44 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गङ्गामाहात्म्ये गुडधेनुविधिकथनं नाम द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच वसोर्वचनमाकर्ण्य गङ्गामाहात्म्यसूचकम् । पुनः पप्रच्छ राजेन्द्रं तं विप्रं स्वपुरोहितम्
44 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīvasusaṃvāde gaṅgāmāhātmye guḍadhenuvidhikathanaṃ nāma dvicatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca vasorvacanamākarṇya gaṅgāmāhātmyasūcakam / punaḥ papraccha rājendraṃ taṃ vipraṃ svapurohitam
1 ॥ मोहिन्युवाच श्रुतं विप्र मया सर्वं गोदानादि शुभावहम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि गङ्गाव्रतमनुत्तमम्
1 // mohinyuvāca śrutaṃ vipra mayā sarvaṃ godānādi śubhāvaham / adhunā śrotumicchāmi gaṅgāvratamanuttamam
2 ॥ गङ्गादीनां पूजनं च स्थापनं तत्र वा द्विज । किं फलं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गता
2 // gaṅgādīnāṃ pūjanaṃ ca sthāpanaṃ tatra vā dvija / kiṃ phalaṃ vada sarvajña tvāmahaṃ śaraṇaṃ gatā
3 ॥ अधुना गतिदाता त्वं वर्जितायाश्च बन्धुभिः । पत्या विरहिता चाहं पुत्रहीना विदांवर
3 // adhunā gatidātā tvaṃ varjitāyāśca bandhubhiḥ / patyā virahitā cāhaṃ putrahīnā vidāṃvara
4 ॥ त्वामेव शरणं प्राप्ता पितुर्वचनगौरवात् । तद्भवान्प्रणताया मे गङ्गामाहात्म्यंसंयुतम् । देवताराधनं ब्रूहि यच्छ्रुत्वा मुच्यते ह्यघात्
4 // tvāmeva śaraṇaṃ prāptā piturvacanagauravāt / tadbhavānpraṇatāyā me gaṅgāmāhātmyaṃsaṃyutam / devatārādhanaṃ brūhi yacchrutvā mucyate hyaghāt
5 ॥ वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुर्विप्रः प्रतापवान् । सभाज्य मोहिनीं भूप प्राह वेदविदां वरः
5 // vasiṣṭha uvāca tacchrutvā mohinīvākyaṃ vasurvipraḥ pratāpavān / sabhājya mohinīṃ bhūpa prāha vedavidāṃ varaḥ
6 ॥ वसुरुवाच साधु पृष्टं त्वया देवि लोकानां हितकाम्यया
6 // vasuruvāca sādhu pṛṣṭaṃ tvayā devi lokānāṃ hitakāmyayā
7 ॥ गङ्गामाहात्म्यमखिलं महापापप्रणाशनम् । वृषध्वजेन कथितं शिवेन दयया पुरा
7 // gaṅgāmāhātmyamakhilaṃ mahāpāpapraṇāśanam / vṛṣadhvajena kathitaṃ śivena dayayā purā
8 ॥ प्रीत्या देव्याभि पृष्टेन गङ्गातीरनिवासिना । देवैस्तु भुक्तं पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस्तथा
8 // prītyā devyābhi pṛṣṭena gaṅgātīranivāsinā / devaistu bhuktaṃ pūrvāhṇe madhyāhne ṛṣibhistathā
9 ॥ अपराह्णे च पितृभिः शर्वर्ंयां गुह्यकादिभैः । सर्वा वेला अतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम्
9 // aparāhṇe ca pitṛbhiḥ śarvarṃyāṃ guhyakādibhaiḥ / sarvā velā atikramya naktabhojanamuttamam
10 ॥ उपवासाद्वारं भैक्ष्यं भैक्ष्याद्वरमयाचितम् । अयाचिताद्वारं नक्तं तस्मान्नक्तं समाचरेत्
10 // upavāsādvāraṃ bhaikṣyaṃ bhaikṣyādvaramayācitam / ayācitādvāraṃ naktaṃ tasmānnaktaṃ samācaret
11 ॥ हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम् । अग्निकार्य्यमधःशय्यां नक्ताशी षट् समाचरेत्
11 // haviṣyabhojanaṃ snānaṃ satyamāhāralāghavam / agnikāryyamadhaḥśayyāṃ naktāśī ṣaṭ samācaret
12 ॥ गङ्गातीरे माघमासे यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । शिवायतनपार्श्वे तु कृशरं घृतसंयुतम्
12 // gaṅgātīre māghamāse yaḥ kuryānnaktabhojanam / śivāyatanapārśve tu kṛśaraṃ ghṛtasaṃyutam
13 ॥ नैवेद्यं च निवेद्यैव कृशरान्नं शिवस्य तु । काष्ठमौनेन भुञ्जानो जिह्वालौल्यं विवर्जयेत्
13 // naivedyaṃ ca nivedyaiva kṛśarānnaṃ śivasya tu / kāṣṭhamaunena bhuñjāno jihvālaulyaṃ vivarjayet
14 ॥ पलाशपत्रे भुञ्जानः शिवं स्मृत्वा जितेन्द्रियः । धर्मराजस्य देव्याश्च पृथक्पिण्डं प्रकल्पयेत्
14 // palāśapatre bhuñjānaḥ śivaṃ smṛtvā jitendriyaḥ / dharmarājasya devyāśca pṛthakpiṇḍaṃ prakalpayet
15 ॥ सोपवासश्चतुर्द्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः । पौर्णमास्यां तु गन्धैश्च गङ्गायाः सलिलैस्तथा
15 // sopavāsaścaturddaśyāṃ bhavedubhayapakṣayoḥ / paurṇamāsyāṃ tu gandhaiśca gaṅgāyāḥ salilaistathā
16 ॥ शिवं संस्नाप्य पयसा मध्वाज्यदधिभिः पृथक् । तथैव हेमपुष्पं च लिङ्गमूर्ध्नि विनिक्षिपेत्
16 // śivaṃ saṃsnāpya payasā madhvājyadadhibhiḥ pṛthak / tathaiva hemapuṣpaṃ ca liṅgamūrdhni vinikṣipet
17 ॥ ततो दद्यात्तु शक्त्यैवापूपञ्च घृतपाचितम् । तिलाढकं प्रगृह्याथ शिवलिङ्गोपरि क्षिपेत्
17 // tato dadyāttu śaktyaivāpūpañca ghṛtapācitam / tilāḍhakaṃ pragṛhyātha śivaliṅgopari kṣipet
18 ॥ नीलोत्पलैश्च सर्वेशं पूजयेत्पङ्कजैरपि । तदलाभे तु सौवर्णैः पङ्कजैः पूजयेद्धरम्
18 // nīlotpalaiśca sarveśaṃ pūjayetpaṅkajairapi / tadalābhe tu sauvarṇaiḥ paṅkajaiḥ pūjayeddharam
19 ॥ पायसं चात्र मध्वक्तं घृतयुक्तं च गुग्गुलम् । घृतदीपं तथा चैव चन्दनाद्यैर्विलेपनम्
19 // pāyasaṃ cātra madhvaktaṃ ghṛtayuktaṃ ca guggulam / ghṛtadīpaṃ tathā caiva candanādyairvilepanam
20 ॥ दद्याद्भक्त्या महेशाय तथा पत्रफलानि च । कृष्णगोमिथुनं चैव सरूपं च निवेदयेत्
20 // dadyādbhaktyā maheśāya tathā patraphalāni ca / kṛṣṇagomithunaṃ caiva sarūpaṃ ca nivedayet
21 ॥ भोजयेद्ब्राह्मणानष्टौ मासांते तु सदक्षिणान् । वर्जयेन्मधु मांसं च तं मासं ब्रह्मचर्यवान्
21 // bhojayedbrāhmaṇānaṣṭau māsāṃte tu sadakṣiṇān / varjayenmadhu māṃsaṃ ca taṃ māsaṃ brahmacaryavān
22 ॥ एवं कृत्वा यथोद्दिष्टमेकवारमिदं व्रतम् । यमैश्च नियमैर्युक्तः श्रद्धाभक्तिपरायणः
22 // evaṃ kṛtvā yathoddiṣṭamekavāramidaṃ vratam / yamaiśca niyamairyuktaḥ śraddhābhaktiparāyaṇaḥ
23 ॥ इह भोगानवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमां गतिम् । इन्द्रनीलप्रतीकाशैर्विमानैः शिखिसंयुक्तैः
23 // iha bhogānavāpnoti pretya cānuttamāṃ gatim / indranīlapratīkāśairvimānaiḥ śikhisaṃyuktaiḥ
24 ॥ दिव्यरत्नमयैश्चैव दिव्यभोगसमन्वितैः । गत्वा शिवपुरं रम्यं सर्वस्वकुलसंयुतः
24 // divyaratnamayaiścaiva divyabhogasamanvitaiḥ / gatvā śivapuraṃ ramyaṃ sarvasvakulasaṃyutaḥ
25 ॥ सुहृद्भिर्विविधैश्चैव विविधानप्यभीप्सितान् । भुक्त्वा भोगानशेषांश्च यावदाभूतसंप्लवम्
25 // suhṛdbhirvividhaiścaiva vividhānapyabhīpsitān / bhuktvā bhogānaśeṣāṃśca yāvadābhūtasaṃplavam
26 ॥ ततो भवति धर्मात्मा जंबूद्वीपपतिस्तथा । तत्र भुङ्क्ते समस्तांश्च भोगान्विगतकल्मषः
26 // tato bhavati dharmātmā jaṃbūdvīpapatistathā / tatra bhuṅkte samastāṃśca bhogānvigatakalmaṣaḥ
27 ॥ सुरूपः सुभगश्चैव तथा विहितशासनः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः सो ऽप्येतत्फलभाग्भवेत्
27 // surūpaḥ subhagaścaiva tathā vihitaśāsanaḥ / sarvarogavinirmuktaḥ so 'pyetatphalabhāgbhavet
28 ॥ वैशाखे शुक्लपक्षे वा चतुर्दश्यां समाहितः । शाल्यन्नं क्षीरसंयुक्तं यः कुर्यान्नक्तभोजनम्
28 // vaiśākhe śuklapakṣe vā caturdaśyāṃ samāhitaḥ / śālyannaṃ kṣīrasaṃyuktaṃ yaḥ kuryānnaktabhojanam
29 ॥ शिवं संपूज्य पुष्पाद्यैर्भोज्यं तु संनिवेद्य च । काष्ठमौनेन भुञ्जानो वटकाष्टेन वै तथा
29 // śivaṃ saṃpūjya puṣpādyairbhojyaṃ tu saṃnivedya ca / kāṣṭhamaunena bhuñjāno vaṭakāṣṭena vai tathā
30 ॥ मौनेन प्रयतो भूत्वा कुर्याद्वै दन्तधावनम् । शिवलिङ्गसमीपे तु गङ्गातीरे निशि स्वपेत्
30 // maunena prayato bhūtvā kuryādvai dantadhāvanam / śivaliṅgasamīpe tu gaṅgātīre niśi svapet
31 ॥ पौर्णमास्यां प्रभाते तु गङ्गायां विधिना तथा । स्नात्वोपवासं संकल्प्य कुर्य्याज्जागरणं निशि
31 // paurṇamāsyāṃ prabhāte tu gaṅgāyāṃ vidhinā tathā / snātvopavāsaṃ saṃkalpya kuryyājjāgaraṇaṃ niśi
32 ॥ लिङ्गं घृतेन संस्नाप्य पुष्पगन्धादिभिस्तथा । नैवेद्यधूपदीपैश्च संपूज्य वृषभं शुभम्
32 // liṅgaṃ ghṛtena saṃsnāpya puṣpagandhādibhistathā / naivedyadhūpadīpaiśca saṃpūjya vṛṣabhaṃ śubham
33 ॥ सुश्वेतपुष्पवस्त्राद्यैर्हारिद्रैश्चन्दनैस्तथा । अलङ्कृत्य विधानेन शिवाय विनिवेदयेत्
33 // suśvetapuṣpavastrādyairhāridraiścandanaistathā / alaṅkṛtya vidhānena śivāya vinivedayet
34 ॥ ब्राह्मणांश्च यथाशक्ति पायसेन तु भोजयेत् । एवं सकृच्च यो भक्त्या करोति श्रद्धयान्वितः
34 // brāhmaṇāṃśca yathāśakti pāyasena tu bhojayet / evaṃ sakṛcca yo bhaktyā karoti śraddhayānvitaḥ
35 ॥ लभते दैवपादोनयुगानां द्विसहस्रकम् । तपः कृत्वा तु नियमाद्यत्पुण्यं तदसंशयम्
35 // labhate daivapādonayugānāṃ dvisahasrakam / tapaḥ kṛtvā tu niyamādyatpuṇyaṃ tadasaṃśayam
36 ॥ हंसकुन्दप्रभायुक्तैर्विमानैश्चन्द्रसन्निभैः । सुश्वेतवृषयुक्तैश्च मुक्ताजालविभूषितैः
36 // haṃsakundaprabhāyuktairvimānaiścandrasannibhaiḥ / suśvetavṛṣayuktaiśca muktājālavibhūṣitaiḥ
37 ॥ स्वकीयपितृभिः सार्द्धं प्रयातीश्वरमन्दिरम् । नीलोत्पलसुंगन्धाभिः सुरूपाभिः समन्ततः
37 // svakīyapitṛbhiḥ sārddhaṃ prayātīśvaramandiram / nīlotpalasuṃgandhābhiḥ surūpābhiḥ samantataḥ
38 ॥ कान्ताभिर्दिव्यरूपाभिर्भुक्त्वा भोगाननेकशः । अनन्तकालमैश्वर्ययुक्तो भूत्वा ततो भुवि
38 // kāntābhirdivyarūpābhirbhuktvā bhogānanekaśaḥ / anantakālamaiśvaryayukto bhūtvā tato bhuvi
39 ॥ जायते स महीपालः कीर्त्यैश्वर्यसमन्वितः । एकच्छत्रेण स महीं पालयत्याज्ञया सह
39 // jāyate sa mahīpālaḥ kīrtyaiśvaryasamanvitaḥ / ekacchatreṇa sa mahīṃ pālayatyājñayā saha
40 ॥ अन्ते वैराग्यसंपन्नो गङ्गां स लभते पुनः । स तया श्रद्धया युक्तो गङ्गायां मरणं लभेत्
40 // ante vairāgyasaṃpanno gaṅgāṃ sa labhate punaḥ / sa tayā śraddhayā yukto gaṅgāyāṃ maraṇaṃ labhet
41 ॥ तथा तत्र स्मृतिं लब्ध्वा मोक्षमाप्नोति स ध्रुवम् । ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे दशम्यां हस्तसंयुते
41 // tathā tatra smṛtiṃ labdhvā mokṣamāpnoti sa dhruvam / jyeṣṭhe māsi site pakṣe daśamyāṃ hastasaṃyute
42 ॥ गङ्गातीरे तु पुरुषो नारी वा भक्तिभावतः । निशायां जागरं कृत्वा गङ्गां दशविधैस्ततः
42 // gaṅgātīre tu puruṣo nārī vā bhaktibhāvataḥ / niśāyāṃ jāgaraṃ kṛtvā gaṅgāṃ daśavidhaistataḥ
43 ॥ पुष्पैर्गन्धैश्च नैवेद्यैः फलैश्च दशसंख्याया । तथैव दीपैस्तांबूलैः पूजयेच्छ्रद्धयान्वितः
43 // puṣpairgandhaiśca naivedyaiḥ phalaiśca daśasaṃkhyāyā / tathaiva dīpaistāṃbūlaiḥ pūjayecchraddhayānvitaḥ
44 ॥ स्नात्वा भक्त्या तु जाह्नव्यां दशकृत्वो विधानतः । दशप्रसृति कृष्णंश्च तिलान्सर्पिश्च वै जले
44 // snātvā bhaktyā tu jāhnavyāṃ daśakṛtvo vidhānataḥ / daśaprasṛti kṛṣṇaṃśca tilānsarpiśca vai jale
45 ॥ सक्तुपिण्डान्गुडपिण्डान्दद्याच्च दशसंख्यया । ततो गङ्गातटे रम्ये हेम्ना रूप्येण वा तथा
45 // saktupiṇḍānguḍapiṇḍāndadyācca daśasaṃkhyayā / tato gaṅgātaṭe ramye hemnā rūpyeṇa vā tathā
46 ॥ गङ्गायाः प्रतिमां कृत्वा वक्ष्यमाणस्वरूपिणीम् । पद्मस्वस्तिकचिह्नस्य संस्थितस्य तथोपरि
46 // gaṅgāyāḥ pratimāṃ kṛtvā vakṣyamāṇasvarūpiṇīm / padmasvastikacihnasya saṃsthitasya tathopari
47 ॥ वस्त्रस्रग्दामकण्ठस्य पूर्णकुंभस्य चोपरि । संस्थाप्य पूजयेद्देवीं तदलाभे मृदादि वा
47 // vastrasragdāmakaṇṭhasya pūrṇakuṃbhasya copari / saṃsthāpya pūjayeddevīṃ tadalābhe mṛdādi vā
48 ॥ अथ तत्राप्यशक्तश्चेल्लिखेत्पिष्टेन वै भुवि । चतुर्भुजां सुनेत्रां च चन्द्रायुतसमप्रभाम्
48 // atha tatrāpyaśaktaścellikhetpiṣṭena vai bhuvi / caturbhujāṃ sunetrāṃ ca candrāyutasamaprabhām
49 ॥ चामरैर्वीज्यमानां च श्वेतच्छत्रोपशिभिताम् । सुप्रसन्नां च वरदां करुणार्द्रनिजान्तराम्
49 // cāmarairvījyamānāṃ ca śvetacchatropaśibhitām / suprasannāṃ ca varadāṃ karuṇārdranijāntarām
50 ॥ सुधाप्लावितभूपृष्ठां देवादिभिरभिष्टुताम् । दिव्यरत्नपरीतां च दिंव्यमाल्यानुलेपनाम्
50 // sudhāplāvitabhūpṛṣṭhāṃ devādibhirabhiṣṭutām / divyaratnaparītāṃ ca diṃvyamālyānulepanām
51 ॥ ध्यात्वा जले यथाप्रोक्तां तत्रार्चायां तु पूजयेत् । वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण कुर्यात्पूजां विशेषतः
51 // dhyātvā jale yathāproktāṃ tatrārcāyāṃ tu pūjayet / vakṣyamāṇena mantreṇa kuryātpūjāṃ viśeṣataḥ
52 ॥ पञ्चामृतेन च स्नानमर्चायां तु विशिष्यते । प्रतिमाग्रे स्थण्डिले तु गोमयेनोपलेपयेत्
52 // pañcāmṛtena ca snānamarcāyāṃ tu viśiṣyate / pratimāgre sthaṇḍile tu gomayenopalepayet
53 ॥ नारायणं महेशं च ब्रह्माणं भास्करं तथा । भगीरथं च नृपतिं हिमवन्तं नगेश्वरम्
53 // nārāyaṇaṃ maheśaṃ ca brahmāṇaṃ bhāskaraṃ tathā / bhagīrathaṃ ca nṛpatiṃ himavantaṃ nageśvaram
54 ॥ गन्धपुष्पादिभिश्चैव यथाशक्ति प्रपूजयेत् । दशप्रस्थां स्तिलान्दद्याद्दश विप्रेभ्य एव च
54 // gandhapuṣpādibhiścaiva yathāśakti prapūjayet / daśaprasthāṃ stilāndadyāddaśa viprebhya eva ca
55 ॥ दशप्रस्थान्यवान्दद्याद्दश गव्यैर्यथाहितान् । मत्स्यकच्छपमण्डूकमरादिजलेचरान्
55 // daśaprasthānyavāndadyāddaśa gavyairyathāhitān / matsyakacchapamaṇḍūkamarādijalecarān
56 ॥ कारितान्वै यथाशक्ति स्वर्णेन रजतेन वा । तदलाभे पिष्टमयानभ्यर्च्य कुसुमादिभिः । गङ्गायां प्रक्षिपेत्पूर्व्वं मन्त्रेणैव तु मन्त्रवित्
56 // kāritānvai yathāśakti svarṇena rajatena vā / tadalābhe piṣṭamayānabhyarcya kusumādibhiḥ / gaṅgāyāṃ prakṣipetpūrvvaṃ mantreṇaiva tu mantravit
57 ॥ रथयात्रादिने तस्मिन्विभवे सति कारयेत् । रथारूढप्रतिकृतिं गङ्गायास्तूत्तरामुखाम्
57 // rathayātrādine tasminvibhave sati kārayet / rathārūḍhapratikṛtiṃ gaṅgāyāstūttarāmukhām
58 ॥ भ्रमन्त्या दर्शनं लोके दुर्लभं पापकर्मणाम् । दुर्गाया रथयात्रास्ति तथैवात्रापि कारयेत्
58 // bhramantyā darśanaṃ loke durlabhaṃ pāpakarmaṇām / durgāyā rathayātrāsti tathaivātrāpi kārayet
59 ॥ एवं कृत्वा विधानेन वित्तशाठ्यविवर्जितः । दशपापैर्वक्ष्यमाणैः सद्य एव विमुच्यते
59 // evaṃ kṛtvā vidhānena vittaśāṭhyavivarjitaḥ / daśapāpairvakṣyamāṇaiḥ sadya eva vimucyate
60 ॥ अदत्तानामुपादानं हिंसा चैवाविधानतः । परदारोपसेवा च कायिकं त्रिबिधं स्मृतम्
60 // adattānāmupādānaṃ hiṃsā caivāvidhānataḥ / paradāropasevā ca kāyikaṃ tribidhaṃ smṛtam
61 ॥ पांरुष्यमनृतं वापि पैशुन्यं चापि सर्वशः । असंबद्धप्रलापश्च वाचिकं स्याच्चतुर्विधम्
61 // pāṃruṣyamanṛtaṃ vāpi paiśunyaṃ cāpi sarvaśaḥ / asaṃbaddhapralāpaśca vācikaṃ syāccaturvidham
62 ॥ परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिन्तनम् । वितथाभिनिवेशश्च मानसं त्रिविधं स्मृतम्
62 // paradravyeṣvabhidhyānaṃ manasāniṣṭacintanam / vitathābhiniveśaśca mānasaṃ trividhaṃ smṛtam
63 ॥ एतैर्दशविधैः पापैः कोटिजन्मसमुद्भवैः । मुच्यते नात्र संदेहो ब्रह्मणो वचनं यथा
63 // etairdaśavidhaiḥ pāpaiḥ koṭijanmasamudbhavaiḥ / mucyate nātra saṃdeho brahmaṇo vacanaṃ yathā
64 ॥ दश त्रिंशच्च तान्पूर्वान्पितॄनेव तथापरान् । उद्धरत्येव संसारान्मन्त्रेणानेन पूजिता
64 // daśa triṃśacca tānpūrvānpitṝneva tathāparān / uddharatyeva saṃsārānmantreṇānena pūjitā
65 ॥ ओं नमो दशहरायै नारायण्यै गङ्गायै नमः । इति मन्त्रेण यो मर्त्यो दिने तस्मिन्दिवानिशम्
65 // oṃ namo daśaharāyai nārāyaṇyai gaṅgāyai namaḥ / iti mantreṇa yo martyo dine tasmindivāniśam
66 ॥ जपेत्पचसहस्राणि दशधर्मफलं लभेत् । उद्दरेद्दश पूर्वाणि पराणि च भवार्णवात्
66 // japetpacasahasrāṇi daśadharmaphalaṃ labhet / uddareddaśa pūrvāṇi parāṇi ca bhavārṇavāt
67 ॥ वक्ष्यमाणमिदं स्तोत्रं विधिना प्रतिगृह्य च । गङ्गाग्रे तद्दिने जप्यं विष्णुपूजां प्रवर्तयेत्
67 // vakṣyamāṇamidaṃ stotraṃ vidhinā pratigṛhya ca / gaṅgāgre taddine japyaṃ viṣṇupūjāṃ pravartayet
68 ॥ ओं नमः शिवायै गङ्गायै शिवदायै नमो ऽस्तु ते । नमो ऽस्तु विष्णुरूपिण्यै गङ्गायै ते नमो नमः
68 // oṃ namaḥ śivāyai gaṅgāyai śivadāyai namo 'stu te / namo 'stu viṣṇurūpiṇyai gaṅgāyai te namo namaḥ
69 ॥ सर्वदेवस्वरूपिण्यै नमो भेषजमूर्तये । सर्वस्य सर्वव्याधीनां भिषक्श्रेष्ठे नमो ऽस्तु ते
69 // sarvadevasvarūpiṇyai namo bheṣajamūrtaye / sarvasya sarvavyādhīnāṃ bhiṣakśreṣṭhe namo 'stu te
70 ॥ स्थाणुजङ्गमसंभूतविषहन्त्रि नमो ऽस्तु ते । संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोनमः
70 // sthāṇujaṅgamasaṃbhūtaviṣahantri namo 'stu te / saṃsāraviṣanāśinyai jīvanāyai namonamaḥ
71 ॥ तापत्रितयहन्त्र्यै च प्राणेश्वर्यै नमोनमः । शान्त्यै संतापहारिण्यै नमस्ते सर्वमूर्तये
71 // tāpatritayahantryai ca prāṇeśvaryai namonamaḥ / śāntyai saṃtāpahāriṇyai namaste sarvamūrtaye
72 ॥ सर्वसंशुद्धिकारिण्यै नमः पापविमुक्तये । भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्यै भोगवत्यै नमोनमः
72 // sarvasaṃśuddhikāriṇyai namaḥ pāpavimuktaye / bhuktimuktipradāyinyai bhogavatyai namonamaḥ
73 ॥ मन्दाकिन्यै नमस्ते ऽस्तु स्वर्गदायै नमोनमः । नमस्त्रैलोक्यमूर्तायै त्रिदशायै नमोनमः
73 // mandākinyai namaste 'stu svargadāyai namonamaḥ / namastrailokyamūrtāyai tridaśāyai namonamaḥ
74 ॥ नमस्ते शुक्लसंस्थायै क्षेमवत्यै नमोनमः । त्रिदशासनसंस्थायै तेजोवत्यै नमो ऽस्तु ते
74 // namaste śuklasaṃsthāyai kṣemavatyai namonamaḥ / tridaśāsanasaṃsthāyai tejovatyai namo 'stu te
75 ॥ मन्दायै लिङ्गधारिण्यै नारायण्यै नमोनमः । नमस्ते विश्वमित्रायै रेवत्यै ते नमोनमः
75 // mandāyai liṅgadhāriṇyai nārāyaṇyai namonamaḥ / namaste viśvamitrāyai revatyai te namonamaḥ
76 ॥ बृहत्यै ते नमो नित्यं लोकधात्र्यै नमोनमः । नमस्ते विश्वमुख्यायै नन्दिन्यै ते नमोनमः
76 // bṛhatyai te namo nityaṃ lokadhātryai namonamaḥ / namaste viśvamukhyāyai nandinyai te namonamaḥ
77 ॥ पृथ्व्यै शिवामृतायै च विरजायै नमोनमः । परावरगताद्यैयै तारायै ते नमोनमः
77 // pṛthvyai śivāmṛtāyai ca virajāyai namonamaḥ / parāvaragatādyaiyai tārāyai te namonamaḥ
78 ॥ नमस्ते स्वर्गसंस्थायै अभिन्नायै नमोनमः । शान्तायै ते प्रतिष्ठायै वरदायै नमोनमः
78 // namaste svargasaṃsthāyai abhinnāyai namonamaḥ / śāntāyai te pratiṣṭhāyai varadāyai namonamaḥ
79 ॥ उग्रायै नुखजल्पायै संजीविन्यै नमोनमः । ब्रह्मगायै ब्रह्मदायै दुरितघ्न्यै नमोनमः
79 // ugrāyai nukhajalpāyai saṃjīvinyai namonamaḥ / brahmagāyai brahmadāyai duritaghnyai namonamaḥ
80 ॥ प्रणतार्तिप्रभञ्जिन्यै जगन्मात्रे नमोनमः । विलुषायै दुर्गहन्त्र्यै दक्षायै ते नमोनमः
80 // praṇatārtiprabhañjinyai jaganmātre namonamaḥ / viluṣāyai durgahantryai dakṣāyai te namonamaḥ
81 ॥ सर्वापत्प्रतिपक्षायै मङ्गलायै नमोनमः । परापरे परे तुभ्य नमो मोक्षप्रदे सदा । गङ्गा ममाग्रतो भूयाद्गङ्गा मे पार्श्वयोस्तथा
81 // sarvāpatpratipakṣāyai maṅgalāyai namonamaḥ / parāpare pare tubhya namo mokṣaprade sadā / gaṅgā mamāgrato bhūyādgaṅgā me pārśvayostathā
82 ॥ गङ्गा मे सर्वतो भूयात्त्वयि गङ्गे ऽस्तु मे स्थितिः । आदौ त्वमन्ते मध्ये च सर्वा त्वं गाङ्गते शिवे
82 // gaṅgā me sarvato bhūyāttvayi gaṅge 'stu me sthitiḥ / ādau tvamante madhye ca sarvā tvaṃ gāṅgate śive
83 ॥ त्वमेव मूलप्रकृतिस्त्वं हि नारायणः प्रभुः । गङ्गे त्वं परमात्मा च शिवस्तुभ्यं नमोनमः
83 // tvameva mūlaprakṛtistvaṃ hi nārāyaṇaḥ prabhuḥ / gaṅge tvaṃ paramātmā ca śivastubhyaṃ namonamaḥ
84 ॥ इतीदं पठति स्तोत्रं नित्यं भक्तिपरस्तु यः । शृणोति श्रद्धया वापि कायवाचिकसंभवैः
84 // itīdaṃ paṭhati stotraṃ nityaṃ bhaktiparastu yaḥ / śṛṇoti śraddhayā vāpi kāyavācikasaṃbhavaiḥ
85 ॥ दशधा संस्थितैर्देषैः सर्वैरेव प्रमुच्यते । रोगी प्रमुच्यते रोगान्मुच्येतापन्न आपदः
85 // daśadhā saṃsthitairdeṣaiḥ sarvaireva pramucyate / rogī pramucyate rogānmucyetāpanna āpadaḥ
86 ॥ द्विषभ्द्यो बन्धनाच्चापि भयेभ्यश्च विमुच्यते । सर्वान्कामानवाप्नोति प्रेत्य ब्रह्मणि लीयते
86 // dviṣabhdyo bandhanāccāpi bhayebhyaśca vimucyate / sarvānkāmānavāpnoti pretya brahmaṇi līyate
87 ॥ इदं स्तोत्रं गृहे यस्य लिखितं परिपूज्यते । नाग्निचौरभयं तत्र पापेभ्यो ऽपि भयं नहि
87 // idaṃ stotraṃ gṛhe yasya likhitaṃ paripūjyate / nāgnicaurabhayaṃ tatra pāpebhyo 'pi bhayaṃ nahi
88 ॥ तस्यां दशम्यामेतच्च स्तोत्रं गङ्गाजले स्थितः । जपंस्तु दशकृत्वश्च दरिद्रो वापि चाक्षमः
88 // tasyāṃ daśamyāmetacca stotraṃ gaṅgājale sthitaḥ / japaṃstu daśakṛtvaśca daridro vāpi cākṣamaḥ
89 ॥ सो ऽपि तत्फलमाप्नोति गङ्गां संपूज्य भक्तितः । पूर्वोक्तेन विधानेन फलं यत्परिकीर्तितम्
89 // so 'pi tatphalamāpnoti gaṅgāṃ saṃpūjya bhaktitaḥ / pūrvoktena vidhānena phalaṃ yatparikīrtitam
90 ॥ यथा गौरी तथा गङ्गा तस्माद्गौर्यास्तु पूजने । विधिर्यो विहितः सम्यक्सो ऽपि गङ्गाप्रपूजने
90 // yathā gaurī tathā gaṅgā tasmādgauryāstu pūjane / vidhiryo vihitaḥ samyakso 'pi gaṅgāprapūjane
91 ॥ यथा शिवस्तथा विष्णुर्यथा विष्णुस्तथा ह्युमा । उमा यथा तथा गङ्गा चात्र भेदो न विद्यते
91 // yathā śivastathā viṣṇuryathā viṣṇustathā hyumā / umā yathā tathā gaṅgā cātra bhedo na vidyate
92 ॥ विष्णुरुद्रान्तरं यश्च गगागौर्यन्तरं तथा । लक्ष्मीगौर्यतरं यश्च प्रब्रूते मूढधीस्तु सः
92 // viṣṇurudrāntaraṃ yaśca gagāgauryantaraṃ tathā / lakṣmīgauryataraṃ yaśca prabrūte mūḍhadhīstu saḥ
93 ॥ शुक्लपक्षे दिवा भूमौ गङ्गायामुत्तरायणे । धन्या देहं विमुञ्चन्ति हृदयस्थे जनार्दने
93 // śuklapakṣe divā bhūmau gaṅgāyāmuttarāyaṇe / dhanyā dehaṃ vimuñcanti hṛdayasthe janārdane
94 ॥ ये मुञ्चन्ति नरा-प्राणान् गङ्गायां विधिनं दिनि । ते विष्णुलोकं गच्छन्ति स्तूयमाना दिविस्थितैः
94 // ye muñcanti narā-prāṇān gaṅgāyāṃ vidhinaṃ dini / te viṣṇulokaṃ gacchanti stūyamānā divisthitaiḥ
95 ॥ अर्द्धोदकेन जाह्नव्यां म्नियते ऽनशनेन यः । स याति न पुनर्जन्म ब्रह्मसायुज्यमेति च
95 // arddhodakena jāhnavyāṃ mniyate 'naśanena yaḥ / sa yāti na punarjanma brahmasāyujyameti ca
96 ॥ या गतिर्योगयुक्तस्य सात्विकस्य मनीषिणः । सा गेतिस्त्यजतः प्राणान् गङ्गायां तु शरीरिणः
96 // yā gatiryogayuktasya sātvikasya manīṣiṇaḥ / sā getistyajataḥ prāṇān gaṅgāyāṃ tu śarīriṇaḥ
97 ॥ अनशनं गृहीत्वा यो गङ्गातीरे मृतो नरः । सत्यमेव परं लोकमाप्नोति पितृभिः सह
97 // anaśanaṃ gṛhītvā yo gaṅgātīre mṛto naraḥ / satyameva paraṃ lokamāpnoti pitṛbhiḥ saha
98 ॥ गङ्गायां मरणात्प्राणान्योः प्राज्ञस्त्यक्तुमिच्छति । गतानि बहुजन्मानि यत्र यत्र मृतानि च
98 // gaṅgāyāṃ maraṇātprāṇānyoḥ prājñastyaktumicchati / gatāni bahujanmāni yatra yatra mṛtāni ca
99 ॥ महांश्चापि गतः कालो यत्र तत्रापि गच्छतः । अत्रदूरे समीपे च सदृशं योजनद्वयम्
99 // mahāṃścāpi gataḥ kālo yatra tatrāpi gacchataḥ / atradūre samīpe ca sadṛśaṃ yojanadvayam
100 ॥ गङ्गायां मरणेनेह नात्र कार्या विचारणा । ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि कामतो ऽपि वा
100 // gaṅgāyāṃ maraṇeneha nātra kāryā vicāraṇā / jñānato 'jñānato vāpi kāmato 'pi vā
101 ॥ गङ्गायां तु मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विन्दति । प्राणेषूत्सृज्यमानेषु यो गङ्गां संस्मरेन्नरः
101 // gaṅgāyāṃ tu mṛto martyaḥ svargaṃ mokṣaṃ ca vindati / prāṇeṣūtsṛjyamāneṣu yo gaṅgāṃ saṃsmarennaraḥ
102 ॥ स्पृशेद्वा पापशीलो ऽपि स वै याति परां गतिम्
102 // spṛśedvā pāpaśīlo 'pi sa vai yāti parāṃ gatim
103 ॥ गङ्गां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं प्राप्ता धीरास्ते तु देवैः समत्वम् । तस्मात्सुर्वान्प्रोह्य मुक्तिप्रदान्वै सेवेद्गङ्गामा शरीरस्य पातम्
103 // gaṅgāṃ gatvā yaiḥ śarīraṃ visṛṣṭaṃ prāptā dhīrāste tu devaiḥ samatvam / tasmātsurvānprohya muktipradānvai sevedgaṅgāmā śarīrasya pātam
104 ॥ अन्तरिक्षे क्षितौ तोये पापीयानपि यो मृतः । ब्रह्मविष्णुशिवैः पूज्यं पदमक्षय्यमश्नुते
104 // antarikṣe kṣitau toye pāpīyānapi yo mṛtaḥ / brahmaviṣṇuśivaiḥ pūjyaṃ padamakṣayyamaśnute
105 ॥ यो धर्मिश्टश्च सप्राणः प्रयतः शिष्टसंमतः । चिन्तयेन्मनसा गङ्गां स गतिं परमां लभेत्
105 // yo dharmiśṭaśca saprāṇaḥ prayataḥ śiṣṭasaṃmataḥ / cintayenmanasā gaṅgāṃ sa gatiṃ paramāṃ labhet
106 ॥ यत्र तत्र मृतो वापि मरणे समुपस्थिते । भक्त्या गङ्गां स्मरन्याति शैवं वा वैष्णवं पुरम्
106 // yatra tatra mṛto vāpi maraṇe samupasthite / bhaktyā gaṅgāṃ smaranyāti śaivaṃ vā vaiṣṇavaṃ puram
107 ॥ शंभोर्जटाकलापात्तु विनिष्क्रान्तातिकर्कशात् । प्लावयित्वा दिवं निन्ये या पापान्यगरात्मजान्
107 // śaṃbhorjaṭākalāpāttu viniṣkrāntātikarkaśāt / plāvayitvā divaṃ ninye yā pāpānyagarātmajān
108 ॥ यावन्त्यस्थीनि गङ्गायां तिष्ठन्ति पुरुषस्य वै । तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
108 // yāvantyasthīni gaṅgāyāṃ tiṣṭhanti puruṣasya vai / tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
109 ॥ गगातोये तु यस्यास्थि नीत्वा प्रक्षिप्यते नरैः । तत्कालमादितः कृत्वा स्वर्गलोके भवेत्स्थितिः
109 // gagātoye tu yasyāsthi nītvā prakṣipyate naraiḥ / tatkālamāditaḥ kṛtvā svargaloke bhavetsthitiḥ
110 ॥ गङ्गातोये तु यस्यास्थि प्राप्यते शुभकर्मणः । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्मलोकात्कथञ्चन
110 // gaṅgātoye tu yasyāsthi prāpyate śubhakarmaṇaḥ / na tasya punarāvṛttirbrahmalokātkathañcana
111 ॥ दशाहाभ्यन्तरे यस्य गङ्गातोये ऽस्थि संगतम् । गङ्गायां मरणे यादृक्तादृक्फलमवाप्नुयात्
111 // daśāhābhyantare yasya gaṅgātoye 'sthi saṃgatam / gaṅgāyāṃ maraṇe yādṛktādṛkphalamavāpnuyāt
112 ॥ स्नात्वा ततः पञ्चगव्येन सिक्त्वा हिरण्यमध्वाज्यतिलैर्नियोज्य । तदस्थिपिण्डं पुटके निधाय पश्यन् दिशं प्रेतगणोपगूढाम्
112 // snātvā tataḥ pañcagavyena siktvā hiraṇyamadhvājyatilairniyojya / tadasthipiṇḍaṃ puṭake nidhāya paśyan diśaṃ pretagaṇopagūḍhām
113 ॥ नमो ऽस्तु धर्माय वदन्प्रविश्य जलं स मे प्रीत इति क्षिपेच्च । स्नात्वा ततस्तीर्थवटाक्षयं च दृष्ट्वा प्रदद्यादथ दक्षिणां तु
113 // namo 'stu dharmāya vadanpraviśya jalaṃ sa me prīta iti kṣipecca / snātvā tatastīrthavaṭākṣayaṃ ca dṛṣṭvā pradadyādatha dakṣiṇāṃ tu
114 ॥ एवं कृत्वा प्रेतपुरे स्थितस्य स्वर्गे गतिः स्यात्त महेन्द्रतुल्या
114 // evaṃ kṛtvā pretapure sthitasya svarge gatiḥ syātta mahendratulyā
115 ॥ प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् । तत्र नारायणः स्वामी नान्यः स्वामी कदाचन
115 // pravāhamavadhiṃ kṛtvā yāvaddhastacatuṣṭayam / tatra nārāyaṇaḥ svāmī nānyaḥ svāmī kadācana
116 ॥ न तत्र प्रतिगृह्णीयात्प्राणैः कण्ठगतैरपि । भाद्रशुक्लचतुर्दश्यां यावदाक्रमते जलम्
116 // na tatra pratigṛhṇīyātprāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi / bhādraśuklacaturdaśyāṃ yāvadākramate jalam
117 ॥ तावद्गभं विजानीयात्तद्दूरं तीरमुच्यते । सार्द्धहस्तशतं यावद्गर्भस्तीरं ततः परम्
117 // tāvadgabhaṃ vijānīyāttaddūraṃ tīramucyate / sārddhahastaśataṃ yāvadgarbhastīraṃ tataḥ param
118 ॥ इति केषां मतं देवि श्रुतिस्मृतिषु संमतम् । तीराद्गव्यूतिमात्रं तु परितः क्षेत्रमुच्यते
118 // iti keṣāṃ mataṃ devi śrutismṛtiṣu saṃmatam / tīrādgavyūtimātraṃ tu paritaḥ kṣetramucyate
119 ॥ तीरं त्यक्त्वा वसेत्क्षेत्रे तीरे वासो न चेष्यते । एकयोजनविस्तीर्णा क्षेत्रसीमा तटद्वयात्
119 // tīraṃ tyaktvā vasetkṣetre tīre vāso na ceṣyate / ekayojanavistīrṇā kṣetrasīmā taṭadvayāt
120 ॥ गङ्गासीमां न लघन्ति पापान्यप्यखिलान्यपि । तां तु दृष्ट्वा पलायन्ते यथा सिंहं वनौकसः
120 // gaṅgāsīmāṃ na laghanti pāpānyapyakhilānyapi / tāṃ tu dṛṣṭvā palāyante yathā siṃhaṃ vanaukasaḥ
121 ॥ यत्र गङ्गा महाभागे रामशंभुतपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं समन्तात्तु त्रियोजनम्
121 // yatra gaṅgā mahābhāge rāmaśaṃbhutapovanam / siddhakṣetraṃ tu tajjñeyaṃ samantāttu triyojanam
122 ॥ तीर्थे न प्रतिगृह्णीयात्पुण्येष्वायतनेषु च । निमित्तेषु च सर्वेषु तन्निवृत्तो भवेन्नरः
122 // tīrthe na pratigṛhṇīyātpuṇyeṣvāyataneṣu ca / nimitteṣu ca sarveṣu tannivṛtto bhavennaraḥ
123 ॥ तीर्थे यः प्रतिगृह्णाति पुण्येष्वायतनेषु च । निष्फलं तस्य तत्तीर्थं यावत्तद्धनमुच्यते
123 // tīrthe yaḥ pratigṛhṇāti puṇyeṣvāyataneṣu ca / niṣphalaṃ tasya tattīrthaṃ yāvattaddhanamucyate
124 ॥ गङ्गाविक्रयाणाद्देवि विष्णोर्विक्रयणं भवेत् । जनार्दने तु विक्रीते विक्रीतं भुवनत्रयम्
124 // gaṅgāvikrayāṇāddevi viṣṇorvikrayaṇaṃ bhavet / janārdane tu vikrīte vikrītaṃ bhuvanatrayam
125 ॥ गङ्गा तीरसमुद्भूतां म-दं मूर्घ्ना बिभर्ति यः । बिभर्ति रूपं सोर्ऽकस्य तमोनाशाय केवलम्
125 // gaṅgā tīrasamudbhūtāṃ ma-daṃ mūrghnā bibharti yaḥ / bibharti rūpaṃ sor'kasya tamonāśāya kevalam
126 ॥ गङ्गापुलिनजां धूलिमास्तीर्याथ निजान् पितॄन् । प्रीणयन्यो नरः पिण्डान्दद्यात्तान् स्वर्नयेदपि
126 // gaṅgāpulinajāṃ dhūlimāstīryātha nijān pitṝn / prīṇayanyo naraḥ piṇḍāndadyāttān svarnayedapi
127 ॥ इदं ते ऽभिहितं भद्रे गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । पठन् शृण्वन्नरो ह्येति तद्विष्णोः परमं पदम्
127 // idaṃ te 'bhihitaṃ bhadre gaṅgāmāhātmyamuttamam / paṭhan śṛṇvannaro hyeti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
128 ॥ नित्यं जप्यमिदं भक्त्या प्रयतैः श्रद्धयान्वितैः । वैष्णवीं गतिमिच्छद्भिः शैवीं वा विधिनन्दिनि
128 // nityaṃ japyamidaṃ bhaktyā prayataiḥ śraddhayānvitaiḥ / vaiṣṇavīṃ gatimicchadbhiḥ śaivīṃ vā vidhinandini