Chapter 211

एकाङ्गां दशगुर्दद्याद्दश दद्याच्च गोशती

ekāṅgāṃ daśagurdadyāddaśa dadyācca gośatī

शतं सहस्रगुर्दद्यात् सर्वे तुल्यफला हि ते

śataṃ sahasragurdadyāt sarve tulyaphalā hi te

प्रासादा यत्र सौवर्णा वसोर्धारा च यत्र सा

prāsādā yatra sauvarṇā vasordhārā ca yatra sā

गन्धर्वाप्सरसो यत्र तत्र यान्ति सहस्रदाः

gandharvāpsaraso yatra tatra yānti sahasradāḥ

गवां शतप्रदानेन मुच्यते नरकार्णवात्

gavāṃ śatapradānena mucyate narakārṇavāt

दत्त्वा वत्सतरीं चैव स्वर्हलोके महीयते

dattvā vatsatarīṃ caiva svarhaloke mahīyate

गोदानादायुरारोग्यसौभाग्यस्वर्गमाप्नुयात्

godānādāyurārogyasaubhāgyasvargamāpnuyāt

इन्द्रादिलोकपालानां या राजमहिषी शुभा

indrādilokapālānāṃ yā rājamahiṣī śubhā

महिषीदानमाहात्म्यादस्तु मे सर्वकामदा

mahiṣīdānamāhātmyādastu me sarvakāmadā

धर्मराजस्य साहाय्ये यस्याः पुत्रः प्रतिष्ठितः

dharmarājasya sāhāyye yasyāḥ putraḥ pratiṣṭhitaḥ

महिषासुरस्य जननी या सास्तु वरदा मम

mahiṣāsurasya jananī yā sāstu varadā mama

महिषीदानाच्च सौभाग्यं वृषदानाद्दिवं व्रजेत्

mahiṣīdānācca saubhāgyaṃ vṛṣadānāddivaṃ vrajet

संयुक्तहलपङ्क्त्याख्यं दानं सर्वफलप्रदं

saṃyuktahalapaṅktyākhyaṃ dānaṃ sarvaphalapradaṃ

पङ्क्तिर्दशहला प्रोक्ता दारुजा वृषसंयुता

paṅktirdaśahalā proktā dārujā vṛṣasaṃyutā

सौवर्णपट्टसन्नद्धान्दत्त्वा स्वर्गे महीयते

sauvarṇapaṭṭasannaddhāndattvā svarge mahīyate

दशानां कपिलानां तु दत्तानां ज्येष्ठपुष्करे

daśānāṃ kapilānāṃ tu dattānāṃ jyeṣṭhapuṣkare

तत् फलञ्चाक्षयं प्रोक्तं वृषभस्य तु मोक्षणे

tat phalañcākṣayaṃ proktaṃ vṛṣabhasya tu mokṣaṇe

धर्मो ऽसित्वञ्चतुष्पादश् चतस्रस्ते प्रिया इमाः

dharmo 'sitvañcatuṣpādaś catasraste priyā imāḥ

नमो ब्रह्मण्यदेवेश पितृभूतर्षिपोषक

namo brahmaṇyadeveśa pitṛbhūtarṣipoṣaka

त्वयि मुक्ते ऽक्षया लोका मम सन्तु निरामयाः

tvayi mukte 'kṣayā lokā mama santu nirāmayāḥ

मा मे ऋणो ऽस्तु दैवत्यो भौतः पैत्रो ऽथ मानुषः

mā me ṛṇo 'stu daivatyo bhautaḥ paitro 'tha mānuṣaḥ

धर्मस्त्वं त्वत्प्रपन्नस्य या गतिः सास्तु मे ध्रुवा

dharmastvaṃ tvatprapannasya yā gatiḥ sāstu me dhruvā

अङ्गयेच्चक्रशूलाभ्यां मन्त्रेणानेन चोत्सृजेत्

aṅgayeccakraśūlābhyāṃ mantreṇānena cotsṛjet

एकादशाहे प्रेतस्य यस्य चोत्सृज्यते वृषः

ekādaśāhe pretasya yasya cotsṛjyate vṛṣaḥ

मुच्यते प्रेतलोकात्तु षण्मासे चाव्दिकादिषु

mucyate pretalokāttu ṣaṇmāse cāvdikādiṣu

दशहस्तेन कुण्डेन त्रिंशत्कुण्डान्निवर्तनं

daśahastena kuṇḍena triṃśatkuṇḍānnivartanaṃ

तान्येव दशविस्ताराद्गोचर्मे तत्प्रदो ऽघभित्

tānyeva daśavistārādgocarme tatprado 'ghabhit

गोभूहिरण्यसंयुक्तं कृष्णाजिनन्तु यो ऽर्पयेत्

gobhūhiraṇyasaṃyuktaṃ kṛṣṇājinantu yo 'rpayet

सर्वदुष्कृतकर्मापि सायुज्यं ब्रह्मणो व्रजेत्

sarvaduṣkṛtakarmāpi sāyujyaṃ brahmaṇo vrajet

भाजनन्तिलसम्पूर्णं मधुना पूर्णमेव च

bhājanantilasampūrṇaṃ madhunā pūrṇameva ca

दद्यात् कृष्णतिलानाञ्च प्रस्थमेकञ्च मागधं

dadyāt kṛṣṇatilānāñca prasthamekañca māgadhaṃ

शय्यां दत्त्वा तु सगुणां भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

śayyāṃ dattvā tu saguṇāṃ bhuktimuktimavāpnuyāt

हैमीं प्रतिकृतिं कृत्वा दत्त्वा स्वर्गस् तथात्मनः

haimīṃ pratikṛtiṃ kṛtvā dattvā svargas tathātmanaḥ

विपुलन्तु गृहं कृत्वा दत्त्वा स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

vipulantu gṛhaṃ kṛtvā dattvā syādbhuktimuktibhāk

गृहं मठं सभां स्वर्गी दत्त्वा स्याच्च प्रतिश्रियं

gṛhaṃ maṭhaṃ sabhāṃ svargī dattvā syācca pratiśriyaṃ

दत्त्वा कृत्वा गोगृहञ्च निष्पापः स्वर्गमाप्नुयात्

dattvā kṛtvā gogṛhañca niṣpāpaḥ svargamāpnuyāt

यममाहिषदानात्तु निष्पापः स्वर्गमाप्नुयात्

yamamāhiṣadānāttu niṣpāpaḥ svargamāpnuyāt

ब्रह्मा हरो हरिर्देवैर् मध्ये च यमदूतकः

brahmā haro harirdevair madhye ca yamadūtakaḥ

पाशी तस्य शिरश्छित्त्वा तं दद्यात् स्वर्गभाग्भवेत्

pāśī tasya śiraśchittvā taṃ dadyāt svargabhāgbhavet

त्रिमुखाख्यमिदं दानं गृहीत्वा तु द्विजो ऽघभाक्

trimukhākhyamidaṃ dānaṃ gṛhītvā tu dvijo 'ghabhāk

चक्रं रूप्यमयं कृत्वा के धृत्वा तत् प्रदापयेत्

cakraṃ rūpyamayaṃ kṛtvā ke dhṛtvā tat pradāpayet

हेमयुक्तं द्विजायैतत् कालचक्रमिदम्महत्

hemayuktaṃ dvijāyaitat kālacakramidammahat

आत्मतुल्यन्तु यो लौहं ददेन्न नरकं व्रजेत्

ātmatulyantu yo lauhaṃ dadenna narakaṃ vrajet

पञ्चाशत्पलसंयुक्तं लौहदण्डं तु यो ऽर्पयेत्

pañcāśatpalasaṃyuktaṃ lauhadaṇḍaṃ tu yo 'rpayet

वस्त्रेणाच्छाद्य विप्राय यमदण्डो न विद्यते

vastreṇācchādya viprāya yamadaṇḍo na vidyate

मूलं फलादि वा द्रव्यं संहतं वाथ चैकशः

mūlaṃ phalādi vā dravyaṃ saṃhataṃ vātha caikaśaḥ

मृत्युज्जयं समुद्दिश्य दद्यादायुर्विवर्धये

mṛtyujjayaṃ samuddiśya dadyādāyurvivardhaye

पुमान् कृष्णतिलैः कार्यो रौप्यदन्तः सुवर्णदृक्

pumān kṛṣṇatilaiḥ kāryo raupyadantaḥ suvarṇadṛk

खड्गोद्यतकरो दीर्घो जवाकुसुममण्डलः

khaḍgodyatakaro dīrgho javākusumamaṇḍalaḥ

रक्ताम्वरधरः स्रग्वी शङ्कमालाविभूषितः

raktāmvaradharaḥ sragvī śaṅkamālāvibhūṣitaḥ

उपानद्युगयुक्ताङ्घ्रिः कृष्णकम्बलपार्श्वकः

upānadyugayuktāṅghriḥ kṛṣṇakambalapārśvakaḥ

गृहीतमांसपिण्डश् च वामे वै कालपूरुषः

gṛhītamāṃsapiṇḍaś ca vāme vai kālapūruṣaḥ

सम्पूज्य तञ्च गन्धाद्यैः ब्राह्मणायोपपादयेत्

sampūjya tañca gandhādyaiḥ brāhmaṇāyopapādayet

मरणव्याधिहीनः स्याद्राजराजेश्वरो भवेत्

maraṇavyādhihīnaḥ syādrājarājeśvaro bhavet

गोवृषौ तु द्विजे दत्त्वा भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

govṛṣau tu dvije dattvā bhuktimuktimavāpnuyāt

रेवन्ताधिष्ठितञ्चाश्वं हैमं दत्त्वा न मृत्य्भाक्

revantādhiṣṭhitañcāśvaṃ haimaṃ dattvā na mṛtybhāk

घण्टादिपूर्णमप्येकं दत्त्वा स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

ghaṇṭādipūrṇamapyekaṃ dattvā syādbhuktimuktibhāk

सर्वान् कामानवाप्नोति यः प्रयच्छति काञ्चनं

sarvān kāmānavāpnoti yaḥ prayacchati kāñcanaṃ

सुवर्णे दीयमाने तु रजतं दक्षिणेष्यते

suvarṇe dīyamāne tu rajataṃ dakṣiṇeṣyate

अन्येषामपि दानानां सुवर्णं दक्षिणा स्मृता

anyeṣāmapi dānānāṃ suvarṇaṃ dakṣiṇā smṛtā

सुवर्णं रजतं ताम्रं तण्डुलं धान्यमेव च

suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ taṇḍulaṃ dhānyameva ca

नित्यश्राद्धं देवपूजा सर्वमेतददक्षिणं

nityaśrāddhaṃ devapūjā sarvametadadakṣiṇaṃ

रजतं दक्षिणा पित्रे धर्मकामार्थसाधनं

rajataṃ dakṣiṇā pitre dharmakāmārthasādhanaṃ

सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमुक्तावसूनि च

suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ maṇimuktāvasūni ca

सर्वमेतन्महाप्राज्ञो ददाति वसुधान्ददत्

sarvametanmahāprājño dadāti vasudhāndadat

पितॄंश् च पितृलोकस्थान् देवस्थाने च देवताः

pitṝṃś ca pitṛlokasthān devasthāne ca devatāḥ

सन्तर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुन्धराम्

santarpayati śāntātmā yo dadāti vasundharām

खर्वटं खेटकं वापि ग्रामं वा शस्यशालिनं

kharvaṭaṃ kheṭakaṃ vāpi grāmaṃ vā śasyaśālinaṃ

निवर्तनशतं वापि तदर्धं वा गृहादिकं

nivartanaśataṃ vāpi tadardhaṃ vā gṛhādikaṃ

अपि गोचर्ममात्राम्बा दत्त्वोर्वीं सर्वभाग् भवेत्

api gocarmamātrāmbā dattvorvīṃ sarvabhāg bhavet

तैलविन्दुर्यथा चाप्सु प्रसर्पेद् भूगतं तथा

tailavinduryathā cāpsu prasarped bhūgataṃ tathā

सर्वेषामेवदानानमेकजन्मानुगं फलं

sarveṣāmevadānānamekajanmānugaṃ phalaṃ

हाटकक्षितिगौरीणां सप्तजन्मानुगं फलं

hāṭakakṣitigaurīṇāṃ saptajanmānugaṃ phalaṃ

त्रिसप्तकुलमुद्धृत्य कन्यादो ब्रह्मलोकभाक्

trisaptakulamuddhṛtya kanyādo brahmalokabhāk

गजं सदक्षिणं दत्त्वा निर्मलः स्वर्गभाग् भवेत्

gajaṃ sadakṣiṇaṃ dattvā nirmalaḥ svargabhāg bhavet

अश्वं दत्त्वायुरारोग्यसौभाग्यस्वर्गमाप्नुयात्

aśvaṃ dattvāyurārogyasaubhāgyasvargamāpnuyāt

दासीं दत्त्वा द्विजेन्द्राय अप्सरोलोकमाप्नुयात्

dāsīṃ dattvā dvijendrāya apsarolokamāpnuyāt

दत्त्वा ताम्रमयीं स्थालीं पलानां पञ्चभिः शतैः

dattvā tāmramayīṃ sthālīṃ palānāṃ pañcabhiḥ śataiḥ

अर्धैस्तदर्धैर् अर्धैर् वा भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

ardhaistadardhair ardhair vā bhuktimuktimavāpnuyāt

शकटं वृषसंयुक्तं दत्त्वा यानेन नाकभाक्

śakaṭaṃ vṛṣasaṃyuktaṃ dattvā yānena nākabhāk

वस्त्रदानाल्लभेदायुरारोग्यं स्वर्गमक्षयं

vastradānāllabhedāyurārogyaṃ svargamakṣayaṃ

धान्यगोधूमकलमयवादीन् स्वर्गभाग् ददत्

dhānyagodhūmakalamayavādīn svargabhāg dadat

आसनं तैजसं पात्रं लवणं गन्धचन्दनं

āsanaṃ taijasaṃ pātraṃ lavaṇaṃ gandhacandanaṃ

धूपं दीपञ्च ताम्वूलं लोहं रूप्यञ्च रत्नकं

dhūpaṃ dīpañca tāmvūlaṃ lohaṃ rūpyañca ratnakaṃ

दिव्यानि नानाद्रव्याणि दत्त्वा स्याद् भुक्तिमुक्तिभाक्

divyāni nānādravyāṇi dattvā syād bhuktimuktibhāk

तिलांश् च तिलपात्रञ्च दत्त्वा स्वर्गमवाप्नुयात्

tilāṃś ca tilapātrañca dattvā svargamavāpnuyāt

अन्नदानात् परं नास्ति न भूतं न भविष्यति

annadānāt paraṃ nāsti na bhūtaṃ na bhaviṣyati

हस्त्यश्वरथदानानि दासीदासगृहाणि च

hastyaśvarathadānāni dāsīdāsagṛhāṇi ca

अन्नदानस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीं

annadānasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ

कृत्वापि सुमहत्पापं यः पश्चादन्नदो भवेत्

kṛtvāpi sumahatpāpaṃ yaḥ paścādannado bhavet

सर्वपापविनिर्मुक्तो लोकानाप्नोति चाक्षयान्

sarvapāpavinirmukto lokānāpnoti cākṣayān

पानीयञ्च प्रपान्दत्त्वा भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

pānīyañca prapāndattvā bhuktimuktimavāpnuyāt

अग्निं काष्ठञ्च मार्गादौ दत्त्वा दीप्त्यादिमाप्नुयात्

agniṃ kāṣṭhañca mārgādau dattvā dīptyādimāpnuyāt

देवगन्धर्वनारीभिर्विमाने सेव्यते दिवि

devagandharvanārībhirvimāne sevyate divi

घृतं तैकञ्च लवणं दत्त्वा सर्वमवाप्नुयात्

ghṛtaṃ taikañca lavaṇaṃ dattvā sarvamavāpnuyāt

छत्रोपानहकाष्ठादि दत्त्वा स्वर्गे सुखी वसेत्

chatropānahakāṣṭhādi dattvā svarge sukhī vaset

प्रतिपत्तिथिमुख्येषु विष्कुम्भादिकयोगके

pratipattithimukhyeṣu viṣkumbhādikayogake

चैत्रादौ वत्सरादौ च अश्विन्यादौ हरिं हरं

caitrādau vatsarādau ca aśvinyādau hariṃ haraṃ

ब्रह्माणं लोकपालादीन् प्रार्च्य दानं महाफलं

brahmāṇaṃ lokapālādīn prārcya dānaṃ mahāphalaṃ

वृक्षारामान् भोजनादीन् मार्गसंवाहनादिकान्

vṛkṣārāmān bhojanādīn mārgasaṃvāhanādikān

पादाभ्यङ्गादिकं दत्त्वा भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

pādābhyaṅgādikaṃ dattvā bhuktimuktimavāpnuyāt

त्रीणि तुल्यफलानीह गावः पृथ्वी सरस्वती

trīṇi tulyaphalānīha gāvaḥ pṛthvī sarasvatī

व्राह्मीं सरस्वतीन्दत्त्वा निर्मलो ब्रह्मलोकभाक्

vrāhmīṃ sarasvatīndattvā nirmalo brahmalokabhāk

सप्तद्वीपमहीदः स ब्रह्मज्ञानं ददाति यः

saptadvīpamahīdaḥ sa brahmajñānaṃ dadāti yaḥ

अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दद्यात् सर्वभाङ् नरः

abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadyāt sarvabhāṅ naraḥ

पुराणं भारतं वापि रामायणमथापि वा

purāṇaṃ bhārataṃ vāpi rāmāyaṇamathāpi vā

लिखित्वा पुस्तकं दत्त्वा भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

likhitvā pustakaṃ dattvā bhuktimuktimavāpnuyāt

वेदशास्त्रं नृत्यगीतं यो ऽध्यापयति नाकभाक्

vedaśāstraṃ nṛtyagītaṃ yo 'dhyāpayati nākabhāk

वित्तं दद्यादुपाध्याये छात्राणां भोजनादिकं

vittaṃ dadyādupādhyāye chātrāṇāṃ bhojanādikaṃ

किमदत्तं भवेत्तेन धर्मकामादिदर्शिना

kimadattaṃ bhavettena dharmakāmādidarśinā

वाजपेयसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत् फलं

vājapeyasahasrasya samyagdattasya yat phalaṃ

तत्फलं सर्वमाप्नोति विद्यादानन्न संशयः

tatphalaṃ sarvamāpnoti vidyādānanna saṃśayaḥ

शिवालये विष्णुगृहे सूर्यस्य भवने तथा

śivālaye viṣṇugṛhe sūryasya bhavane tathā

सर्वदानप्रदः स स्यात् पुस्तकं वाचयेत्तु यः

sarvadānapradaḥ sa syāt pustakaṃ vācayettu yaḥ

त्रैलोक्ये चतुरो वर्णाश् चत्वारश्चाश्रमाः पृथक्

trailokye caturo varṇāś catvāraścāśramāḥ pṛthak

ब्रह्माद्या देवताः सर्वा विद्यादाने प्रतिष्ठताः

brahmādyā devatāḥ sarvā vidyādāne pratiṣṭhatāḥ

विद्या कामदुघा धेनुर्विद्या चक्षुरनुत्तमं

vidyā kāmadughā dhenurvidyā cakṣuranuttamaṃ

उपवेदप्रदानेन गन्धर्वैः सह मोदते

upavedapradānena gandharvaiḥ saha modate

वेदाङ्गानाञ्च दानेन स्वर्गलोकमवाप्नुयात्

vedāṅgānāñca dānena svargalokamavāpnuyāt

धर्मशास्त्रप्रदानेन धर्मेण सह मोदते

dharmaśāstrapradānena dharmeṇa saha modate

सिद्धान्तानां प्रदानेन मोक्षमाप्नोत्यसंशयं

siddhāntānāṃ pradānena mokṣamāpnotyasaṃśayaṃ

विद्यादानमवाप्नोति प्रदानात् पुस्तकस्य तु

vidyādānamavāpnoti pradānāt pustakasya tu

शास्त्राणि च पुराणानि दत्त्वा सर्वमवाप्नुयात्

śāstrāṇi ca purāṇāni dattvā sarvamavāpnuyāt

शिष्यांश् च शिक्षयेद्यस्तु पुण्डलीकफलं लभेत्

śiṣyāṃś ca śikṣayedyastu puṇḍalīkaphalaṃ labhet

येन जीवति तद्दत्त्वा फलस्यान्तो न विद्यते

yena jīvati taddattvā phalasyānto na vidyate

लोके स्रेष्ठतमं सर्वमात्मनश्चापि यत् प्रियं

loke sreṣṭhatamaṃ sarvamātmanaścāpi yat priyaṃ

सर्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाक्षयार्थिना

sarvaṃ pitṝṇāṃ dātavyaṃ teṣāmevākṣayārthinā

विष्णुं रुद्रं पद्मयोनिं देवीविघ्नेश्वरादिकान्

viṣṇuṃ rudraṃ padmayoniṃ devīvighneśvarādikān

पूजयित्वा प्रदद्याद्यः पूजाद्रव्यं स सर्वभाक्

pūjayitvā pradadyādyaḥ pūjādravyaṃ sa sarvabhāk

देवालयं च प्रतिमां कारयत् सर्वमाप्नुयात्

devālayaṃ ca pratimāṃ kārayat sarvamāpnuyāt

सम्मार्जनं चोपलेपं कुर्वन् स्यान्निर्मलः पुमान्

sammārjanaṃ copalepaṃ kurvan syānnirmalaḥ pumān

नानामण्डलकार्यग्रे मण्डलाधिपतिर्भवेत्

nānāmaṇḍalakāryagre maṇḍalādhipatirbhavet

गन्धं पुष्पं धूपदीपं नैवेद्यञ्च प्रदक्षिणं

gandhaṃ puṣpaṃ dhūpadīpaṃ naivedyañca pradakṣiṇaṃ

घण्टाध्वजवितानञ्च प्रेक्षणं वाद्यगौतकं

ghaṇṭādhvajavitānañca prekṣaṇaṃ vādyagautakaṃ

वस्त्रादिदत्त्वादेवाय भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

vastrādidattvādevāya bhuktimuktimavāpnuyāt

कस्तूरिकां शिह्लकञ्च श्रीखण्डमगुरून्तथा

kastūrikāṃ śihlakañca śrīkhaṇḍamagurūntathā

कर्पूरञ्च तथामुस्तं गुग्गुलुं विजयं ददेत्

karpūrañca tathāmustaṃ gugguluṃ vijayaṃ dadet

घृतप्रस्थेन संस्थाप्य सङ्क्रान्त्यादौ स सर्वभाक्

ghṛtaprasthena saṃsthāpya saṅkrāntyādau sa sarvabhāk

स्नानं पलशतं ज्ञेयमभ्यङ्गं पञ्चविंशतिः

snānaṃ palaśataṃ jñeyamabhyaṅgaṃ pañcaviṃśatiḥ

पलानान्तु सहस्रेण महास्नानं प्रकीर्तितं

palānāntu sahasreṇa mahāsnānaṃ prakīrtitaṃ

दशापराधास्तोयेन क्षीरेण स्नापनाच्छतं

daśāparādhāstoyena kṣīreṇa snāpanācchataṃ

सहस्रं पयसा दध्ना घृतेनायुतमिष्यते

sahasraṃ payasā dadhnā ghṛtenāyutamiṣyate

दासीदासमलङ्कारं गोभूम्यश्वगजादिकं

dāsīdāsamalaṅkāraṃ gobhūmyaśvagajādikaṃ

देवाय दत्त्वा सौभाग्यं धनायुष्मान् व्रजेद्दिवं

devāya dattvā saubhāgyaṃ dhanāyuṣmān vrajeddivaṃ