Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 163

मत्स्यपुराणम्

MatsP_163.1

खराः खरमुखाश्चैव मकराशीविषाननाः ईहामृगमुखाश्चान्ये वराहमुखसंस्थिताः

kharāḥ kharamukhāścaiva makarāśīviṣānanāḥ īhāmṛgamukhāścānye varāhamukhasaṃsthitāḥ

MatsP_163.2

बालसूर्यमुखाश्चान्ये धूमकेतुमुखास्तथा अर्धचन्द्रार्धवक्त्राश्च अग्निदीप्तमुखास्तथा

bālasūryamukhāścānye dhūmaketumukhāstathā ardhacandrārdhavaktrāśca agnidīptamukhāstathā

MatsP_163.3

हंसकुक्कुटवक्त्राश्च व्यादितास्या भयावहाः सिंहास्या लेलिहानाश्च काकगृध्रमुखास्तथा

haṃsakukkuṭavaktrāśca vyāditāsyā bhayāvahāḥ siṃhāsyā lelihānāśca kākagṛdhramukhāstathā

MatsP_163.4

द्विजिह्वका वक्रशीर्षास् तथोल्कामुखसंस्थिताः महाग्राहमुखाश्चान्ये दानवा बलदर्पिताः

dvijihvakā vakraśīrṣās tatholkāmukhasaṃsthitāḥ mahāgrāhamukhāścānye dānavā baladarpitāḥ

MatsP_163.5

शैलसंवर्ष्मणस् तस्य शरीरे शरवृष्टिभिः अवध्यस्य मृगेन्द्रस्य न व्यथां चक्रुराहवे

śailasaṃvarṣmaṇas tasya śarīre śaravṛṣṭibhiḥ avadhyasya mṛgendrasya na vyathāṃ cakrurāhave

MatsP_163.6

एवं भूयो ऽपरान्घोरान् असृजन्दानवेश्वराः मृगेन्द्रस्योपरि क्रुद्धा निःश्वसन्त इवोरगाः

evaṃ bhūyo 'parānghorān asṛjandānaveśvarāḥ mṛgendrasyopari kruddhā niḥśvasanta ivoragāḥ

MatsP_163.7

ते दानवशरा घोरा दानवेन्द्रसमीरिताः विलयं जग्मुराकाशे खद्योता इव पर्वते

te dānavaśarā ghorā dānavendrasamīritāḥ vilayaṃ jagmurākāśe khadyotā iva parvate

MatsP_163.8

ततश्चक्राणि दिव्यानि दैत्याः क्रोधसमन्विताः मृगेन्द्रायासृजन्नाशु ज्वलितानि समन्ततः

tataścakrāṇi divyāni daityāḥ krodhasamanvitāḥ mṛgendrāyāsṛjannāśu jvalitāni samantataḥ

MatsP_163.9

तैरासीद्गगनं चक्रैः संपतद्भिरितस्ततः युगान्ते संप्रकाशद्भिश् चन्द्रादित्यग्रहैरिव

tairāsīdgaganaṃ cakraiḥ saṃpatadbhiritastataḥ yugānte saṃprakāśadbhiś candrādityagrahairiva

MatsP_163.10

तानि सर्वाणि चक्राणि मृगेन्द्रेण महात्मना ग्रस्तान्युदीर्णानि तदा पावकार्चिःसमानि वै

tāni sarvāṇi cakrāṇi mṛgendreṇa mahātmanā grastānyudīrṇāni tadā pāvakārciḥsamāni vai

MatsP_163.11

तानि चक्राणि वदने विशमानानि भान्ति वै मेघोदरदरीष्वेव चन्द्रसूर्यग्रहा इव

tāni cakrāṇi vadane viśamānāni bhānti vai meghodaradarīṣveva candrasūryagrahā iva

MatsP_163.12

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो भूयः प्रासृजदूर्जिताम् शक्तिं प्रज्वलितां घोरां धौतशस्त्रतडित्प्रभाम्

hiraṇyakaśipurdaityo bhūyaḥ prāsṛjadūrjitām śaktiṃ prajvalitāṃ ghorāṃ dhautaśastrataḍitprabhām

MatsP_163.13

तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य मृगेन्द्रः शक्तिमुज्ज्वलाम् हुंकारेणैव रौद्रेण बभञ्ज भगवांस्तदा

tāmāpatantīṃ samprekṣya mṛgendraḥ śaktimujjvalām huṃkāreṇaiva raudreṇa babhañja bhagavāṃstadā

MatsP_163.14

रराज भग्ना सा शक्तिर् मृगेन्द्रेण महीतले सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव दिवश्च्युता

rarāja bhagnā sā śaktir mṛgendreṇa mahītale savisphuliṅgā jvalitā maholkeva divaścyutā

MatsP_163.15

नाराचपङ्क्तिः सिंहस्य प्राप्ता रेजे ऽविदूरतः नीलोत्पलपलाशानां मालेवोज्ज्वलदर्शना

nārācapaṅktiḥ siṃhasya prāptā reje 'vidūrataḥ nīlotpalapalāśānāṃ mālevojjvaladarśanā

MatsP_163.16

स गर्जित्वा यथान्यायं विक्रम्य च यथासुखम् तत्सैन्यम् उत्सारितवांस् तृणाग्राणीव मारुतः

sa garjitvā yathānyāyaṃ vikramya ca yathāsukham tatsainyam utsāritavāṃs tṛṇāgrāṇīva mārutaḥ

MatsP_163.17

ततो ऽश्मवर्षं दैत्येन्द्रा व्यमृजन्त नभोगताः नगमात्रैः शिलाखण्डैर् गिरिशृङ्गैर्महाप्रभैः

tato 'śmavarṣaṃ daityendrā vyamṛjanta nabhogatāḥ nagamātraiḥ śilākhaṇḍair giriśṛṅgairmahāprabhaiḥ

MatsP_163.18

तदश्मवर्षं सिंहस्य महन्मूर्धनि पातितम् दिशो दश विकीर्णा वै खद्योतप्रकरा इव

tadaśmavarṣaṃ siṃhasya mahanmūrdhani pātitam diśo daśa vikīrṇā vai khadyotaprakarā iva

MatsP_163.19

तदाश्मौघैर् दैत्यगणाः पुनः सिंहमरिंदमम् छादयांचक्रिरे मेघा धाराभिरिव पर्वतम्

tadāśmaughair daityagaṇāḥ punaḥ siṃhamariṃdamam chādayāṃcakrire meghā dhārābhiriva parvatam

MatsP_163.20

न च तं चालयामासुर् दैत्यौघा देवसत्तमम् भीमवेगो ऽचलश्रेष्ठं समुद्र इव मन्दरम्

na ca taṃ cālayāmāsur daityaughā devasattamam bhīmavego 'calaśreṣṭhaṃ samudra iva mandaram

MatsP_163.21

ततो ऽश्मवर्षे विहते जलवर्षमनन्तरम् धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीत्समन्ततः

tato 'śmavarṣe vihate jalavarṣamanantaram dhārābhirakṣamātrābhiḥ prādurāsītsamantataḥ

MatsP_163.22

नभसः प्रच्युता धारास् तिग्मवेगाः समन्ततः आवृत्य सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा

nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavegāḥ samantataḥ āvṛtya sarvato vyoma diśaścopadiśastathā

MatsP_163.23

धारा दिवि च सर्वत्र वसुधायां च सर्वशः न स्पृशन्ति च ता देवं निपतन्त्यो ऽनिशं भुवि

dhārā divi ca sarvatra vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ na spṛśanti ca tā devaṃ nipatantyo 'niśaṃ bhuvi

MatsP_163.24

बाह्यतो ववृषुर्वर्षं नोपरिष्टाच्च ववृषुः मृगेन्द्रप्रतिरूपस्य स्थितस्य युधि मायया

bāhyato vavṛṣurvarṣaṃ nopariṣṭācca vavṛṣuḥ mṛgendrapratirūpasya sthitasya yudhi māyayā

MatsP_163.25

हते ऽश्मवर्षे तुमुले जलवर्षे च शोषिते सो ऽसृजद्दानवो मायाम् अग्निवायुसमीरिताम्

hate 'śmavarṣe tumule jalavarṣe ca śoṣite so 'sṛjaddānavo māyām agnivāyusamīritām

MatsP_163.26

महेन्द्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षो महाद्युतिः महता तोयवर्षेण शमयामास पावकम्

mahendrastoyadaiḥ sārdhaṃ sahasrākṣo mahādyutiḥ mahatā toyavarṣeṇa śamayāmāsa pāvakam

MatsP_163.27

तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवः असृजद्घोरसंकाशं तमस्तीव्रं समन्ततः

tasyāṃ pratihatāyāṃ tu māyāyāṃ yudhi dānavaḥ asṛjadghorasaṃkāśaṃ tamastīvraṃ samantataḥ

MatsP_163.28

तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु च स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवाबभौ

tamasā saṃvṛte loke daityeṣvāttāyudheṣu ca svatejasā parivṛto divākara ivābabhau

MatsP_163.29

त्रिशिखां भ्रुकुटीं चास्य ददृशुर्दानवा रणे ललाटस्थां त्रिशूलाङ्कां गङ्गां त्रिपथगामिव

triśikhāṃ bhrukuṭīṃ cāsya dadṛśurdānavā raṇe lalāṭasthāṃ triśūlāṅkāṃ gaṅgāṃ tripathagāmiva

MatsP_163.30

ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनन्दनाः हिरण्यकशिपुं दैत्यं विवर्णाः शरणं ययुः

tataḥ sarvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ hiraṇyakaśipuṃ daityaṃ vivarṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ

MatsP_163.31

ततः प्रज्वलितः क्रोधात् प्रदहन्निव तेजसा तस्मिन्क्रुद्धे तु दैत्येन्द्रे तमोभूतमभूज्जगत्

tataḥ prajvalitaḥ krodhāt pradahanniva tejasā tasminkruddhe tu daityendre tamobhūtamabhūjjagat

MatsP_163.32

आवहः प्रवहश्चैव विवहो ऽथ ह्युदावहः परावहः संवहश्च महाबलपराक्रमाः

āvahaḥ pravahaścaiva vivaho 'tha hyudāvahaḥ parāvahaḥ saṃvahaśca mahābalaparākramāḥ

MatsP_163.33

तथा परिवहः श्रीमान् उत्पातभयशंसिनः इत्येवं क्षुभिताः सप्त मरुतो गगनेचराः

tathā parivahaḥ śrīmān utpātabhayaśaṃsinaḥ ityevaṃ kṣubhitāḥ sapta maruto gaganecarāḥ

MatsP_163.34

ये ग्रहाः सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवन्ति वै ते सर्वे गगने दृष्टा व्यचरन्त यथासुखम्

ye grahāḥ sarvalokasya kṣaye prādurbhavanti vai te sarve gagane dṛṣṭā vyacaranta yathāsukham

MatsP_163.35

अयोगतश्चाप्यचरन् मार्गं निशि निशाचरः सग्रहः सह नक्षत्रैर् आकापतिररिंदमः

ayogataścāpyacaran mārgaṃ niśi niśācaraḥ sagrahaḥ saha nakṣatrair ākāpatirariṃdamaḥ

MatsP_163.36

विवर्णतां च भगवान् गतो दिवि दिवाकरः कृष्णं कबन्धं च तथा लक्ष्यते सुमहद्दिवि

vivarṇatāṃ ca bhagavān gato divi divākaraḥ kṛṣṇaṃ kabandhaṃ ca tathā lakṣyate sumahaddivi

MatsP_163.37

अमुञ्चच्चार्चिषां वृन्दं भूमिवृत्तिर् विभावसुः गगनस्थश्च भगवान् अभीक्ष्णं परिदृश्यते

amuñcaccārciṣāṃ vṛndaṃ bhūmivṛttir vibhāvasuḥ gaganasthaśca bhagavān abhīkṣṇaṃ paridṛśyate

MatsP_163.38

सप्त धूम्रनिभा घोराः सूर्या दिवि समुत्थिताः सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठन्ति शृङ्गगाः

sapta dhūmranibhā ghorāḥ sūryā divi samutthitāḥ somasya gaganasthasya grahāstiṣṭhanti śṛṅgagāḥ

MatsP_163.39

वामे तु दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती शनैश्चरो लोहिताङ्गो ज्वलनाङ्गसमद्युतिः

vāme tu dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī śanaiścaro lohitāṅgo jvalanāṅgasamadyutiḥ

MatsP_163.40

समं समधिरोहन्तः सर्वे ते गगनेचराः शृङ्गाणि शनकैर्घोरा युगान्तावर्तिनो ग्रहाः

samaṃ samadhirohantaḥ sarve te gaganecarāḥ śṛṅgāṇi śanakairghorā yugāntāvartino grahāḥ

MatsP_163.41

चन्द्रमाश्च सनक्षत्रैर् ग्रहैः सह तमोनुदः चराचरविनाशाय रोहिणीं नाभ्यनन्दत

candramāśca sanakṣatrair grahaiḥ saha tamonudaḥ carācaravināśāya rohiṇīṃ nābhyanandata

MatsP_163.42

गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते उल्काः प्रज्वलिताश्चन्द्रे विचरन्ति यथासुखम्

gṛhīto rāhuṇā candra ulkābhirabhihanyate ulkāḥ prajvalitāścandre vicaranti yathāsukham

MatsP_163.43

देवानामपि यो देवः सो ऽप्यवर्षत शोणितम् अपतन्गगनादुल्का विद्युद्रूपा महास्वनाः

devānāmapi yo devaḥ so 'pyavarṣata śoṇitam apatangaganādulkā vidyudrūpā mahāsvanāḥ

MatsP_163.44

अकाले च द्रुमाः सर्वे पुष्पन्ति च फलन्ति च लताश्च सफलाः सर्वा ये चाहुर्दैत्यनाशनम्

akāle ca drumāḥ sarve puṣpanti ca phalanti ca latāśca saphalāḥ sarvā ye cāhurdaityanāśanam

MatsP_163.45

फलैः फलान्यजायन्त पुष्पैः पुष्पं तथैव च उन्मीलन्ति निमीलन्ति हसन्ति च रुदन्ति च

phalaiḥ phalānyajāyanta puṣpaiḥ puṣpaṃ tathaiva ca unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca

MatsP_163.46

विक्रोशन्ति च गम्भीरा धूमयन्ति ज्वलन्ति च प्रतिमाः सर्वदेवानां वेदयन्ति महद्भयम्

vikrośanti ca gambhīrā dhūmayanti jvalanti ca pratimāḥ sarvadevānāṃ vedayanti mahadbhayam

MatsP_163.47

आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः चक्रुः सुभैरवं तत्र महायुद्धमुपस्थितम्

āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāśca mṛgapakṣiṇaḥ cakruḥ subhairavaṃ tatra mahāyuddhamupasthitam

MatsP_163.48

नद्यश्च प्रतिकूलानि वहन्ति कलुषोदकाः न प्रकाशन्ति च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः

nadyaśca pratikūlāni vahanti kaluṣodakāḥ na prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ

MatsP_163.49

वानस्पत्यो न पूज्यन्ते पूजनार्हाः कथंचन वायुवेगेन हन्यन्ते भज्यन्ते प्रणमन्ति च

vānaspatyo na pūjyante pūjanārhāḥ kathaṃcana vāyuvegena hanyante bhajyante praṇamanti ca

MatsP_163.50

यदा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते अपराह्णगते सूर्ये लोकानां युगसंक्षये

yadā ca sarvabhūtānāṃ chāyā na parivartate aparāhṇagate sūrye lokānāṃ yugasaṃkṣaye

MatsP_163.51

तदा हिरण्यकशिपोर् दैत्यस्योपरि वेश्मनः भाण्डागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु

tadā hiraṇyakaśipor daityasyopari veśmanaḥ bhāṇḍāgārāyudhāgāre niviṣṭamabhavanmadhu

MatsP_163.52

असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च दृश्यन्ते विविधोत्पाता घोरा घोरनिदर्शनाः

asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca dṛśyante vividhotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ

MatsP_163.53

एते चान्ये च बहवो घोरोत्पाताः समुत्थिताः दैत्येन्द्रस्य विनाशाय दृश्यन्ते कालनिर्मिताः

ete cānye ca bahavo ghorotpātāḥ samutthitāḥ daityendrasya vināśāya dṛśyante kālanirmitāḥ

MatsP_163.54

मेदिन्यां कम्पमानायां दैत्येन्द्रेण महात्मना महीधरा नागगणा निपेतुरमितौजसः

medinyāṃ kampamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā mahīdharā nāgagaṇā nipeturamitaujasaḥ

MatsP_163.55

विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैर् विमुञ्चन्तो हुताशनम् चतुःशीर्षाः पञ्चशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः

viṣajvālākulairvaktrair vimuñcanto hutāśanam catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāśca pannagāḥ

MatsP_163.56

वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ एलामुखः कालियश्च महापद्मश्च वीर्यवान्

vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanaṃjayau elāmukhaḥ kāliyaśca mahāpadmaśca vīryavān

MatsP_163.57

सहस्रशीर्षा नागो वै हेमतालध्वजः प्रभुः शेषो ऽनन्तो महाभागो दुष्प्रकम्प्यः प्रकम्पितः

sahasraśīrṣā nāgo vai hematāladhvajaḥ prabhuḥ śeṣo 'nanto mahābhāgo duṣprakampyaḥ prakampitaḥ

MatsP_163.58

दीप्तान्यन्तर्जलस्थानि पृथिवीधरणानि च तदा क्रुद्धेन महता कम्पितानि समन्ततः

dīptānyantarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca tadā kruddhena mahatā kampitāni samantataḥ

MatsP_163.59

नागास्तेजोधराश्चापि पातालतलचारिणः हिरण्यकशिपुर्दैत्यस् तदा संस्पृष्टवान्महीम्

nāgāstejodharāścāpi pātālatalacāriṇaḥ hiraṇyakaśipurdaityas tadā saṃspṛṣṭavānmahīm

MatsP_163.60

संदष्टौष्ठपुटः क्रोधाद् वाराह इव पूर्वजः नदी भागीरथी चैव सरयूः कौशिकी तथा

saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhād vārāha iva pūrvajaḥ nadī bhāgīrathī caiva sarayūḥ kauśikī tathā

MatsP_163.61

यमुना त्वथ कावेरी कृष्णवेणा च निम्नगा सुवेणा च महाभागा नदी गोदावरी तथा

yamunā tvatha kāverī kṛṣṇaveṇā ca nimnagā suveṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā

MatsP_163.62

चर्मण्वती च सिन्धुश्च तथा नदनदीपतिः कमलप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः

carmaṇvatī ca sindhuśca tathā nadanadīpatiḥ kamalaprabhavaścaiva śoṇo maṇinibhodakaḥ

MatsP_163.63

नर्मदा शुभतोया च तथा वेत्रवती नदी गोमती गोकुलाकीर्णा तथा पूर्वसरस्वती

narmadā śubhatoyā ca tathā vetravatī nadī gomatī gokulākīrṇā tathā pūrvasarasvatī

MatsP_163.64

मही कालमही चैव तमसा पुष्पवाहिनी जम्बूद्वीपं रत्नवटं सर्वरत्नोपशोभितम्

mahī kālamahī caiva tamasā puṣpavāhinī jambūdvīpaṃ ratnavaṭaṃ sarvaratnopaśobhitam

MatsP_163.65

सुवर्णप्रकटं चैव सुवर्णाकरमण्डितम् महानदं च लौहित्यं शैलकाननशोभितम्

suvarṇaprakaṭaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam mahānadaṃ ca lauhityaṃ śailakānanaśobhitam

MatsP_163.66

पत्तनं कोशकरणम् ऋषिवीरजनाकरम् मागधाश्च महाग्रामा मुण्डाः शुङ्गास्तथैव च

pattanaṃ kośakaraṇam ṛṣivīrajanākaram māgadhāśca mahāgrāmā muṇḍāḥ śuṅgāstathaiva ca

MatsP_163.67

सुह्मा मल्ला विदेहाश्च मालवाः काशिकोसलाः भवनं वैनतेयस्य दैत्येन्द्रेणाभिकम्पितम्

suhmā mallā videhāśca mālavāḥ kāśikosalāḥ bhavanaṃ vainateyasya daityendreṇābhikampitam

MatsP_163.68

कैलासशिखराकारं यत्कृतं विश्वकर्मणा रक्ततोयो महाभीमो लौहित्यो नाम सागरः

kailāsaśikharākāraṃ yatkṛtaṃ viśvakarmaṇā raktatoyo mahābhīmo lauhityo nāma sāgaraḥ

MatsP_163.69

उदयश्च महाशैल उच्छ्रितः शतयोजनम् सुवर्णवेदिकः श्रीमान् मेघपङ्क्तिनिषेवितः

udayaśca mahāśaila ucchritaḥ śatayojanam suvarṇavedikaḥ śrīmān meghapaṅktiniṣevitaḥ

MatsP_163.70

भ्राजमानो ऽर्कसदृशैर् जातरूपमयैर्द्रुमैः शालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः

bhrājamāno 'rkasadṛśair jātarūpamayairdrumaiḥ śālaistālaistamālaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ

MatsP_163.71

अयोमुखश्च विख्यातः पर्वतो धातुमण्डितः तमालवनगन्धश्च पर्वतो मलयः शुभः

ayomukhaśca vikhyātaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ tamālavanagandhaśca parvato malayaḥ śubhaḥ

MatsP_163.72

सुराष्ट्राश्च सबाह्लीकाः शूराभीरास्तथैव च भोजाः पाण्ड्याश्च वङ्गाश्च कलिङ्गास्ताम्रलिप्तकाः

surāṣṭrāśca sabāhlīkāḥ śūrābhīrāstathaiva ca bhojāḥ pāṇḍyāśca vaṅgāśca kaliṅgāstāmraliptakāḥ

MatsP_163.73

तथैवौण्ड्राश्च पौण्ड्राश्च वामचूडाः सकेरलाः क्षोभितास्तेन दैत्येन सदेवाश्चाप्सरोगणाः

tathaivauṇḍrāśca pauṇḍrāśca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ kṣobhitāstena daityena sadevāścāpsarogaṇāḥ

MatsP_163.74

अगस्त्यभवनं चैव यदगम्यं कृतं पुरा सिद्धचारणसंघश्च विप्रकीर्णं मनोहरम्

agastyabhavanaṃ caiva yadagamyaṃ kṛtaṃ purā siddhacāraṇasaṃghaśca viprakīrṇaṃ manoharam

MatsP_163.75

विचित्रनानाविहगं सुपुष्पितमहाद्रुमम् जातरूपमयैः शृङ्गैर् अप्सरोगणनादितम्

vicitranānāvihagaṃ supuṣpitamahādrumam jātarūpamayaiḥ śṛṅgair apsarogaṇanāditam

MatsP_163.76

गिरिपुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान्प्रियदर्शनः उत्थितः सागरं भित्त्वा विश्रामश्चन्द्रसूर्ययोः रराज सुमहाशृङ्गैर् गगनं विलिखन्निव

giripuṣpitakaścaiva lakṣmīvānpriyadarśanaḥ utthitaḥ sāgaraṃ bhittvā viśrāmaścandrasūryayoḥ rarāja sumahāśṛṅgair gaganaṃ vilikhanniva

MatsP_163.77

चन्द्रसूर्यांशुसंकाशैः सागराम्बुसमावृतैः विद्युत्वान्सर्वतः श्रीमान् आयतः शतयोजनम्

candrasūryāṃśusaṃkāśaiḥ sāgarāmbusamāvṛtaiḥ vidyutvānsarvataḥ śrīmān āyataḥ śatayojanam

MatsP_163.78

विद्युतां यत्र संपाता निपात्यन्ते नगोत्तमे ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमान्वृषभसंज्ञितः

vidyutāṃ yatra saṃpātā nipātyante nagottame ṛṣabhaḥ parvataścaiva śrīmānvṛṣabhasaṃjñitaḥ

MatsP_163.79

कुञ्जरः पर्वतः श्रीमान् यत्रागस्त्यगृहं शुभम् विशालाक्षश्च दुर्धर्षः सर्पाणामालयः पुरी

kuñjaraḥ parvataḥ śrīmān yatrāgastyagṛhaṃ śubham viśālākṣaśca durdharṣaḥ sarpāṇāmālayaḥ purī

MatsP_163.80

तथा भोगवती चापि दैत्येन्द्रेणाभिकम्पिता महासेनो गिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः

tathā bhogavatī cāpi daityendreṇābhikampitā mahāseno giriścaiva pāriyātraśca parvataḥ

MatsP_163.81

चक्रवांश्च गिरिश्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः प्राग्ज्यौतिषपुरं चापि जातरूपमयं शुभम्

cakravāṃśca giriśreṣṭho vārāhaścaiva parvataḥ prāgjyautiṣapuraṃ cāpi jātarūpamayaṃ śubham

MatsP_163.82

यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः मेघश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगम्भीरनिःस्वनः

yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ meghaśca parvataśreṣṭho meghagambhīraniḥsvanaḥ

MatsP_163.83

षष्टिस्तत्र सहस्राणि पर्वतानां द्विजोत्तमाः तरुणादित्यसंकाशो मेरुस्तत्र महागिरिः

ṣaṣṭistatra sahasrāṇi parvatānāṃ dvijottamāḥ taruṇādityasaṃkāśo merustatra mahāgiriḥ

MatsP_163.84

यक्षराक्षसगन्धर्वैर् नित्यं सेवितकंदरः हेमगर्भो महाशैलस् तथा हेमसखो गिरिः

yakṣarākṣasagandharvair nityaṃ sevitakaṃdaraḥ hemagarbho mahāśailas tathā hemasakho giriḥ

MatsP_163.85

कैलासश्चैव शैलेन्द्रो दानवेन्द्रेण कम्पितः हेमपुष्करसंछन्नं तेन वैखानसं सरः

kailāsaścaiva śailendro dānavendreṇa kampitaḥ hemapuṣkarasaṃchannaṃ tena vaikhānasaṃ saraḥ

MatsP_163.86

कम्पितं मानसं चैव हंसकारण्डवाकुलम् त्रिशृङ्गपर्वतश्चैव कुमारी च सरिद्वरा

kampitaṃ mānasaṃ caiva haṃsakāraṇḍavākulam triśṛṅgaparvataścaiva kumārī ca saridvarā

MatsP_163.87

तुषारचयसंछन्नो मन्दरश्चापि पर्वतः उशीरबिन्दुश्च गिरिश् चन्द्रप्रस्थस्तथाद्रिराट्

tuṣāracayasaṃchanno mandaraścāpi parvataḥ uśīrabinduśca giriś candraprasthastathādrirāṭ

MatsP_163.88

प्रजापतिगिरिश्चैव तथा पुष्करपर्वतः देवाभ्रपर्वतश्चैव तथा वै रेणुको गिरिः

prajāpatigiriścaiva tathā puṣkaraparvataḥ devābhraparvataścaiva tathā vai reṇuko giriḥ

MatsP_163.89

क्रौञ्चः सप्तर्षिशैलश्च धूम्रवर्णश्च पर्वतः एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा

krauñcaḥ saptarṣiśailaśca dhūmravarṇaśca parvataḥ ete cānye ca girayo deśā janapadāstathā

MatsP_163.90

नद्यः ससागराः सर्वाः सो ऽकम्पयत दानवः कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्रवांश्चैव कम्पितः

nadyaḥ sasāgarāḥ sarvāḥ so 'kampayata dānavaḥ kapilaśca mahīputro vyāghravāṃścaiva kampitaḥ

MatsP_163.91

खेचराश्च सतीपुत्राः पातालतलवासिनः गणस्तथा परो रौद्रो मेघनामाङ्कुशायुधः

khecarāśca satīputrāḥ pātālatalavāsinaḥ gaṇastathā paro raudro meghanāmāṅkuśāyudhaḥ

MatsP_163.92

ऊर्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एवाभिकम्पिताः गदी शूली करालश्च हिरण्यकशिपुस्तदा

ūrdhvago bhīmavegaśca sarva evābhikampitāḥ gadī śūlī karālaśca hiraṇyakaśipustadā

MatsP_163.93

जीमूतघनसंकाशो जीमूतघननिःस्वनः जीमूतघननिर्घोषो जीमूत इव वेगवान्

jīmūtaghanasaṃkāśo jīmūtaghananiḥsvanaḥ jīmūtaghananirghoṣo jīmūta iva vegavān

MatsP_163.94

देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर् मृगेन्द्रेण महानखैः तदोंकारसहायेन विदार्य निहतो युधि

devārirditijo vīro nṛsiṃhaṃ samupādravat samutpatya tatastīkṣṇair mṛgendreṇa mahānakhaiḥ tadoṃkārasahāyena vidārya nihato yudhi

MatsP_163.95

मही च कालश्च शशी नभश्च ग्रहाश्च सूर्यश्च दिशश्च सर्वाः नद्यश्च शैलाश्च महार्णवाश्च गताः प्रसादं दितिपुत्रनाशात्

mahī ca kālaśca śaśī nabhaśca grahāśca sūryaśca diśaśca sarvāḥ nadyaśca śailāśca mahārṇavāśca gatāḥ prasādaṃ ditiputranāśāt

MatsP_163.96

ततः प्रमुदिता देवा ऋषयश्च तपोधनाः तुष्टुवुर्नामभिर्दिव्यैर् आदिदेवं सनातनम्

tataḥ pramuditā devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ tuṣṭuvurnāmabhirdivyair ādidevaṃ sanātanam

MatsP_163.97

यत्त्वया विहितं देव नारसिंहमिदं वपुः एतदेवार्चयिष्यन्ति परावरविदो जनाः

yattvayā vihitaṃ deva nārasiṃhamidaṃ vapuḥ etadevārcayiṣyanti parāvaravido janāḥ

MatsP_163.98

भवान्ब्रह्मा च रुद्रश्च महेन्द्रो देवसत्तमः भवान्कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवो ऽव्ययः

bhavānbrahmā ca rudraśca mahendro devasattamaḥ bhavānkartā vikartā ca lokānāṃ prabhavo 'vyayaḥ

MatsP_163.99

परां च सिद्धिं च परं च देवं परं च मन्त्रं परमं हविश्च परं च धर्मं परमं च विश्वं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

parāṃ ca siddhiṃ ca paraṃ ca devaṃ paraṃ ca mantraṃ paramaṃ haviśca paraṃ ca dharmaṃ paramaṃ ca viśvaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam

MatsP_163.100

परं शरीरं परमं च ब्रह्म परं च योगं परमां च वाणीम् परं रहस्यं परमां गतिं च त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

paraṃ śarīraṃ paramaṃ ca brahma paraṃ ca yogaṃ paramāṃ ca vāṇīm paraṃ rahasyaṃ paramāṃ gatiṃ ca tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam

MatsP_163.101

एवं परस्यापि परं पदं यत् परं परस्यापि परं च देवम् परं परस्यापि परं च भूतं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

evaṃ parasyāpi paraṃ padaṃ yat paraṃ parasyāpi paraṃ ca devam paraṃ parasyāpi paraṃ ca bhūtaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam

MatsP_163.102

परं परस्यापि परं रहस्यं परं परस्यापि परं महत्त्वम् परं परस्यापि परं महद्यत् त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

paraṃ parasyāpi paraṃ rahasyaṃ paraṃ parasyāpi paraṃ mahattvam paraṃ parasyāpi paraṃ mahadyat tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam

MatsP_163.103

परं परस्यापि परं निधानं परं परस्यापि परं पवित्रम् परं परस्यापि परं च दान्तं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्

paraṃ parasyāpi paraṃ nidhānaṃ paraṃ parasyāpi paraṃ pavitram paraṃ parasyāpi paraṃ ca dāntaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam

MatsP_163.104

एवमुक्त्वा तु भगवान् सर्वलोकपितामहः स्तुत्वा नारायणं देवं ब्रह्मलोकं गतः प्रभुः

evamuktvā tu bhagavān sarvalokapitāmahaḥ stutvā nārāyaṇaṃ devaṃ brahmalokaṃ gataḥ prabhuḥ

MatsP_163.105

ततो नदत्सु तूर्येषु नृत्यन्तीष्वप्सरःसु च क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जगाम हरिरीश्वरः

tato nadatsu tūryeṣu nṛtyantīṣvapsaraḥsu ca kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ jagāma harirīśvaraḥ

MatsP_163.106

नारसिंहं वपुर्देवः स्थापयित्वा सुदीप्तिमत् पौराणं रूपमास्थाय प्रययौ गरुडध्वजः

nārasiṃhaṃ vapurdevaḥ sthāpayitvā sudīptimat paurāṇaṃ rūpamāsthāya prayayau garuḍadhvajaḥ

MatsP_163.107

अष्टचक्रेण यानेन भूतयुतेन भास्वता अव्यक्तप्रकृतिर्देवः स्वस्थानं गतवान्प्रभुः

aṣṭacakreṇa yānena bhūtayutena bhāsvatā avyaktaprakṛtirdevaḥ svasthānaṃ gatavānprabhuḥ

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः