32 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे भुवनकोशठजम्बूद्वीपवर्णनंऽ नाम चतुः पञ्चाशो ऽध्याय पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः- 55 मार्कण्डेय उवाच शैलेषु मन्दाराद्येषु चतुर्ष्वपि द्विजोत्तम । वाननि यानि चत्वारि सरांसि च निबोध मे
32 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe bhuvanakośaṭhajambūdvīpavarṇanaṃ' nāma catuḥ pañcāśo 'dhyāya pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ- 55 mārkaṇḍeya uvāca śaileṣu mandārādyeṣu caturṣvapi dvijottama / vānani yāni catvāri sarāṃsi ca nibodha me
1 ॥ पूर्वं चैत्ररथं नाम दक्षिणे नन्दनं वनम् । वैभ्राजं पश्चिमे शैले सावित्रं चोत्तराचले
1 // pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe nandanaṃ vanam / vaibhrājaṃ paścime śaile sāvitraṃ cottarācale
2 ॥ अरुणोदं सरः पूर्वं मानसं दक्षिणे तथा । शीतोदं पश्चिमे मेरोर्महाभद्रं तथोत्तरे
2 // aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ mānasaṃ dakṣiṇe tathā / śītodaṃ paścime merormahābhadraṃ tathottare
3 ॥ शीतार्तश्चक्रमुञ्जश्च कुलीरो ऽथ सुकङ्कवान् । मणिशैलो ऽथ वृषवान् महानीलो भवाचलः
3 // śītārtaścakramuñjaśca kulīro 'tha sukaṅkavān / maṇiśailo 'tha vṛṣavān mahānīlo bhavācalaḥ
4 ॥ सूबिन्दुर्मन्दरो वेणुस्तामसो निषधस्तथा । देवशैलश्च पूर्वेण मन्दरस्य महाचलः
4 // sūbindurmandaro veṇustāmaso niṣadhastathā / devaśailaśca pūrveṇa mandarasya mahācalaḥ
5 ॥ त्रिकटशिखराद्रिश्च कलिङ्गो ऽथ पतङ्गकः । रुचकः सानुमांश्चाद्रिस्ताम्रको ऽथ विशाखवान्
5 // trikaṭaśikharādriśca kaliṅgo 'tha pataṅgakaḥ / rucakaḥ sānumāṃścādristāmrako 'tha viśākhavān
6 ॥ श्वेतोदरः समूलश्च वसुधारश्च रत्नवान् । एकशृङ्गो महाशैलो राजशालः पिपाठकः
6 // śvetodaraḥ samūlaśca vasudhāraśca ratnavān / ekaśṛṅgo mahāśailo rājaśālaḥ pipāṭhakaḥ
7 ॥ पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः । इत्येते दक्षिणे पार्श्वे मेरोः प्रोक्ता महाचलाः
7 // pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ / ityete dakṣiṇe pārśve meroḥ proktā mahācalāḥ
8 ॥ सुरक्षः शिशिराक्षश्च वैदुर्यः कपिलस्तथा । पिञ्जरो ऽथ महाभद्रः सुरसः पिङ्गलो मधुः
8 // surakṣaḥ śiśirākṣaśca vaiduryaḥ kapilastathā / piñjaro 'tha mahābhadraḥ surasaḥ piṅgalo madhuḥ
9 ॥ अञ्जनः कुक्कुटः कृष्णः पाण्डरश्चालोत्तमः । सहस्रशिखरश्चाद्रिः पारियात्रः सशृङ्गवान्
9 // añjanaḥ kukkuṭaḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍaraścālottamaḥ / sahasraśikharaścādriḥ pāriyātraḥ saśṛṅgavān
10 ॥ पश्चिमेन तथा मेरोर्विस्कम्भात् पश्चिमाद्वहिः । एते ऽचलाः समाख्याताः शृणुष्वन्यांस्तथोत्तरान्
10 // paścimena tathā merorviskambhāt paścimādvahiḥ / ete 'calāḥ samākhyātāḥ śṛṇuṣvanyāṃstathottarān
11 ॥ शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसनाभस्तथाचलः । कपिलेन्द्रस्तथा शैलः सानुमान् नील एव च
11 // śaṅkhakūṭo 'tha vṛṣabho haṃsanābhastathācalaḥ / kapilendrastathā śailaḥ sānumān nīla eva ca
12 ॥ स्वर्णशृङ्गी शातशृङ्गी पुष्पको मेघपर्वतः । विरजाक्षो वराहाद्रिर्मयूरो जारुधिस्तथा
12 // svarṇaśṛṅgī śātaśṛṅgī puṣpako meghaparvataḥ / virajākṣo varāhādrirmayūro jārudhistathā
13 ॥ इत्येते कथिता ब्रह्मन् ! मेरोरुत्तरतो नगाः । एतेषां पर्वतानान्तु द्रौण्यो ऽतीव मनोहराः
13 // ityete kathitā brahman ! meroruttarato nagāḥ / eteṣāṃ parvatānāntu drauṇyo 'tīva manoharāḥ
14 ॥ वनैरमलपानीयैः सरोभिरुपशोभिताः । तासु पुण्यकृतां जन्म मनुष्याणां द्विजोत्तम
14 // vanairamalapānīyaiḥ sarobhirupaśobhitāḥ / tāsu puṇyakṛtāṃ janma manuṣyāṇāṃ dvijottama
15 ॥ एते भौमा द्विजश्रेष्ठ ! स्वर्गाः स्वर्गगुणाधिकाः । न तासु पुण्यपापानामपूर्वाणामुपार्जनम्
15 // ete bhaumā dvijaśreṣṭha ! svargāḥ svargaguṇādhikāḥ / na tāsu puṇyapāpānāmapūrvāṇāmupārjanam
16 ॥ पुण्योपभोगा एवोक्ता देवानामपि तास्वपि । शीतान्ताद्येषु चैतषु शैलेषु द्विजसत्तम
16 // puṇyopabhogā evoktā devānāmapi tāsvapi / śītāntādyeṣu caitaṣu śaileṣu dvijasattama
17 ॥ विद्याधराणां यक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् । देवानाञ्च महावासा गन्धर्वाणां च शोभनाः
17 // vidyādharāṇāṃ yakṣāṇāṃ kinnaroragarakṣasām / devānāñca mahāvāsā gandharvāṇāṃ ca śobhanāḥ
18 ॥ महापुण्या मनोज्ञैश्च सदैवोपवनैर्युताः । सरांसि च मनोज्ञानि सर्वर्तुसुखदो ऽनिलः
18 // mahāpuṇyā manojñaiśca sadaivopavanairyutāḥ / sarāṃsi ca manojñāni sarvartusukhado 'nilaḥ
19 ॥ न चैतेषु मनुष्याणां वैमनस्यानि कुत्रचित् । तदेवं पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्
19 // na caiteṣu manuṣyāṇāṃ vaimanasyāni kutracit / tadevaṃ pārthivaṃ padmaṃ catuṣpatraṃ mayoditam
20 ॥ भद्राश्चभारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्दिशम् । भारतं नाम यद्वर्षं दक्षिणेन मयोदितम्
20 // bhadrāścabhāratādyāni patrāṇyasya caturdiśam / bhārataṃ nāma yadvarṣaṃ dakṣiṇena mayoditam
21 ॥ तत् कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः । एतत् प्रधानं विज्ञेयं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
21 // tat karmabhūmirnānyatra saṃprāptiḥ puṇyapāpayoḥ / etat pradhānaṃ vijñeyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam
22 ॥ तस्मात् स्वर्गापवर्गौ च मानुष्यनारकावपि । तिर्यक्त्वमथवाप्यन्यत् नरः प्राप्नोति वै द्विज
22 // tasmāt svargāpavargau ca mānuṣyanārakāvapi / tiryaktvamathavāpyanyat naraḥ prāpnoti vai dvija