ऋषय ऊचुः कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने । प्रोक्तवान्सकलान्धर्मान्कथं तौ मिलितावुभौ
ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ sanatkumārastu nāradāya mahātmane / proktavānsakalāndharmānkathaṃ tau militāvubhau
1 ॥ कस्मिन्स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः
1 // kasminsthāne sthitau sūta tāvubhau brahmavādinau / harigītasamudgāne cakratustadvadasva naḥ
2 ॥ सूत उवाच सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । निर्ममा निरहंकाराः सर्वे ते ह्यूध्वरेतसः
2 // sūta uvāca sanakādyā mahātmāno brahmaṇo mānasāḥ sutāḥ / nirmamā nirahaṃkārāḥ sarve te hyūdhvaretasaḥ
3 ॥ तेषां नामानि वक्ष्यामि समकश्च सनन्दनः । सनस्फुमारश्च विभुः सनातम इति स्मृतः
3 // teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi samakaśca sanandanaḥ / sanasphumāraśca vibhuḥ sanātama iti smṛtaḥ
4 ॥ विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः । सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः
4 // viṣṇubhaktā mahātmāno brahmadhyānaparāyaṇāḥ / sahasrasūryasaṃkāśāḥ satyasandhā mumukṣavaḥ
5॥ एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिता ब्रह्मणः सभाम् । इष्टं मार्गे ऽथ ददृशुः गङ्गां विष्णिपदीं द्विजाः
5// ekadā meruśṛṅgaṃ te prasthitā brahmaṇaḥ sabhām / iṣṭaṃ mārge 'tha dadṛśuḥ gaṅgāṃ viṣṇipadīṃ dvijāḥ
6 ॥ तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्त्रातुं सीताजले ऽभवन् । एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः
6 // tāṃ nirīkṣya samudyuktāḥ strātuṃ sītājale 'bhavan / etasminnantare tatra devarṣirnārado muniḥ
7 ॥ आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रान्तॄन्स्वकाग्रजान् । तान्दृष्ट्वा स्त्रातुमुद्युक्तान्नमस्कृत्य कृताञ्जितिः
7 // ājagāma dvijaśreṣṭhā dṛṣṭvā bhrāntṝnsvakāgrajān / tāndṛṣṭvā strātumudyuktānnamaskṛtya kṛtāñjitiḥ
8 ॥ गुणन्नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः । नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन
8 // guṇannāmāni sapremabhaktiyukto madhudviṣaḥ / nārāyaṇācyutānanta vāsudeva janārdana
9 ॥ यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमो ऽस्तु ते । पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव । क्षिरोदशायिन्देवेश दामोदर नमो ऽस्तु ते
9 // yajñeśa yajñapuruṣa kṛṣṇa viṣṇo namo 'stu te / padmākṣa kamalākānta gaṅgājanaka keśava / kṣirodaśāyindeveśa dāmodara namo 'stu te
10 ॥ श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्नसंकर्पण वात्पदेव । अजानिरुद्धामलरुङ्मुरारं त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्त्रम्
10 // śrīrāma viṣṇo narasiṃha vāmana pradyumnasaṃkarpaṇa vātpadeva / ajāniruddhāmalaruṅmurāraṃ tvaṃ pāhi naḥ sarvabhayādajastram
11 ॥ इत्युच्च रन्हरेर्नाम नत्वा तान्स्वाग्रजान्मुनीन् । उपासीनश्च तैः सार्द्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः
11 // ityucca ranharernāma natvā tānsvāgrajānmunīn / upāsīnaśca taiḥ sārddhaṃ sasnau prītisamanvitaḥ
12 ॥ ते षां चापि तु सीताया जले लोकमलाप हे । स्त्रात्वा संतर्त्य देवर्षिपितन्विगतकल्मषाः
12 // te ṣāṃ cāpi tu sītāyā jale lokamalāpa he / strātvā saṃtartya devarṣipitanvigatakalmaṣāḥ
13 ॥ उत्तीर्य्य संध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः । कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायण गुणाश्रिताः
13 // uttīryya saṃdhyopāstyādi kṛtvācāraṃ svakaṃ dvijāḥ / kathāṃ pracakrurvividhāḥ nārāyaṇa guṇāśritāḥ
14 ॥ कृतत्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे । चकारनारदः प्रश्नं नानाख्यानकयान्तरे
14 // kṛtatriyeṣu muniṣu gaṅgātīre manorame / cakāranāradaḥ praśnaṃ nānākhyānakayāntare
15 ॥ नारद उवाच सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः । यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः
15 // nārada uvāca sarvajñāḥ stha muniśreṣṭhāḥ bhagavadbhaktitatparāḥ / yūyaṃ sarve jagannāthā bhagavantaḥ sanātanāḥ
16 ॥ लोकोद्धारपरान्युष्मान्दीनेषु कृतसौहृदान् । पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः
16 // lokoddhāraparānyuṣmāndīneṣu kṛtasauhṛdān / pṛcche tato vadata me bhagavallakṣaṇaṃ budhāḥ
17 ॥ येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम् । गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः
17 // yenedamakhilaṃ jātaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / gaṅgāpādodakaṃ yasya sa kathaṃ jñāyate hariḥ
18 ॥ कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम् ॥ ज्ञानस्य लक्षण ब्रूत तपसश्चापि मानदाः
18 // kathaṃ ca trividhaṃ karma saphalaṃ jāyate nṛṇām // jñānasya lakṣaṇa brūta tapasaścāpi mānadāḥ
19 ॥ अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति । एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च । अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ
19 // atitheḥ pūjanaṃ vāpi yena viṣṇuḥ prasīdati / evamādīni guhyāni harituṣṭikarāṇi ca / anugṛhya ca māṃ nāthāstattvato vaktumarhatha
20 ॥ शौनक उवाच नमः पराय देवाय परस्मात्परमात्र च । परावर निवासाय सगुणायागुणाय च
20 // śaunaka uvāca namaḥ parāya devāya parasmātparamātra ca / parāvara nivāsāya saguṇāyāguṇāya ca
21 ॥ अमायायात्मसंज्ञाय माचिने विश्वरुपिणे । योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे
21 // amāyāyātmasaṃjñāya mācine viśvarupiṇe / yogīśvarāya yogāya yogagamyāya viṣṇave
22 ॥ ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे । ज्ञाचेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसंपदे
22 // jñānāya jñānagamyāya sarvajñānaikahetave / jñāceśvarāya jñeyāya jñātre vijñānasaṃpade
23 ॥ ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपातहराय च । ध्यानेश्वराय सुधियेध्येयध्यातृस्वरुपिणे
23 // dhyānāya dhyānagamyāya dhyātṛpātaharāya ca / dhyāneśvarāya sudhiyedhyeyadhyātṛsvarupiṇe
24 ॥ आदित्यवचन्द्राग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसङ्घाः । यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतो ऽस्मि
24 // ādityavacandrāgnividhātṛdevāḥ siddhāśca yakṣāsuranāgasaṅghāḥ / yacchaktiyuktāstamajaṃ purāṇaṃ satyaṃ stutīśaṃ satataṃ nato 'smi
25 ॥ यो ब्रह्मरुपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरुपी । कल्पान्तरुद्राख्यतमुः स देवः शेतेंऽघ्रिपानस्तमजं भजामि
25 // yo brahmarupī jagatāṃ vidhātā sa eva pātā dvijaviṣṇurupī / kalpāntarudrākhyatamuḥ sa devaḥ śeteṃ'ghripānastamajaṃ bhajāmi
26 ॥ यन्नामसंकीर्त्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः । विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये
26 // yannāmasaṃkīrttanato gajendro grāhograbandhānmumuce sa devaḥ / virājamānaḥ svapade parākhye taṃ viṣṇumādyaṃ śaraṇaṃ prapadye
27 ॥ शिवस्वरुपी शिवभक्ति भाजां यो विष्णुरुपी हरिभावितानाम् । संकल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तंस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये
27 // śivasvarupī śivabhakti bhājāṃ yo viṣṇurupī haribhāvitānām / saṃkalpapūrvātmakadehahetustaṃstameva nityaṃ śaraṇaṃ prapadye
28 ॥ यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम् । देवं च भूमारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतो ऽस्मि
28 // yaḥ keśihantā narakāntakaśca bālo bhujāgreṇa dadhāra gotram / devaṃ ca bhūmāravinodaśīlaṃ taṃ vāsudevaṃ satataṃ nato 'smi
29 ॥ लेभे ऽवतीर्योग्रनृसिंहरुपीयोदैत्यवक्षः कठिनं शिलावत् । विदार्यसंराक्षितवान्स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं मनामि
29 // lebhe 'vatīryogranṛsiṃharupīyodaityavakṣaḥ kaṭhinaṃ śilāvat / vidāryasaṃrākṣitavānsvabhaktaṃ prahlādamīśaṃ tamajaṃ manāmi
30 ॥ व्योमादिभिर्मूषितमात्मसंज्ञं निरञ्जनं नित्यममेयतत्त्वम् । जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषम नतो ऽस्मि
30 // vyomādibhirmūṣitamātmasaṃjñaṃ nirañjanaṃ nityamameyatattvam / jagadvidhātāramakarmakaṃ ca paraṃ purāṇaṃ puruṣama nato 'smi
31 ॥ ब्रह्मेन्द्ररुद्रानिलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः । स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मा नमहं भजामि
31 // brahmendrarudrānilavāyumartyagandharvayakṣāsuradevasaṃghaiḥ / svamūrtibhedaiḥ sthita eka īśastamādimātmā namahaṃ bhajāmi
32 ॥ यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै । यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्ति शरणं गतः
32 // yato bhinnamidaṃ sarvaṃ samudbhūtaṃ sthitaṃ ca vai / yasminneṣyati paścācca tamasti śaraṇaṃ gataḥ
33 ॥ यः स्थितो विश्वरुपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते । असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः
33 // yaḥ sthito viśvarupeṇa saṅgīvātra pratīyate / asaṅgī paripūrṇaśca tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
34 ॥ हृदि स्थितो ऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम् । न ज्ञायते परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः
34 // hṛdi sthito 'pi yo devo māyayā mohitātmanām / na jñāyate paraḥ śuddhastamasmi śaraṇaṃ gataḥ
35 ॥ सर्वसंगनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम् । सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः
35 // sarvasaṃganivṛttānāṃ dhyānayogaratātmanām / sarvatra bhāti jñānātmā tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
36 ॥ दधार मन्दारं पृष्टे निरोदे ऽमृतमन्थने । देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः
36 // dadhāra mandāraṃ pṛṣṭe nirode 'mṛtamanthane / devatānāṃ hitārthāya taṃ kūrmaṃ śaraṇaṃ gataḥ
37 ॥ द्रष्ट्राङ्कुरेण यो ऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद्धराम् । तस्थाविदं जगत्कृत्स्नं वाराहं तं नतो ऽस्म्यहम्
37 // draṣṭrāṅkureṇa yo 'nantaḥ samuddhṛtyārṇavāddharām / tasthāvidaṃ jagatkṛtsnaṃ vārāhaṃ taṃ nato 'smyaham
38 ॥ प्रह्लादं गोपयन्दैत्यं शिलातिकठिनोरसम् । विदार्य हतवान्यो हि तं नृसिंहं नतो ऽस्म्यहम्
38 // prahlādaṃ gopayandaityaṃ śilātikaṭhinorasam / vidārya hatavānyo hi taṃ nṛsiṃhaṃ nato 'smyaham
39 ॥ लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः । आब्रह्मभुवनं पादात्सुरेभ्यस्तं नतो ऽजितम्
39 // labdhvā vairocanerbhūmiṃ dvābhyāṃ padbhyāmatītya yaḥ / ābrahmabhuvanaṃ pādātsurebhyastaṃ nato 'jitam
40 ॥ हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया । क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतो ऽस्मि तम्
40 // haihayasyāparādhena hyekaviṃśatisaṃkhyayā / kṣatriyānvayabhettā yo jāmadagnyaṃ nato 'smi tam
41 ॥ आविर्भूतश्चतुर्द्धा यः कपिभिः परिवारितः । हतवान्राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतो ऽस्म्यहम्
41 // āvirbhūtaścaturddhā yaḥ kapibhiḥ parivāritaḥ / hatavānrākṣasānīkaṃ rāmacandraṃ nato 'smyaham
42 ॥ मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च । संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णप्यहं भजे
42 // mūrtidvayaṃ samāśritya bhūbhāramapahṛtya ca / saṃjahāra kulaṃ svaṃ yastaṃ śrīkṛṣṇapyahaṃ bhaje
43 ॥ भूम्यादिलोकत्रितयं संतृत्पात्मानमात्मनि । पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम्
43 // bhūmyādilokatritayaṃ saṃtṛtpātmānamātmani / paśyanti nirmalaṃ śuddhaṃ tamīśānaṃ bhajāmyaham
44 ॥ युगान्ते पापिनो शुद्धान्भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया । स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तन्नमाम्यहम्
44 // yugānte pāpino śuddhānbhittvā tīkṣṇasudhārayā / sthāpayāmāsa yo dharmaṃ kṛtādau tannamāmyaham
45 ॥ एवमादीन्यनेकानि यस्य रुपाणि पाण्डवाः । न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे
45 // evamādīnyanekāni yasya rupāṇi pāṇḍavāḥ / na śakyaṃ tena saṃkhyātuṃ koṭyabdairapi taṃ bhaje
46 ॥ महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः । देवासुराश्च मनवः कथं तं श्रुल्लको भजे
46 // mahimānaṃ tu yannāmnaḥ paraṃ gantuṃ munīśvarāḥ / devāsurāśca manavaḥ kathaṃ taṃ śrullako bhaje
47 ॥ यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः । पवित्रतां प्रपद्यन्ते त कथं स्तौमि चाल्पधीः
47 // yannāmaśravaṇenāpi mahāpātakino narāḥ / pavitratāṃ prapadyante ta kathaṃ staumi cālpadhīḥ
48 ॥ यथाकथञ्चिद्यन्नम्नि कीर्तिते वा श्रुते ऽपि वा । पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शद्धा मोक्षमवान्पुयुः
48 // yathākathañcidyannamni kīrtite vā śrute 'pi vā / pāpinastu viśuddhāḥ syuḥ śaddhā mokṣamavānpuyuḥ
49 ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मशाः । पश्यन्ति यं ज्ञानरुपं तमस्मि शरणं गतः
49 // ātmanyātmānamādhāya yogino gatakalmaśāḥ / paśyanti yaṃ jñānarupaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
50 ॥ साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूरणान्तकं हरिम् । तमादिदेवमजरं ज्ञानरुपं भजाम्यहम्
50 // sāṅkhyāḥ sarveṣu paśyanti paripūraṇāntakaṃ harim / tamādidevamajaraṃ jñānarupaṃ bhajāmyaham
51 ॥ सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्रष्टारमीश्वरम् । सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम्
51 // sarvasattvamayaṃ śāntaṃ sarvadraṣṭāramīśvaram / sahasraśīrṣakaṃ devaṃ vande bhāvātmakaṃ harim
52 ॥ यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत् । दशाङ्गुलं यो ऽत्स्यतिष्टत्तमीशमजरं भदे
52 // yadbhūtaṃ yacca vai bhāvyaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ jagat / daśāṅgulaṃ yo 'tsyatiṣṭattamīśamajaraṃ bhade
53 ॥ अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम् । गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः
53 // aṇoraṇīyāṃsamajaṃ mahataśca mahattaram / guhyādguhyatamaṃ devaṃ praṇamāmi punaḥ punaḥ
54 ॥ ध्यातः स्मृतः पूजितो वा शृतः प्रणमितो ऽपि वा । स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम्
54 // dhyātaḥ smṛtaḥ pūjito vā śṛtaḥ praṇamito 'pi vā / svapadaṃ yo dadātīśastaṃ vande puruṣottamam
55 ॥ इति स्तुवन्तं परमं पेरेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते । मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रपुदं प्रजग्मुः
55 // iti stuvantaṃ paramaṃ pereśaṃ harṣāmbusaṃruddhavilocanāste / munīśvarā nāradasaṃyutāstu sanandanādyāḥ prapudaṃ prajagmuḥ
56 ॥ य इदं प्रातरुत्याय पाठेद्वै पौरुपं स्तवम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति
56 // ya idaṃ prātarutyāya pāṭhedvai paurupaṃ stavam / sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati