शम्बरेण हृतो वीरः प्रद्युम्नः स कथं मुने शम्बरश् च महावीर्यः प्रद्युम्नेन कथं हतः ॥
śambareṇa hṛto vīraḥ pradyumnaḥ sa kathaṃ mune śambaraś ca mahāvīryaḥ pradyumnena kathaṃ hataḥ //
षष्ठे ऽह्नि जातमात्रं तु प्रद्युम्नं सूतिकागृहात् ममैष हन्तेति मुने हृतवान् कालशम्बरः ॥
ṣaṣṭhe 'hni jātamātraṃ tu pradyumnaṃ sūtikāgṛhāt mamaiṣa hanteti mune hṛtavān kālaśambaraḥ //
हृत्वा चिक्षेप चैवैनं ग्राहोग्रे लवणार्णवे कल्लोलजनितावर्ते सुघोरे मकरालये ॥
hṛtvā cikṣepa caivainaṃ grāhogre lavaṇārṇave kallolajanitāvarte sughore makarālaye //
पतितं तत्र चैवैको मत्स्यो जग्राह बालकम् न ममार च तस्यापि जठरानलदीपितः ॥
patitaṃ tatra caivaiko matsyo jagrāha bālakam na mamāra ca tasyāpi jaṭharānaladīpitaḥ //
मत्स्यबन्धैश् च मत्स्यो ऽसौ मत्स्यैर् अन्यैः सह द्विज घातितो ऽसुरवर्याय शम्बराय निवेदितः ॥
matsyabandhaiś ca matsyo 'sau matsyair anyaiḥ saha dvija ghātito 'suravaryāya śambarāya niveditaḥ //
तस्य मायावती नाम पत्नी सर्वगृहेश्वरी कारयाम् आस सूदानाम् आधिपत्यम् अनिन्दिता ॥
tasya māyāvatī nāma patnī sarvagṛheśvarī kārayām āsa sūdānām ādhipatyam aninditā //
दारिते मत्स्यजठरे ददृशे सातिशोभनम् कुमारं मन्मथतरोर् दग्धस्य प्रथमाङ्कुरम् ॥
dārite matsyajaṭhare dadṛśe sātiśobhanam kumāraṃ manmathataror dagdhasya prathamāṅkuram //
को ऽयं कथम् अयं मत्स्यजठरं समुपागतः इत्य् एवं कौतुकाविष्टां तां तन्वीं प्राह नारदः ॥
ko 'yaṃ katham ayaṃ matsyajaṭharaṃ samupāgataḥ ity evaṃ kautukāviṣṭāṃ tāṃ tanvīṃ prāha nāradaḥ //
अयं समस्तजगतः सूतिसंहारकर्मणः शम्बरेण हृतो विष्णोस् तनयः सूतिकागृहात् ॥
ayaṃ samastajagataḥ sūtisaṃhārakarmaṇaḥ śambareṇa hṛto viṣṇos tanayaḥ sūtikāgṛhāt //
क्षिप्तः समुद्रे मत्स्येन निगीर्णस् ते वशं गतः नररत्नम् इदं सुभ्रु विस्रब्धा परिपालय ॥
kṣiptaḥ samudre matsyena nigīrṇas te vaśaṃ gataḥ nararatnam idaṃ subhru visrabdhā paripālaya //
नारदेनैवम् उक्ता सा पालयाम् आस तं शिशुम् बाल्याद् एवातिरागेण रूपातिशयमोहिता ॥
nāradenaivam uktā sā pālayām āsa taṃ śiśum bālyād evātirāgeṇa rūpātiśayamohitā //
स यदा यौवनाभोगभूषितो ऽभून् महामुने साभिलाषा तदा सा तु बभूव गजगामिनी ॥
sa yadā yauvanābhogabhūṣito 'bhūn mahāmune sābhilāṣā tadā sā tu babhūva gajagāminī //
मायावती ददौ चास्मै मायाः सर्वा महात्मने प्रद्युम्नायानुरागान्धा तन्न्यस्तहृदयेक्षणा ॥
māyāvatī dadau cāsmai māyāḥ sarvā mahātmane pradyumnāyānurāgāndhā tannyastahṛdayekṣaṇā //
प्रसज्जन्तीं तु ताम् आह स कार्ष्णिः कमलेक्षणाम् मातृभावाम् अपाहाय किम् एवं वर्तसे ऽन्यथा ॥
prasajjantīṃ tu tām āha sa kārṣṇiḥ kamalekṣaṇām mātṛbhāvām apāhāya kim evaṃ vartase 'nyathā //
सा चास्मै कथयाम् आस न पुत्रस् त्वं ममेति वै तनयं त्वाम् अयं विष्णोर् हृतवान् कालशम्बरः ॥
sā cāsmai kathayām āsa na putras tvaṃ mameti vai tanayaṃ tvām ayaṃ viṣṇor hṛtavān kālaśambaraḥ //
क्षिप्तः समुद्रे मत्स्यस्य संप्राप्तो जठरान् मया सा तु रोदिति ते माता कान्ताद्याप्य् अतिवत्सला ॥
kṣiptaḥ samudre matsyasya saṃprāpto jaṭharān mayā sā tu roditi te mātā kāntādyāpy ativatsalā //
इत्य् उक्तः शम्बरं युद्धे प्रद्युम्नः स समाह्वयत् क्रोधाकुलीकृतमना युयुधे च महाबलः ॥
ity uktaḥ śambaraṃ yuddhe pradyumnaḥ sa samāhvayat krodhākulīkṛtamanā yuyudhe ca mahābalaḥ //
हत्वा सैन्यम् अशेषं तु तस्य दैत्यस्य माधविः सप्तमाया व्यतिक्रम्य मायां संयुयुजे ऽष्टमीम् ॥
hatvā sainyam aśeṣaṃ tu tasya daityasya mādhaviḥ saptamāyā vyatikramya māyāṃ saṃyuyuje 'ṣṭamīm //
तया जघान तं दैत्यं मायया कालशम्बरम् उत्पत्य च तया सार्धम् आजगाम पितुर् गृहम् ॥
tayā jaghāna taṃ daityaṃ māyayā kālaśambaram utpatya ca tayā sārdham ājagāma pitur gṛham //
अन्तःपुरे निपतितं मायावत्या समन्वितम् तं दृष्ट्वा कृष्णसंकल्पा बभूवुः कृष्णयोषितः ॥
antaḥpure nipatitaṃ māyāvatyā samanvitam taṃ dṛṣṭvā kṛṣṇasaṃkalpā babhūvuḥ kṛṣṇayoṣitaḥ //
रुक्मिणी चावदत् प्रेम्णा सास्रदृष्टिर् अनिन्दिता धन्याया खल्व् अयं पुत्रो वर्तते नवयौवने ॥
rukmiṇī cāvadat premṇā sāsradṛṣṭir aninditā dhanyāyā khalv ayaṃ putro vartate navayauvane //
अस्मिन् वयसि पुत्रो मे प्रद्युम्नो यदि जीवति सभाग्या जननी वत्स त्वया कापि विभूषिता ॥
asmin vayasi putro me pradyumno yadi jīvati sabhāgyā jananī vatsa tvayā kāpi vibhūṣitā //
अथवा यादृशः स्नेहो मम यादृग् वपुस् तव हरेर् अपत्यं सुव्यक्तं भवान् वत्स भविष्यति ॥
athavā yādṛśaḥ sneho mama yādṛg vapus tava harer apatyaṃ suvyaktaṃ bhavān vatsa bhaviṣyati //
एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः अन्तःपुरचरां देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षयन् ॥
etasminn antare prāptaḥ saha kṛṣṇena nāradaḥ antaḥpuracarāṃ devīṃ rukmiṇīṃ prāha harṣayan //
एष ते तनयः सुभ्रु हत्वा शम्बरम् आगतः हृतो येनाभवद् बालो भवत्याः सूतिकागृहात् ॥
eṣa te tanayaḥ subhru hatvā śambaram āgataḥ hṛto yenābhavad bālo bhavatyāḥ sūtikāgṛhāt //
इयं मायावती भार्या तनयस्यास्य ते सती शम्बरस्य न भार्येयं श्रूयताम् अत्र कारणम् ॥
iyaṃ māyāvatī bhāryā tanayasyāsya te satī śambarasya na bhāryeyaṃ śrūyatām atra kāraṇam //
मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायणा शम्बरं मोहयाम् आस मायारूपेण रूपिणी ॥
manmathe tu gate nāśaṃ tadudbhavaparāyaṇā śambaraṃ mohayām āsa māyārūpeṇa rūpiṇī //
विहाराद्युपभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् दर्शयाम् आस दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा ॥
vihārādyupabhogeṣu rūpaṃ māyāmayaṃ śubham darśayām āsa daityasya tasyeyaṃ madirekṣaṇā //
कामो ऽवतीर्णः पुत्रस् ते तस्येयं दयिता रतिः विशङ्का नात्र कर्तव्या स्नुषेयं तव शोभना ॥
kāmo 'vatīrṇaḥ putras te tasyeyaṃ dayitā ratiḥ viśaṅkā nātra kartavyā snuṣeyaṃ tava śobhanā //
ततो हर्षसमाविष्टा रुक्मिणी केशवस् तथा नगरी च समस्ता सा साधु साध्व् इत्य् अभाषत ॥
tato harṣasamāviṣṭā rukmiṇī keśavas tathā nagarī ca samastā sā sādhu sādhv ity abhāṣata //
चिरनष्टेन पुत्रेण संगतां प्रेक्ष्य रुक्मिणीम् अवाप विस्मयं सर्वो द्वारवत्यां जनस् तदा ॥
ciranaṣṭena putreṇa saṃgatāṃ prekṣya rukmiṇīm avāpa vismayaṃ sarvo dvāravatyāṃ janas tadā //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे पञ्चमे ऽंशे सप्तविंशो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe pañcame 'ṃśe saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ]]