65 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकोनसप्ततितमो ऽध्यायः सप्ततितमो ऽध्यायः- 70 मार्कण्डेय उवाच अथारुरोह स्वरथं प्रणिपत्य महामुनिम् । तेनाख्यातं वनन्तच्च प्रययावुत्पलावतम्
65 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare ekonasaptatitamo 'dhyāyaḥ saptatitamo 'dhyāyaḥ- 70 mārkaṇḍeya uvāca athāruroha svarathaṃ praṇipatya mahāmunim / tenākhyātaṃ vanantacca prayayāvutpalāvatam
1 ॥ यथाख्यातस्वरूपाञ्च भार्यां भर्त्रा द्विजस्य ताम् । भक्षयन्तीं ददार्शाथ श्रीफलानि नरेश्वरः
1 // yathākhyātasvarūpāñca bhāryāṃ bhartrā dvijasya tām / bhakṣayantīṃ dadārśātha śrīphalāni nareśvaraḥ
2 ॥ पप्रच्छ च कथं भद्रे ! त्वमेतद्वनमागता । स्फुटं ब्रवीहि वैशालेरपि भार्या सुशर्मणः
2 // papraccha ca kathaṃ bhadre ! tvametadvanamāgatā / sphuṭaṃ bravīhi vaiśālerapi bhāryā suśarmaṇaḥ
3 ॥ ब्राह्मण्युवाच सुताहमतिरात्रस्य द्विजस्य वनवासिनः । पत्नी विशालपुत्रस्य यस्य नाम त्वयोदितम्
3 // brāhmaṇyuvāca sutāhamatirātrasya dvijasya vanavāsinaḥ / patnī viśālaputrasya yasya nāma tvayoditam
4 ॥ साहं हृता बलाकेन राक्षसेन दुरात्मना । प्रसुप्ता भवनस्यान्ते भ्रातृमातृवियोजिता
4 // sāhaṃ hṛtā balākena rākṣasena durātmanā / prasuptā bhavanasyānte bhrātṛmātṛviyojitā
5 ॥ भस्मीभवतु तद्रक्षो येनास्म्येवं वियोजिता । मात्रा भ्रातृभिरन्यैश्च तिष्टाम्यत्र सुदुः खिता
5 // bhasmībhavatu tadrakṣo yenāsmyevaṃ viyojitā / mātrā bhrātṛbhiranyaiśca tiṣṭāmyatra suduḥ khitā
6 ॥ अस्मिन् वने ऽतिगहने तेनानीयाहमुज्झिता । न वेद्मि कारणं कि तन्नोपभुङ्क्ते न खादति
6 // asmin vane 'tigahane tenānīyāhamujjhitā / na vedmi kāraṇaṃ ki tannopabhuṅkte na khādati
7 ॥ राजोवाच अपि तज्ज्ञायते रक्षस्त्वामुत्सृज्य क्व वै गतम् । अहं भर्त्रा तवैवात्र प्रेषितो द्विजनन्दिनि
7 // rājovāca api tajjñāyate rakṣastvāmutsṛjya kva vai gatam / ahaṃ bhartrā tavaivātra preṣito dvijanandini
8 ॥ ब्राह्मण्युवाच अस्यैव काननस्यान्ते स तिष्ठति निशाचरः । प्रविश्य पश्यतु भवान् न बिभेति ततो यदि
8 // brāhmaṇyuvāca asyaiva kānanasyānte sa tiṣṭhati niśācaraḥ / praviśya paśyatu bhavān na bibheti tato yadi
9 ॥ मार्कण्डेय उवाच प्रविवेश ततः सो ऽथ तया वर्त्मनि दर्शिते । ददृशे परिवारेण समवेतञ्च राक्षसम्
9 // mārkaṇḍeya uvāca praviveśa tataḥ so 'tha tayā vartmani darśite / dadṛśe parivāreṇa samavetañca rākṣasam
10 ॥ दृष्टमात्रे ततस्तस्मिन् त्वरमाणः स राक्षसः । दूरादेव महीं मूर्ध्ना स्पृशन् पादान्तिकं ययौ
10 // dṛṣṭamātre tatastasmin tvaramāṇaḥ sa rākṣasaḥ / dūrādeva mahīṃ mūrdhnā spṛśan pādāntikaṃ yayau
11 ॥ राक्षस उवाच ममात्रागच्छता गेहं प्रसादस्ते महान् कृतः । प्रशाधि किं करोम्येष वसामि विषये तव
11 // rākṣasa uvāca mamātrāgacchatā gehaṃ prasādaste mahān kṛtaḥ / praśādhi kiṃ karomyeṣa vasāmi viṣaye tava
12 ॥ अर्घञ्चेमं प्रतीच्छ त्वं स्थीयताञ्चेदमासनम् । वयं भृत्या भवान् स्वामी दृढमाज्ञापयस्व माम्
12 // arghañcemaṃ pratīccha tvaṃ sthīyatāñcedamāsanam / vayaṃ bhṛtyā bhavān svāmī dṛḍhamājñāpayasva mām
13 ॥ राजोवाच कृतमेव त्वया सर्वं सर्वामेवातिथिक्रियाम् । किमर्थं ब्राह्मणवधूस्त्वयानीता निशाचर
13 // rājovāca kṛtameva tvayā sarvaṃ sarvāmevātithikriyām / kimarthaṃ brāhmaṇavadhūstvayānītā niśācara
14 ॥ नेयं सुरूपा सन्त्यन्या भार्यार्थञ्चेद् हृता त्वया । भक्ष्यार्थं चेत्कथं नात्ता त्वयैतत्कथ्यतां मम
14 // neyaṃ surūpā santyanyā bhāryārthañced hṛtā tvayā / bhakṣyārthaṃ cetkathaṃ nāttā tvayaitatkathyatāṃ mama
15 ॥ राक्षस उवाच न वयं मानुषाहारा अन्ये ते नृप ! राक्षसाः । सुकृतस्य फलं यत्तु तदश्नीमो वयं नृप
15 // rākṣasa uvāca na vayaṃ mānuṣāhārā anye te nṛpa ! rākṣasāḥ / sukṛtasya phalaṃ yattu tadaśnīmo vayaṃ nṛpa
16 ॥ स्वभावञ्च मनुष्याणां योषिताञ्च विमानिताः । मानिताश्च समश्नीमो न वयं जन्तुखादकाः
16 // svabhāvañca manuṣyāṇāṃ yoṣitāñca vimānitāḥ / mānitāśca samaśnīmo na vayaṃ jantukhādakāḥ
17 ॥ यदस्माभिर्नृणां क्षान्तिर्भुक्ता क्रुध्यन्ति ते तदा । भुक्ते दुष्टे स्वभावे च गुणवन्तो भवन्ति च
17 // yadasmābhirnṛṇāṃ kṣāntirbhuktā krudhyanti te tadā / bhukte duṣṭe svabhāve ca guṇavanto bhavanti ca
18 ॥ सन्ति नः प्रमदा भूप ! रूपेणाप्सरसां समाः । राक्षस्यस्तासु तिष्ठत्सु मानुषीषु रतिः कथम्
18 // santi naḥ pramadā bhūpa ! rūpeṇāpsarasāṃ samāḥ / rākṣasyastāsu tiṣṭhatsu mānuṣīṣu ratiḥ katham
19 ॥ राजोवाच यद्येषा नोपभोगाय नाहाराय निशाचर । गृहं प्रविश्य विप्रस्य तत्किमेषा हृता त्वया
19 // rājovāca yadyeṣā nopabhogāya nāhārāya niśācara / gṛhaṃ praviśya viprasya tatkimeṣā hṛtā tvayā
20 ॥ राक्षस उवाच मन्त्रवित् स द्विजश्रेष्ठो यज्ञे यज्ञे गतस्य मे । रक्षोघ्नमन्त्रपठनात् करोत्युच्चाटनं नृप
20 // rākṣasa uvāca mantravit sa dvijaśreṣṭho yajñe yajñe gatasya me / rakṣoghnamantrapaṭhanāt karotyuccāṭanaṃ nṛpa
21 ॥ वयं बुभुक्षितास्तस्य मन्त्रोच्चाटनकर्मणा । क्व यामः सर्वयज्ञेषु स ऋत्विग् भवति द्विजः
21 // vayaṃ bubhukṣitāstasya mantroccāṭanakarmaṇā / kva yāmaḥ sarvayajñeṣu sa ṛtvig bhavati dvijaḥ
22 ॥ ततो ऽस्माभिरिदन्तस्य वैकल्यमुपपादितम् । पत्न्या विना पुमानिज्याकर्मयोग्यो न जायते
22 // tato 'smābhiridantasya vaikalyamupapāditam / patnyā vinā pumānijyākarmayogyo na jāyate
23 ॥ मार्कण्डेय उवाच वैकल्योच्चारणात्तस्य ब्राह्मणस्य महामतेः । ततः स राजातिभृशं विषण्णः समजायत
23 // mārkaṇḍeya uvāca vaikalyoccāraṇāttasya brāhmaṇasya mahāmateḥ / tataḥ sa rājātibhṛśaṃ viṣaṇṇaḥ samajāyata
24 ॥ वैकल्यमेवं विप्रस्य वदन्मामेव निन्दति । अनर्हमर्घस्य च मां सो ऽप्याह मुनिसत्तमः
24 // vaikalyamevaṃ viprasya vadanmāmeva nindati / anarhamarghasya ca māṃ so 'pyāha munisattamaḥ
25 ॥ वैकल्यं तस्य विप्रस्य राक्षसो ऽप्याह मे यथा । अपत्नीकतया सो ऽहं सङ्कटं महदास्थितः
25 // vaikalyaṃ tasya viprasya rākṣaso 'pyāha me yathā / apatnīkatayā so 'haṃ saṅkaṭaṃ mahadāsthitaḥ
26 ॥ मार्कण्डेय उवाच एवं चिन्तयतस्तस्य पुनरप्याह राक्षसः । प्रणामनम्रो राजानं बद्धाञ्जलिपुटो मुने
26 // mārkaṇḍeya uvāca evaṃ cintayatastasya punarapyāha rākṣasaḥ / praṇāmanamro rājānaṃ baddhāñjalipuṭo mune
27 ॥ नरेन्द्राज्ञाप्रदानेन प्रसादः क्रियतां मम । भृत्यस्य प्रणतस्य त्वं युष्मद्विषयवासिनः
27 // narendrājñāpradānena prasādaḥ kriyatāṃ mama / bhṛtyasya praṇatasya tvaṃ yuṣmadviṣayavāsinaḥ
28 ॥ राजोवाच स्वभावं वयमश्नीमस्त्वयोक्तं यन्निशाचर । तदर्थिनो वयं येन कार्येण शृणु तन्मम
28 // rājovāca svabhāvaṃ vayamaśnīmastvayoktaṃ yanniśācara / tadarthino vayaṃ yena kāryeṇa śṛṇu tanmama
29 ॥ अस्यास्त्वयाद्य ब्राह्मण्या दौः शील्यमुपभुज्यताम् । येन त्वयात्तदौः शील्या तद्विनीता भवेदियम्
29 // asyāstvayādya brāhmaṇyā dauḥ śīlyamupabhujyatām / yena tvayāttadauḥ śīlyā tadvinītā bhavediyam
30 ॥ नीयतां यस्य भार्येयं तस्य वेश्म निशाचर । अस्मिन् कृते कृतं सर्वं गृहमभ्यागतस्य मे
30 // nīyatāṃ yasya bhāryeyaṃ tasya veśma niśācara / asmin kṛte kṛtaṃ sarvaṃ gṛhamabhyāgatasya me
31 ॥ मार्कण्डेय उवाच ततः स राक्षसस्तस्याः प्रविश्यान्तः स्वमायया । भक्षयामास दौः शील्यं निजशक्त्या नृपाज्ञया
31 // mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa rākṣasastasyāḥ praviśyāntaḥ svamāyayā / bhakṣayāmāsa dauḥ śīlyaṃ nijaśaktyā nṛpājñayā
32 ॥ दौः शील्येनातिरौद्रेण पत्नी तस्य द्विजन्मनः । तेन सा संपरित्यक्ता तमाह जगतीपतिम्
32 // dauḥ śīlyenātiraudreṇa patnī tasya dvijanmanaḥ / tena sā saṃparityaktā tamāha jagatīpatim
33 ॥ स्वकर्मफलपाकेन भर्तुस्तस्य महात्मनः । वियोजिताहं तद्धेतुरयमासीन्निशाचरः
33 // svakarmaphalapākena bhartustasya mahātmanaḥ / viyojitāhaṃ taddheturayamāsīnniśācaraḥ
34 ॥ नास्य दोषो न वा तस्य मम भर्तुर्महात्मनः । ममैव दोषो नान्यस्य सुकृतं ह्युपभुज्यते
34 // nāsya doṣo na vā tasya mama bharturmahātmanaḥ / mamaiva doṣo nānyasya sukṛtaṃ hyupabhujyate
35 ॥ अन्यजन्मनि कस्यापि विप्रयोगः कृतो मया । सो ऽयं ममाप्युपगतः को दोषो ऽस्य महात्मनः
35 // anyajanmani kasyāpi viprayogaḥ kṛto mayā / so 'yaṃ mamāpyupagataḥ ko doṣo 'sya mahātmanaḥ
36 ॥ राक्षस उवाच प्रापयामि तवादेशादिमां भर्तृगृहं प्रभो । यदन्यत्करणीयन्ते तदाज्ञापय पार्थिव
36 // rākṣasa uvāca prāpayāmi tavādeśādimāṃ bhartṛgṛhaṃ prabho / yadanyatkaraṇīyante tadājñāpaya pārthiva
37 ॥ राजोवाच अस्मिन् कृते कृतं सर्वं त्वया मे रजनीचर । आगन्तव्यञ्च ते वीर ! कार्यकाले स्मृतेन मे
37 // rājovāca asmin kṛte kṛtaṃ sarvaṃ tvayā me rajanīcara / āgantavyañca te vīra ! kāryakāle smṛtena me
38 ॥ मार्कण्डेय उवाच नथेत्युक्त्वा तु तद्रक्षस्तामादाय द्विजाङ्गनाम् । निन्ये भर्तृगृहं शुद्धां दौः शोल्यापगमात्तदा
38 // mārkaṇḍeya uvāca nathetyuktvā tu tadrakṣastāmādāya dvijāṅganām / ninye bhartṛgṛhaṃ śuddhāṃ dauḥ śolyāpagamāttadā