237 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथातः संप्रवक्ष्यामि कल्पग्रन्थं मुनीश्वरर । यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात्कर्मकुशलो नरः
237 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde pañcāśattamo 'dhyāyaḥ athātaḥ saṃpravakṣyāmi kalpagranthaṃ munīśvarara / yasya vijñānamātreṇa syātkarmakuśalo naraḥ
1 ॥ नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च । चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः
1 // nakṣatrakalpo vedānāṃ saṃhitānāṃ tathaiva ca / caturthaḥ syādāṅgirasaḥ śāntikalpaśca pañcamaḥ
2 ॥ नक्षत्राधीश्वराख्यानं विस्तरेण यथातथम् । नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च
2 // nakṣatrādhīśvarākhyānaṃ vistareṇa yathātatham / nakṣatrakalpe nirdiṣṭaṃ jñātavyaṃ tadihāpi ca
3 ॥ वेदकल्पे विधानं तु ऋगादी नां मुनीश्वर । धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम्
3 // vedakalpe vidhānaṃ tu ṛgādī nāṃ munīśvara / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ siddhyai proktaṃ savistaram
4 ॥ मन्त्राणामृषयश्चैव छदांस्यथ च देवताः । निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
4 // mantrāṇāmṛṣayaścaiva chadāṃsyatha ca devatāḥ / nirdiṣṭāḥ saṃhitākalpe munibhistattvadarśibhiḥ
5 ॥ तथैवाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम् । अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयंभुवा
5 // tathaivāṅgirase kalpe ṣaṭkarmāṇi savistaram / abhicāravidhānena nirdiṣṭāni svayaṃbhuvā
6 ॥ शान्तिकल्पे तु दिव्यानां भौमानां मुनिसत्तम । तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक्
6 // śāntikalpe tu divyānāṃ bhaumānāṃ munisattama / tathāntarikṣotpātānāṃ śāntayo hyuditāḥ pṛthak
7 ॥ संक्षेपेणैतदुद्दिष्टं लक्षणं कल्पलक्षणे । विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शङ्खान्तरेषु च
7 // saṃkṣepeṇaitaduddiṣṭaṃ lakṣaṇaṃ kalpalakṣaṇe / viśeṣaḥ pṛthageteṣāṃ sthitaḥ śaṅkhāntareṣu ca
8 ॥ गृह्यकल्पे तु सर्वेषामुपयोगितयाधुना । वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु
8 // gṛhyakalpe tu sarveṣāmupayogitayādhunā / vakṣyāmi te dvijaśreṣṭha sāvadhānatayā śṛṇu
9 ॥ ओङ्कारश्चाथ शब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्त्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ
9 // oṅkāraścātha śabdaśca dvāvetau brahmaṇaḥ purā / kaṇṭhaṃ bhittvā viniryātau tasmānmāṅgalyakāvimau
10 ॥ कृत्वा प्रोक्तानि कर्माणि तद्वर्द्ध्वानि करोति यः । सो ऽथ शब्दं प्रंयुजीत तदानन्त्यार्थमिष्यते
10 // kṛtvā proktāni karmāṇi tadvarddhvāni karoti yaḥ / so 'tha śabdaṃ praṃyujīta tadānantyārthamiṣyate
11 ॥ कुशाः परिसमूहाय व्यस्तशाखाः प्रकीर्तिताः । न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणो ऽभिमतस्य च
11 // kuśāḥ parisamūhāya vyastaśākhāḥ prakīrtitāḥ / nyūnādhikā niṣphalāya karmaṇo 'bhimatasya ca
12 ॥ कृमिकीटपतङ्गाद्या भ्रमन्ति वसुधातले । तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम्
12 // kṛmikīṭapataṅgādyā bhramanti vasudhātale / teṣāṃ saṃrakṣaṇārthāya proktaṃ parisamūhanam
13 ॥ रेखाः प्रोक्ताश्च यास्तिस्रः कर्तव्यास्ताः समा द्विज । न्यूनाधिका न कर्त्तव्या इत्येव परिभाषितम्
13 // rekhāḥ proktāśca yāstisraḥ kartavyāstāḥ samā dvija / nyūnādhikā na karttavyā ityeva paribhāṣitam
14 ॥ मेदिनी मेदसा व्याप्ता मधुकैटभदैत्ययोः । गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद
14 // medinī medasā vyāptā madhukaiṭabhadaityayoḥ / gomayenopalepyeyaṃ tadarthamiti nārada
15 ॥ वन्ध्या दुष्टा च दीनाङ्गी मृतवत्सा च या भवेत् । यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम्
15 // vandhyā duṣṭā ca dīnāṅgī mṛtavatsā ca yā bhavet / yajñārthaṃ gomayaṃ tasyā nāharediti bhāṣitam
16 ॥ ये भ्रमन्ति सदाऽकाशे पतङ्गाद्या भयङ्कराः । तषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज
16 // ye bhramanti sadā'kāśe pataṅgādyā bhayaṅkarāḥ / taṣāṃ praharaṇārthāya mataṃ proddharaṇaṃ dvija
17 ॥ स्रुवेण च कुशेनापि कुर्यादुल्लेखनं भुवः । अस्थिकण्टकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मणा परिभाषितम्
17 // sruveṇa ca kuśenāpi kuryādullekhanaṃ bhuvaḥ / asthikaṇṭakasiddhyarthaṃ brahmaṇā paribhāṣitam
18 ॥ आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधि कोविदैः
18 // āpo devagaṇāḥ sarve tathā pitṛgaṇā dvija / tenādbhirukṣaṇaṃ proktaṃ munibhirvidhi kovidaiḥ
19 ॥ अग्नेंरानयनं प्रोक्तं सौभाग्यस्रीभिरेव च । शुभदे मृण्मये पात्रे प्रोक्ष्याद्भिस्तं निधायपयेत्
19 // agneṃrānayanaṃ proktaṃ saubhāgyasrībhireva ca / śubhade mṛṇmaye pātre prokṣyādbhistaṃ nidhāyapayet
20 ॥ अमृतस्य क्षयं दृष्ट्वा ब्रह्माद्यैः सर्वदैवतैः । वेद्यां निधापितस्तस्मात्समिद्गर्भो हुताशनः
20 // amṛtasya kṣayaṃ dṛṣṭvā brahmādyaiḥ sarvadaivataiḥ / vedyāṃ nidhāpitastasmātsamidgarbho hutāśanaḥ
21 ॥ दक्षिणस्यां दानवाद्याः स्थिता यज्ञस्य नारद । तेभ्यः संरक्षणार्थाय ब्रह्माणं तद्दिशि न्यसेत्
21 // dakṣiṇasyāṃ dānavādyāḥ sthitā yajñasya nārada / tebhyaḥ saṃrakṣaṇārthāya brahmāṇaṃ taddiśi nyaset
22 ॥ उत्तरे सर्वपात्राणि प्रणीताद्यानि पश्चिमे । यजमानः पूर्वतः स्युर्द्विजाः सर्वे ऽपि नारद
22 // uttare sarvapātrāṇi praṇītādyāni paścime / yajamānaḥ pūrvataḥ syurdvijāḥ sarve 'pi nārada
23 ॥ द्यूते च व्यवहारे च यज्ञकर्मणि चेद्भवेत् । कर्तोदासीन चित्तस्तत्कर्म नश्येदिति स्थितिः
23 // dyūte ca vyavahāre ca yajñakarmaṇi cedbhavet / kartodāsīna cittastatkarma naśyediti sthitiḥ
24 ॥ ब्रह्माचार्यौं स्वशाखौ हि कर्त्तव्यौ यज्ञकर्मणि । ऋत्विजां नियमो नास्ति यथालाभं समर्चयेत्
24 // brahmācāryauṃ svaśākhau hi karttavyau yajñakarmaṇi / ṛtvijāṃ niyamo nāsti yathālābhaṃ samarcayet
25 ॥ द्वे परित्रे त्र्यङ्गुले स्तः प्रोक्षिणी चतुरङ्गुला । आज्यस्थाली त्र्यङ्गुलाथ चरुस्थाली षडङ्गुला
25 // dve paritre tryaṅgule staḥ prokṣiṇī caturaṅgulā / ājyasthālī tryaṅgulātha carusthālī ṣaḍaṅgulā
26 ॥ द्व्यङ्गुलं तूपयमनमेकं संमार्जनाङ्गुलम् । स्रुवं षडङ्गुल प्रोक्तं स्रुचं सार्द्धत्रयाङ्गुलम्
26 // dvyaṅgulaṃ tūpayamanamekaṃ saṃmārjanāṅgulam / sruvaṃ ṣaḍaṅgula proktaṃ srucaṃ sārddhatrayāṅgulam
27 ॥ प्रादशमात्रा समिधः पूर्णपात्रं षडङ्गुलम् । प्रोक्षिण्या उत्तरे भागे प्रणीतापात्रमष्टभिः
27 // prādaśamātrā samidhaḥ pūrṇapātraṃ ṣaḍaṅgulam / prokṣiṇyā uttare bhāge praṇītāpātramaṣṭabhiḥ
28 ॥ यानि कानि च तीर्थानि समुद्राः सरितस्तथा । प्रणीतायां समासन्नास्तस्मात्तां पूरयेज्जलैः
28 // yāni kāni ca tīrthāni samudrāḥ saritastathā / praṇītāyāṃ samāsannāstasmāttāṃ pūrayejjalaiḥ
29 ॥ वेदिका वस्रहीना च नग्रा संप्रोच्यते द्विज । परिस्तीर्य्य ततो दर्भेः परिदध्यादिमां बुधः
29 // vedikā vasrahīnā ca nagrā saṃprocyate dvija / paristīryya tato darbheḥ paridadhyādimāṃ budhaḥ
30 ॥ इन्द्रवज्रं विष्णुचक्रं वामदेवत्रिशूलकम् । दर्भरूपतया त्रीणि पवित्रच्छेदनानि च
30 // indravajraṃ viṣṇucakraṃ vāmadevatriśūlakam / darbharūpatayā trīṇi pavitracchedanāni ca
31 ॥ प्रोक्षणी च प्रकर्तव्या प्रणीतोदकसंयुता । तेनातिपुण्यदं कर्म पवित्रमिति कीर्तितम्
31 // prokṣaṇī ca prakartavyā praṇītodakasaṃyutā / tenātipuṇyadaṃ karma pavitramiti kīrtitam
32 ॥ आज्यस्थाली प्रकर्तव्या पलमात्रप्रमाणिका । कुलालचक्रघटितं आसुरं मृण्मयं स्मृतम्
32 // ājyasthālī prakartavyā palamātrapramāṇikā / kulālacakraghaṭitaṃ āsuraṃ mṛṇmayaṃ smṛtam
33 ॥ तदेव हस्तघटितं स्थाल्यादि दैविकं भवेत् । स्रुवे च सर्वकर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च
33 // tadeva hastaghaṭitaṃ sthālyādi daivikaṃ bhavet / sruve ca sarvakarmāṇi śubhānyapyaśubhāni ca
34 ॥ तस्य चैव पवित्रार्थं वह्नौ तापनमीरितम् । अग्रे धूतेन वैधव्यं मध्यं चैव प्रजाक्षयः
34 // tasya caiva pavitrārthaṃ vahnau tāpanamīritam / agre dhūtena vaidhavyaṃ madhyaṃ caiva prajākṣayaḥ
35 ॥ मूले च म्रियते होता तस्माद्धार्यं विचार्य तत् । अग्निः सूर्यश्च सोमश्च विरिञ्चिरनिलो यमः
35 // mūle ca mriyate hotā tasmāddhāryaṃ vicārya tat / agniḥ sūryaśca somaśca viriñciranilo yamaḥ
36 ॥ स्रुवे षडेते देवास्तु प्रत्यङ्गुलमुपाश्रिताः । अग्निर्भघोगार्थनाशाय सूर्यो व्याधिकरो भवेत्
36 // sruve ṣaḍete devāstu pratyaṅgulamupāśritāḥ / agnirbhaghogārthanāśāya sūryo vyādhikaro bhavet
37 ॥ निष्फलस्तु स्मृतः सोमो विरिञ्चिः सर्वकामदः । अनिलो वृद्धिदः प्रोक्तो यमो मृत्युप्रदो मतः
37 // niṣphalastu smṛtaḥ somo viriñciḥ sarvakāmadaḥ / anilo vṛddhidaḥ prokto yamo mṛtyuprado mataḥ
38 ॥ संमार्जनोपयमनं कर्त्तव्यं च कुशद्वयम् । पूर्वं तु सर्वशाखं स्यात्पञ्चशाखं तथापरम्
38 // saṃmārjanopayamanaṃ karttavyaṃ ca kuśadvayam / pūrvaṃ tu sarvaśākhaṃ syātpañcaśākhaṃ tathāparam
39 ॥ श्रीपर्णी च शमी तद्वत्खदिरश्च विकङ्कतः । पलाशश्चैव विज्ञेयाः स्रुवे चैव तथा स्रुचि
39 // śrīparṇī ca śamī tadvatkhadiraśca vikaṅkataḥ / palāśaścaiva vijñeyāḥ sruve caiva tathā sruci
40 ॥ हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिन्दशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम्
40 // hastonmitaṃ sruvaṃ śastaṃ trindaśāṅgulikaṃ srucam / viprāṇāṃ caitadākhyātaṃ hyanyeṣāmaṅgulonakam
41 ॥ शूद्राणां पतितानां च खरादीनां च नारद । दृष्टिदोषविनाशार्थं पात्राणां प्रोक्षणं स्मृतम्
41 // śūdrāṇāṃ patitānāṃ ca kharādīnāṃ ca nārada / dṛṣṭidoṣavināśārthaṃ pātrāṇāṃ prokṣaṇaṃ smṛtam
42 ॥ अकृते पूर्णपात्रे तु यज्ञच्छिद्रं समुद्भवेत् । तस्मिन्पूर्णीकृते विप्र यज्ञसंपूर्णता भवेत्
42 // akṛte pūrṇapātre tu yajñacchidraṃ samudbhavet / tasminpūrṇīkṛte vipra yajñasaṃpūrṇatā bhavet
43 ॥ अष्टमुष्टिर्भवेत्किञ्चित्पुष्कलं तच्चतुष्टयम् । पुष्कलानि तु चत्वारि पूर्णपात्रं विदुर्बुधाः
43 // aṣṭamuṣṭirbhavetkiñcitpuṣkalaṃ taccatuṣṭayam / puṣkalāni tu catvāri pūrṇapātraṃ vidurbudhāḥ
44 ॥ होमकाले तु संप्राप्ते न दद्यादासनं क्वचित् । दत्ते तृप्तोभवेद्वह्निः शापं दद्याञ्च दारुणम्
44 // homakāle tu saṃprāpte na dadyādāsanaṃ kvacit / datte tṛptobhavedvahniḥ śāpaṃ dadyāñca dāruṇam
45 ॥ आधारौ नासिके प्रोक्तौ आज्यभागौ च चक्षुषी । प्राजापत्यं मुखं प्रोक्त कटिर्व्याहृतिभिः स्मृता
45 // ādhārau nāsike proktau ājyabhāgau ca cakṣuṣī / prājāpatyaṃ mukhaṃ prokta kaṭirvyāhṛtibhiḥ smṛtā
46 ॥ शीर्षहस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथा स्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा
46 // śīrṣahastau ca pādau ca pañcavāruṇamīritam / tathā sviṣṭakṛtaṃ vipra śrotre pūrṇāhutistathā
47 ॥ द्विमुखं चैकहृदयं चतुः श्रोत्रं द्विनासिकम् । द्विशीर्षकं च षण्नेत्रं पिङ्गलं सप्तजिह्वकम्
47 // dvimukhaṃ caikahṛdayaṃ catuḥ śrotraṃ dvināsikam / dviśīrṣakaṃ ca ṣaṇnetraṃ piṅgalaṃ saptajihvakam
48 ॥ सव्यभागे त्रिहिस्तं च चतुर्हस्तञ्च दक्षिणे । स्रुक्स्त्रुवौ चाक्षमाला च या शक्तिर्दक्षिणे करे
48 // savyabhāge trihistaṃ ca caturhastañca dakṣiṇe / srukstruvau cākṣamālā ca yā śaktirdakṣiṇe kare
49 ॥ त्रिमेखलं त्रिपादं च घृतपात्रं द्विचामरम् । मेषारूढं चतुःशृङ्गं बालादित्यसमप्रभम्
49 // trimekhalaṃ tripādaṃ ca ghṛtapātraṃ dvicāmaram / meṣārūḍhaṃ catuḥśṛṅgaṃ bālādityasamaprabham
50 ॥ उपवीतसमायुक्तं जटाकुण्डलमण्डिमम् । ज्ञात्वैवमग्निदेहं तु होमकर्मसमाचरेत्
50 // upavītasamāyuktaṃ jaṭākuṇḍalamaṇḍimam / jñātvaivamagnidehaṃ tu homakarmasamācaret
51 ॥ पयो दधि घृतं चैव स्नेहपक्वं तथैव च । जुहुयाद्यस्तु हस्तेन स विप्रो ब्रह्महा भवेत्
51 // payo dadhi ghṛtaṃ caiva snehapakvaṃ tathaiva ca / juhuyādyastu hastena sa vipro brahmahā bhavet
52 ॥ यदन्नं पुरुषो ऽश्राति तदन्नं तस्य देवताः । सर्वकामसमृद्ध्यर्थं तिलाधिक्यं हविर्मतम्
52 // yadannaṃ puruṣo 'śrāti tadannaṃ tasya devatāḥ / sarvakāmasamṛddhyarthaṃ tilādhikyaṃ havirmatam
53 ॥ होमे मुद्रात्रयं प्रोक्तं मृगी हंसी च सूकरी । अभिचारे सूकरी स्यान्मृगी हंसी शुभात्मके
53 // home mudrātrayaṃ proktaṃ mṛgī haṃsī ca sūkarī / abhicāre sūkarī syānmṛgī haṃsī śubhātmake
54 ॥ सर्वाङ्गुलीभिः क्रौडी स्याद्धंसी मुक्तकनिष्टिका । मध्यमानामिकाङ्गुष्टैर्मृगी सुद्रा प्रकीर्तिता
54 // sarvāṅgulībhiḥ krauḍī syāddhaṃsī muktakaniṣṭikā / madhyamānāmikāṅguṣṭairmṛgī sudrā prakīrtitā
55 ॥ पूर्वप्रमाणयाहुत्या पञ्चाङ्गुलिगृहीतया । दधिमध्वाज्यसंयुक्त ऋत्विग्भिर्जुहुयात्तिलैः
55 // pūrvapramāṇayāhutyā pañcāṅguligṛhītayā / dadhimadhvājyasaṃyukta ṛtvigbhirjuhuyāttilaiḥ
56 ॥ कुशास्त्वनामिकासक्ताः कार्याः स्युः पुण्यकर्मणि
56 // kuśāstvanāmikāsaktāḥ kāryāḥ syuḥ puṇyakarmaṇi
57 ॥ विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः । गणानामाधिपत्ये च रुद्रेण ब्रह्मणा तथा
57 // vināyakaḥ karmavighnasiddhyarthaṃ viniyojitaḥ / gaṇānāmādhipatye ca rudreṇa brahmaṇā tathā
58 ॥ तेनोपसृष्टो यस्तस्य लक्षणानि निबोध मे । स्वमेव गाहतेत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति
58 // tenopasṛṣṭo yastasya lakṣaṇāni nibodha me / svameva gāhatetyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃśca paśyati
59 ॥ कामाय वाससश्चैव क्रव्यादांश्चाधिरोहति । अन्त्यजैर्गर्द्दभैरुष्टैः सहैकत्रावतिष्टते
59 // kāmāya vāsasaścaiva kravyādāṃścādhirohati / antyajairgarddabhairuṣṭaiḥ sahaikatrāvatiṣṭate
60 ॥ व्रजन्नपि तथात्मानं मन्यते ऽनुगतं परैः विमना विफलारंभः संसीदत्यनिमित्ततः
60 // vrajannapi tathātmānaṃ manyate 'nugataṃ paraiḥ vimanā viphalāraṃbhaḥ saṃsīdatyanimittataḥ
61 ॥ तेनोपसृष्टो लभते न राज्यं राजनन्दनः । कुमारी न च भर्तारमपत्यं गर्भमङ्गना । आचार्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्यो ऽध्ययनं तथा
61 // tenopasṛṣṭo labhate na rājyaṃ rājanandanaḥ / kumārī na ca bhartāramapatyaṃ garbhamaṅganā / ācāryatvaṃ śrotriyaśca na śiṣyo 'dhyayanaṃ tathā
62 ॥ वणिग्लाभं न चान्पोति कृषिं चापि कृषिबलः । स्नपन तस्य कर्तव्यं पुण्ये ऽह्रि विधिपूर्वकम् । गौरसर्ष पकल्केन स्वस्ति वाच्या द्विजैः शुभाः
62 // vaṇiglābhaṃ na cānpoti kṛṣiṃ cāpi kṛṣibalaḥ / snapana tasya kartavyaṃ puṇye 'hri vidhipūrvakam / gaurasarṣa pakalkena svasti vācyā dvijaiḥ śubhāḥ
63 ॥ अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात्संगमाद्ध्रदात् । मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाशु निक्षिपेत्
63 // aśvasthānādgajasthānādvalmīkātsaṃgamāddhradāt / mṛttikāṃ rocanāṃ gandhān gugguluṃ cāśu nikṣipet
64 ॥ पात्र्याहृता ह्येकवर्णैश्चतुर्भिः कलशैर्ह्रदात् । चर्मण्यानुडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासनं ततः
64 // pātryāhṛtā hyekavarṇaiścaturbhiḥ kalaśairhradāt / carmaṇyānuḍuhe rakte sthāpyaṃ bhadrāsanaṃ tataḥ
65 ॥ सहस्राक्षं शतधार मृषिभिः पावनं कृतम् । तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्याः पुंनतु ते
65 // sahasrākṣaṃ śatadhāra mṛṣibhiḥ pāvanaṃ kṛtam / tena tvāmabhiṣiñcāmi pāvamānyāḥ puṃnatu te
66 ॥ भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः । भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः
66 // bhagaṃ te varuṇo rājā bhagaṃ sūryo bṛhaspatiḥ / bhagamindraśca vāyuśca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ
67 ॥ यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि । ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तुदन्तु सर्वदा
67 // yatte keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yacca mūrddhani / lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastudantu sarvadā
68 ॥ स्नानस्य सार्षपं तैलं स्रुवेणौदुम्बरेण तु । जुहुयान्मूर्द्धनि कुशान्सव्यन परिगृह्य च
68 // snānasya sārṣapaṃ tailaṃ sruveṇaudumbareṇa tu / juhuyānmūrddhani kuśānsavyana parigṛhya ca
69 ॥ मितश्च संमितश्चैव तथा शालकटङ्कटौ । कूष्माण्डो राजपुत्र श्चेत्यन्ते स्वाहासमान्वितैः
69 // mitaśca saṃmitaścaiva tathā śālakaṭaṅkaṭau / kūṣmāṇḍo rājaputra ścetyante svāhāsamānvitaiḥ
70 ॥ नामभिर्बलिमन्त्रैश्च नमस्कारसमन्वितैः । दद्याञ्चतुष्पथे सूर्य्ये कुशानास्तीर्य्य सर्वतः
70 // nāmabhirbalimantraiśca namaskārasamanvitaiḥ / dadyāñcatuṣpathe sūryye kuśānāstīryya sarvataḥ
71 ॥ कृता कृतांस्तण्डुलीश्च पललौदनमेव च । मत्स्यान्पक्वांस्तथैवामान्मांसमेतावदेवतु
71 // kṛtā kṛtāṃstaṇḍulīśca palalaudanameva ca / matsyānpakvāṃstathaivāmānmāṃsametāvadevatu
72 ॥ पुष्पं चित्रं सुगन्धं च सुराञ्च त्रिविधामपि । मूलकं पूरिकापूपांस्तथैवोटस्रजो ऽपि च
72 // puṣpaṃ citraṃ sugandhaṃ ca surāñca trividhāmapi / mūlakaṃ pūrikāpūpāṃstathaivoṭasrajo 'pi ca
73 ॥ दध्यन्नं पायसं चैव गुजपिष्ट समोदकम् । एतान्सर्वानुपाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः
73 // dadhyannaṃ pāyasaṃ caiva gujapiṣṭa samodakam / etānsarvānupāhṛtya bhūmau kṛtvā tataḥ śiraḥ
74 ॥ विनायकस्य जननी मुपतिष्टेत्ततो ऽम्बिकाम् । दुर्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिम्
74 // vināyakasya jananī mupatiṣṭettato 'mbikām / durvāsarṣapapuṣpāṇāṃ dattvārghyaṃ pūrṇamañjalim
75 ॥ रूपं देहि यशो देहि भगं भगवति देहि मे । पुत्रान्देहि धनं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे
75 // rūpaṃ dehi yaśo dehi bhagaṃ bhagavati dehi me / putrāndehi dhanaṃ dehi sarvānkāmāṃśca dehi me
76 ॥ उपस्थाय शिवां दुर्गामुमापतिमथाचेर्यत् । धूपैदर्पिश्चै नैवेद्यैर्गन्धमाल्यानुलेपनैः
76 // upasthāya śivāṃ durgāmumāpatimathāceryat / dhūpaidarpiścai naivedyairgandhamālyānulepanaiḥ
77 ॥ ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्वस्त्रयुगमं गुरोरपि
77 // tataḥ śuklāmbaradharaḥ śuklamālyānulepanaḥ / brāhmaṇānbhojayetpaścādvastrayugamaṃ gurorapi
78 ॥ एवं विनायकं पूज्य ग्रहांश्चैव प्रपूजयेत् । श्रीकामः शान्तिकामो वा पुष्टिवृद्ध्यायुर्वीर्य्यवान्
78 // evaṃ vināyakaṃ pūjya grahāṃścaiva prapūjayet / śrīkāmaḥ śāntikāmo vā puṣṭivṛddhyāyurvīryyavān
79 ॥ सीर्य्यः सोमो महीपुत्रो बुधो जीवो भृगुः शनिः । राहुकेतू नवाप्येते नवाप्येते स्थापनीया ग्रहाः क्रमात्
79 // sīryyaḥ somo mahīputro budho jīvo bhṛguḥ śaniḥ / rāhuketū navāpyete navāpyete sthāpanīyā grahāḥ kramāt
80 ॥ ताम्रकाद्रजताद्रक्तचन्दनात्स्वर्णकादपि । हेम्नो रजतादयसः सीसात्कार्या शुभाप्तये
80 // tāmrakādrajatādraktacandanātsvarṇakādapi / hemno rajatādayasaḥ sīsātkāryā śubhāptaye
81 ॥ स्ववर्णैर्वापटे लेख्या गन्धैर्मण्डलकेषु च । यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च
81 // svavarṇairvāpaṭe lekhyā gandhairmaṇḍalakeṣu ca / yathāvarṇaṃ pradeyāni vāsāṃsi kusumāni ca
82 ॥ गन्धाश्च बलयश्चैव धूपो देयश्च गुग्गुलुः । कर्तव्या मन्त्रवन्तश्च चरवः प्रतिदैवतम्
82 // gandhāśca balayaścaiva dhūpo deyaśca gugguluḥ / kartavyā mantravantaśca caravaḥ pratidaivatam
83 ॥ आकृष्णेन इमन्देवा अग्निर्मूर्द्धादिवः ककुत् । उद्बुधअयस्वाति यदर्यस्तथैवान्नात्परिस्रुतः
83 // ākṛṣṇena imandevā agnirmūrddhādivaḥ kakut / udbudhaayasvāti yadaryastathaivānnātparisrutaḥ
84 ॥ शन्नोदेवीस्तथा काण्डात्केतुं कृण्वन्नकेतवः
84 // śannodevīstathā kāṇḍātketuṃ kṛṇvannaketavaḥ
85 ॥ अर्कः पलाशः खदिरस्त्वपामार्गो ऽथपिप्पलः । उदुंबरः शमी दूर्वा कुशाश्च समिधः क्रमात्
85 // arkaḥ palāśaḥ khadirastvapāmārgo 'thapippalaḥ / uduṃbaraḥ śamī dūrvā kuśāśca samidhaḥ kramāt
86 ॥ एकैकस्मादष्टशतमष्टाविंशतिरेव च । होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना क्षीरेण वा पुनः
86 // ekaikasmādaṣṭaśatamaṣṭāviṃśatireva ca / hotavyā madhusarpirbhyāṃ dadhnā kṣīreṇa vā punaḥ
87 ॥ गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरष्यं क्षीरषाष्टिकम् । दध्योदनं हविश्चूर्णं मांसं चित्रान्नमेव च
87 // guḍaudanaṃ pāyasaṃ ca haviṣyaṃ kṣīraṣyaṃ kṣīraṣāṣṭikam / dadhyodanaṃ haviścūrṇaṃ māṃsaṃ citrānnameva ca
88 ॥ दद्या द्ग्रहक्रमादेतद्द्विजेभ्यो भोजनं बुधः । शक्तितो ऽपि यथा लाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकम्
88 // dadyā dgrahakramādetaddvijebhyo bhojanaṃ budhaḥ / śaktito 'pi yathā lābhaṃ satkṛtya vidhipūrvakam
89 ॥ धेनुः शङ्खस्तथानङ्वान्हिमवासो हयः क्रमात् । कृष्णागौरायसं छाग एता वै दक्षिणाः स्मृताः
89 // dhenuḥ śaṅkhastathānaṅvānhimavāso hayaḥ kramāt / kṛṣṇāgaurāyasaṃ chāga etā vai dakṣiṇāḥ smṛtāḥ
90 ॥ यस्य यस्य तु यद्द्रव्यं पलेनार्च्यः स तेन च । ब्रह्मन्नेषां वरो दत्तः पूजिताः पूजयिष्यथः
90 // yasya yasya tu yaddravyaṃ palenārcyaḥ sa tena ca / brahmanneṣāṃ varo dattaḥ pūjitāḥ pūjayiṣyathaḥ
91 ॥ ग्रहाधीना नरेद्राणां धनजात्युच्छ्रयास्तथा । भावाभावौ च जगतस्तस्मात्पूज्यतमा ग्रहाः
91 // grahādhīnā naredrāṇāṃ dhanajātyucchrayāstathā / bhāvābhāvau ca jagatastasmātpūjyatamā grahāḥ
92 ॥ अदित्यस्य सदा पूजा तिलकं स्वामिनस्तथा । महागणपतेश्चैव कुर्वन्सिद्धिमवान्पुयात्
92 // adityasya sadā pūjā tilakaṃ svāminastathā / mahāgaṇapateścaiva kurvansiddhimavānpuyāt
93 ॥ कर्मणां सफलत्वं च श्रियं वाप्नोत्यनुत्तमाम्
93 // karmaṇāṃ saphalatvaṃ ca śriyaṃ vāpnotyanuttamām
94 ॥ अकृत्वा मातृयागं तु यो ग्रहार्चां समारभेत् । कुप्यन्ति मातरस्तस्य प्रत्यूहं कुर्वते तथा
94 // akṛtvā mātṛyāgaṃ tu yo grahārcāṃ samārabhet / kupyanti mātarastasya pratyūhaṃ kurvate tathā
95 ॥ वसोः पवित्रमन्त्रेण वसोर्द्धारां प्रकल्प्य च । गौर्याद्या मातरः पूज्या माङ्गल्येषु शुभार्थिभिः
95 // vasoḥ pavitramantreṇa vasorddhārāṃ prakalpya ca / gauryādyā mātaraḥ pūjyā māṅgalyeṣu śubhārthibhiḥ
96 ॥ गौरी पद्म शची मेधा सावित्री विजया जया । देवसेना स्वधा स्वाहा मातृका वैधृतिर्धृतिः
96 // gaurī padma śacī medhā sāvitrī vijayā jayā / devasenā svadhā svāhā mātṛkā vaidhṛtirdhṛtiḥ
97 ॥ पुष्टिर्हृष्टिस्तथा तुष्टिरात्मदेवतया सह । गणेशेनाधिका ह्येता वृद्धौ पूज्यास्तु षोहश
97 // puṣṭirhṛṣṭistathā tuṣṭirātmadevatayā saha / gaṇeśenādhikā hyetā vṛddhau pūjyāstu ṣohaśa
98 ॥ आवाहनं तथा पाद्यमर्ध्यं स्नानं च चन्दनम् । अक्षतांश्चैव पुष्पाणि धूपं दीपं फलानि च
98 // āvāhanaṃ tathā pādyamardhyaṃ snānaṃ ca candanam / akṣatāṃścaiva puṣpāṇi dhūpaṃ dīpaṃ phalāni ca
99 ॥ नैवेद्याचमनीयं च तांबूलं पूगमेव च । नीराजनं दक्षिणां च क्रमाद्दद्याञ्च तुष्टये
99 // naivedyācamanīyaṃ ca tāṃbūlaṃ pūgameva ca / nīrājanaṃ dakṣiṇāṃ ca kramāddadyāñca tuṣṭaye
100 ॥ पितृकल्पं प्रक्ष्यामि धनसंततिवर्द्धनम् । अमावस्याष्टका वृद्धिः कृष्णपक्षायनद्वयम्
100 // pitṛkalpaṃ prakṣyāmi dhanasaṃtativarddhanam / amāvasyāṣṭakā vṛddhiḥ kṛṣṇapakṣāyanadvayam
101 ॥ द्रव्यं ब्राह्मणसंपत्तिर्विषुवत्सुर्यसंक्रमः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः
101 // dravyaṃ brāhmaṇasaṃpattirviṣuvatsuryasaṃkramaḥ / vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ
102 ॥ श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः । अग्र्याः सर्वेषु वेदेषु श्रोत्रियो ब्रह्मविद्युवा
102 // śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ / agryāḥ sarveṣu vedeṣu śrotriyo brahmavidyuvā
103 ॥ वेदार्थविज्ज्येष्टसामा त्रिमधुस्रिसुपर्णकः । स्वस्रीय ऋत्विग्जामाता याज्यश्वशुरमातुलाः
103 // vedārthavijjyeṣṭasāmā trimadhusrisuparṇakaḥ / svasrīya ṛtvigjāmātā yājyaśvaśuramātulāḥ
104 ॥ त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसंबन्धिबान्धवाः । कर्मनिष्टास्तपोनिष्टाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः
104 // triṇāciketadauhitraśiṣyasaṃbandhibāndhavāḥ / karmaniṣṭāstaponiṣṭāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ
105 ॥ पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धसंपदः । रोगी न्यूनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा
105 // pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhasaṃpadaḥ / rogī nyūnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā
106 ॥ अवकीर्णी कुण्डगोलौ कुनखी श्यावदङ्कः । भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्यभिशस्तकः
106 // avakīrṇī kuṇḍagolau kunakhī śyāvadaṅkaḥ / bhṛtakādhyāpakaḥ klībaḥ kanyādūṣyabhiśastakaḥ
107 ॥ मित्रध्रुक् पिशुनः सोमविक्रयी परिविन्दकः । मातृपितृगुरुत्यागी कुण्डाशी वृषलात्मजः
107 // mitradhruk piśunaḥ somavikrayī parivindakaḥ / mātṛpitṛgurutyāgī kuṇḍāśī vṛṣalātmajaḥ
108 ॥ परपूर्वापतिः स्तेनः कर्मभ्रष्टाश्च निन्दिताः । निमन्त्रयीत पूर्वेद्युर्ब्राह्मणानात्मवान् शुचिः
108 // parapūrvāpatiḥ stenaḥ karmabhraṣṭāśca ninditāḥ / nimantrayīta pūrvedyurbrāhmaṇānātmavān śuciḥ
109 ॥ तैश्चापि संयतैर् भाव्यं मनोवाक्कायकर्मभिः । अपराह्ने समघभ्यर्च्य स्वागतेनागतांस्तु तान्
109 // taiścāpi saṃyatair bhāvyaṃ manovākkāyakarmabhiḥ / aparāhne samaghabhyarcya svāgatenāgatāṃstu tān
110 ॥ पवित्रपाणिराचान्तानासने चोपवेशयेत् । विप्रान्दैवे यथाशक्ति पित्र्ये ऽयुग्मांस्तथैव च
110 // pavitrapāṇirācāntānāsane copaveśayet / viprāndaive yathāśakti pitrye 'yugmāṃstathaiva ca
111 ॥ परश्रिते शुचौ देशे दक्षिणाप्रवणं तथा । द्वौ द्वैवे प्राक् त्रयः पित्रघ्ये उदगेकैकमेव च
111 // paraśrite śucau deśe dakṣiṇāpravaṇaṃ tathā / dvau dvaive prāk trayaḥ pitraghye udagekaikameva ca
112 ॥ मातामहानामप्येवं तत्र वा वैश्वदैविकम् । पाणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि
112 // mātāmahānāmapyevaṃ tatra vā vaiśvadaivikam / pāṇiprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthaṃ kuśānapi
113 ॥ आवाहयेदनुज्ञातो विश्वेदेवास इत्यृचा । यवैरन्वावकीर्याथ भाजने सपवित्रके
113 // āvāhayedanujñāto viśvedevāsa ityṛcā / yavairanvāvakīryātha bhājane sapavitrake
114 ॥ शन्नो देव्या अपः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा । यादिव्या इति मन्त्रेण हस्ते पाद्यं विनिःक्षिपेत्
114 // śanno devyā apaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā / yādivyā iti mantreṇa haste pādyaṃ viniḥkṣipet
115 ॥ दत्त्वोदकं गन्धमाल्यं प्रदायान्नं सदीपकम् । अपसव्यं ततः तृत्वा पितॄणां सप्रदक्षिणम्
115 // dattvodakaṃ gandhamālyaṃ pradāyānnaṃ sadīpakam / apasavyaṃ tataḥ tṛtvā pitṝṇāṃ sapradakṣiṇam
116 ॥ द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा ह्युशन्तिस्त्वित्यृचा पितॄन् । आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायन्तु नस्ततः
116 // dviguṇāṃstu kuśāndattvā hyuśantistvityṛcā pitṝn / āvāhya tadanujñāto japedāyantu nastataḥ
117 ॥ यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्ध्यादि पूर्ववत् । दत्त्वार्ध्यं सयवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः
117 // yavārthāstu tilaiḥ kāryāḥ kuryādardhyādi pūrvavat / dattvārdhyaṃ sayavāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ
118 ॥ पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं कगेत्यधः । अग्नौ करिष्यन्नादाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतम्
118 // pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ kagetyadhaḥ / agnau kariṣyannādāya pṛcchatyannaṃ ghṛtaplutam
119 ॥ कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो दत्तावाग्नौ पितृयज्ञवत् । हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः
119 // kuruṣvetyabhyanujñāto dattāvāgnau pitṛyajñavat / hutaśeṣaṃ pradadyāttu bhājaneṣu samāhitaḥ
120 ॥ यथालाभोपपन्नेषु गैप्येषु च विशेषतः । दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्रा भिमन्त्रणम्
120 // yathālābhopapanneṣu gaipyeṣu ca viśeṣataḥ / dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrā bhimantraṇam
121 ॥ कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्टं निवेशयेत् । सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यृचम्
121 // kṛtvedaṃ viṣṇurityanne dvijāṅguṣṭaṃ niveśayet / savyāhṛtikāṃ gāyatrīṃ madhuvātā iti tyṛcam
122 ॥ जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः । अग्नमिष्टं हविप्यं च दद्यादक्रोधनो ऽत्वरः
122 // japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ / agnamiṣṭaṃ havipyaṃ ca dadyādakrodhano 'tvaraḥ
123 ॥ आतृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा । अन्नमादाय तृप्ताःस्थ शेषं चैवानुमान्य च
123 // ātṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā / annamādāya tṛptāḥstha śeṣaṃ caivānumānya ca
124 ॥ तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याञ्चापः सकृत्सकृत् । सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः
124 // tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāñcāpaḥ sakṛtsakṛt / sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
125 ॥ उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्दद्याद्वै पितृयज्ञवत् । मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः
125 // ucchiṣṭasannidhau piṇḍāndadyādvai pitṛyajñavat / mātāmahānāmapyevaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ
126 ॥ स्वस्निवाचं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव हि । दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्
126 // svasnivācaṃ tataḥ kuryādakṣayyodakameva hi / dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet
127 ॥ वाच्यतामित्यनुज्ञातः प्रकृतेभ्यः स्वधोच्यताम् । ब्रूयुरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिंचेत्ततो जलम्
127 // vācyatāmityanujñātaḥ prakṛtebhyaḥ svadhocyatām / brūyurastu svadhetyukte bhūmau siṃcettato jalam
128 ॥ विश्वेदेवाश्वप्रीयन्तां विप्रैश्चोक्त इदं जपेत् । दातारोनो ऽभिवर्द्धन्तां वेदाः संततिरेव च
128 // viśvedevāśvaprīyantāṃ vipraiścokta idaṃ japet / dātārono 'bhivarddhantāṃ vedāḥ saṃtatireva ca
129 ॥ श्रद्धा चनो मा व्यगमद्बहु देयं च नो ऽस्त्विति । इत्युक्तो क्ताः प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्
129 // śraddhā cano mā vyagamadbahu deyaṃ ca no 'stviti / ityukto ktāḥ priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet
130 ॥ वाजेवाजे इति प्रीतः पितृपूर्वं विसर्जनम् । यस्मिंस्ते संश्रवाः पूर्वमर्ध्यपात्रे निवेशिताः
130 // vājevāje iti prītaḥ pitṛpūrvaṃ visarjanam / yasmiṃste saṃśravāḥ pūrvamardhyapātre niveśitāḥ
131 ॥ पितृपात्रं तदुत्थानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्
131 // pitṛpātraṃ tadutthānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet / pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam
132 ॥ ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं ब्रह्मणैः सह । एवं प्रदक्षिणावृत्त्या वृद्धौ नान्दीमुखान्पितॄन्
132 // brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ brahmaṇaiḥ saha / evaṃ pradakṣiṇāvṛttyā vṛddhau nāndīmukhānpitṝn
133 ॥ यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान्पिडान्यवैः कृतान् । एकोद्दिष्टं देवहीनमेवार्ध्यैकपवित्रकम्
133 // yajeta dadhikarkandhumiśrānpiḍānyavaiḥ kṛtān / ekoddiṣṭaṃ devahīnamevārdhyaikapavitrakam
134 ॥ आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्यपसव्यवत् । उपतिषअटतामक्षय्यस्थाने विप्रविसर्जने
134 // āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ hyapasavyavat / upatiṣaaṭatāmakṣayyasthāne vipravisarjane
135 ॥ अभिरण्यतामिति वदेद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह । गन्धोदकं तिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
135 // abhiraṇyatāmiti vaded brūyuste 'bhiratāḥ sma ha / gandhodakaṃ tilairyuktaṃ kuryātpātracatuṣṭayam
136 ॥ अर्ध्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रेसेचयेत् । ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत्
136 // ardhyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ presecayet / ye samānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
137 ॥ एतन्सपिं डीकरणमेकोष्टिद्दं स्रिया अपि । अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद्भवेत्
137 // etansapiṃ ḍīkaraṇamekoṣṭiddaṃ sriyā api / arvāksapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarādbhavet
138 ॥ तस्याप्यन्नं सोदकुंभं दद्यात्संवत्सरं द्विजे । भृते ऽहनि तु कर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम्
138 // tasyāpyannaṃ sodakuṃbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvije / bhṛte 'hani tu kartavyaṃ pratimāsaṃ tu vatsaram
139 ॥ प्रतिसंवत्सरं चैव मासमेकादशे ऽहनि । पिण्डांश्चगो ऽजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जले ऽपि वा
139 // pratisaṃvatsaraṃ caiva māsamekādaśe 'hani / piṇḍāṃścago 'javiprebhyo dadyādagnau jale 'pi vā
140 ॥ प्रक्षिपेत्सत्सु विप्रेषु द्विजोच्छिष्टं न मार्जयेत् । हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम्
140 // prakṣipetsatsu vipreṣu dvijocchiṣṭaṃ na mārjayet / haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram
141 ॥ मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः । ऐणरौरववाराहशाशैर्मांसैर्यथाक्रमम्
141 // mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ / aiṇarauravavārāhaśāśairmāṃsairyathākramam
142 ॥ मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैरिह पितामहाः । खड्गामिषं महाकल्पं मधु मुन्यन्नमेव च
142 // māsavṛddhyābhitṛpyanti dattairiha pitāmahāḥ / khaḍgāmiṣaṃ mahākalpaṃ madhu munyannameva ca
143 ॥ लोहामिषं महाशाकं मांसं वार्ध्रीणसस्य च । यो ददाति गयास्थश्च सर्वमानन्त्यमश्नुते
143 // lohāmiṣaṃ mahāśākaṃ māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca / yo dadāti gayāsthaśca sarvamānantyamaśnute
144 ॥ तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च विशेषतः । कल्यां कन्यावेदिनश्च पशून्वै सत्सुतानपि
144 // tathā varṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca viśeṣataḥ / kalyāṃ kanyāvedinaśca paśūnvai satsutānapi
145 ॥ द्यूतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफआंस्तथा । ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान्स्वर्णरूप्ये सकुप्यके
145 // dyūtaṃ kṛṣiṃ ca vāṇijyaṃ dviśaphaikaśaphaāṃstathā / brahmavarcasvinaḥ putrānsvarṇarūpye sakupyake
146 ॥ ज्ञातिश्रेष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा । प्रतिपत्प्रभृतिष्वेकां वर्जयित्वा चतुर्दशीम्
146 // jñātiśreṣṭhyaṃ sarvakāmānāpnoti śrāddhadaḥ sadā / pratipatprabhṛtiṣvekāṃ varjayitvā caturdaśīm
147 ॥ शस्त्रेण तु हताये वै तेभ्यस्तत्र प्रदीयते । स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा
147 // śastreṇa tu hatāye vai tebhyastatra pradīyate / svargaṃ hyapatyamojaśca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā
148 ॥ पुत्रान् श्रेष्ठांश्च सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् । प्रवृत्तं चक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतीनि च
148 // putrān śreṣṭhāṃśca saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham / pravṛttaṃ cakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīni ca
149 ॥ अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् । धनं विद्यां भिषक् सिद्धिं कुप्यङ्गा अप्यजाविकम्
149 // arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṃ gatim / dhanaṃ vidyāṃ bhiṣak siddhiṃ kupyaṅgā apyajāvikam
150 ॥ अश्वनायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति । कृत्तिकादि भरण्यन्तं सकामानाप्नुयादिमान्
150 // aśvanāyuśca vidhivadyaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati / kṛttikādi bharaṇyantaṃ sakāmānāpnuyādimān
151 ॥ आस्तिकः श्रद्दधानश्च व्यपेतमदमत्सरः । वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः
151 // āstikaḥ śraddadhānaśca vyapetamadamatsaraḥ / vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ
152 ॥ प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः । आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च
152 // prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitṝn śrāddhena tarpitāḥ / āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca
153 ॥ प्रयच्छन्ति तथा राज्यं नृणां प्रीताः पितामहाः । इत्येवं कथितं किञ्चित्कल्पाध्याये विशेषतः
153 // prayacchanti tathā rājyaṃ nṛṇāṃ prītāḥ pitāmahāḥ / ityevaṃ kathitaṃ kiñcitkalpādhyāye viśeṣataḥ
154 ॥ ज्ञातव्यं वैदिके तन्त्रे पुराणान्तरके ऽपि च । य इमं चिन्तयेद्विद्वान्कल्पाध्यायं मुनीश्वर
154 // jñātavyaṃ vaidike tantre purāṇāntarake 'pi ca / ya imaṃ cintayedvidvānkalpādhyāyaṃ munīśvara
155 ॥ स भवेत्कर्मकुशल इहान्यत्र गतिं शुभाम् । यः शृणोति नरो भक्त्या दैवे पित्र्ये च कर्मणि
155 // sa bhavetkarmakuśala ihānyatra gatiṃ śubhām / yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā daive pitrye ca karmaṇi
156 ॥ कल्पाध्यायं स लभते दैवपित्र्य क्रियाफलम् । धनं विद्यां यशः पुत्रान्परत्र च गतिं पराम्
156 // kalpādhyāyaṃ sa labhate daivapitrya kriyāphalam / dhanaṃ vidyāṃ yaśaḥ putrānparatra ca gatiṃ parām
157 ॥ अतः परं व्याकरणं तुभ्यं वेदमुखाभिधम् । कथयिष्ये समासेन शृणुष्व सुसमाहितः
157 // ataḥ paraṃ vyākaraṇaṃ tubhyaṃ vedamukhābhidham / kathayiṣye samāsena śṛṇuṣva susamāhitaḥ