26 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये चण्डमुण्डवधोनाम सप्ताशीतितमो ऽध्यायः अष्टाशीतितमो ऽध्यायः- 88 ऋषिरुवाच चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते । बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः
26 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye caṇḍamuṇḍavadhonāma saptāśītitamo 'dhyāyaḥ aṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ- 88 ṛṣiruvāca caṇḍe ca nihate daitye muṇḍe ca vinipātite / bahuleṣu ca sainyeṣu kṣayiteṣvasureśvaraḥ
1 ॥ ततः कोपपराधीनचेताः शुम्भः प्रतापवान् । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह
1 // tataḥ kopaparādhīnacetāḥ śumbhaḥ pratāpavān / udyogaṃ sarvasainyānāṃ daityānāmādideśa ha
2 ॥ अद्य सर्वबलैर्दैत्याः षडशीतिरुदायुधाः । कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः
2 // adya sarvabalairdaityāḥ ṣaḍaśītirudāyudhāḥ / kambūnāṃ caturaśītirniryāntu svabalairvṛtāḥ
3 ॥ कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै । शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया
3 // koṭivīryāṇi pañcāśadasurāṇāṃ kulāni vai / śataṃ kulāni dhaumrāṇāṃ nirgacchantu mamājñayā
4 ॥ कालका दौर्हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः । युद्धाय सज्जा निर्यान्तु आज्ञया त्वरिता मम
4 // kālakā daurhṛdā mauryāḥ kālakeyāstathāsurāḥ / yuddhāya sajjā niryāntu ājñayā tvaritā mama
5 ॥ इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः । निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः
5 // ityājñāpyāsurapatiḥ śumbho bhairavaśāsanaḥ / nirjagāma mahāsainyasahasrairbahubhirvṛtaḥ
6 ॥ आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभिषणम् । ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम्
6 // āyāntaṃ caṇḍikā dṛṣṭvā tatsainyamatibhiṣaṇam / jyāsvanaiḥ pūrayāmāsa dharaṇīgaganāntaram
7 ॥ स च सिंहो महानादमतीव कृतवान् नृप । घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चाप्यबृंहयत्
7 // sa ca siṃho mahānādamatīva kṛtavān nṛpa / ghaṇṭāsvanena tannādamambikā cāpyabṛṃhayat
8 ॥ धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ्मुखा । निनादैर्भोषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना
8 // dhanurjyāsiṃhaghaṇṭānāṃ nādāpūritadiṅmukhā / ninādairbhoṣaṇaiḥ kālī jigye vistāritānanā
9 ॥ तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम् । देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः
9 // taṃ ninādamupaśrutya daityasainyaiścaturdiśam / devī siṃhastathā kālī saroṣaiḥ parivāritāḥ
10 ॥ एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम् । भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः
10 // etasminnantare bhūpa vināśāya suradviṣām / bhavāyāmarasiṃhānāmativīryabalānvitāḥ
11 ॥ ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेन्द्रस्य च शक्तयः । शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः
11 // brahmeśaguhaviṣṇūnāṃ tathendrasya ca śaktayaḥ / śarīrebhyo viniṣkramya tadrūpaiścaṇḍikāṃ yayuḥ
12 ॥ यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् । तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ
12 // yasya devasya yadrūpaṃ yathābhūṣaṇavāhanam / tadvadeva hi tacchaktirasurān yoddhumāyayau
13 ॥ हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः । आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते
13 // haṃsayuktavimānāgre sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ / āyātā brahmaṇaḥ śaktirbrahmāṇī sābhidhīyate
14 ॥ माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधीरिणी । महाहिवलया प्राप्ता चन्द्रलेखाविभूषणा
14 // māheśvarī vṛṣārūḍhā triśūlavaradhīriṇī / mahāhivalayā prāptā candralekhāvibhūṣaṇā
15 ॥ कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना । योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी
15 // kaumārī śaktihastā ca mayūravaravāhanā / yoddhumabhyāyayau daityānambikā guharūpiṇī
16 ॥ तथैव वैष्णावी शक्तिर्गरुडोपरि संस्थिता । शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ
16 // tathaiva vaiṣṇāvī śaktirgaruḍopari saṃsthitā / śaṅkhacakragadāśārṅgakhaḍgahastābhyupāyayau
17 ॥ जज्ञे वाराहमतुलं रूपं या बिभ्रती हरेः । शक्तिः साप्यायौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम्
17 // jajñe vārāhamatulaṃ rūpaṃ yā bibhratī hareḥ / śaktiḥ sāpyāyau tatra vārāhīṃ bibhratī tanum
18 ॥ नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः । प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः
18 // nārasiṃhī nṛsiṃhasya bibhratī sadṛśaṃ vapuḥ / prāptā tatra saṭākṣepakṣiptanakṣatrasaṃhatiḥ
19 ॥ वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता । प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा
19 // vajrahastā tathaivaindrī gajarājopari sthitā / prāptā sahasranayanā yathā śakrastathaiva sā
20 ॥ ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः । हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्याऽह चण्डिकाम्
20 // tataḥ parivṛtastābhirīśāno devaśaktibhiḥ / hanyantāmasurāḥ śīghraṃ mama prītyā'ha caṇḍikām
21 ॥ ततो देवोशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा । चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी
21 // tato devośarīrāttu viniṣkrāntātibhīṣaṇā / caṇḍikāśaktiratyugrā śivāśataninādinī
22 ॥ सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता । दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः
22 // sā cāha dhūmrajaṭilamīśānamaparājitā / dūta tvaṃ gaccha bhagavan pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ
23 ॥ ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ । ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः
23 // brūhi śumbhaṃ niśumbhaṃ ca dānavāvatigarvitau / ye cānye dānavāstatra yuddhāya samupasthitāḥ
24 ॥ त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः । यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ
24 // trailokyamindro labhatāṃ devāḥ santu havirbhujaḥ / yūyaṃ prayāta pātālaṃ yadi jīvitumicchatha
25 ॥ बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ्क्षिणः । तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः
25 // balāvalepādatha cedbhavanto yuddhakāṅkṣiṇaḥ / tadāgacchata tṛpyantu macchivāḥ piśitena vaḥ
26 ॥ यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्या शिवः स्वयम् । शिवदूतीति लोके ऽस्मिंमस्ततः सा ख्यातिमागता
26 // yato niyukto dautyena tayā devyā śivaḥ svayam / śivadūtīti loke 'smiṃmastataḥ sā khyātimāgatā
27 ॥ ते ऽपि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः । अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता
27 // te 'pi śrutvā vaco devyāḥ śarvākhyātaṃ mahāsurāḥ / amarṣāpūritā jagmuryatra kātyāyanī sthitā
28 ॥ ततः प्रथममेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः । ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीममरारयः
28 // tataḥ prathamamevāgre śaraśaktyṛṣṭivṛṣṭibhiḥ / vavarṣuruddhatāmarṣāstāṃ devīmamarārayaḥ
29 ॥ सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान् । चिच्छेद लीलयाऽध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः
29 // sā ca tān prahitān bāṇāñchūlaśaktiparaśvadhān / ciccheda līlayā'dhmātadhanurmuktairmaheṣubhiḥ
30 ॥ तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान् । खट्वाङ्गपोथितांश्चारीन् कुर्वती व्यचरत्तदा
30 // tasyāgratastathā kālī śūlapātavidāritān / khaṭvāṅgapothitāṃścārīn kurvatī vyacarattadā
31 ॥ कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः । ब्रह्माणी चाकरोच्छत्रून् येन येन स्म धावति
31 // kamaṇḍalujalākṣepahatavīryān hataujasaḥ / brahmāṇī cākarocchatrūn yena yena sma dhāvati
32 ॥ माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी । दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना
32 // māheśvarī triśūlena tathā cakreṇa vaiṣṇavī / daityāñjaghāna kaumārī tathā śaktyātikopanā
33 ॥ ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः । पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः
33 // aindrīkuliśapātena śataśo daityadānavāḥ / peturvidāritāḥ pṛthvyāṃ rudhiraughapravarṣiṇaḥ
34 ॥ तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः । वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः
34 // tuṇḍaprahāravidhvastā daṃṣṭrāgrakṣatavakṣasaḥ / vārāhamūrtyā nyapataṃścakreṇa ca vidāritāḥ
35 ॥ नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान् । नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगन्तरा
35 // nakhairvidāritāṃścānyān bhakṣayantī mahāsurān / nārasiṃhī cacārājau nādāpūrṇadigantarā
36 ॥ चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः । पेतुः पृथिव्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा
36 // caṇḍāṭṭahāsairasurāḥ śivadūtyabhidūṣitāḥ / petuḥ pṛthivyāṃ patitāṃstāṃścakhādātha sā tadā
37 ॥ इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान् । दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्नेशुर्देवारिसैनिकाः
37 // iti mātṛgaṇaṃ kruddhaṃ mardayantaṃ mahāsurān / dṛṣṭvābhyupāyairvividhairneśurdevārisainikāḥ
38 ॥ पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् । योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः
38 // palāyanaparān dṛṣṭvā daityān mātṛgaṇārditān / yoddhumabhyāyayau kruddho raktabījo mahāsuraḥ
39 ॥ रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः । समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणो महासुरः
39 // raktabinduryadā bhūmau patatyasya śarīrataḥ / samutpatati medinyāṃ tatpramāṇo mahāsuraḥ
40 ॥ युयुधे स गदापाणिपरिन्द्रशक्त्या महासुरः । ततश्चैन्द्री स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत्
40 // yuyudhe sa gadāpāṇiparindraśaktyā mahāsuraḥ / tataścaindrī svavajreṇa raktabījamatāḍayat
41 ॥ कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्त्राव शोणितम् । समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः
41 // kuliśenāhatasyāśu bahu sustrāva śoṇitam / samuttasthustato yodhāstadrūpāstatparākramāḥ
42 ॥ यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः । तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः
42 // yāvantaḥ patitāstasya śarīrādraktabindavaḥ / tāvantaḥ puruṣā jātāstadvīryabalavikramāḥ
43 ॥ ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः । समं मातृबिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम्
43 // te cāpi yuyudhustatra puruṣā raktasambhavāḥ / samaṃ mātṛbiratyugraśastrapātātibhīṣaṇam
44 ॥ पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा । ववाह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः
44 // punaśca vajrapātena kṣatamasya śiro yadā / vavāha raktaṃ puruṣāstato jātāḥ sahasraśaḥ
45 ॥ वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह । गदया दाडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम्
45 // vaiṣṇavī samare cainaṃ cakreṇābhijaghāna ha / gadayā dāḍayāmāsa aindrī tamasureśvaram
46 ॥ वेष्णावीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्त्रावसम्भवैः । सहस्रशौ जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः
46 // veṣṇāvīcakrabhinnasya rudhirastrāvasambhavaiḥ / sahasraśau jagadvyāptaṃ tatpramāṇairmahāsuraiḥ
47 ॥ शक्त्या जघान कौमारो वाराही च तथासिना । माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम्
47 // śaktyā jaghāna kaumāro vārāhī ca tathāsinā / māheśvarī triśūlena raktabījaṃ mahāsuram
48 ॥ स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक् । मातः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः
48 // sa cāpi gadayā daityaḥ sarvā evāhanat pṛthak / mātaḥ kopasamāviṣṭo raktabījo mahāsuraḥ
49 ॥ तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्बुवि । पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्छतशो ऽसुराः
49 // tasyāhatasya bahudhā śaktiśūlādibhirbuvi / papāta yo vai raktaughastenāsañchataśo 'surāḥ
50 ॥ तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् । व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम्
50 // taiścāsurāsṛksambhūtairasuraiḥ sakalaṃ jagat / vyāptamāsīttato devā bhayamājagmuruttamam
51 ॥ तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा । उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु
51 // tān viṣaṇṇān surān dṛṣṭvā caṇḍikā prāha satvarā / uvāca kālīṃ cāmuṇḍe vistīrṇaṃ vadanaṃ kuru
52 ॥ मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् । रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना
52 // macchastrapātasambhūtān raktabindūn mahāsurān / raktabindoḥ pratīccha tvaṃ vaktreṇānena veginā
53 ॥ भक्षयन्ती चर रणे तदुत्पन्नान् महासुरान् । एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति । भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे
53 // bhakṣayantī cara raṇe tadutpannān mahāsurān / evameṣa kṣayaṃ daityaḥ kṣīṇarakto gamiṣyati / bhakṣyamāṇāstvayā cogrā na cotpatsyanti cāpare
54 ॥ ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् । मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य सोणितम्
54 // ṛṣiruvāca ityuktvā tāṃ tato devī śūlenābhijaghāna tam / mukhena kālī jagṛhe raktabījasya soṇitam
55 ॥ ततो ऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम् । न चास्या वेदनां चक्रे गदापातो ऽल्पिकामपि
55 // tato 'sāvājaghānātha gadayā tatra caṇḍikām / na cāsyā vedanāṃ cakre gadāpāto 'lpikāmapi
56 ॥ तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्त्राव शोणितम् । यतस्ततः स्ववक्त्रेण वामुण्डा सम्प्रतीच्छति
56 // tasyāhatasya dehāttu bahu sustrāva śoṇitam / yatastataḥ svavaktreṇa vāmuṇḍā sampratīcchati
57 ॥ मुखे समुद्गता ये ऽस्या रक्तपातान्महासुराः । तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम्
57 // mukhe samudgatā ye 'syā raktapātānmahāsurāḥ / tāṃścakhādātha cāmuṇḍā papau tasya ca śoṇitam
58 ॥ देवी शूलेन चक्रेण बाणैरसिभिरृष्टिभिः । जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम्
58 // devī śūlena cakreṇa bāṇairasibhirṛṣṭibhiḥ / jaghāna raktabījaṃ taṃ cāmuṇḍāpītaśoṇitam
59 ॥ स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसंहतितो हतः । नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः
59 // sa papāta mahīpṛṣṭhe śastrasaṃhatito hataḥ / nīraktaśca mahīpāla raktabījo mahāsuraḥ
60 ॥ ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप । तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ्मदोद्धतः
60 // tataste harṣamatulamavāpustridaśā nṛpa / teṣāṃ mātṛgaṇo jāto nanartāsṛṅmadoddhataḥ