चतुर्युगाणि यानि स्युः पूर्वे स्वायम्भुवे ऽन्तरे एषां निसर्गसंख्यां च श्रोतुमिच्छाम विस्तरात्
caturyugāṇi yāni syuḥ pūrve svāyambhuve 'ntare eṣāṃ nisargasaṃkhyāṃ ca śrotumicchāma vistarāt
पृथिवीद्युप्रसङ्गेन मया तु प्रागुदाहृतम् एतच्चतुर्युगं त्वेवं तद्वक्ष्यामि निबोधत तत्प्रमाणं प्रसंख्याय विस्तराच्चैव कृत्स्नशः
pṛthivīdyuprasaṅgena mayā tu prāgudāhṛtam etaccaturyugaṃ tvevaṃ tadvakṣyāmi nibodhata tatpramāṇaṃ prasaṃkhyāya vistarāccaiva kṛtsnaśaḥ
लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् तेनापीह प्रसंख्याय वक्ष्यामि तु चतुर्युगम् निमेषतुल्यकालानि मात्रालब्धेक्षराणि च
laukikena pramāṇena niṣpādyābdaṃ tu mānuṣam tenāpīha prasaṃkhyāya vakṣyāmi tu caturyugam nimeṣatulyakālāni mātrālabdhekṣarāṇi ca
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठां गणयेत्कलां तु त्रिंशत्कलाश्चैव भवेन्मुहूर्तस् तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhāṃ gaṇayetkalāṃ tu triṃśatkalāścaiva bhavenmuhūrtas taistriṃśatā rātryahanī samete
अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषलौकिके रात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणामहः
ahorātre vibhajate sūryo mānuṣalaukike rātriḥ svapnāya bhūtānāṃ ceṣṭāyai karmaṇāmahaḥ
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस् तयोः पुनः कृष्णपक्षस् त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी
pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgas tayoḥ punaḥ kṛṣṇapakṣas tvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī
त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासः स उच्यते शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाभ्यधिकानि तु पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते
triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsaḥ sa ucyate śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cābhyadhikāni tu pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate
मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् पितॄणां तानि वर्षाणि संख्यातानि तु त्रीणि वै दश च द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह कीर्तिता
mānuṣeṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet pitṝṇāṃ tāni varṣāṇi saṃkhyātāni tu trīṇi vai daśa ca dvyadhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha kīrtitā
लौकिकेन प्रमाणेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः एतद्दिव्यमहोरात्रम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः
laukikena pramāṇena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ etaddivyamahorātram ityeṣā vaidikī śrutiḥ
दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः अहस्तु यदुदक्चैव रात्रिर्या दक्षिणायनम् एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते तयोः पुनः
divye rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ ahastu yadudakcaiva rātriryā dakṣiṇāyanam ete rātryahanī divye prasaṃkhyāte tayoḥ punaḥ
त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः मानुषाणां शतं यच्च दिव्या मासास्त्रयस्तु वै तथैव सह संख्यातो दिव्य एष विधिः स्मृतः
triṃśadyāni tu varṣāṇi divyo māsastu sa smṛtaḥ mānuṣāṇāṃ śataṃ yacca divyā māsāstrayastu vai tathaiva saha saṃkhyāto divya eṣa vidhiḥ smṛtaḥ
त्रीणि वर्षशतान्येवं षष्टिर्वर्षास्तथैव च दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः
trīṇi varṣaśatānyevaṃ ṣaṣṭirvarṣāstathaiva ca divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrtitaḥ
त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषेण प्रमाणतः त्रिंशदन्यानि वर्षाणि स्मृतः सप्तर्षिवत्सरः
trīṇi varṣasahasrāṇi mānuṣeṇa pramāṇataḥ triṃśadanyāni varṣāṇi smṛtaḥ saptarṣivatsaraḥ
नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च वर्षाणि नवतिश्चैव ध्रुवसंवत्सरः स्मृतः
nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca varṣāṇi navatiścaiva dhruvasaṃvatsaraḥ smṛtaḥ
षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः
ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyayā divyaṃ varṣasahasraṃ tu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ
इत्येतदृषिभिर्गीतं दिव्यया संख्यया द्विजाः दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रकल्पिता
ityetadṛṣibhirgītaṃ divyayā saṃkhyayā dvijāḥ divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyā prakalpitā
चत्वारि भारते वर्षे युगानि ऋषयो ऽब्रुवन् कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैवं चतुर्युगम्
catvāri bhārate varṣe yugāni ṛṣayo 'bruvan kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaivaṃ caturyugam
पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेताभिधीयते द्वापरं च कलिश्चैव युगानि परिकल्पयेत्
pūrvaṃ kṛtayugaṃ nāma tatastretābhidhīyate dvāparaṃ ca kaliścaiva yugāni parikalpayet
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य ताव् अच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः
catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam tasya tāv acchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tathāvidhaḥ
इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु एकपादे निवर्तन्ते सहस्राणि शतानि च
itareṣu sasaṃdhyeṣu sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣu ekapāde nivartante sahasrāṇi śatāni ca
त्रेता त्रीणि सहस्राणि युगसंख्याविदो विदुः तस्यापि त्रिशती संध्या संध्यांशः संध्यया समः
tretā trīṇi sahasrāṇi yugasaṃkhyāvido viduḥ tasyāpi triśatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaḥ saṃdhyayā samaḥ
द्वे सहस्रे द्वापरं तु संध्यांशौ तु चतुःशतम् सहस्रमेकं वर्षाणां कलिरेव प्रकीर्तितः द्वे शते च तथान्ये च संध्यासंध्यांशयोः स्मृते
dve sahasre dvāparaṃ tu saṃdhyāṃśau tu catuḥśatam sahasramekaṃ varṣāṇāṃ kalireva prakīrtitaḥ dve śate ca tathānye ca saṃdhyāsaṃdhyāṃśayoḥ smṛte
एषा द्वादशसाहस्री युगसंख्या तु संज्ञिता कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्
eṣā dvādaśasāhasrī yugasaṃkhyā tu saṃjñitā kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti catuṣṭayam
तत्र संवत्सराः सृष्टा मानुषास्तान्निबोधत नियुतानि दश द्वे च पञ्च चैवात्र संख्यया अष्टाविंशत्सहस्राणि कृतं युगमथोच्यते
tatra saṃvatsarāḥ sṛṣṭā mānuṣāstānnibodhata niyutāni daśa dve ca pañca caivātra saṃkhyayā aṣṭāviṃśatsahasrāṇi kṛtaṃ yugamathocyate
प्रयुतं तु तथा पूर्णं द्वे चान्ये नियुते पुनः षण्णवतिसहस्राणि संख्यातानि च संख्यया त्रेतायुगस्य संख्यैषा मानुषेण तु संज्ञिता
prayutaṃ tu tathā pūrṇaṃ dve cānye niyute punaḥ ṣaṇṇavatisahasrāṇi saṃkhyātāni ca saṃkhyayā tretāyugasya saṃkhyaiṣā mānuṣeṇa tu saṃjñitā
अष्टौ शतसहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु चतुःषष्टिसहस्राणि वर्षाणां द्वापरं युगम्
aṣṭau śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu catuḥṣaṣṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ dvāparaṃ yugam
चत्वारि नियुतानि स्युर् वर्षाणि तु कलिर्युगम् द्वात्रिंशच्च तथान्यानि सहस्राणि तु संख्यया एतत्कलियुगं प्रोक्तं मानुषेण प्रमाणतः
catvāri niyutāni syur varṣāṇi tu kaliryugam dvātriṃśacca tathānyāni sahasrāṇi tu saṃkhyayā etatkaliyugaṃ proktaṃ mānuṣeṇa pramāṇataḥ
एषा चतुर्युगावस्था मानुषेण प्रकीर्तिता चतुर्युगस्य संख्याता संध्या संध्यांशकैः सह
eṣā caturyugāvasthā mānuṣeṇa prakīrtitā caturyugasya saṃkhyātā saṃdhyā saṃdhyāṃśakaiḥ saha
एषा चतुर्युगाख्या तु साधिका त्वेकसप्ततिः कृतत्रेतादियुक्ता सा मनोरन्तरमुच्यते
eṣā caturyugākhyā tu sādhikā tvekasaptatiḥ kṛtatretādiyuktā sā manorantaramucyate
मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत एकत्रिंशत्तथा कोट्यः संख्याताः संख्यया द्विजैः
manvantarasya saṃkhyā tu mānuṣeṇa nibodhata ekatriṃśattathā koṭyaḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvijaiḥ
तथा शतसहस्राणि दश चान्यानि भागशः सहस्राणि तु द्वात्रिंशच् छतान्यष्टाधिकानि च
tathā śatasahasrāṇi daśa cānyāni bhāgaśaḥ sahasrāṇi tu dvātriṃśac chatānyaṣṭādhikāni ca
अशीतिश्चैव वर्षाणि मासाश्चैवाधिकास्तु षट् मन्वन्तरस्य संख्यैषा मानुषेण प्रकीर्तिता
aśītiścaiva varṣāṇi māsāścaivādhikāstu ṣaṭ manvantarasya saṃkhyaiṣā mānuṣeṇa prakīrtitā
दिव्येन च प्रमाणेन प्रवक्ष्याम्यन्तरं मनोः सहस्राणां शतान्याहुः स च वै परिसंख्यया
divyena ca pramāṇena pravakṣyāmyantaraṃ manoḥ sahasrāṇāṃ śatānyāhuḥ sa ca vai parisaṃkhyayā
चत्वारिंशत्सहस्राणि मनोरन्तरमुच्यते मन्वन्तरस्य कालस्तु युगैः सह प्रकीर्तितः
catvāriṃśatsahasrāṇi manorantaramucyate manvantarasya kālastu yugaiḥ saha prakīrtitaḥ
एषा चतुर्युगाख्या तु साधिका ह्येकसप्ततिः क्रमेण परिवृत्ता सा मनोरन्तरमुच्यते
eṣā caturyugākhyā tu sādhikā hyekasaptatiḥ krameṇa parivṛttā sā manorantaramucyate
एतच्चतुर्दशगुणं कल्पमाहुस्तु तद्विदः ततस्तु प्रलयः कृत्स्नः स तु संप्रलयो महान्
etaccaturdaśaguṇaṃ kalpamāhustu tadvidaḥ tatastu pralayaḥ kṛtsnaḥ sa tu saṃpralayo mahān
कल्पप्रमाणो द्विगुणो यथा भवति संख्यया चतुर्युगाख्या व्याख्याता कृतं त्रेतायुगं च वै
kalpapramāṇo dviguṇo yathā bhavati saṃkhyayā caturyugākhyā vyākhyātā kṛtaṃ tretāyugaṃ ca vai
त्रेतासृष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च युगपत्समवेतौ द्वौ द्विधा वक्तुं न शक्यते
tretāsṛṣṭaṃ pravakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca yugapatsamavetau dvau dvidhā vaktuṃ na śakyate
क्रमागतं मयाप्येतत् तुभ्यं नोक्तं युगद्वयम् ऋषिवंशप्रसङ्गेन व्याकुलत्वात्तथा क्रमात्
kramāgataṃ mayāpyetat tubhyaṃ noktaṃ yugadvayam ṛṣivaṃśaprasaṅgena vyākulatvāttathā kramāt
नोक्तं त्रेतायुगे शेषं तद्वक्ष्यामि निबोधत अथ त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये श्रौतस्मार्तं ब्रुवन्धर्मं ब्रह्मणा तु प्रचोदिताः
noktaṃ tretāyuge śeṣaṃ tadvakṣyāmi nibodhata atha tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye śrautasmārtaṃ bruvandharmaṃ brahmaṇā tu pracoditāḥ
दाराग्निहोत्रसम्बन्धम् ऋग्यजुःसामसंहिताः इत्यादिबहुलं श्रौतं धर्मं सप्तर्षयो ऽब्रुवन्
dārāgnihotrasambandham ṛgyajuḥsāmasaṃhitāḥ ityādibahulaṃ śrautaṃ dharmaṃ saptarṣayo 'bruvan
परम्परागतं धर्मं स्मार्तं त्वाचारलक्षणम् वर्णाश्रमाचारयुतं मनुः स्वायम्भुवो ऽब्रवीत्
paramparāgataṃ dharmaṃ smārtaṃ tvācāralakṣaṇam varṇāśramācārayutaṃ manuḥ svāyambhuvo 'bravīt
सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा तथा तेषां सुतप्ततपसाम् आर्षेणानुक्रमेण ह
satyena brahmacaryeṇa śrutena tapasā tathā teṣāṃ sutaptatapasām ārṣeṇānukrameṇa ha
सप्तर्षीणां मनोश्चैव आदौ त्रेतायुगे ततः अबुद्धिपूर्वकं तेन सकृत्पूर्वकमेव च
saptarṣīṇāṃ manoścaiva ādau tretāyuge tataḥ abuddhipūrvakaṃ tena sakṛtpūrvakameva ca
अभिवृत्तास्तु ते मन्त्रा दर्शनैस्तारकादिभिः आदिकल्पे तु देवानां प्रादुर्भूतास्तु ते स्वयम्
abhivṛttāstu te mantrā darśanaistārakādibhiḥ ādikalpe tu devānāṃ prādurbhūtāstu te svayam
प्रमाणेष्वथ सिद्धानाम् अन्येषां च प्रवर्तते मन्त्रयोगो व्यतीतेषु कल्पेष्वथ सहस्रशः ते मन्त्रा वै पुनस्तेषां प्रतिमायामुपस्थिताः
pramāṇeṣvatha siddhānām anyeṣāṃ ca pravartate mantrayogo vyatīteṣu kalpeṣvatha sahasraśaḥ te mantrā vai punasteṣāṃ pratimāyāmupasthitāḥ
ऋचो यजूंषि सामानि मन्त्राश्चाथर्वणास्तु ये सप्तर्षिभिश्च ये प्रोक्ताः स्मार्तं तु मनुरब्रवीत्
ṛco yajūṃṣi sāmāni mantrāścātharvaṇāstu ye saptarṣibhiśca ye proktāḥ smārtaṃ tu manurabravīt
त्रेतादौ संहता वेदाः केवलं धर्मसेतवः संरोधादायुषश्चैव व्यस्यन्ते द्वापरे च ते ऋषयस्तपसा वेदान् अहोरात्रमधीयते
tretādau saṃhatā vedāḥ kevalaṃ dharmasetavaḥ saṃrodhādāyuṣaścaiva vyasyante dvāpare ca te ṛṣayastapasā vedān ahorātramadhīyate
अनादिनिधना दिव्याः पूर्वं प्रोक्ताः स्वयम्भुवा स्वधर्मसंवृताः साङ्गा यथाधर्मं युगे युगे विक्रियन्ते स्वधर्मं तु वेदवादाद्यथायुगम्
anādinidhanā divyāḥ pūrvaṃ proktāḥ svayambhuvā svadharmasaṃvṛtāḥ sāṅgā yathādharmaṃ yuge yuge vikriyante svadharmaṃ tu vedavādādyathāyugam
आरम्भयज्ञः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशः स्मृताः परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञाश्च ब्राह्मणाः
ārambhayajñaḥ kṣatrasya haviryajñā viśaḥ smṛtāḥ paricārayajñāḥ śūdrāśca japayajñāśca brāhmaṇāḥ
ततः समुदिता वर्णास् त्रेतायां धर्मशालिनः क्रियावन्तः प्रजावन्तः समृद्धाः सुखिनश्च वै
tataḥ samuditā varṇās tretāyāṃ dharmaśālinaḥ kriyāvantaḥ prajāvantaḥ samṛddhāḥ sukhinaśca vai
ब्राह्मणैश्च विधीयन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियैर्विशः वैश्याञ्छूद्रा अनुवर्तन्ते परस्परमनुग्रहात्
brāhmaṇaiśca vidhīyante kṣatriyāḥ kṣatriyairviśaḥ vaiśyāñchūdrā anuvartante parasparamanugrahāt
शुभाः प्रकृतयस्तेषां धर्मा वर्णाश्रमाश्रयाः संकल्पितेन मनसा वाचा वा हस्तकर्मणा त्रेतायुगे ह्यविकले कर्मारम्भः प्रसिध्यति
śubhāḥ prakṛtayasteṣāṃ dharmā varṇāśramāśrayāḥ saṃkalpitena manasā vācā vā hastakarmaṇā tretāyuge hyavikale karmārambhaḥ prasidhyati
आयूरूपं बलं मेधा आरोग्यं धर्मशीलता सर्वसाधारणं ह्येतद् आसीत्त्रेतायुगे तु वै
āyūrūpaṃ balaṃ medhā ārogyaṃ dharmaśīlatā sarvasādhāraṇaṃ hyetad āsīttretāyuge tu vai
वर्णाश्रमव्यवस्थानम् एषां ब्रह्मा तथाकरोत् संहिताश्च तथा मन्त्रा आरोग्यं धर्मशीलता
varṇāśramavyavasthānam eṣāṃ brahmā tathākarot saṃhitāśca tathā mantrā ārogyaṃ dharmaśīlatā
संहिताश्च तथा मन्त्रा ऋषिभिर् ब्रह्मणः सुतैः यज्ञः प्रवर्तितश्चैव तदा ह्येव तु दैवतैः
saṃhitāśca tathā mantrā ṛṣibhir brahmaṇaḥ sutaiḥ yajñaḥ pravartitaścaiva tadā hyeva tu daivataiḥ
यामैः शुक्लैर्जयैश्चैव सर्वसाधनसंभृतैः विश्वसृड्भिस् तथा सार्धं देवेन्द्रेण महौजसा स्वायम्भुवे ऽन्तरे देवैस् ते यज्ञाः प्राक्प्रवर्तिताः
yāmaiḥ śuklairjayaiścaiva sarvasādhanasaṃbhṛtaiḥ viśvasṛḍbhis tathā sārdhaṃ devendreṇa mahaujasā svāyambhuve 'ntare devais te yajñāḥ prākpravartitāḥ
सत्यं जपस्तपो दानं पूर्वधर्मो य उच्यते यदा धर्मस्य ह्रसते शाखाधर्मस्य वर्धते
satyaṃ japastapo dānaṃ pūrvadharmo ya ucyate yadā dharmasya hrasate śākhādharmasya vardhate
जायन्ते च तदा शूरा आयुष्मन्तो महाबलाः न्यस्तदण्डा महायोगा यज्वानो ब्रह्मवादिनः
jāyante ca tadā śūrā āyuṣmanto mahābalāḥ nyastadaṇḍā mahāyogā yajvāno brahmavādinaḥ
पद्मपत्त्रायताक्षाश्च पृथुवक्त्राः सुसंहताः सिंहोरस्का महासत्त्वा मत्तमातंगगामिनः
padmapattrāyatākṣāśca pṛthuvaktrāḥ susaṃhatāḥ siṃhoraskā mahāsattvā mattamātaṃgagāminaḥ
महाधनुर्धराश्चैव त्रेतायां चक्रवर्तिनः सर्वलक्षणपूर्णास्ते न्यग्रोधपरिमण्डलाः
mahādhanurdharāścaiva tretāyāṃ cakravartinaḥ sarvalakṣaṇapūrṇāste nyagrodhaparimaṇḍalāḥ
न्यग्रोधौ तु स्मृतौ बाहू व्यामो न्यग्रोध उच्यते व्यामेन सूच्छ्रयो यस्य अत ऊर्ध्वं तु देहिनः समुच्छ्रयः परीणाहो न्यग्रोधपरिमण्डलः
nyagrodhau tu smṛtau bāhū vyāmo nyagrodha ucyate vyāmena sūcchrayo yasya ata ūrdhvaṃ tu dehinaḥ samucchrayaḥ parīṇāho nyagrodhaparimaṇḍalaḥ
चक्रं रथो मणिर्भार्या निधिरश्वो गजस्तथा प्रोक्तानि सप्त रत्नानि पूर्वं स्वायम्भुवे ऽन्तरे
cakraṃ ratho maṇirbhāryā nidhiraśvo gajastathā proktāni sapta ratnāni pūrvaṃ svāyambhuve 'ntare
विष्णोरंशेन जायन्ते पृथिव्यां चक्रवर्तिनः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ह्य् अतीतानागतेषु वै
viṣṇoraṃśena jāyante pṛthivyāṃ cakravartinaḥ manvantareṣu sarveṣu hy atītānāgateṣu vai
भूतभव्यानि यानीह वर्तमानानि यानि च त्रेतायुगानि तेष्वत्र जायन्ते चक्रवर्तिनः
bhūtabhavyāni yānīha vartamānāni yāni ca tretāyugāni teṣvatra jāyante cakravartinaḥ
भद्राणीमानि तेषां च विभाव्यन्ते महीक्षिताम् अत्यद्भुतानि चत्वारि बलं धर्मं सुखं धनम्
bhadrāṇīmāni teṣāṃ ca vibhāvyante mahīkṣitām atyadbhutāni catvāri balaṃ dharmaṃ sukhaṃ dhanam
अन्योन्यस्याविरोधेन प्राप्यन्ते नृपतेः समम् अर्थो धर्मश्च कामश्च यशो विजय एव च
anyonyasyāvirodhena prāpyante nṛpateḥ samam artho dharmaśca kāmaśca yaśo vijaya eva ca
ऐश्वर्येणाणिमाद्येन प्रभुशक्तिबलान्विताः श्रुतेन तपसा चैव ऋषींस्ते ऽभिभवन्ति हि
aiśvaryeṇāṇimādyena prabhuśaktibalānvitāḥ śrutena tapasā caiva ṛṣīṃste 'bhibhavanti hi
बलेनाभिभवन्त्येते तेन दानवमानवान् लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः
balenābhibhavantyete tena dānavamānavān lakṣaṇaiścaiva jāyante śarīrasthairamānuṣaiḥ
केशाः स्थिता ललाटेन जिह्वा च परिमार्जनी श्यामप्रभाश्चतुर्दंष्ट्राः सुवंशाश्चोर्ध्वरेतसः
keśāḥ sthitā lalāṭena jihvā ca parimārjanī śyāmaprabhāścaturdaṃṣṭrāḥ suvaṃśāścordhvaretasaḥ
आजानुबाहवश्चैव तालहस्तौ वृषाकृती परिणाहप्रमाणाभ्यां सिंहस्कन्धाश्च मेधिनः
ājānubāhavaścaiva tālahastau vṛṣākṛtī pariṇāhapramāṇābhyāṃ siṃhaskandhāśca medhinaḥ
पादयोश्चक्रमत्स्यौ तु शङ्खपद्मे च हस्तयोः पञ्चाशीतिसहस्राणि जीवन्ति ह्यजरामयाः
pādayoścakramatsyau tu śaṅkhapadme ca hastayoḥ pañcāśītisahasrāṇi jīvanti hyajarāmayāḥ
असङ्गा गतयस्तेषां चतस्रश्चक्रवर्तिनाम् अन्तरिक्षे समुद्रेषु पाताले पर्वतेषु च
asaṅgā gatayasteṣāṃ catasraścakravartinām antarikṣe samudreṣu pātāle parvateṣu ca
इज्या दानं तपः सत्यं त्रेताधर्मास्तु वै स्मृताः तदा प्रवर्तते धर्मो वर्णाश्रमविभागशः मर्यादास्थापनार्थं च दण्डनीतिः प्रवर्तते
ijyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ tretādharmāstu vai smṛtāḥ tadā pravartate dharmo varṇāśramavibhāgaśaḥ maryādāsthāpanārthaṃ ca daṇḍanītiḥ pravartate
हृष्टपुष्टा जनाः सर्वे अरोगाः पूर्णमानसाः एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतायां तु विधिः स्मृतः त्रीणि वर्षसहस्राणि जीवन्ते तत्र ताः प्रजाः
hṛṣṭapuṣṭā janāḥ sarve arogāḥ pūrṇamānasāḥ eko vedaścatuṣpādas tretāyāṃ tu vidhiḥ smṛtaḥ trīṇi varṣasahasrāṇi jīvante tatra tāḥ prajāḥ
पुत्रपौत्रसमाकीर्णा म्रियन्ते च क्रमेण ताः एष त्रेतायुगे भावस् त्रेतासंख्यां निबोधत
putrapautrasamākīrṇā mriyante ca krameṇa tāḥ eṣa tretāyuge bhāvas tretāsaṃkhyāṃ nibodhata
त्रेतायुगस्वभावेन संध्यापादेन वर्तते संध्यापादः स्वभावाच्च यो ऽंशः पादेन तिष्ठति
tretāyugasvabhāvena saṃdhyāpādena vartate saṃdhyāpādaḥ svabhāvācca yo 'ṃśaḥ pādena tiṣṭhati