96 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितपौर्णमास्य मावास्याव्रतकथनं नाम चतुर्विंशत्यधिकशतमो ऽध्यायः सूत उवाच इत्येवमुक्त्वा मुनिना हि पृष्टास्ते वै कुमाराः किल नारदेन । संपूजिताः शास्त्रविदां वरिष्ठाः कृताह्निका जग्मुरुमेशलोकम्
96 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādaśamāsasthitapaurṇamāsya māvāsyāvratakathanaṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca ityevamuktvā muninā hi pṛṣṭāste vai kumārāḥ kila nāradena / saṃpūjitāḥ śāstravidāṃ variṣṭhāḥ kṛtāhnikā jagmurumeśalokam
1 ॥ तत्रेशमग्र्यर्कनिभैर्मुनीन्द्रैः श्रीवामदेवादिभिरर्चिताङ्घ्रिम् । सुरासुरेन्द्रैरभिवन्द्यमुग्रं नत्वाज्ञया तस्य निषेदुरुर्व्याम्
1 // tatreśamagryarkanibhairmunīndraiḥ śrīvāmadevādibhirarcitāṅghrim / surāsurendrairabhivandyamugraṃ natvājñayā tasya niṣedururvyām
2 ॥ श्रुत्वाथ तत्राखिलशास्त्रसारं शिवागमं ते पशुपाशमोक्षणम् । जग्मुस्ततो ज्ञानघनस्वरूपा नत्वा पुरारिं स्वपितुर्निकाशम्
2 // śrutvātha tatrākhilaśāstrasāraṃ śivāgamaṃ te paśupāśamokṣaṇam / jagmustato jñānaghanasvarūpā natvā purāriṃ svapiturnikāśam
3 ॥ तत्पादपद्मे प्रणतिं विधाय पित्रापि सत्कृत्य सभाजितास्ते । लब्ध्वाशिषो ऽद्यापि चरन्ति शश्वल्लोकेषु तीर्थानि च तीर्थभूताः
3 // tatpādapadme praṇatiṃ vidhāya pitrāpi satkṛtya sabhājitāste / labdhvāśiṣo 'dyāpi caranti śaśvallokeṣu tīrthāni ca tīrthabhūtāḥ
4 ॥ जग्मुस्ततो वै बदरीवनान्ते सुरेन्द्रवर्गैरुपसेव्यमानम् । दध्युश्चिरं विष्णुपदाब्जमव्ययं ध्यायन्ति यद्यतयो वीतरागाः
4 // jagmustato vai badarīvanānte surendravargairupasevyamānam / dadhyuściraṃ viṣṇupadābjamavyayaṃ dhyāyanti yadyatayo vītarāgāḥ
5 ॥ नारदो ऽपि ततो विप्रा कुमारेभ्यः समीहितम् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं भृशं प्रीतमना ह्यभूत्
5 // nārado 'pi tato viprā kumārebhyaḥ samīhitam / labdhvā jñānaṃ savijñānaṃ bhṛśaṃ prītamanā hyabhūt
6 ॥ स तस्मात्स्वर्णदीतीरादागत्य पितुरन्तिके । प्रणम्य सत्कृतः पित्रा ब्रह्मणा निषसाद च
6 // sa tasmātsvarṇadītīrādāgatya piturantike / praṇamya satkṛtaḥ pitrā brahmaṇā niṣasāda ca
7 ॥ कुमारेभ्यः श्रुतं यच्च ज्ञानं विज्ञानसंयुतम् । वर्णयामास तत्त्वेन सो ऽपि श्रुत्वा मुमोद च
7 // kumārebhyaḥ śrutaṃ yacca jñānaṃ vijñānasaṃyutam / varṇayāmāsa tattvena so 'pi śrutvā mumoda ca
8 ॥ अथ प्रणम्य शिरसा लब्धाशीर्मुनिसत्तमः । आजगाम च कैलासं मुनिसिद्धनिषेवितम्
8 // atha praṇamya śirasā labdhāśīrmunisattamaḥ / ājagāma ca kailāsaṃ munisiddhaniṣevitam
9 ॥ नानाश्चर्यमयं शश्वत्सर्वर्त्तुकुसुमद्रुमैः । मन्दारैः पारिजातैश्च चंपकाशोकवञ्जुलैः
9 // nānāścaryamayaṃ śaśvatsarvarttukusumadrumaiḥ / mandāraiḥ pārijātaiśca caṃpakāśokavañjulaiḥ
10 ॥ अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैर्नानापक्षिगणावृतैः । वातोद्धूतशिखैः पान्थानाह्वयद्भिरिवावृतम्
10 // anyaiśca vividhairvṛkṣairnānāpakṣigaṇāvṛtaiḥ / vātoddhūtaśikhaiḥ pānthānāhvayadbhirivāvṛtam
11 ॥ नानामृगगणाकीर्णं सिद्धकिन्नरसंकुलम् । सरोभिः स्वच्छसलिलैर्लसत्काञ्चनपङ्कजैः
11 // nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhakinnarasaṃkulam / sarobhiḥ svacchasalilairlasatkāñcanapaṅkajaiḥ
12 ॥ शोभितं सारसैर्हंसैश्चक्राह्वाद्यैर्निनादितम् । स्वर्द्धनीपातनिर् घृष्टं क्रीडद्भिश्चाप्सरोगणैः
12 // śobhitaṃ sārasairhaṃsaiścakrāhvādyairnināditam / svarddhanīpātanir ghṛṣṭaṃ krīḍadbhiścāpsarogaṇaiḥ
13 ॥ सलिले ऽलकनन्दायाः कुचकुङ्कुमपिङ्गले । आमोदमुदितैर्नागैः सलिलैः पुष्करोद्धृतैः
13 // salile 'lakanandāyāḥ kucakuṅkumapiṅgale / āmodamuditairnāgaiḥ salilaiḥ puṣkaroddhṛtaiḥ
14 ॥ स्नापयद्भिः करेणूश्च कलभांश्च समाकुले । अथ श्वेताभ्रसदृशे शृङ्गे तस्य च भूभृतः
14 // snāpayadbhiḥ kareṇūśca kalabhāṃśca samākule / atha śvetābhrasadṛśe śṛṅge tasya ca bhūbhṛtaḥ
15 ॥ वटं कालाभ्रसदृशं ददर्श शतयोजनम् । तस्याधस्तात्समासीनं योगिमण्डलमध्यगम्
15 // vaṭaṃ kālābhrasadṛśaṃ dadarśa śatayojanam / tasyādhastātsamāsīnaṃ yogimaṇḍalamadhyagam
16 ॥ कपर्दिनं विरूपाक्ष व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भूतिभूषितसर्वाङ्गं नागभूषणभूषितम्
16 // kapardinaṃ virūpākṣa vyāghracarmāṃbarāvṛtam / bhūtibhūṣitasarvāṅgaṃ nāgabhūṣaṇabhūṣitam
17 ॥ रुद्राक्षमालया शश्वच्छोभितं चन्द्रशेखरम् । तं दृष्ट्वा नारदो विप्रा भक्तिनम्रात्मकन्धरः
17 // rudrākṣamālayā śaśvacchobhitaṃ candraśekharam / taṃ dṛṣṭvā nārado viprā bhaktinamrātmakandharaḥ
18 ॥ ननाम् शिरसा तस्य पादयोर्जगदीशितुः । ततः प्रसन्नमनसा स्तुत्वा वाग्भिर्वृषध्वजम्
18 // nanām śirasā tasya pādayorjagadīśituḥ / tataḥ prasannamanasā stutvā vāgbhirvṛṣadhvajam
19 ॥ निषसादाज्ञया स्थाणोः सत्कृतो योगिभिस्तदा । अथापृच्छच्च कुशलं नारदं जगतां गुरुः
19 // niṣasādājñayā sthāṇoḥ satkṛto yogibhistadā / athāpṛcchacca kuśalaṃ nāradaṃ jagatāṃ guruḥ
20 ॥ स च प्राह प्रसादेन भवतः सर्वमस्ति मे । सर्वेषां योगिवर्याणां शृण्वतां तत्र वाडवाः
20 // sa ca prāha prasādena bhavataḥ sarvamasti me / sarveṣāṃ yogivaryāṇāṃ śṛṇvatāṃ tatra vāḍavāḥ
21 ॥ पप्रच्छ शांभिवं ज्ञानं पशुपाशविमोक्षणम् । स शिवः सादरं तस्य भक्त्या संतुष्टमानसः
21 // papraccha śāṃbhivaṃ jñānaṃ paśupāśavimokṣaṇam / sa śivaḥ sādaraṃ tasya bhaktyā saṃtuṣṭamānasaḥ
22 ॥ योगमष्टाङ्गसंयुक्तं प्राह प्रणतवत्सलः । स लब्ध्वा शांभवं ज्ञानं शङ्कराल्लोकशङ्करात्
22 // yogamaṣṭāṅgasaṃyuktaṃ prāha praṇatavatsalaḥ / sa labdhvā śāṃbhavaṃ jñānaṃ śaṅkarāllokaśaṅkarāt
23 ॥ सुप्रसन्नमना नत्वा ययौ नारायणान्तिकम् । तत्रापि नारदो ऽभीक्ष्णं गतागतपरायणः
23 // suprasannamanā natvā yayau nārāyaṇāntikam / tatrāpi nārado 'bhīkṣṇaṃ gatāgataparāyaṇaḥ
24 ॥ सेवितं योगिभिः सिद्धैर्नारायणमतोषयत् । एतद्वः कीर्तितं विप्रा नारदीयं महन्मया
24 // sevitaṃ yogibhiḥ siddhairnārāyaṇamatoṣayat / etadvaḥ kīrtitaṃ viprā nāradīyaṃ mahanmayā
25 ॥ उपाख्यानं वेदसमं सर्वशास्त्रनिदर्शनम् । चतुष्पादसमायुक्तं शृण्वतां ज्ञानवर्द्धनम्
25 // upākhyānaṃ vedasamaṃ sarvaśāstranidarśanam / catuṣpādasamāyuktaṃ śṛṇvatāṃ jñānavarddhanam
26 ॥ य एतत्कीर्तयेद्विप्रा नारदीयं शिवालये । समाजे द्विजमुख्यानां तथा केशवमन्दिरे
26 // ya etatkīrtayedviprā nāradīyaṃ śivālaye / samāje dvijamukhyānāṃ tathā keśavamandire
27 ॥ मथुरायां प्रयागे च पुरुषोत्तमसन्निधौ । सेतौ काञ्च्यां कुशस्थल्यां गङ्गाद्वारे कुशस्थले
27 // mathurāyāṃ prayāge ca puruṣottamasannidhau / setau kāñcyāṃ kuśasthalyāṃ gaṅgādvāre kuśasthale
28 ॥ पुष्करेषु नदीतीरे यत्र कुत्रापि भक्तिमान् । स लभेत्सर्वय ज्ञानां तीर्थानां च फलं महत्
28 // puṣkareṣu nadītīre yatra kutrāpi bhaktimān / sa labhetsarvaya jñānāṃ tīrthānāṃ ca phalaṃ mahat
29 ॥ दानानां चापि सर्वेषां तपसां वाप्यशेषतः । उपवासपरो वापि हविष्याशी जितेन्द्रियः
29 // dānānāṃ cāpi sarveṣāṃ tapasāṃ vāpyaśeṣataḥ / upavāsaparo vāpi haviṣyāśī jitendriyaḥ
30 ॥ श्रोता चैव तथा वक्ता नारायणपरायणः । शिवभक्तिरतो वापि शृण्वन् सिद्धिमवाप्नुयात्
30 // śrotā caiva tathā vaktā nārāyaṇaparāyaṇaḥ / śivabhaktirato vāpi śṛṇvan siddhimavāpnuyāt
31 ॥ अस्निन्नशेषपुण्यानां सिद्धीनां च समुद्भवः । कथितः सर्वपापघ्नः पठतां शृण्वतां सदा
31 // asninnaśeṣapuṇyānāṃ siddhīnāṃ ca samudbhavaḥ / kathitaḥ sarvapāpaghnaḥ paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ sadā
32 ॥ कलिदोषहरं पुंसां सर्वसंपत्तिवर्द्धनम् । सर्वेषामीप्सितं चेदं सर्वज्ञानप्रकाशकम्
32 // kalidoṣaharaṃ puṃsāṃ sarvasaṃpattivarddhanam / sarveṣāmīpsitaṃ cedaṃ sarvajñānaprakāśakam
33 ॥ शैवानां वैष्णवानां च शाक्तानां सूयसेविनाम् । तथैव गाणपत्यानां वर्णाश्रमवतां द्विजाः
33 // śaivānāṃ vaiṣṇavānāṃ ca śāktānāṃ sūyasevinām / tathaiva gāṇapatyānāṃ varṇāśramavatāṃ dvijāḥ
34 ॥ तपसां च व्रतानां च फलानां संप्रकाशकम् । मन्त्राणां चैव यन्त्राणां वेदाङ्गानां विभागशः
34 // tapasāṃ ca vratānāṃ ca phalānāṃ saṃprakāśakam / mantrāṇāṃ caiva yantrāṇāṃ vedāṅgānāṃ vibhāgaśaḥ
35 ॥ तथागमानां सांख्यानां वेदानां चैव संग्रहम् । य एतत्पठते भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः
35 // tathāgamānāṃ sāṃkhyānāṃ vedānāṃ caiva saṃgraham / ya etatpaṭhate bhaktyā śṛṇuyādvā samāhitaḥ
36 ॥ स लभेद्वाञ्छितान्कामान्देवादिष्वपि दुर्लभान् । श्रुत्वेदं नारदीयं तु पुराणं वेदसंमितम्
36 // sa labhedvāñchitānkāmāndevādiṣvapi durlabhān / śrutvedaṃ nāradīyaṃ tu purāṇaṃ vedasaṃmitam
37 ॥ वाचकं पूजयेद्भक्त्या धनरत्नांशुकादिभिः । भूमिदानैर्गवां दानै रत्नदानैश्च संततम्
37 // vācakaṃ pūjayedbhaktyā dhanaratnāṃśukādibhiḥ / bhūmidānairgavāṃ dānai ratnadānaiśca saṃtatam
38 ॥ हस्त्यश्वरथदानैश्च प्रीणयेत्सततं गुरुम् । यस्तु व्याकुरुते विप्राः पुराणं धर्मसंग्रहम्
38 // hastyaśvarathadānaiśca prīṇayetsatataṃ gurum / yastu vyākurute viprāḥ purāṇaṃ dharmasaṃgraham
39 ॥ चतुर्वर्गप्रदं नॄणां को ऽन्यस्तत्सदृशो गुरुः । कायेन मनसा वाचा धनाद्यैरपि संततम्
39 // caturvargapradaṃ nṝṇāṃ ko 'nyastatsadṛśo guruḥ / kāyena manasā vācā dhanādyairapi saṃtatam
40 ॥ प्रियं समाचरेत्तस्य गुरोर्द्धर्मोपदेशिनः । श्रुत्वा पुराणं विधिवद्धोमं कृत्वा सुरार्चनम्
40 // priyaṃ samācarettasya gurorddharmopadeśinaḥ / śrutvā purāṇaṃ vidhivaddhomaṃ kṛtvā surārcanam
41 ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छतं मिष्टान्नपायसैः । दक्षिणां प्रददेच्छक्त्या भक्त्या प्रीयेत माधवः
41 // brāhmaṇānbhojayetpaścācchataṃ miṣṭānnapāyasaiḥ / dakṣiṇāṃ pradadecchaktyā bhaktyā prīyeta mādhavaḥ
42 ॥ यथा श्रेष्ठा नदी गङ्गा पुष्करं च सरो यथा । काशी पुरी नगो मेरुर्देवो नारायणो हरिः
42 // yathā śreṣṭhā nadī gaṅgā puṣkaraṃ ca saro yathā / kāśī purī nago merurdevo nārāyaṇo hariḥ
43 ॥ कृतं युगं सामवेदो धेनुर्विप्रो ऽन्नमंबु च । मार्गो मृगेन्द्रः पुरुषो ऽश्वत्थः प्रह्लाद आननम्
43 // kṛtaṃ yugaṃ sāmavedo dhenurvipro 'nnamaṃbu ca / mārgo mṛgendraḥ puruṣo 'śvatthaḥ prahlāda ānanam
44 ॥ उच्चैः श्रवा वसंतश्च जपः शेषोर्ऽयमा धनुः । पावको विष्णुरिन्द्रश्च कपिलो वाक्पतिः कविः
44 // uccaiḥ śravā vasaṃtaśca japaḥ śeṣor'yamā dhanuḥ / pāvako viṣṇurindraśca kapilo vākpatiḥ kaviḥ
45 ॥ अर्जुनो हनुमान्दर्भश्चित्तं चित्ररथोंऽबुजम् । उर्वशी काञ्चनं यद्वच्छ्रेष्टाश्चैते स्वजातिषु
45 // arjuno hanumāndarbhaścittaṃ citrarathoṃ'bujam / urvaśī kāñcanaṃ yadvacchreṣṭāścaite svajātiṣu
46 ॥ तथैव नारदीयं तु पुराणेषु प्रकीर्तितम् । शान्तिरस्तु शिवं चास्तु सर्वेषां वो द्विजोत्तमाः
46 // tathaiva nāradīyaṃ tu purāṇeṣu prakīrtitam / śāntirastu śivaṃ cāstu sarveṣāṃ vo dvijottamāḥ
47 ॥ गमिष्यामि गुरोः पार्ंश्वं व्यासस्यामिततेजसः । इत्युक्त्वाभ्यर्चितः सूतः शौनकाद्यैर्महात्मभिः
47 // gamiṣyāmi guroḥ pārṃśvaṃ vyāsasyāmitatejasaḥ / ityuktvābhyarcitaḥ sūtaḥ śaunakādyairmahātmabhiḥ
48 ॥ आज्ञप्तश्च पुनः सर्वैर्दर्शनार्थं गुरोर्ययौ । ते ऽपि सर्वे द्विजश्रेष्ठाः शौनकाद्याः समाहिताः । श्रुतं सम्यगनुष्ठाय तत्र तस्थुश्च सत्रिणः
48 // ājñaptaśca punaḥ sarvairdarśanārthaṃ guroryayau / te 'pi sarve dvijaśreṣṭhāḥ śaunakādyāḥ samāhitāḥ / śrutaṃ samyaganuṣṭhāya tatra tasthuśca satriṇaḥ
49 ॥ कलिकल्मषविषनाशनं हरिं यो जपपूजनविधिभेषजोपसेवी । स तु निर्विषमनसा समेत्य यागं लभते सतमभीप्सितं हि लोकम्
49 // kalikalmaṣaviṣanāśanaṃ hariṃ yo japapūjanavidhibheṣajopasevī / sa tu nirviṣamanasā sametya yāgaṃ labhate satamabhīpsitaṃ hi lokam