इदानीं प्राह यद्विष्णुः पृष्टः परममुत्तमम् तदिदानीं समाचक्ष्व धर्माधर्मस्य विस्तरम्
idānīṃ prāha yadviṣṇuḥ pṛṣṭaḥ paramamuttamam tadidānīṃ samācakṣva dharmādharmasya vistaram
एवमेकार्णवे तस्मिन् मत्स्यरूपी जनार्दनः विस्तारमादिसर्गस्य प्रतिसर्गस्य चाखिलम्
evamekārṇave tasmin matsyarūpī janārdanaḥ vistāramādisargasya pratisargasya cākhilam
कथयामास विश्वात्मा मनवे सूर्यसूनवे कर्मयोगं च सांख्यं च यथावद्विस्तरान्वितम्
kathayāmāsa viśvātmā manave sūryasūnave karmayogaṃ ca sāṃkhyaṃ ca yathāvadvistarānvitam
श्रोतुमिच्छामहे सूत कर्मयोगस्य लक्षणम् यस्मादविदितं लोके न किंचित्तव सुव्रत
śrotumicchāmahe sūta karmayogasya lakṣaṇam yasmādaviditaṃ loke na kiṃcittava suvrata
कर्मयोगं च वक्ष्यामि यथा विष्णुविभाषितम् ज्ञानयोगसहस्राद्धि कर्मयोगः प्रशस्यते
karmayogaṃ ca vakṣyāmi yathā viṣṇuvibhāṣitam jñānayogasahasrāddhi karmayogaḥ praśasyate
कर्मयोगोद्भवं ज्ञानं तस्मात्तत्परमं पदम् कर्मज्ञानोद्भवं ब्रह्म न च ज्ञानमकर्मणः
karmayogodbhavaṃ jñānaṃ tasmāttatparamaṃ padam karmajñānodbhavaṃ brahma na ca jñānamakarmaṇaḥ
तस्मात्कर्मणि युक्तात्मा तत्त्वमाप्नोति शाश्वतम् वेदो ऽखिलो धर्ममूलम् आचारश्चैव तद्विदाम्
tasmātkarmaṇi yuktātmā tattvamāpnoti śāśvatam vedo 'khilo dharmamūlam ācāraścaiva tadvidām
अष्टावात्मगुणास् तस्मिन् प्रधानत्वेन संस्थिताः दया सर्वेषु भूतेषु क्षान्ती रक्षातुरस्य तु
aṣṭāvātmaguṇās tasmin pradhānatvena saṃsthitāḥ dayā sarveṣu bhūteṣu kṣāntī rakṣāturasya tu
अनसूया तथा लोके शौचमन्तर्बहिर्द्विजाः अनायासेषु कार्येषु माङ्गल्याचारसेवनम्
anasūyā tathā loke śaucamantarbahirdvijāḥ anāyāseṣu kāryeṣu māṅgalyācārasevanam
न च द्रव्येषु कार्पण्यम् आर्तेषूपार्जितेषु च तथास्पृहा परद्रव्ये परस्त्रीषु च सर्वदा
na ca dravyeṣu kārpaṇyam ārteṣūpārjiteṣu ca tathāspṛhā paradravye parastrīṣu ca sarvadā
अष्टावात्मगुणाः प्रोक्ताः पुराणस्य तु कोविदैः अयमेव क्रियायोगो ज्ञानयोगस्य साधकः
aṣṭāvātmaguṇāḥ proktāḥ purāṇasya tu kovidaiḥ ayameva kriyāyogo jñānayogasya sādhakaḥ
कर्मयोगं विना ज्ञानं कस्यचिन् नेह दृश्यते श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मम् उपतिष्ठेत्प्रयत्नतः
karmayogaṃ vinā jñānaṃ kasyacin neha dṛśyate śrutismṛtyuditaṃ dharmam upatiṣṭhetprayatnataḥ
देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां च सर्वदा कुर्यादहरहर्यज्ञैर् भूतर्षिगणतर्पणम्
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca sarvadā kuryādaharaharyajñair bhūtarṣigaṇatarpaṇam
स्वाध्यायैरर्चयेच्चर्षीन् होमैर्विद्वान्यथाविधि पितॄञ्छ्राद्धैर् अन्नदानैर् भूतानि बलिकर्मभिः
svādhyāyairarcayeccarṣīn homairvidvānyathāvidhi pitṝñchrāddhair annadānair bhūtāni balikarmabhiḥ
पञ्चैते विहिता यज्ञाः पञ्चसूनापनुत्तये कण्डनी पेषणी चुल्ली जलकुम्भी प्रमार्जनी
pañcaite vihitā yajñāḥ pañcasūnāpanuttaye kaṇḍanī peṣaṇī cullī jalakumbhī pramārjanī
पञ्च सूना गृहस्थस्य तेन स्वर्गं न गच्छति तत्पापनाशनायामी पञ्च यज्ञाः प्रकीर्तिताः
pañca sūnā gṛhasthasya tena svargaṃ na gacchati tatpāpanāśanāyāmī pañca yajñāḥ prakīrtitāḥ
द्वाविंशतिस्तथाष्टौ च ये संस्काराः प्रकीर्तिताः तद्युक्तो ऽपि न मोक्षाय यस्त्वात्मगुणवर्जितः
dvāviṃśatistathāṣṭau ca ye saṃskārāḥ prakīrtitāḥ tadyukto 'pi na mokṣāya yastvātmaguṇavarjitaḥ
तस्मादात्मगुणोपेतः श्रुतिकर्म समाचरेत् गोब्राह्मणानां वित्तेन सर्वदा भद्रमाचरेत्
tasmādātmaguṇopetaḥ śrutikarma samācaret gobrāhmaṇānāṃ vittena sarvadā bhadramācaret
गोभूहिरण्यवासोभिर् गन्धमाल्योदकेन च पूजयेद्ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्रवस्वात्मकं शिवम्
gobhūhiraṇyavāsobhir gandhamālyodakena ca pūjayedbrahmaviṣṇvarkarudravasvātmakaṃ śivam
व्रतोपवासैर् विधिवच्छ्रद्धया च विमत्सरः यो ऽसाव् अतीन्द्रियः शान्तः सूक्ष्मो ऽव्यक्तः सनातनः वासुदेवो जगन्मूर्तिस् तस्य सम्भूतयो ह्य् अमी
vratopavāsair vidhivacchraddhayā ca vimatsaraḥ yo 'sāv atīndriyaḥ śāntaḥ sūkṣmo 'vyaktaḥ sanātanaḥ vāsudevo jaganmūrtis tasya sambhūtayo hy amī
ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान् मार्तण्डो वृषवाहनः अष्टौ च वसवस्तद्वद् एकादश गणाधिपाः लोकपालाधिपाश्चैव पितरो मातरस्तथा
brahmā viṣṇuśca bhagavān mārtaṇḍo vṛṣavāhanaḥ aṣṭau ca vasavastadvad ekādaśa gaṇādhipāḥ lokapālādhipāścaiva pitaro mātarastathā
इमा विभूतयः प्रोक्ताश् चराचरसमन्विताः ब्रह्माद्याश् चतुरो मूलम् अव्यक्ताधिपतिः स्मृतः
imā vibhūtayaḥ proktāś carācarasamanvitāḥ brahmādyāś caturo mūlam avyaktādhipatiḥ smṛtaḥ
ओं ओं ब्रह्मणा चाथ सूर्येण विष्णुनाथ शिवेन वा अभेदात्पूजितेन स्यात् पूजितं सचराचरम्
oṃ oṃ brahmaṇā cātha sūryeṇa viṣṇunātha śivena vā abhedātpūjitena syāt pūjitaṃ sacarācaram
ब्रह्मादीनां परं धाम त्रयाणामपि संस्थितिः वेदमूर्ताव् अतः पूषा पूजनीयः प्रयत्नतः
brahmādīnāṃ paraṃ dhāma trayāṇāmapi saṃsthitiḥ vedamūrtāv ataḥ pūṣā pūjanīyaḥ prayatnataḥ
तस्मादग्निद्विजमुखान् कृत्वा सम्पूजयेदिमान् दानैर्व्रतोपवासैश्च जपहोमादिना नरः
tasmādagnidvijamukhān kṛtvā sampūjayedimān dānairvratopavāsaiśca japahomādinā naraḥ
इति क्रियायोगपरायणस्य वेदान्तशास्त्रस्मृतिवत्सलस्य विकर्मभीतस्य सदा न किंचित् प्राप्तव्यमस्तीह परे च लोके
iti kriyāyogaparāyaṇasya vedāntaśāstrasmṛtivatsalasya vikarmabhītasya sadā na kiṃcit prāptavyamastīha pare ca loke