32 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मागशीर्षपौर्णिमायां लक्षघ्मीनारायणव्रतं नामाष्टादशो ऽध्यायः सनक उवाच अन्यद्वूतं प्रवक्ष्यामि ध्वजारोपणसंज्ञितम् । सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुप्रीणनकारणम्
32 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde vratākhyāne māgaśīrṣapaurṇimāyāṃ lakṣaghmīnārāyaṇavrataṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca anyadvūtaṃ pravakṣyāmi dhvajāropaṇasaṃjñitam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ viṣṇuprīṇanakāraṇam
1 ॥ यः कुर्याद्विष्णुभवने ध्वजारोपणमुत्तमम् । संपूज्यते विग्निञ्च्याद्यैः किमन्यैर्बहुभाषितैः
1 // yaḥ kuryādviṣṇubhavane dhvajāropaṇamuttamam / saṃpūjyate vigniñcyādyaiḥ kimanyairbahubhāṣitaiḥ
2 ॥ हेमभारसहस्रं तु यो ददाति कुटुम्बिने । तत्फलं तुल्यमात्रं स्याद्धूजारोपणकर्मणः
2 // hemabhārasahasraṃ tu yo dadāti kuṭumbine / tatphalaṃ tulyamātraṃ syāddhūjāropaṇakarmaṇaḥ
3 ॥ ध्वजारोपणतुल्यं स्याद्गङ्गास्नानमनुत्तमम् । अथवा तुलसूसेवा शिवलिङ्गप्रपूजनम्
3 // dhvajāropaṇatulyaṃ syādgaṅgāsnānamanuttamam / athavā tulasūsevā śivaliṅgaprapūjanam
4 ॥ अहो ऽपूर्वमहो ऽपूर्वमहो ऽपूर्वमिदं द्विज । सर्वपाप हरं कर्म ध्वजागोपणसंज्ञितम्
4 // aho 'pūrvamaho 'pūrvamaho 'pūrvamidaṃ dvija / sarvapāpa haraṃ karma dhvajāgopaṇasaṃjñitam
5 ॥ सन्ति वै यानि कार्याणि ध्वजारोपणकर्मणि । तानि सर्वाणि वक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम
5 // santi vai yāni kāryāṇi dhvajāropaṇakarmaṇi / tāni sarvāṇi vakṣyāmi śṛṇuṣva gadato mama
6 ॥ कार्तिकस्य सिते पक्षघे दशम्यां प्रयतो नरः । स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेन दन्तधावनपूर्वकम्
6 // kārtikasya site pakṣaghe daśamyāṃ prayato naraḥ / snānaṃ kuryātprayatnena dantadhāvanapūrvakam
7 ॥ एकाशी ब्रह्मचारी च स्वपेन्नारायणं स्मरन् । धौताम्बरधरः शुद्धो विप्रो नारायणाग्रतः
7 // ekāśī brahmacārī ca svapennārāyaṇaṃ smaran / dhautāmbaradharaḥ śuddho vipro nārāyaṇāgrataḥ
8 ॥ ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वाचम्य यथाविधि । नित्यकर्माणि निर्वर्त्य पश्चाद्विष्णुं समर्चयेत्
8 // tataḥ prātaḥ samutthāya snātvācamya yathāvidhi / nityakarmāṇi nirvartya paścādviṣṇuṃ samarcayet
9 ॥ चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्ध्दं कृत्वा च स्वस्तिवाचनम् । नान्दीश्राद्धं प्रकुर्वीत ध्वजारोपणकर्मणि
9 // caturbhirbrāhmaṇaiḥ sārdhdaṃ kṛtvā ca svastivācanam / nāndīśrāddhaṃ prakurvīta dhvajāropaṇakarmaṇi
10 ॥ ध्वजस्तम्भो च गायत्र्या प्रोक्षघयेद्वस्त्रसंयुतौ । सूर्यं च वैनतेयं च हिमांशुं तत्परोर्ऽचयेत्
10 // dhvajastambho ca gāyatryā prokṣaghayedvastrasaṃyutau / sūryaṃ ca vainateyaṃ ca himāṃśuṃ tatparor'cayet
11 ॥ धातारं च विधातारं पूजयेद्धजदण्डके । हरिद्राक्षघतगन्धाद्यैः शुक्लपुष्पैर्विशेषतः
11 // dhātāraṃ ca vidhātāraṃ pūjayeddhajadaṇḍake / haridrākṣaghatagandhādyaiḥ śuklapuṣpairviśeṣataḥ
12 ॥ ततो गोचर्ममात्रघं तु स्थण्डिलं चोपलिप्य वै । आधायान्गिं स्वगृह्योत्त्या ह्याज्यभागादिकं क्रमात्
12 // tato gocarmamātraghaṃ tu sthaṇḍilaṃ copalipya vai / ādhāyāngiṃ svagṛhyottyā hyājyabhāgādikaṃ kramāt
13 ॥ जुहुयात्पायसं चैव साज्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नुकमिरावतीम्
13 // juhuyātpāyasaṃ caiva sājyamaṣṭottaraṃ śatam / prathamaṃ pauruṣaṃ sūktaṃ viṣṇornukamirāvatīm
14 ॥ ततश्च वैनतेयाय स्वाहे त्यष्टाहुतीस्तथा । सोमो धेनुमुदुत्यं च जुहुयाच्च ततो द्विज
14 // tataśca vainateyāya svāhe tyaṣṭāhutīstathā / somo dhenumudutyaṃ ca juhuyācca tato dvija
15 ॥ सौरमन्त्राञ्जपेत्तघत्र शान्तिसूत्कानि शक्तितः । रात्रघौ जागरणं कुर्यादुपकण्ठं हरेः शुचुः
15 // sauramantrāñjapettaghatra śāntisūtkāni śaktitaḥ / rātraghau jāgaraṇaṃ kuryādupakaṇṭhaṃ hareḥ śucuḥ
16 ॥ ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । गन्धपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात्
16 // tataḥ prātaḥ samutthāya nityakarma samāpya ca / gandhapuṣpādibhirdevamarcayetpūrvavatkramāt
17 ॥ ततो मङ्गलवाद्यैश्च सूक्तपाठैश्च शौभनम् । नृत्यैश्च रतोत्रघपठनैर्नयेद्विष्णवालये ध्वजम्
17 // tato maṅgalavādyaiśca sūktapāṭhaiśca śaubhanam / nṛtyaiśca ratotraghapaṭhanairnayedviṣṇavālaye dhvajam
18 ॥ देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः । सुस्थुरः स्थापयेद्विप्र ध्वजं सस्तम्भसंयुतम्
18 // devasya dvāradeśe vā śikhare vā mudānvitaḥ / susthuraḥ sthāpayedvipra dhvajaṃ sastambhasaṃyutam
19 ॥ गन्धपुष्पाघक्षतैर्द्देवं धूपदीपर्मनोहरैः । भक्षघ्यभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत्
19 // gandhapuṣpāghakṣatairddevaṃ dhūpadīparmanoharaiḥ / bhakṣaghyabhojyādisaṃyuktairnaivedyaiśca hariṃ yajet
20 ॥ एवं देवालये स्थाप्य शोभनं ध्वजमुत्तमम् । प्रदक्षघिणमनुव्रज्य स्तोत्रघमेतदुदूरयेत्
20 // evaṃ devālaye sthāpya śobhanaṃ dhvajamuttamam / pradakṣaghiṇamanuvrajya stotraghametadudūrayet
21 ॥ नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्ते ऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज
21 // namaste puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana / namaste 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣa pūrvaja
22 ॥ येनेदमखिलं जातं यत्र सर्वं प्रतिष्टितम् । लयमेष्यति यत्रैवं तं प्रपन्नो ऽस्मि केशवम्
22 // yenedamakhilaṃ jātaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭitam / layameṣyati yatraivaṃ taṃ prapanno 'smi keśavam
23 ॥ न जानन्ति परं भावं यस्य ब्रह्मादयः सुराः । योगिनोयं न पश्यन्ति तं वन्दं ज्ञानरुपुणम्
23 // na jānanti paraṃ bhāvaṃ yasya brahmādayaḥ surāḥ / yoginoyaṃ na paśyanti taṃ vandaṃ jñānarupuṇam
24 ॥ अन्तरिक्षन्तु यन्नाभिर्द्यैर्मूर्द्धा यस्य चैव हि । पादो ऽभूद्यस्य पृथिवी तं वन्दे विश्वरुपिणम्
24 // antarikṣantu yannābhirdyairmūrddhā yasya caiva hi / pādo 'bhūdyasya pṛthivī taṃ vande viśvarupiṇam
25 ॥ यस्य श्रोत्रे दिशः सर्वा यच्चक्षुर्दिनकृचज्छशी । ऋक्सामयजुपी येन तं वन्दे ब्रह्ररुपिणम्
25 // yasya śrotre diśaḥ sarvā yaccakṣurdinakṛcajchaśī / ṛksāmayajupī yena taṃ vande brahrarupiṇam
26 ॥ यन्मुखाद्वाह्मणा जाता यद्वाहोरभवन्नृपाः । वैश्या यस्यो रुतो जाताः पद्भघ्यां शूद्रो व्यजायत
26 // yanmukhādvāhmaṇā jātā yadvāhorabhavannṛpāḥ / vaiśyā yasyo ruto jātāḥ padbhaghyāṃ śūdro vyajāyata
27 ॥ मायासङ्गममात्रघेण वदन्ति पुरुषं त्वजम् । स्वभावविमलं शुद्धं निर्विकारं निरञ्जनम्
27 // māyāsaṅgamamātragheṇa vadanti puruṣaṃ tvajam / svabhāvavimalaṃ śuddhaṃ nirvikāraṃ nirañjanam
28 ॥ क्षीरब्धि शायिनं देवमनन्तमपराजितम् । सद्भक्तवत्सलं विष्णुं भक्तिगम्यं नमाम्यहम्
28 // kṣīrabdhi śāyinaṃ devamanantamaparājitam / sadbhaktavatsalaṃ viṣṇuṃ bhaktigamyaṃ namāmyaham
29 ॥ पृथिव्यादीनि भूतानि तन्मात्राणींन्द्रियाणि च । सूक्ष्मासूक्ष्याणि येनासंस्तं वन्दे सर्वतोमुखम्
29 // pṛthivyādīni bhūtāni tanmātrāṇīṃndriyāṇi ca / sūkṣmāsūkṣyāṇi yenāsaṃstaṃ vande sarvatomukham
30 ॥ यद्वह्य परमं धाम सर्वलोकोत्तमोत्तमम् । निर्गुणं परमं सूक्ष्मं प्रणतो ऽस्ति पुनः पुनः
30 // yadvahya paramaṃ dhāma sarvalokottamottamam / nirguṇaṃ paramaṃ sūkṣmaṃ praṇato 'sti punaḥ punaḥ
31 ॥ अविकारमजं शुद्धं सर्वतोबाहुमीश्वरम् ।. यमामनन्ति योगान्द्राः सर्वकारणकारणम्
31 // avikāramajaṃ śuddhaṃ sarvatobāhumīśvaram /. yamāmananti yogāndrāḥ sarvakāraṇakāraṇam
32 ॥ यो देवः सर्वभूतानामन्तरात्मा जगन्मयः । निर्गुणः परमात्मा च स मे विष्णुः प्रसीदतु
32 // yo devaḥ sarvabhūtānāmantarātmā jaganmayaḥ / nirguṇaḥ paramātmā ca sa me viṣṇuḥ prasīdatu
33 ॥ हृदयस्थो ऽपि दूरस्थो मायया मोहितात्मनाम् । ज्ञानिनां सर्वगो यस्तु स मे विष्णुः प्रसीदतु
33 // hṛdayastho 'pi dūrastho māyayā mohitātmanām / jñānināṃ sarvago yastu sa me viṣṇuḥ prasīdatu
34 ॥ चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनर्द्वातार्थंभ्यां स मे विष्णुः प्रतीदतु
34 // caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca / hūyate ca punardvātārthaṃbhyāṃ sa me viṣṇuḥ pratīdatu
35 ॥ ज्ञानिनां कर्मिणां चैव तथा भक्तिमतां नृणाम् । गतिदाता विश्वमृग्यः स मे विष्णुः प्रसूदतु
35 // jñānināṃ karmiṇāṃ caiva tathā bhaktimatāṃ nṛṇām / gatidātā viśvamṛgyaḥ sa me viṣṇuḥ prasūdatu
36 ॥ जगद्धितार्थं ये देहा ध्रियन्ते लीलया हरेः । तानर्चयन्ति विबुधाः स मे विष्णुः प्रसीदतु
36 // jagaddhitārthaṃ ye dehā dhriyante līlayā hareḥ / tānarcayanti vibudhāḥ sa me viṣṇuḥ prasīdatu
37 ॥ यमामनन्तिवे सन्तः सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं च गुणाधारं स मे विष्णुः प्रसीदतु
37 // yamāmanantive santaḥ saccidānandavigraham / nirguṇaṃ ca guṇādhāraṃ sa me viṣṇuḥ prasīdatu
38 ॥ इति स्तुत्वा नमेद्विष्णुं ब्राह्मणांश्च प्रपूजयेत् । आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्दक्षिणाच्छादनादिभिः
38 // iti stutvā namedviṣṇuṃ brāhmaṇāṃśca prapūjayet / ācāryaṃ pūjayetpaścāddakṣiṇācchādanādibhiḥ
39 ॥ ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्ति भावसमन्वितः । पुत्रमत्रिकलत्राद्यैः स्वयं च सह बन्धुभिः
39 // brāhmaṇānbhojayecchaktyā bhakti bhāvasamanvitaḥ / putramatrikalatrādyaiḥ svayaṃ ca saha bandhubhiḥ
40 ॥ कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणुष्व सुसमाहितः
40 // kurvīta pāraṇaṃ vipra nārāyaṇaparāyaṇaḥ / yastvetatkarma kurvīta dhvajāropaṇamuttamam / tasya puṇyaphalaṃ vakṣye śṛṇuṣva susamāhitaḥ
41 ॥ पटो ध्वजस्य विप्रेन्द्र यावच्चलति वायुना । तावन्ति पापजालानि नश्यन्त्येव न संशयः
41 // paṭo dhvajasya viprendra yāvaccalati vāyunā / tāvanti pāpajālāni naśyantyeva na saṃśayaḥ
42 ॥ महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । ध्वजं विष्णुगृहे कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः
42 // mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ / dhvajaṃ viṣṇugṛhe kṛtvā mucyate sarvapātakaiḥ
43 ॥ यावद्दिनानि तिष्टेत ध्वजो विष्णुगृहे द्विज । तावद्युगसहस्राणि हरिसारुप्यमश्नुते
43 // yāvaddināni tiṣṭeta dhvajo viṣṇugṛhe dvija / tāvadyugasahasrāṇi harisārupyamaśnute
44 ॥ आरोपितं ध्वजं दृष्ट्वा ये ऽभिनन्दन्ति धार्मिकाः । ते ऽपि सर्वे प्रमुच्यन्ते महापातककोटिभिः
44 // āropitaṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā ye 'bhinandanti dhārmikāḥ / te 'pi sarve pramucyante mahāpātakakoṭibhiḥ
45 ॥ आरोपितो ध्वजो विष्णुगृहे धुन्वन्पटं स्वकम् । कर्तुः सर्वाणि पापानि धुनोति निमिषार्द्धतः
45 // āropito dhvajo viṣṇugṛhe dhunvanpaṭaṃ svakam / kartuḥ sarvāṇi pāpāni dhunoti nimiṣārddhataḥ
46 ॥ यस्त्वा रोप्य गृहे विष्णोर्ध्वजं नित्यमुपाचरेत् । स देवयानेन दिवं यातीव सुमतिर्नृपः
46 // yastvā ropya gṛhe viṣṇordhvajaṃ nityamupācaret / sa devayānena divaṃ yātīva sumatirnṛpaḥ