sarva-jagan-nivāsa- nivāsa-bhūtā nitarāṃ na reje / bhojendra-gehe 'gni-śikheva ruddhā sarasvatī jñāna-khale yathā satī //
तां वीक्ष्य कंसः प्रभयाजितान्तरां विरोचयन्तीं भवनं शुचि-स्मिताम् अम्प्; आहैष मे प्राण-हरो हरिर् गुहां ध्रुवं श्रितो यन् न पुरेयम् ईदृशी ॥
tāṃ vīkṣya kaṃsaḥ prabhayājitāntarāṃ virocayantīṃ bhavanaṃ śuci-smitām amp; āhaiṣa me prāṇa-haro harir guhāṃ dhruvaṃ śrito yan na pureyam īdṛśī //
किम् अद्य तस्मिन् करणीयम् आशु मे यद् अर्थ-तन्त्रो न विहन्ति विक्रमम् । स्त्रियाः स्वसुर् गुरुमत्या वधो ऽयं यशः श्रियं हन्त्य् अनुकालम् आयुः ॥
kim adya tasmin karaṇīyam āśu me yad artha-tantro na vihanti vikramam / striyāḥ svasur gurumatyā vadho 'yaṃ yaśaḥ śriyaṃ hanty anukālam āyuḥ //
स एष जीवन् खलु सम्परेतो वर्तेत यो ऽत्यन्त-नृशंसितेन । देहे मृते तं मनुजाः शपन्ति गन्ता तमो ऽन्धं तनु-मानिनो ध्रुवम् ॥
sa eṣa jīvan khalu sampareto varteta yo 'tyanta-nṛśaṃsitena / dehe mṛte taṃ manujāḥ śapanti gantā tamo 'ndhaṃ tanu-mānino dhruvam //
इति घोरतमाद् भावात् सन्निवृत्तः स्वयं प्रभुः । आस्ते प्रतीक्षंस् तज्-जन्म हरेर् वैरानुबन्ध-कृत् ॥
iti ghoratamād bhāvāt sannivṛttaḥ svayaṃ prabhuḥ / āste pratīkṣaṃs taj-janma harer vairānubandha-kṛt //
आसीनः संविशंस् तिष्ठन् भुञ्जानः पर्यटन् महीम् । चिन्तयानो हृषीकेशम् अपश्यत् तन्मयं जगत् ॥
āsīnaḥ saṃviśaṃs tiṣṭhan bhuñjānaḥ paryaṭan mahīm / cintayāno hṛṣīkeśam apaśyat tanmayaṃ jagat //
ब्रह्मा भवश् च तत्रैत्य मुनिभिर् नारदादिभिः । देवैः सानुचरैः साकं गीर्भिर् वृषणम् ऐडयन् ॥
brahmā bhavaś ca tatraitya munibhir nāradādibhiḥ / devaiḥ sānucaraiḥ sākaṃ gīrbhir vṛṣaṇam aiḍayan //
सत्य-व्रतं सत्य-परं त्रि-सत्यं सत्यस्य योनिं निहितं च सत्ये अम्प्; सत्यस्य सत्यम् ऋत-सत्य-नेत्रं सत्यात्मकं त्वां शरणं प्रपन्नाः ॥
satya-vrataṃ satya-paraṃ tri-satyaṃ satyasya yoniṃ nihitaṃ ca satye amp; satyasya satyam ṛta-satya-netraṃ satyātmakaṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapannāḥ //
एकायनो ऽसौ द्वि-फलस् त्रि-मूलश् चतू-रसः पञ्च-विधः षड्-आत्मा । सप्त-त्वग् अष्ट-विटपो नवाक्षो दश-च्छदी द्वि-खगो ह्य् आदि-वृक्षः ॥
ekāyano 'sau dvi-phalas tri-mūlaś catū-rasaḥ pañca-vidhaḥ ṣaḍ-ātmā / sapta-tvag aṣṭa-viṭapo navākṣo daśa-cchadī dvi-khago hy ādi-vṛkṣaḥ //
त्वम् एक एवास्य सतः प्रसूतिस् त्वं सन्निधानं त्वम् अनुग्रहश् च । त्वन्-मायया संवृत-चेतसस् त्वां पश्यन्ति नाना न विपश्चितो ये ॥
tvam eka evāsya sataḥ prasūtis tvaṃ sannidhānaṃ tvam anugrahaś ca / tvan-māyayā saṃvṛta-cetasas tvāṃ paśyanti nānā na vipaścito ye //
बिभर्षि रूपाण्य् अवबोध आत्मा क्षेमाय लोकस्य चराचरस्य । सत्त्वोपपन्नानि सुखावहानि सताम् अभद्राणि मुहुः खलानाम् ॥
bibharṣi rūpāṇy avabodha ātmā kṣemāya lokasya carācarasya / sattvopapannāni sukhāvahāni satām abhadrāṇi muhuḥ khalānām //
त्वय्य् अम्बुजाक्षाखिल-सत्त्व-धाम्नि समाधिनावेशित-चेतसैके । त्वत्-पाद-पोतेन महत्-कृतेन कुर्वन्ति गोवत्स-पदं भवाब्धिम् ॥
tvayy ambujākṣākhila-sattva-dhāmni samādhināveśita-cetasaike / tvat-pāda-potena mahat-kṛtena kurvanti govatsa-padaṃ bhavābdhim //
स्वयं समुत्तीर्य सुदुस्तरं द्युमन् भवार्णवं भीमम् अदभ्र-सौहृदाः अम्प्; भवत्-पदाम्भोरुह-नावम् अत्र ते निधाय याताः सद्-अनुग्रहो भवान् ॥
svayaṃ samuttīrya sudustaraṃ dyuman bhavārṇavaṃ bhīmam adabhra-sauhṛdāḥ amp; bhavat-padāmbhoruha-nāvam atra te nidhāya yātāḥ sad-anugraho bhavān //
ये ऽन्ये ऽरविन्दाक्ष विमुक्त-मानिनस् त्वय्य् अस्त-भावाद् अविशुद्ध-बुद्धयः ये ऽन्ये ऽरविन्दाक्ष विमुक्त-मानिनस् त्वय्य् अस्त-भावाद् अविशुद्ध-बुद्धयः आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं ततः पतन्त्य् अधो ऽनादृत-युष्मद्-अङ्घ्रयः ॥
ye 'nye 'ravindākṣa vimukta-māninas tvayy asta-bhāvād aviśuddha-buddhayaḥ ye 'nye 'ravindākṣa vimukta-māninas tvayy asta-bhāvād aviśuddha-buddhayaḥ āruhya kṛcchreṇa paraṃ padaṃ tataḥ patanty adho 'nādṛta-yuṣmad-aṅghrayaḥ //
तथा न ते माधव तावकाः क्वचिद् भ्रश्यन्ति मार्गात् त्वयि बद्ध-सौहृदाः । त्वयाभिगुप्ता विचरन्ति निर्भया विनायकानीकप-मूर्धसु प्रभो ॥
tathā na te mādhava tāvakāḥ kvacid bhraśyanti mārgāt tvayi baddha-sauhṛdāḥ / tvayābhiguptā vicaranti nirbhayā vināyakānīkapa-mūrdhasu prabho //
सत्त्वं विशुद्धं श्रयते भवान् स्थितौ शरीरिणां श्रेय-उपायनं वपुः अम्प्; वेद-क्रिया-योग-तपः-समाधिभिस् तवार्हणं येन जनः समीहते ॥
sattvaṃ viśuddhaṃ śrayate bhavān sthitau śarīriṇāṃ śreya-upāyanaṃ vapuḥ amp; veda-kriyā-yoga-tapaḥ-samādhibhis tavārhaṇaṃ yena janaḥ samīhate //
सत्त्वं न चेद् धातर् इदं निजं भवेद् विज्ञानम् अज्ञान-भिदापमार्जनम् सत्त्वं न चेद् धातर् इदं निजं भवेद् विज्ञानम् अज्ञान-भिदापमार्जनम् गुण-प्रकाशैर् अनुमीयते भवान् प्रकाशते यस्य च येन वा गुणः ॥
sattvaṃ na ced dhātar idaṃ nijaṃ bhaved vijñānam ajñāna-bhidāpamārjanam sattvaṃ na ced dhātar idaṃ nijaṃ bhaved vijñānam ajñāna-bhidāpamārjanam guṇa-prakāśair anumīyate bhavān prakāśate yasya ca yena vā guṇaḥ //
न नाम-रूपे गुण-जन्म-कर्मभिर् निरूपितव्ये तव तस्य साक्षिणः । मनो-वचोभ्याम् अनुमेय-वर्त्मनो देव क्रियायां प्रतियन्त्य् अथापि हि ॥
na nāma-rūpe guṇa-janma-karmabhir nirūpitavye tava tasya sākṣiṇaḥ / mano-vacobhyām anumeya-vartmano deva kriyāyāṃ pratiyanty athāpi hi //
शृण्वन् गृणन् संस्मरयंश् च चिन्तयन् नामानि रूपाणि च मङ्गलानि ते अम्प्; क्रियासु यस् त्वच्-चरणारविन्दयोर् आविष्ट-चेता न भवाय कल्पते ॥
śṛṇvan gṛṇan saṃsmarayaṃś ca cintayan nāmāni rūpāṇi ca maṅgalāni te amp; kriyāsu yas tvac-caraṇāravindayor āviṣṭa-cetā na bhavāya kalpate //
दिष्ट्या हरे ऽस्या भवतः पदो भुवो भारो ऽपनीतस् तव जन्मनेशितुः दिष्ट्या हरे ऽस्या भवतः पदो भुवो भारो ऽपनीतस् तव जन्मनेशितुः दिष्ट्याङ्कितां त्वत्-पदकैः सुशोभनैर् द्रक्ष्याम गां द्यां च तवानुकम्पिताम् ॥
diṣṭyā hare 'syā bhavataḥ pado bhuvo bhāro 'panītas tava janmaneśituḥ diṣṭyā hare 'syā bhavataḥ pado bhuvo bhāro 'panītas tava janmaneśituḥ diṣṭyāṅkitāṃ tvat-padakaiḥ suśobhanair drakṣyāma gāṃ dyāṃ ca tavānukampitām //
न ते ऽभवस्येश भवस्य कारणं विना विनोदं बत तर्कयामहे । भवो निरोधः स्थितिर् अप्य् अविद्यया कृता यतस् त्वय्य् अभयाश्रयात्मनि ॥
na te 'bhavasyeśa bhavasya kāraṇaṃ vinā vinodaṃ bata tarkayāmahe / bhavo nirodhaḥ sthitir apy avidyayā kṛtā yatas tvayy abhayāśrayātmani //
मत्स्याश्व-कच्छप-नृसिंह-वराह-हंस- राजन्य-विप्र-विबुधेषु कृतावतारः अम्प्; त्वं पासि नस् त्रि-भुवनं च यथाधुनेश भारं भुवो हर यदूत्तम वन्दनं ते ॥
matsyāśva-kacchapa-nṛsiṃha-varāha-haṃsa- rājanya-vipra-vibudheṣu kṛtāvatāraḥ amp; tvaṃ pāsi nas tri-bhuvanaṃ ca yathādhuneśa bhāraṃ bhuvo hara yadūttama vandanaṃ te //
दिष्ट्याम्ब ते कुक्षि-गतः परः पुमान् अंशेन साक्षाद् भगवान् भवाय नः दिष्ट्याम्ब ते कुक्षि-गतः परः पुमान् अंशेन साक्षाद् भगवान् भवाय नः माभूद् भयं भोज-पतेर् मुमूर्षोर् गोप्ता यदूनां भविता तवात्मजः ॥
diṣṭyāmba te kukṣi-gataḥ paraḥ pumān aṃśena sākṣād bhagavān bhavāya naḥ diṣṭyāmba te kukṣi-gataḥ paraḥ pumān aṃśena sākṣād bhagavān bhavāya naḥ mābhūd bhayaṃ bhoja-pater mumūrṣor goptā yadūnāṃ bhavitā tavātmajaḥ //
श्री-शुक उवाच इत्य् अभिष्टूय पुरुषं यद्-रूपम् अनिदं यथा । ब्रह्मेशानौ पुरोधाय देवाः प्रतिययुर् दिवम् ॥
śrī-śuka uvāca ity abhiṣṭūya puruṣaṃ yad-rūpam anidaṃ yathā / brahmeśānau purodhāya devāḥ pratiyayur divam //