कथितं चातुराश्रम्यं चातुर्वर्ण्यक्रियास् तथा पुंसः क्रियाम् अहं श्रोतुम् इच्छामि द्विजसत्तम ॥
kathitaṃ cāturāśramyaṃ cāturvarṇyakriyās tathā puṃsaḥ kriyām ahaṃ śrotum icchāmi dvijasattama //
नित्यां नैमित्तिकीं काम्यां क्रियां पुंसाम् अशेषतः समाख्याहि भृगुश्रेष्ठ सर्वज्ञो ह्य् असि मे मतः ॥
nityāṃ naimittikīṃ kāmyāṃ kriyāṃ puṃsām aśeṣataḥ samākhyāhi bhṛguśreṣṭha sarvajño hy asi me mataḥ //
यद् एतद् उक्तं भवता नित्यनैमित्तिकाश्रितम् तद् अहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप ॥
yad etad uktaṃ bhavatā nityanaimittikāśritam tad ahaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa //
जातस्य जातकर्मादि क्रियाकाण्डम् अशेषतः पुत्रस्य कुर्वीत पिता श्राद्धं चाभ्युदयात्मकम् ॥
jātasya jātakarmādi kriyākāṇḍam aśeṣataḥ putrasya kurvīta pitā śrāddhaṃ cābhyudayātmakam //
युग्मांस् तु प्राङ्मुखान् विप्रान् भोजयेन् मनुजेश्वर यथावृत्ति तथा कुर्याद् दैवं पित्र्यं द्विजन्मनाम् ॥
yugmāṃs tu prāṅmukhān viprān bhojayen manujeśvara yathāvṛtti tathā kuryād daivaṃ pitryaṃ dvijanmanām //
दध्ना यवैः सबदरैर् मिश्रान् पिण्डान् मुदा युतः नान्दीमुखेभ्यस् तीर्थेन दद्याद् दैवेन पार्थिव ॥
dadhnā yavaiḥ sabadarair miśrān piṇḍān mudā yutaḥ nāndīmukhebhyas tīrthena dadyād daivena pārthiva //
प्राजापत्येन वा सर्वम् उपचारं प्रदक्षिणम् कुर्वीत तत् तथाशेषवृद्धिकालेषु भूपते ॥
prājāpatyena vā sarvam upacāraṃ pradakṣiṇam kurvīta tat tathāśeṣavṛddhikāleṣu bhūpate //
ततश् च नाम कुर्वीत पितैव दशमे ऽहनि देवपूर्वं नराख्यं हि शर्मवर्मादिसंयुतम् ॥
tataś ca nāma kurvīta pitaiva daśame 'hani devapūrvaṃ narākhyaṃ hi śarmavarmādisaṃyutam //
शर्मेति ब्राह्मणस्योक्तं वर्मेति क्षत्रसंश्रयम् गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः ॥
śarmeti brāhmaṇasyoktaṃ varmeti kṣatrasaṃśrayam guptadāsātmakaṃ nāma praśastaṃ vaiśyaśūdrayoḥ //
नार्थहीनं न चाशस्तं नापशब्दयुतं तथा नामङ्गल्यं जुगुप्स्यं वा नाम कुर्यात् समाक्षरम् ॥
nārthahīnaṃ na cāśastaṃ nāpaśabdayutaṃ tathā nāmaṅgalyaṃ jugupsyaṃ vā nāma kuryāt samākṣaram //
नातिदीर्घं न ह्रस्वं वा नातिगुर्वक्षरान्वितम् सुखोच्चार्यं तु तन् नाम कुर्याद् यत् प्रवणाक्षरम् ॥
nātidīrghaṃ na hrasvaṃ vā nātigurvakṣarānvitam sukhoccāryaṃ tu tan nāma kuryād yat pravaṇākṣaram //
ततो ऽनन्तरसंस्कारसंस्कृतो गुरुवेश्मनि यथोक्तं विधिम् आश्रित्य कुर्याद् विद्यापरिग्रहम् ॥
tato 'nantarasaṃskārasaṃskṛto guruveśmani yathoktaṃ vidhim āśritya kuryād vidyāparigraham //
गृहीतविद्यो गुरवे दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् गार्हस्थ्यम् इच्छन् भूपाल कुर्याद् दारपरिग्रहम् ॥
gṛhītavidyo gurave dattvā ca gurudakṣiṇām gārhasthyam icchan bhūpāla kuryād dāraparigraham //
ब्रह्मचर्येण वा कालं कुर्यात् संकल्पपूर्वकम् गुरोः शुश्रूषणं कुर्यात् तत्पुत्रादेर् अथापि वा ॥
brahmacaryeṇa vā kālaṃ kuryāt saṃkalpapūrvakam guroḥ śuśrūṣaṇaṃ kuryāt tatputrāder athāpi vā //
वैखानसो वापि भवेत् परिव्राड् अथवेच्छया पूर्वसंकल्पितं यादृक् तादृक् कुर्यान् महीपते ॥
vaikhānaso vāpi bhavet parivrāḍ athavecchayā pūrvasaṃkalpitaṃ yādṛk tādṛk kuryān mahīpate //
वर्षैर् एकगुणां भार्याम् उद्वहेत् त्रिगुणः स्वयम् नातिकेशाम् अकेशां वा नातिकृष्णां न पिङ्गलाम् ॥
varṣair ekaguṇāṃ bhāryām udvahet triguṇaḥ svayam nātikeśām akeśāṃ vā nātikṛṣṇāṃ na piṅgalām //
निसर्गतो विकलाङ्गीम् अधिकाङ्गीं च नोद्वहेत् नाविशुद्धां सरोमां वा ऽकुलजां वातिरोगिणीम् ॥
nisargato vikalāṅgīm adhikāṅgīṃ ca nodvahet nāviśuddhāṃ saromāṃ vā 'kulajāṃ vātirogiṇīm //
न दुष्टां दुष्टवाचालां व्यङ्गिनीं पितृमातृतः न श्मश्रुव्यञ्जनवतीं न चैव पुरुषाकृतिम् ॥
na duṣṭāṃ duṣṭavācālāṃ vyaṅginīṃ pitṛmātṛtaḥ na śmaśruvyañjanavatīṃ na caiva puruṣākṛtim //
न घर्घरस्वरां क्षामवाक्यां काकस्वरां न च नातिबद्धेक्षणां तद्वद् वृत्ताक्षीं नोद्वहेत् स्त्रियम् ॥
na ghargharasvarāṃ kṣāmavākyāṃ kākasvarāṃ na ca nātibaddhekṣaṇāṃ tadvad vṛttākṣīṃ nodvahet striyam //
यस्याश् च लोमशे जङ्घे गुल्फौ यस्यास् तथोन्नतौ कूपो यस्या हसन्त्याश् च गण्डयोस् तां च नोद्वहेत् ॥
yasyāś ca lomaśe jaṅghe gulphau yasyās tathonnatau kūpo yasyā hasantyāś ca gaṇḍayos tāṃ ca nodvahet //
नातिरूक्षच्छविं पाण्डुकरजाम् अरुणेक्षणाम् आपीनहस्तपादां च न कन्याम् उद्वहेद् बुधः ॥
nātirūkṣacchaviṃ pāṇḍukarajām aruṇekṣaṇām āpīnahastapādāṃ ca na kanyām udvahed budhaḥ //
न वामनां नातिदीर्घां नोद्वहेत् संहतभ्रुवम् न चातिच्छिद्रदशनां न करालमुखीं नरः ॥
na vāmanāṃ nātidīrghāṃ nodvahet saṃhatabhruvam na cāticchidradaśanāṃ na karālamukhīṃ naraḥ //
पञ्चमीं मातृपक्षाच् च पितृपक्षाच् च सप्तमीम् गृहस्थस् तूद्वहेत् कन्यां न्याय्येन विधिना नृप ॥
pañcamīṃ mātṛpakṣāc ca pitṛpakṣāc ca saptamīm gṛhasthas tūdvahet kanyāṃ nyāyyena vidhinā nṛpa //
ब्राह्मो दैवस् तथैवार्षः प्राजापत्यस् तथासुरः गान्धर्वराक्षसौ चान्यौ पैशाचश् चाष्टमो ऽधमः ॥
brāhmo daivas tathaivārṣaḥ prājāpatyas tathāsuraḥ gāndharvarākṣasau cānyau paiśācaś cāṣṭamo 'dhamaḥ //
एतेषां यस्य यो धर्मो वर्णस्योक्तो महर्षिभिः कुर्वीत दाराहरणं तेनान्यं परिवर्जयेत् ॥
eteṣāṃ yasya yo dharmo varṇasyokto maharṣibhiḥ kurvīta dārāharaṇaṃ tenānyaṃ parivarjayet //
सधर्मचारिणीं प्राप्य गार्हस्थ्यं सहितस् तया समुद्वहेद् ददात्य् एतत् सम्यगूढं महाफलम् ॥
sadharmacāriṇīṃ prāpya gārhasthyaṃ sahitas tayā samudvahed dadāty etat samyagūḍhaṃ mahāphalam //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे तृतीयांशे दशमो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe tṛtīyāṃśe daśamo 'dhyāyaḥ ]]