42 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमो ऽध्यायः नारद उवाच पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो । मरूचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना
42 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde brahmāṇḍapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma navottaraśatatamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca purāṇasūtramakhilaṃ śrutaṃ tava mukhādvibho / marūcaye yathā proktaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā
1 ॥ अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम् । क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः
1 // adhunā tu mahābhāga tithīnāṃ vai kathānakam / kramato mahyamākhyāhi yathā syādvataniścayaḥ
2 ॥ यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उवासिता । यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम्
2 // yasminmāse tu yā puṇyā tithiryena uvāsitā / yadvidhānaṃ ca pūjādestatsarvaṃ vada sāṃpratam
3 ॥ सनातन उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक् । तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम्
3 // sanātana uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi tithīnāṃ te vrataṃ pṛthak / tithīśānukramādeva sarvasiddhividhāyakam
4 ॥ चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमे ऽहनि । शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति
4 // caitre māsi jagadbrahmā sasaja prathame 'hani / śuklapakṣe samagraṃ vai tadā sūryodaye sati
5 ॥ वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च । पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः
5 // vatsarādau vasaṃtādau balirājye tathaiva ca / pūrvaviddhaiva kartavyā pratipatsarvadā budhaiḥ
6 ॥ तत्र कार्या महाशान्तिः सर्वकल्मषनाशिनी । सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी
6 // tatra kāryā mahāśāntiḥ sarvakalmaṣanāśinī / sarvotpātapraśamanī kaliduṣkṛtahāriṇī
7 ॥ आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी । मङ्गल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा
7 // āyuḥ pradāpuṣṭikarī dhanasaubhāgyavarddhinī / maṅgalyā ca pavitrā ca lokadvayamukhāvahā
8 ॥ तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः । पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालङ्कारभोजनैः
8 // tasyāmādau tu saṃpūjyo brahmā vahnivapurdharaḥ / pādyārdhyapuṣpadhūpaiśca vastrālaṅkārabhojanaiḥ
9 ॥ होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः । ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक्
9 // homairbalyupahāraiśca tathā brāhmaṇatarpaṇaiḥ / tataḥ krameṇa devebhyaḥ pūjā kāryā pṛthakpṛthak
10 ॥ कृत्वोङ्कार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः । सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये
10 // kṛtvoṅkāra namaskāraṃ kuśodakatilākṣataiḥ / savastraṃ sahiraṇyaṃ ca tato dadyāddijātaye
11 ॥ दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे । एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम्
11 // dakṣiṇāṃ vedaviduṣe vratasaṃpūrtihetave / evaṃ pūjāviśeṣeṇa vrataṃ syātsaurisaṃjñakam
12 ॥ आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने । विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने
12 // ārogyadaṃ nṛṇāṃ vipra tasminneva dine mune / vidyāvratamapi proktamasyāmeva tithau mune
13 ॥ तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे । अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये
13 // tilakaṃ nāma ca proktaṃ kṛṣṇenājātaśatrave / atha jyeṣṭhe site pakṣe pakṣatyāṃ divasodaye
14 ॥ देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत् । रक्ततन्तुरीधानं गन्धधूपविलेपनैः
14 // devodyānabhavaṃ hṛdyaṃ karavīraṃ samarcayet / raktatanturīdhānaṃ gandhadhūpavilepanaiḥ
15 ॥ प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः । अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत्
15 // prarūḍhasaptadhānyaiśca nāragairbījapūrakaiḥ / abhyukṣyākṣatatoyena mantreṇetthaṃ kṣamāpayet
16 ॥ करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ । दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय
16 // karavīra vṛṣāvāsa namaste bhānuvallabha / daṃbholimṛḍadurgādidevānāṃ satataṃ priya
17 ॥ आकृष्णेनेति वेदोक्तमन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत् । एवं भक्त्या समभ्यच्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम्
17 // ākṛṣṇeneti vedoktamantreṇetthaṃ kṣamāpayet / evaṃ bhaktyā samabhyacya dattvā viprāya dakṣiṇām
18 ॥ प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत् । नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम्
18 // pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātpaścātsvabhavanaṃ vrajet / nabhaḥ śukle pratipadi lakṣmībuddhipradāyakam
19 ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम् । सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज
19 // dharmārthakāmamokṣāṇāṃ nidānaṃ paramaṃ vratam / somavāraṃ samārabhya sārdhamāsatrayaṃ dvija
20 ॥ कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः । पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम्
20 // kārtikāsitabhūtāyāmupoṣyaṃ vratatatparaḥ / pūrṇāyāṃ śivamabhyarcya suvaṇa vaṃśasaṃyutam
21 ॥ वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम् । दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर
21 // vāyanaṃ sumahatpuṇyaṃ devatāprītivardhakam / dadyādviprāya saṃkalpya dhanavṛddhyai munīśvara
22 ॥ भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम् । व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोर्ऽच्यते
22 // bhādraśuklapratipadi vrataṃ nāmnā mahattamam / vrataṃ maunāhvayaṃ kecitprāhuratra śivor'cyate
23 ॥ नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च । फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश
23 // naivedyaṃ tu pacenmaunī ṣoḍaśatriguṇāni ca / phalāni piṣṭapakvāni dadyādviprāya ṣoḍaśa
24 ॥ देवाय षोडशान्यानि भुज्यन्ते षोडशात्मना । सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित्
24 // devāya ṣoḍaśānyāni bhujyante ṣoḍaśātmanā / sauvarṇaṃ śivamabhyarcya kumbhopari vidhānavit
25 ॥ तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत् । इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः
25 // tatsarvaṃ dhenusahitamācāryyāya pradāpayet / idaṃ kṛtvā vrataṃ vipra deva devasya śūlinaḥ
26 ॥ चतुर्दशाब्दं देहान्तं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत् । आश्विने सितपक्षत्यां कत्वाशोकव्रतं नरः
26 // caturdaśābdaṃ dehāntaṃ bhuktabhogaḥ śivaṃ vrajet / āśvine sitapakṣatyāṃ katvāśokavrataṃ naraḥ
27 ॥ अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः । अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः
27 // aśoko jāyate vipradhanadhānyasamanvitaḥ / aśokapūjanaṃ tatra kāryaṃ niyamatatparaiḥ
28 ॥ व्रतान्ते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः । समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते
28 // vratānte dvādaśe varṣe mūrtiṃ cāśokaśākhinaḥ / samarpya gurave bhaktyā śivaloke mahīyate
29 ॥ अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत् । पूर्वाह्ने पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम्
29 // asyāmeva pratipadi navarātraṃ samārabhet / pūrvāhne pūjayeddevīṃ ghaṭasthāpanapūrvakam
30 ॥ अङ्कुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः । ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम्
30 // aṅkurāropaṇaṃ kṛtvā yavairgodhūmamiśritaiḥ / tataḥ pratidinaṃ kuryādekabhuktamayācitam
31 ॥ उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम् । मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज
31 // upavāsaṃ yathāśakti pūjāpāṭhajapādikam / mārkaṃṇḍeya purāṇoktaṃ caritatritayaṃ dvija
32 ॥ पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता । कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः
32 // paṭhanīyaṃ navadinaṃ bhuktimuktī abhīpsatā / kumārīpūjanaṃ tatra praśastaṃ bhojanādibhiḥ
33 ॥ इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः । जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः
33 // itthaṃ kṛtvā vrataṃ vipra sarvasiddhyālayo naraḥ / jāyate bhuvi durgāyāḥ prasādānnātra saṃśayaḥ
34 ॥ अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत् । विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम्
34 // athorjasitapakṣatyāṃ navarātroditaṃ caret / viśeṣādannakūṭākhyaṃ viṣṇuprītivivardhanam
35 ॥ सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये । कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने
35 // sarvapākaiḥ sardadohaiḥ sarvaiḥ sarvārthasiddhaye / kartavyamannakūṭaṃ tu govarddhanasamarcane
36 ॥ सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम् । समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात्
36 // sāyaṃ gobhiḥ saha śrīmadgovarddhanadharādharam / samarcya dakṣiṇīkṛtya bhuktimuktī samāpnuyāt
37 ॥ अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम् । नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम्
37 // atha mārgasitādyāyāṃ dhanavratamanuttamam / naktaṃ viṣṇvarcanaṃ homaiḥ sauvarṇīṃ hutabhuktanum
38 ॥ रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत् । एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि
38 // raktavastrayugācchannāṃ dvijāya pratipādayet / evaṃ kṛtvā dhanairdhānyaiḥ samṛddho jāyate bhuvi
39 ॥ वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते । पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः
39 // vahninā dagdhapāpastu viṣṇuloke mahīyate / pauṣaśuklapratipadi bhānumabhyarcya bhaktitaḥ
40 ॥ एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात् । माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम्
40 // ekabhaktavrato martyo bhānulokamavāpnuyāt / māghaśuklādyadivase vahniṃ sākṣānmaheśvaram
41 ॥ समभ्यच्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि । अथ फआल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम्
41 // samabhyacya vidhānena samṛddho jāyate bhuvi / atha phaālgunaśuklādau devadevaṃ digaṃbaram
42 ॥ धूलिधूसरसर्वाङ्गं जलैरुक्षेत्समन्ततः । कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः
42 // dhūlidhūsarasarvāṅgaṃ jalairukṣetsamantataḥ / karmaṇā laukikenāpi saṃtuṣṭo hi maheśvaraḥ
43 ॥ स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः । वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम्
43 // svasāyujyaṃ pradiśati bhaktyā samyaksamarcitaḥ / vaiśākhe tu sitādyāyāṃ viṣṇuṃ viśvavihāriṇam
44 ॥ समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती । एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम्
44 // samabhyarcya vidhānena viprānsaṃbhojayedvatī / evaṃ śucisitādyāyāṃ brahmāṇaṃ jagatāṃ gurum
45 ॥ विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः । स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्
45 // viṣṇunā sahito brahmā sarvalokeśvareśvaraḥ / svasāyujyaṃ pradiśati sarvasiddhimavāpnuyāt
46 ॥ आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम । व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च
46 // āsu dvādaśamāsānāṃ pratipatsu dvijottama / vratāni tubhyaṃ proktāni bhuktimuktipradāni ca
47 ॥ व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते । भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम्
47 // vrateṣveteṣu sarveṣu brahmacaryaṃ vidhīyate / bhojane tu haviṣyānnaṃ sāmānyata udāhṛtam