Chapter 210

सर्वदानानि वक्ष्यामि महादानानि षोडश

sarvadānāni vakṣyāmi mahādānāni ṣoḍaśa

तुलापुरुष आद्यन्तु हिरण्यगर्भदानकं

tulāpuruṣa ādyantu hiraṇyagarbhadānakaṃ

ब्रह्माण्डं कल्पवृक्षश् च गोसहस्रञ्च पञ्चमं

brahmāṇḍaṃ kalpavṛkṣaś ca gosahasrañca pañcamaṃ

हिरण्यकामधेनुश् च हिरण्याश्वश् च सप्तमं

hiraṇyakāmadhenuś ca hiraṇyāśvaś ca saptamaṃ

हिरण्याश्वरथस्तद्वद्धेमहस्तिरथस् तथा

hiraṇyāśvarathastadvaddhemahastirathas tathā

पञ्चलाङ्गलकन्तद्वद्धरादानं तथैव च

pañcalāṅgalakantadvaddharādānaṃ tathaiva ca

विश्वचक्रं कल्पलता सप्तसागरकं परं

viśvacakraṃ kalpalatā saptasāgarakaṃ paraṃ

रत्नधेनुर्महाभूतघटः शुभदिने ऽर्पयेत्

ratnadhenurmahābhūtaghaṭaḥ śubhadine 'rpayet

मण्डपे मण्डले दानं देवान् प्रार्च्यार्पयेद्द्विजे

maṇḍape maṇḍale dānaṃ devān prārcyārpayeddvije

मेरुदानानि पुण्यानि मेरवो दश तान् शृणु

merudānāni puṇyāni meravo daśa tān śṛṇu

धान्यद्रोणसहस्रेण उत्तमो ऽर्धार्धतः परौ

dhānyadroṇasahasreṇa uttamo 'rdhārdhataḥ parau

उत्तमः षोडशद्रोणः कर्तव्यो लवणाचलः

uttamaḥ ṣoḍaśadroṇaḥ kartavyo lavaṇācalaḥ

दशभारैर् गुडाद्रिः स्यादुत्तमो ऽर्धार्धतः परौ

daśabhārair guḍādriḥ syāduttamo 'rdhārdhataḥ parau

उत्तमः पलसाहस्रैः स्वर्णमेरुस् तथा परौ

uttamaḥ palasāhasraiḥ svarṇamerus tathā parau

दशद्रोणैस्तिलाद्रिः स्यात् पञ्चभिश् च त्रिभिः क्रमात्

daśadroṇaistilādriḥ syāt pañcabhiś ca tribhiḥ kramāt

कार्पासपर्वतो विंशभारैश् च दशपञ्चभिः

kārpāsaparvato viṃśabhāraiś ca daśapañcabhiḥ

विंशत्या घृहकुम्भानामुत्तमः स्याद् घृताचलः

viṃśatyā ghṛhakumbhānāmuttamaḥ syād ghṛtācalaḥ

दशभिः पलसाहस्रैर् उत्तमो रजताचलः

daśabhiḥ palasāhasrair uttamo rajatācalaḥ

अष्टभारैः शर्कराद्रिर्मध्योमन्दो ऽर्धतो ऽर्धतः

aṣṭabhāraiḥ śarkarādrirmadhyomando 'rdhato 'rdhataḥ

दश धेनूः प्रवक्ष्यामि या दत्त्वा भुक्तिमुक्तिभाक्

daśa dhenūḥ pravakṣyāmi yā dattvā bhuktimuktibhāk

प्रथमा गुडधेनुः स्याद् घृतधेनुस् तथापरा

prathamā guḍadhenuḥ syād ghṛtadhenus tathāparā

तिलधेनुस्तृतोया च चतुर्थी जलधेनुका

tiladhenustṛtoyā ca caturthī jaladhenukā

क्षीरधेनुर्मधुधेनुः शर्करादधिधेनुके

kṣīradhenurmadhudhenuḥ śarkarādadhidhenuke

रसधेनुः स्वरूपेण दशमी विधिरुच्यते

rasadhenuḥ svarūpeṇa daśamī vidhirucyate

कुम्भाः स्युर्द्रवधेनूनामितरासान्तु राशयः

kumbhāḥ syurdravadhenūnāmitarāsāntu rāśayaḥ

कृष्णाजिनञ्चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि

kṛṣṇājinañcaturhastaṃ prāggrīvaṃ vinyasedbhuvi

गोमयेनानुलिप्तायां दर्भानास्तीर्य सर्वतः

gomayenānuliptāyāṃ darbhānāstīrya sarvataḥ

लघ्वैणकाजिनं तद्वद्वत्सस्य परिकल्पयेत्

laghvaiṇakājinaṃ tadvadvatsasya parikalpayet

प्राङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुमुदक्पादां सवत्सकां

prāṅmukhīṃ kalpayeddhenumudakpādāṃ savatsakāṃ

उत्तमा गुडधेनुः स्यात् सदा भारचतुष्टयात्

uttamā guḍadhenuḥ syāt sadā bhāracatuṣṭayāt

वत्सं भारेण कुर्वीत भाराभ्यां मध्यमा स्मृता

vatsaṃ bhāreṇa kurvīta bhārābhyāṃ madhyamā smṛtā

अर्धभारेण वत्सः स्यात् कनिष्ठा भारकेण तु

ardhabhāreṇa vatsaḥ syāt kaniṣṭhā bhārakeṇa tu

चतुर्थांशेन वत्सः स्याद् गुडवित्तानुसारतः

caturthāṃśena vatsaḥ syād guḍavittānusārataḥ

पञ्च कृष्णलका माषस्ते सुवर्नस्तु षोडश

pañca kṛṣṇalakā māṣaste suvarnastu ṣoḍaśa

पलं सुवर्णाश् चत्वारस्तुला पलशतं स्मृतं

palaṃ suvarṇāś catvārastulā palaśataṃ smṛtaṃ

स्याद्भारो विंशतितुला द्रोणस्तु चतुराढकः

syādbhāro viṃśatitulā droṇastu caturāḍhakaḥ

धेनुवत्सौ गुडस्योभौ सितसूक्ष्माम्बरावृतौ

dhenuvatsau guḍasyobhau sitasūkṣmāmbarāvṛtau

शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुचिमुक्ताफलेक्षणौ

śuktikarṇāvikṣupādau śucimuktāphalekṣaṇau

सितसूत्रशिरालौ च सितकम्बलकम्वलौ

sitasūtraśirālau ca sitakambalakamvalau

ताम्रगड्डुकपृष्ठौ तौ सितचामररोमकौ

tāmragaḍḍukapṛṣṭhau tau sitacāmararomakau

विद्रुमभ्रूयुगावेतौ नवनीतस्तनान्वितौ

vidrumabhrūyugāvetau navanītastanānvitau

क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहाविन्द्रनीलकतारकौ

kṣaumapucchau kāṃsyadohāvindranīlakatārakau

सुवर्णशृङ्गाभरणौ रजतक्षुरसंयुतौ

suvarṇaśṛṅgābharaṇau rajatakṣurasaṃyutau

नानाफलमया दन्ता गन्धघ्राणप्रकल्पितौ

nānāphalamayā dantā gandhaghrāṇaprakalpitau

रचयित्वा यजेद्धेनुमिमैर् मन्त्रैर् द्विजोत्तम

racayitvā yajeddhenumimair mantrair dvijottama

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता

yā lakṣmīḥ sarvabhūtānāṃ yā ca deveṣvavasthitā

धेनुरूपेण सा देवी मम शान्तिं प्रयच्छतु

dhenurūpeṇa sā devī mama śāntiṃ prayacchatu

देहस्था या च रुद्राणी शङ्करस्य सदा प्रिया

dehasthā yā ca rudrāṇī śaṅkarasya sadā priyā

धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu

विष्णुवक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा या च विभावसोः

viṣṇuvakṣasi yā lakṣmīḥ svāhā yā ca vibhāvasoḥ

चन्द्रार्कऋक्षशक्तिर्या धेनुरूपास्तु सा श्रिये

candrārkaṛkṣaśaktiryā dhenurūpāstu sā śriye

चतुर्मुखस्य या लक्ष्मीर्या लक्ष्मीर्धनदस्य च

caturmukhasya yā lakṣmīryā lakṣmīrdhanadasya ca

लक्ष्मीर्या लोकपालानां स धेनुर्वरदास्तु मे

lakṣmīryā lokapālānāṃ sa dhenurvaradāstu me

स्वधा त्वं पितृमुख्यानां स्वाहा यज्ञभुजां यतः

svadhā tvaṃ pitṛmukhyānāṃ svāhā yajñabhujāṃ yataḥ

सर्वपापहरा धेनुस्तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे

sarvapāpaharā dhenustasmācchāntiṃ prayaccha me

एवमामन्त्रितां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

evamāmantritāṃ dhenuṃ brāhmaṇāya nivedayet

समानं सर्वधेनूनां विधानं चैतदेव हि

samānaṃ sarvadhenūnāṃ vidhānaṃ caitadeva hi

सर्वयज्ञफलं प्राप्य निर्मलो भुक्तिमुक्तिभाक्

sarvayajñaphalaṃ prāpya nirmalo bhuktimuktibhāk

स्वर्णशृङ्गो शफै रौप्यैः सुशीला वस्त्रसंयुता

svarṇaśṛṅgo śaphai raupyaiḥ suśīlā vastrasaṃyutā

कांस्योपदोहा दातव्या क्षोरिणौ गौः सदक्षिणा

kāṃsyopadohā dātavyā kṣoriṇau gauḥ sadakṣiṇā

दातास्याः स्वर्गमाप्नोति वत्सरान् सोमसम्मितान्

dātāsyāḥ svargamāpnoti vatsarān somasammitān

कपिला चेत्तारयति भूयश्चासप्तमं कुलं

kapilā cettārayati bhūyaścāsaptamaṃ kulaṃ

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यदोहनकान्वितां

svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ kāṃsyadohanakānvitāṃ

शक्तितो दक्षिणायुक्तां दत्त्वा स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

śaktito dakṣiṇāyuktāṃ dattvā syādbhuktimuktibhāk

सवत्सरोमतुल्यानि युगान्युभयतोमुखीं

savatsaromatulyāni yugānyubhayatomukhīṃ

दत्त्वा स्वर्गमवाप्नोति पूर्वेण विधिना ददेत्

dattvā svargamavāpnoti pūrveṇa vidhinā dadet

आसन्नमृत्युना देया सवत्सा गौस्तु पूर्ववत्

āsannamṛtyunā deyā savatsā gaustu pūrvavat

यमद्वारे महावीरे तप्ता वैतरणी नदी

yamadvāre mahāvīre taptā vaitaraṇī nadī

तान्तर्तुञ्च ददाम्येनां कृष्णां वैतरणीञ्च गां

tāntartuñca dadāmyenāṃ kṛṣṇāṃ vaitaraṇīñca gāṃ