Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 6

मत्स्यपुराणम्

MatsP_6.1

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पत्नीभ्यः पुत्रपौत्रकान् अदितिर्दितिर्दनुश्चैव अरिष्टा सुरसा तथा

kaśyapasya pravakṣyāmi patnībhyaḥ putrapautrakān aditirditirdanuścaiva ariṣṭā surasā tathā

MatsP_6.2

सुरभिर् विनता तद्वत् ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रूर्विश्वा मुनिस् तद्वत् तासां पुत्रान् निबोधत

surabhir vinatā tadvat tāmrā krodhavaśā irā kadrūrviśvā munis tadvat tāsāṃ putrān nibodhata

MatsP_6.3

तुषिता नाम ये देवाश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः वैवस्वते ऽन्तरे चैते आदित्या द्वादश स्मृताः

tuṣitā nāma ye devāś cākṣuṣasyāntare manoḥ vaivasvate 'ntare caite ādityā dvādaśa smṛtāḥ

MatsP_6.4

इन्द्रो धाता भगस् त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणो यमः विवस्वान्सविता पूषा अंशुमान् विष्णुर् एव च

indro dhātā bhagas tvaṣṭā mitro 'tha varuṇo yamaḥ vivasvānsavitā pūṣā aṃśumān viṣṇur eva ca

MatsP_6.5

एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः मारीचात्कश्यपादाप पुत्रानदितिरुत्तमान्

ete sahasrakiraṇā ādityā dvādaśa smṛtāḥ mārīcātkaśyapādāpa putrānaditiruttamān

MatsP_6.6

भृशाश्वस्य ऋषेः पुत्रा देवप्रहरणाः स्मृताः एते देवगणा विप्राः प्रतिमन्वन्तरेषु च

bhṛśāśvasya ṛṣeḥ putrā devapraharaṇāḥ smṛtāḥ ete devagaṇā viprāḥ pratimanvantareṣu ca

MatsP_6.7

उत्पद्यन्ते प्रलीयन्ते कल्पे कल्पे तथैव च दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद् इति नः श्रुतम्

utpadyante pralīyante kalpe kalpe tathaiva ca ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapād iti naḥ śrutam

MatsP_6.8

हिरण्यकशिपुं चैव हिरण्याक्षं तथैव च हिरण्यकशिपोस्तद्वज् जातं पुत्रचतुष्टयम्

hiraṇyakaśipuṃ caiva hiraṇyākṣaṃ tathaiva ca hiraṇyakaśipostadvaj jātaṃ putracatuṣṭayam

MatsP_6.9

प्रह्लादश् चानुह्लादश्च संह्लादो ह्लाद एव च प्रह्लादपुत्र आयुष्मान् शिबिर् बाष्कल एव च

prahlādaś cānuhlādaśca saṃhlādo hlāda eva ca prahlādaputra āyuṣmān śibir bāṣkala eva ca

MatsP_6.10

विरोचनश् चतुर्थश्च स बलिं पुत्रमाप्तवान् बलेः पुत्रशतं त्व् आसीद् बाणज्येष्ठं ततो द्विजाः

virocanaś caturthaśca sa baliṃ putramāptavān baleḥ putraśataṃ tv āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ tato dvijāḥ

MatsP_6.11

धृतराष्ट्रस् तथा सूर्यश् चन्द्रश्चन्द्रांशुतापनः निकुम्भनाभो गुर्वक्षः कुक्षिभीमो विभीषणः

dhṛtarāṣṭras tathā sūryaś candraścandrāṃśutāpanaḥ nikumbhanābho gurvakṣaḥ kukṣibhīmo vibhīṣaṇaḥ

MatsP_6.12

एवमाद्यास् तु बहवो बाणज्येष्ठा गुणाधिकाः बाणः सहस्रबाहुश् च सर्वास्त्रगणसंयुतः

evamādyās tu bahavo bāṇajyeṣṭhā guṇādhikāḥ bāṇaḥ sahasrabāhuś ca sarvāstragaṇasaṃyutaḥ

MatsP_6.13

तपसा तोषितो यस्य पुरे वसति शूलभृत् महाकालत्वम् अगमत् साम्यं यश्च पिनाकिनः

tapasā toṣito yasya pure vasati śūlabhṛt mahākālatvam agamat sāmyaṃ yaśca pinākinaḥ

MatsP_6.14

हिरण्याक्षस्य पुत्रो ऽभूद् उलूकः शकुनिस्तथा भूतसंतापनश् चैव महानाभस्तथैव च

hiraṇyākṣasya putro 'bhūd ulūkaḥ śakunistathā bhūtasaṃtāpanaś caiva mahānābhastathaiva ca

MatsP_6.15

एतेभ्यः पुत्रपौत्राणां कोटयः सप्तसप्ततिः महाबला महाकाया नानारूपा महौजसः

etebhyaḥ putrapautrāṇāṃ koṭayaḥ saptasaptatiḥ mahābalā mahākāyā nānārūpā mahaujasaḥ

MatsP_6.16

दनुः पुत्रशतं लेभे कश्यपाद् बलदर्पितम् विप्रचित्तिः प्रधानो ऽभूद् येषां मध्ये महाबलः

danuḥ putraśataṃ lebhe kaśyapād baladarpitam vipracittiḥ pradhāno 'bhūd yeṣāṃ madhye mahābalaḥ

MatsP_6.17

द्विमूर्धा शकुनिश्चैव तथा शङ्कुशिरोधरः अयोमुखः शम्बरश् च कपिशो नामतस्तथा

dvimūrdhā śakuniścaiva tathā śaṅkuśirodharaḥ ayomukhaḥ śambaraś ca kapiśo nāmatastathā

MatsP_6.18

मारीचिर् मेघवांश्चैव इरा गर्भशिरास् तथा विद्रावणश्च केतुश्च केतुवीर्यः शतह्रदः

mārīcir meghavāṃścaiva irā garbhaśirās tathā vidrāvaṇaśca ketuśca ketuvīryaḥ śatahradaḥ

MatsP_6.19

इन्द्रजित् सप्तजिच्चैव वज्रनाभस्तथैव च एकचक्रो महाबाहुर् वज्राक्षस् तारकस् तथा

indrajit saptajiccaiva vajranābhastathaiva ca ekacakro mahābāhur vajrākṣas tārakas tathā

MatsP_6.20

असिलोमा पुलोमा च बिन्दुर्बाणो महासुरः स्वर्भानुर्वृषपर्वा च एवमाद्या दनोः सुताः

asilomā pulomā ca bindurbāṇo mahāsuraḥ svarbhānurvṛṣaparvā ca evamādyā danoḥ sutāḥ

MatsP_6.21

स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या शची चैव पुलोमजा उपदानवी मयस्यासीत् तथा मन्दोदरी कुहूः

svarbhānostu prabhā kanyā śacī caiva pulomajā upadānavī mayasyāsīt tathā mandodarī kuhūḥ

MatsP_6.22

शर्मिष्ठा सुन्दरी चैव चन्द्रा च वृषपर्वणः पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते हि ते

śarmiṣṭhā sundarī caiva candrā ca vṛṣaparvaṇaḥ pulomā kālakā caiva vaiśvānarasute hi te

MatsP_6.23

बह्वपत्ये महासत्त्वे मारीचस्य परिग्रहे तयोः षष्टिसहस्राणि दानवानामभूत्पुरा

bahvapatye mahāsattve mārīcasya parigrahe tayoḥ ṣaṣṭisahasrāṇi dānavānāmabhūtpurā

MatsP_6.24

पौलोमान्कालकेयांश्च मारीचो ऽजनयत्पुरा अवध्या ये ऽमराणां वै हिरण्यपुरवासिनः

paulomānkālakeyāṃśca mārīco 'janayatpurā avadhyā ye 'marāṇāṃ vai hiraṇyapuravāsinaḥ

MatsP_6.25

चतुर्मुखाल्लब्धवरास् ते हता विजयेन तु विप्रचित्तिः सैंहिकेयान् सिंहिकायाम् अजीजनत्

caturmukhāllabdhavarās te hatā vijayena tu vipracittiḥ saiṃhikeyān siṃhikāyām ajījanat

MatsP_6.26

हिरण्यकशिपोर्ये वै भागिनेयास् त्रयोदश व्यंसः कल्पश्च राजेन्द्र नलो वातापिरेव च

hiraṇyakaśiporye vai bhāgineyās trayodaśa vyaṃsaḥ kalpaśca rājendra nalo vātāpireva ca

MatsP_6.27

इल्वलो नमुचिश्चैव श्वसृपश् चाजनस् तथा नरकः कालनाभश्च सरमाणस् तथैव च

ilvalo namuciścaiva śvasṛpaś cājanas tathā narakaḥ kālanābhaśca saramāṇas tathaiva ca

MatsP_6.28

कालवीयेश् च विख्यातो दनुवंशविवर्धनाः संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः स्मृताः

kālavīyeś ca vikhyāto danuvaṃśavivardhanāḥ saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ smṛtāḥ

MatsP_6.29

अवध्याः सर्वदेवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ये हता भर्गम् आश्रित्य त्व् अर्जुनेन रणाजिरे

avadhyāḥ sarvadevānāṃ gandharvoragarakṣasām ye hatā bhargam āśritya tv arjunena raṇājire

MatsP_6.30

षट्कन्या जनयामास ताम्रा मारीचबीजतः शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी गृध्रिका शुचिः

ṣaṭkanyā janayāmāsa tāmrā mārīcabījataḥ śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī gṛdhrikā śuciḥ

MatsP_6.31

शुकी शुकानुलूकांश्च जनयामास धर्मतः श्येनी श्येनांस्तथा भासी कुररानप्यजीजनत्

śukī śukānulūkāṃśca janayāmāsa dharmataḥ śyenī śyenāṃstathā bhāsī kurarānapyajījanat

MatsP_6.32

गृध्री गृध्रान्कपोतांश्च पारावतविहंगमान् हंससारसक्रौञ्चांश् च प्लवाञ्छुचिरजीजनत्

gṛdhrī gṛdhrānkapotāṃśca pārāvatavihaṃgamān haṃsasārasakrauñcāṃś ca plavāñchucirajījanat

MatsP_6.33

अजाश्वमेषोष्ट्रखरान् सुग्रीवी चाप्यजीजनत् एष ताम्रान्वयः प्रोक्तो विनतायां निबोधत

ajāśvameṣoṣṭrakharān sugrīvī cāpyajījanat eṣa tāmrānvayaḥ prokto vinatāyāṃ nibodhata

MatsP_6.34

गरुडः पततां नाथः अरुणश्च पतत्रिणाम् सौदामनी तथा कन्या येयं नभसि विश्रुता

garuḍaḥ patatāṃ nāthaḥ aruṇaśca patatriṇām saudāmanī tathā kanyā yeyaṃ nabhasi viśrutā

MatsP_6.35

सम्पातिश् च जटायुश्च अरुणस्य सुताव् उभौ सम्पातिपुत्रो बभ्रुश्च शीघ्रगश्चापि विश्रुतः

sampātiś ca jaṭāyuśca aruṇasya sutāv ubhau sampātiputro babhruśca śīghragaścāpi viśrutaḥ

MatsP_6.36

जटायुषः कर्णिकारः शतगामी च विश्रुतौ सारसो रज्जुवालश्च भेरुण्डश्चापि तत्सुताः

jaṭāyuṣaḥ karṇikāraḥ śatagāmī ca viśrutau sāraso rajjuvālaśca bheruṇḍaścāpi tatsutāḥ

MatsP_6.37

तेषामनन्तमभवत् पक्षिणां पुत्रपौत्रकम् सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अभवत्पुरा

teṣāmanantamabhavat pakṣiṇāṃ putrapautrakam surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām abhavatpurā

MatsP_6.38

सहस्रशिरसां कद्रूः सहस्रं चापि सुव्रत प्रधानास्तेषु विख्याताः षड्विंशतिर् अरिंदम

sahasraśirasāṃ kadrūḥ sahasraṃ cāpi suvrata pradhānāsteṣu vikhyātāḥ ṣaḍviṃśatir ariṃdama

MatsP_6.39

शेषवासुकिकर्कोटशङ्खैरावतकम्बलाः धनंजयमहानीलपद्माश्वतरतक्षकाः

śeṣavāsukikarkoṭaśaṅkhairāvatakambalāḥ dhanaṃjayamahānīlapadmāśvataratakṣakāḥ

MatsP_6.40

एलापत्त्रमहापद्मधृतराष्ट्रबलाहकाः शङ्खपालमहाशङ्खपुष्पदंष्ट्रशुभाननाः

elāpattramahāpadmadhṛtarāṣṭrabalāhakāḥ śaṅkhapālamahāśaṅkhapuṣpadaṃṣṭraśubhānanāḥ

MatsP_6.41

शङ्कुरोमा च बहुलो वामनः पाणिनस्तथा कपिलो दुर्मुखश्चापि पतञ्जलिरिति स्मृताः

śaṅkuromā ca bahulo vāmanaḥ pāṇinastathā kapilo durmukhaścāpi patañjaliriti smṛtāḥ

MatsP_6.42

एषामनन्तमभवत् सर्वेषां पुत्रपौत्रकम् प्रायशो यत्पुरा दग्धं जनमेजयमन्दिरे

eṣāmanantamabhavat sarveṣāṃ putrapautrakam prāyaśo yatpurā dagdhaṃ janamejayamandire

MatsP_6.43

रक्षोगणं क्रोधवशा स्वनामानम् अजीजनत् दंष्ट्रिणां नियुतं तेषां भीमसेनादगात्क्षयम्

rakṣogaṇaṃ krodhavaśā svanāmānam ajījanat daṃṣṭriṇāṃ niyutaṃ teṣāṃ bhīmasenādagātkṣayam

MatsP_6.44

रुद्राणां च गणं तद्वद् गोमहिष्यो वराङ्गनाः सुरभिर्जनयामास कश्यपात्संयतव्रता

rudrāṇāṃ ca gaṇaṃ tadvad gomahiṣyo varāṅganāḥ surabhirjanayāmāsa kaśyapātsaṃyatavratā

MatsP_6.45

मुनिर्मुनीनां च गणं गणमप्सरसां तथा तथा किंनरगन्धर्वान् अरिष्टाजनयद् बहून्

munirmunīnāṃ ca gaṇaṃ gaṇamapsarasāṃ tathā tathā kiṃnaragandharvān ariṣṭājanayad bahūn

MatsP_6.46

तृणवृक्षलतागुल्मम् इरा सर्वम् अजीजनत् विश्वा तु यक्षरक्षांसि जनयामास कोटिशः

tṛṇavṛkṣalatāgulmam irā sarvam ajījanat viśvā tu yakṣarakṣāṃsi janayāmāsa koṭiśaḥ

MatsP_6.47

तत एकोनपञ्चाशन् मरुतः कश्यपाद्दितिः जनयामास धर्मज्ञान् सर्वानमरवल्लभान्

tata ekonapañcāśan marutaḥ kaśyapādditiḥ janayāmāsa dharmajñān sarvānamaravallabhān

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः