17 ॥ इति श्रीमार्कणाडेयपुराणे योगधर्मे ओङ्कारध्यायो नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः दत्तात्रेय उवाच अरिष्टानि महाराज ! शृणु वक्ष्यामि तानि ते । येषामालोकनान्मृत्युं निजं जानाति योगवित्
17 // iti śrīmārkaṇāḍeyapurāṇe yogadharme oṅkāradhyāyo nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ dattātreya uvāca ariṣṭāni mahārāja ! śṛṇu vakṣyāmi tāni te / yeṣāmālokanānmṛtyuṃ nijaṃ jānāti yogavit
1 ॥ देवमार्गं ध्रुवं शुक्रं सोमच्छायामरुन्धतीम् । यो न पश्येन्न जीवेत् स नरः संवत्सरात् परम्
1 // devamārgaṃ dhruvaṃ śukraṃ somacchāyāmarundhatīm / yo na paśyenna jīvet sa naraḥ saṃvatsarāt param
2 ॥ अरश्मिबिम्बं सूर्यस्य वह्निं चैवांशुमालिनम् । दृष्ट्वै कादशमासात् तु नरो नोर्धन्तु जीवति
2 // araśmibimbaṃ sūryasya vahniṃ caivāṃśumālinam / dṛṣṭvai kādaśamāsāt tu naro nordhantu jīvati
3 ॥ वान्ते मूत्रपूरीषे च यः स्वर्णं रजतं तथा । प्रत्यक्षं कुरुते स्वप्ने जीवेत् स दशमासिकम्
3 // vānte mūtrapūrīṣe ca yaḥ svarṇaṃ rajataṃ tathā / pratyakṣaṃ kurute svapne jīvet sa daśamāsikam
4 ॥ दृष्ट्वा प्रेतपिशाचादीन् गन्धर्वनगराणि च । सुवर्णवर्णान् वृक्षांश्च नव मासान् स जीवति
4 // dṛṣṭvā pretapiśācādīn gandharvanagarāṇi ca / suvarṇavarṇān vṛkṣāṃśca nava māsān sa jīvati
5 ॥ स्थूलः कृशः कृशः स्थूलो यो ऽकस्मादेव जायते । प्रकृतेश्च निवर्तेत तस्यायुश्चाष्टमासिकम्
5 // sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśaḥ sthūlo yo 'kasmādeva jāyate / prakṛteśca nivarteta tasyāyuścāṣṭamāsikam
6 ॥ खण्डं यस्य पदं पार्ष्णयां पादस्याग्रे च वा भवेत् । पांशुकर्दमयोर्मध्ये सप्त मासान् स जीवति
6 // khaṇḍaṃ yasya padaṃ pārṣṇayāṃ pādasyāgre ca vā bhavet / pāṃśukardamayormadhye sapta māsān sa jīvati
7 ॥ गृध्रः कपोतः काकालो वायसो वापि मूर्धनि । क्रव्यादो वा खगो नीलः षण्मासायुः प्रदर्शकः
7 // gṛdhraḥ kapotaḥ kākālo vāyaso vāpi mūrdhani / kravyādo vā khago nīlaḥ ṣaṇmāsāyuḥ pradarśakaḥ
8 ॥ हन्यते काकपङ्क्तीभिः पांशुवर्षेण वा नरः । स्वां च्छायामन्यथा दृष्ट्वा चतुः पञ्च स जीवति
8 // hanyate kākapaṅktībhiḥ pāṃśuvarṣeṇa vā naraḥ / svāṃ cchāyāmanyathā dṛṣṭvā catuḥ pañca sa jīvati
9 ॥ अनभ्रे विद्युतं दृष्ट्वा दक्षिणां दिशमाश्रिताम् । रात्राविन्द्रधनुश्चापि जीवितं द्वित्रिमासिकम्
9 // anabhre vidyutaṃ dṛṣṭvā dakṣiṇāṃ diśamāśritām / rātrāvindradhanuścāpi jīvitaṃ dvitrimāsikam
10 ॥ घृते तैले तथादर्शे तोये वा नात्मनस्तनुम् । यः पश्येदशिरस्कां वा मासादूर्ध्वं न जीवति
10 // ghṛte taile tathādarśe toye vā nātmanastanum / yaḥ paśyedaśiraskāṃ vā māsādūrdhvaṃ na jīvati
11 ॥ यस्य वस्तसमो गन्धो गात्रे शवसमो ऽपि वा । तस्यार्धमासिकं ज्ञेयं योगिनो नृप ! जीवितम्
11 // yasya vastasamo gandho gātre śavasamo 'pi vā / tasyārdhamāsikaṃ jñeyaṃ yogino nṛpa ! jīvitam
12 ॥ यस्य वै स्त्रमात्रस्य हृत्पादमवशुष्यते । पिबतश्च जलं शोषो दशाहं सो ऽपि जीवति
12 // yasya vai stramātrasya hṛtpādamavaśuṣyate / pibataśca jalaṃ śoṣo daśāhaṃ so 'pi jīvati
13 ॥ सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । हृष्यते नाम्बुसंस्पर्शात् तस्य मृत्युरुपस्थितः
13 // sambhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati / hṛṣyate nāmbusaṃsparśāt tasya mṛtyurupasthitaḥ
14 ॥ ऋक्षवानरयानस्थो गायन् यो दक्षिणां दिशम् । स्वप्ने प्रयाति तस्यापि न मृत्युः कालमिच्छति
14 // ṛkṣavānarayānastho gāyan yo dakṣiṇāṃ diśam / svapne prayāti tasyāpi na mṛtyuḥ kālamicchati
15 ॥ रक्तकृष्णाम्बरधरा गायन्ती हसती च यम् । दक्षिणाशान्नयेन्नारी स्वप्ने सो ऽपि न जीवति
15 // raktakṛṣṇāmbaradharā gāyantī hasatī ca yam / dakṣiṇāśānnayennārī svapne so 'pi na jīvati
16 ॥ नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानं महाबलम् । एकं संवीक्ष्य वल्गन्तं विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्
16 // nagnaṃ kṣapaṇakaṃ svapne hasamānaṃ mahābalam / ekaṃ saṃvīkṣya valgantaṃ vidyānmṛtyumupasthitam
17 ॥ आमस्तकतलाद्यस्तु निमग्नं पङ्कसागरे । स्वप्ने पश्यत्यथात्मानं स सद्यो म्रियते नरः
17 // āmastakatalādyastu nimagnaṃ paṅkasāgare / svapne paśyatyathātmānaṃ sa sadyo mriyate naraḥ
18 ॥ केशाङ्गारांस्तथा भस्म भुजङ्गान्निर्जलां नदीम् । दृष्ट्वा स्वप्ने दशाहात्तु मृत्युरेकादशे दिने
18 // keśāṅgārāṃstathā bhasma bhujaṅgānnirjalāṃ nadīm / dṛṣṭvā svapne daśāhāttu mṛtyurekādaśe dine
19 ॥ करालैर्विकटैः कृष्णैः पुरुषैरुद्यतायुधैः । पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं लभेन्नरः
19 // karālairvikaṭaiḥ kṛṣṇaiḥ puruṣairudyatāyudhaiḥ / pāṣāṇaistāḍitaḥ svapne sadyo mṛtyuṃ labhennaraḥ
20 ॥ सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशन्ती याति संमुखम् । विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति
20 // sūryodaye yasya śivā krośantī yāti saṃmukham / viparītaṃ parītaṃ vā sa sadyo mṛtyumṛcchati
21 ॥ यस्य वै भुक्तमात्रस्य हृदयं बाधते क्षुधा । जायते दन्तघर्षश्च स गतायुर्न संशयम्
21 // yasya vai bhuktamātrasya hṛdayaṃ bādhate kṣudhā / jāyate dantagharṣaśca sa gatāyurna saṃśayam
22 ॥ दीपगन्धं न यो वेत्ति त्रस्यत्यह्नि तथा निशि । नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति
22 // dīpagandhaṃ na yo vetti trasyatyahni tathā niśi / nātmānaṃ paranetrasthaṃ vīkṣate na sa jīvati
23 ॥ शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा ग्रहगणन्तथा । दृष्ट्वा मन्येत संक्षीणमात्मजीवितमात्मवित्
23 // śakrāyudhaṃ cārdharātre divā grahagaṇantathā / dṛṣṭvā manyeta saṃkṣīṇamātmajīvitamātmavit
24 ॥ नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्नमनोन्नती । नेत्रञ्च वामं स्त्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम्
24 // nāsikā vakratāmeti karṇayornamanonnatī / netrañca vāmaṃ stravati yasya tasyāyurudgatam
25 ॥ आरक्ततामेति मुखं जिह्वा वा श्यामतां यदा । तदा प्राज्ञो विजानीयान्मृत्युमासन्नमात्मनः
25 // āraktatāmeti mukhaṃ jihvā vā śyāmatāṃ yadā / tadā prājño vijānīyānmṛtyumāsannamātmanaḥ
26 ॥ उष्ट्र-रासभयानेन यः स्वप्ने दक्षिणां दिशम् । प्रयाति तञ्च जानीयात् सद्योमृत्युं न संशयः
26 // uṣṭra-rāsabhayānena yaḥ svapne dakṣiṇāṃ diśam / prayāti tañca jānīyāt sadyomṛtyuṃ na saṃśayaḥ
27 ॥ पिधाय कर्णौ निर्घोषं न शृणोत्यात्मसम्भवम् । नश्यते चक्षुषोर्ज्योतिर्यस्य सो ऽपि न जीवति
27 // pidhāya karṇau nirghoṣaṃ na śṛṇotyātmasambhavam / naśyate cakṣuṣorjyotiryasya so 'pi na jīvati
28 ॥ पततो यस्य वै गर्ते स्वप्ने द्वारं पिधीयते । न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात्तदन्तं तस्य जीवितम्
28 // patato yasya vai garte svapne dvāraṃ pidhīyate / na cottiṣṭhati yaḥ śvabhrāttadantaṃ tasya jīvitam
29 ॥ ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च संप्रतिष्ठा रक्ता पुनः संपरिवर्तमाना । मुखस्य चोष्मा शुषिरञ्च नाभेः शंसन्ति पुंसामपरं शरीरम्
29 // ūrdhvā ca dṛṣṭirna ca saṃpratiṣṭhā raktā punaḥ saṃparivartamānā / mukhasya coṣmā śuṣirañca nābheḥ śaṃsanti puṃsāmaparaṃ śarīram
30 ॥ स्वप्ने ऽग्निं प्रविशेद्यस्तु न च निष्क्रमते पुनः । जलप्रवेशादपि वा तदन्तं तस्य जीवितम्
30 // svapne 'gniṃ praviśedyastu na ca niṣkramate punaḥ / jalapraveśādapi vā tadantaṃ tasya jīvitam
31 ॥ यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा । स मृत्युं सप्तरात्र्यन्ते नरः प्राप्रोत्यसंशयम्
31 // yaścābhihanyate duṣṭairbhūtai rātrāvatho divā / sa mṛtyuṃ saptarātryante naraḥ prāprotyasaṃśayam
32 ॥ स्ववस्त्रममलं शुक्लं रक्तं पश्यत्यथासितम् । यः पुमान् मृत्युमासन्नं तस्यापि हि विनिर्दिशेत्
32 // svavastramamalaṃ śuklaṃ raktaṃ paśyatyathāsitam / yaḥ pumān mṛtyumāsannaṃ tasyāpi hi vinirdiśet
33 ॥ स्वभाववैपरीत्यन्तु प्रकृतेश्च विपर्ययः । कथयन्ति मनुष्याणां सदासन्नौ यमान्तकौ
33 // svabhāvavaiparītyantu prakṛteśca viparyayaḥ / kathayanti manuṣyāṇāṃ sadāsannau yamāntakau
34 ॥ येषां विनीतः सततं ये ऽस्य पूज्यतमा मताः । तानेव चावजानाति तानेव च विनिन्दति
34 // yeṣāṃ vinītaḥ satataṃ ye 'sya pūjyatamā matāḥ / tāneva cāvajānāti tāneva ca vinindati
35 ॥ देवान्नार्चयते वृद्धान् गुरून् विप्रांश्च निन्दति । मातापित्रोर्न सत्कारं जामातॄणां करोति च
35 // devānnārcayate vṛddhān gurūn viprāṃśca nindati / mātāpitrorna satkāraṃ jāmātṝṇāṃ karoti ca
36 ॥ योगिनां ज्ञानविदुषामन्येषाञ्च महात्मनाम् । प्राप्ते तु काले पुरुषस्तद्विज्ञेयं विचक्षणैः
36 // yogināṃ jñānaviduṣāmanyeṣāñca mahātmanām / prāpte tu kāle puruṣastadvijñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ
37 ॥ योगिनां सततं यत्नादरिष्टान्यवनीपते । संवत्सरान्ते तज्ज्ञेयं फलदानि दिवानिशम्
37 // yogināṃ satataṃ yatnādariṣṭānyavanīpate / saṃvatsarānte tajjñeyaṃ phaladāni divāniśam
38 ॥ विलोक्या विशदा चैषां फलपङ्क्तिः सुभीषणा । विज्ञाय कार्यो मनसि स च कालो नरेश्वर
38 // vilokyā viśadā caiṣāṃ phalapaṅktiḥ subhīṣaṇā / vijñāya kāryo manasi sa ca kālo nareśvara
39 ॥ ज्ञात्व कालञ्च तं सम्यगभयस्थानमाश्रितः । युञ्जीत योगी कालो ऽसौ यथा नास्याफलो भवेत्
39 // jñātva kālañca taṃ samyagabhayasthānamāśritaḥ / yuñjīta yogī kālo 'sau yathā nāsyāphalo bhavet
40 ॥ दृष्ट्वारिष्टं तथा योगी त्यक्त्वा मरणजं भयम् । तत्स्वभावं तदालोक्य काले यावत्युपागतम्
40 // dṛṣṭvāriṣṭaṃ tathā yogī tyaktvā maraṇajaṃ bhayam / tatsvabhāvaṃ tadālokya kāle yāvatyupāgatam
41 ॥ तस्य भागे तथैवाह्नो योगं युञ्जीत योगवित् । पूर्वाह्ने चापराह्ने च मध्याह्ने चापि तद्दिने
41 // tasya bhāge tathaivāhno yogaṃ yuñjīta yogavit / pūrvāhne cāparāhne ca madhyāhne cāpi taddine
42 ॥ यत्र वा रजनीभागे तदरिष्टं निरीक्षितम् । तत्रैव तावद्युञ्जीत यावत् प्राप्तं हि तद्दिनम्
42 // yatra vā rajanībhāge tadariṣṭaṃ nirīkṣitam / tatraiva tāvadyuñjīta yāvat prāptaṃ hi taddinam
43 ॥ ततस्त्यक्त्वा भयं सर्वं जित्वा तं कालमात्मवान् । तत्रैवावसथे स्थित्वा यत्र वा स्थैर्यमात्मनः
43 // tatastyaktvā bhayaṃ sarvaṃ jitvā taṃ kālamātmavān / tatraivāvasathe sthitvā yatra vā sthairyamātmanaḥ
44 ॥ युञ्जीत योगं निर्जित्य त्रीन् गुणान् परमात्मनि । तन्मयश्चात्मना भूत्वा चिद्वृत्तिमपि सन्त्यजेत्
44 // yuñjīta yogaṃ nirjitya trīn guṇān paramātmani / tanmayaścātmanā bhūtvā cidvṛttimapi santyajet
45 ॥ ततः परमनिर्वाणमतीन्द्रियमगोचरम् । यद्बुद्धेर्यन्न चाख्यातुं शक्यते तत् समश्नुते
45 // tataḥ paramanirvāṇamatīndriyamagocaram / yadbuddheryanna cākhyātuṃ śakyate tat samaśnute
46 ॥ एतत् सर्वं समाख्यातं तवालर्क ! यथार्थवत् । प्राप्स्यसे येन तद्ब्रह्म संक्षेपात्तन्निबोध मे
46 // etat sarvaṃ samākhyātaṃ tavālarka ! yathārthavat / prāpsyase yena tadbrahma saṃkṣepāttannibodha me
47 ॥ शशाङ्करश्मिसंयोगाच्छन्द्रकान्तमणिः पयः । समुत्सृजति नायुक्तः सोपमा योगिनः स्मृता
47 // śaśāṅkaraśmisaṃyogācchandrakāntamaṇiḥ payaḥ / samutsṛjati nāyuktaḥ sopamā yoginaḥ smṛtā
48 ॥ यच्चार्करश्मिसंयोगादर्ककान्तो हुताशनम् । आविष्करोति नैकः सन्नुपमा सापि योगिनः
48 // yaccārkaraśmisaṃyogādarkakānto hutāśanam / āviṣkaroti naikaḥ sannupamā sāpi yoginaḥ
49 ॥ पिपीलिकाखु-नकुल-गृहगोधा-कपिञ्जलाः । वसन्ति स्वामिवद् गेहे ध्वस्ते यान्ति ततो ऽन्यतः
49 // pipīlikākhu-nakula-gṛhagodhā-kapiñjalāḥ / vasanti svāmivad gehe dhvaste yānti tato 'nyataḥ
50 ॥ दुः खन्तु स्वामिनो ध्वंसे तस्य तेषां न किञ्चन । वेश्मनो यत्र राजेन्द्र ! सोपमा योगसिद्धये
50 // duḥ khantu svāmino dhvaṃse tasya teṣāṃ na kiñcana / veśmano yatra rājendra ! sopamā yogasiddhaye
51 ॥ मृद्वाहिकाल्पदेहापि मुखाग्रेणाप्यणीयसा । करोति मृद्भारचयमुपदेशः स योगिनः
51 // mṛdvāhikālpadehāpi mukhāgreṇāpyaṇīyasā / karoti mṛdbhāracayamupadeśaḥ sa yoginaḥ
52 ॥ पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम् । वृक्षं विलुप्यमानन्तु दृष्ट्वा सिध्यन्ति योगिनः
52 // paśupakṣimanuṣyādyaiḥ patrapuṣpaphalānvitam / vṛkṣaṃ vilupyamānantu dṛṣṭvā sidhyanti yoginaḥ
53 ॥ रुरुशावविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम् । सह तेन विवर्धन्तं योगी सिद्धिमवाप्नुयात्
53 // ruruśāvaviṣāṇāgramālakṣya tilakākṛtim / saha tena vivardhantaṃ yogī siddhimavāpnuyāt
54 ॥ द्रवपूर्णमुपादाय पात्रमारोहतो भुवः । तुङ्गमार्गं विलोक्योच्चैर्विज्ञातं किं न योगिना
54 // dravapūrṇamupādāya pātramārohato bhuvaḥ / tuṅgamārgaṃ vilokyoccairvijñātaṃ kiṃ na yoginā
55 ॥ सर्वस्वे जीवनायालं निखाते पुरुषस्य या । चेष्टा तां तत्त्वतो ज्ञात्वा योगिनः कृतकृत्यता
55 // sarvasve jīvanāyālaṃ nikhāte puruṣasya yā / ceṣṭā tāṃ tattvato jñātvā yoginaḥ kṛtakṛtyatā
56 ॥ तद्गृहं यत्र वसतिः तद्भोज्यं येन जीवति । येन सम्पद्यते चार्थस्तत्सुखं ममतात्र का
56 // tadgṛhaṃ yatra vasatiḥ tadbhojyaṃ yena jīvati / yena sampadyate cārthastatsukhaṃ mamatātra kā
57 ॥ अभ्यर्थितो ऽपि तैः कार्यं करोति करणैर्यथा । तथा बुध्यादिभिर्योगी पारक्यैः साधयेत्परम्
57 // abhyarthito 'pi taiḥ kāryaṃ karoti karaṇairyathā / tathā budhyādibhiryogī pārakyaiḥ sādhayetparam
58 ॥ जड उवाच ततः प्रणम्यात्रिपुत्रमलर्कः स महीपतिः । प्रश्रयावनतो वाक्यमुवाचातिमुदान्वितः
58 // jaḍa uvāca tataḥ praṇamyātriputramalarkaḥ sa mahīpatiḥ / praśrayāvanato vākyamuvācātimudānvitaḥ
59 ॥ अलर्क उवाच दिष्ट्यादेवैरिदं ब्रह्मन् ! पराभिभवसम्भवम् । उपपादितमत्युग्रं प्राणसन्देहदं भयम्
59 // alarka uvāca diṣṭyādevairidaṃ brahman ! parābhibhavasambhavam / upapāditamatyugraṃ prāṇasandehadaṃ bhayam
60 ॥ दिष्ट्या काशिपतेर्भूरि-बलसम्पत्पराक्रमः । यदुच्छेदादिहायातः स युष्मत्सङ्गदो मम
60 // diṣṭyā kāśipaterbhūri-balasampatparākramaḥ / yaducchedādihāyātaḥ sa yuṣmatsaṅgado mama
61 ॥ दिष्ट्या मन्दबलश्चाहं दिष्ट्या भृत्याश्च मे हताः । दिष्ट्या कोषः क्षयं योतो दिष्ट्याहं भीतिमागतः
61 // diṣṭyā mandabalaścāhaṃ diṣṭyā bhṛtyāśca me hatāḥ / diṣṭyā koṣaḥ kṣayaṃ yoto diṣṭyāhaṃ bhītimāgataḥ
62 ॥ दिष्ट्या त्वत्पादयुगलं मम स्मृतिपथं गतम् । दिष्ट्या त्वदुक्तयः सर्वा मम चेतसि संस्थितः
62 // diṣṭyā tvatpādayugalaṃ mama smṛtipathaṃ gatam / diṣṭyā tvaduktayaḥ sarvā mama cetasi saṃsthitaḥ
63 ॥ दिष्ट्या ज्ञानं ममोत्पन्नं भवतश्च समागमात् । भवता चैव कारुण्यं दिष्ट्या ब्रह्मन् ! कृतं मम
63 // diṣṭyā jñānaṃ mamotpannaṃ bhavataśca samāgamāt / bhavatā caiva kāruṇyaṃ diṣṭyā brahman ! kṛtaṃ mama
64 ॥ अनर्थो ऽप्यर्थतां याति पुरुषस्य शुभोदये । यथेदमुपकाराय व्यसनं सङ्गमात्तव
64 // anartho 'pyarthatāṃ yāti puruṣasya śubhodaye / yathedamupakārāya vyasanaṃ saṅgamāttava
65 ॥ सुबाहुरुपकारी मे स च काशिपतिः प्रभो । ययोः कृते ऽहं संप्राप्तो योगीश ! भवतो ऽन्तिकम्
65 // subāhurupakārī me sa ca kāśipatiḥ prabho / yayoḥ kṛte 'haṃ saṃprāpto yogīśa ! bhavato 'ntikam
66 ॥ सो ऽहन्तव प्रसादाग्नि-निर्दग्धाज्ञानकिल्विषः । तथा यतिष्ये येनेदृङ् न भूयां दुः खभाजनम्
66 // so 'hantava prasādāgni-nirdagdhājñānakilviṣaḥ / tathā yatiṣye yenedṛṅ na bhūyāṃ duḥ khabhājanam
67 ॥ परित्यजिष्ये गार्हस्थ्यमार्तिपादपकाननम् । त्वत्तो ऽनुज्ञां समासाद्य ज्ञानदातुर्महात्मनः
67 // parityajiṣye gārhasthyamārtipādapakānanam / tvatto 'nujñāṃ samāsādya jñānadāturmahātmanaḥ
68 ॥ दत्तात्रेय उवाच गच्छ राजेन्द्र ! भद्रं ते यथा ते कथितं मया । निर्ममो निरहङ्कारस्तथा चर विमुक्तये
68 // dattātreya uvāca gaccha rājendra ! bhadraṃ te yathā te kathitaṃ mayā / nirmamo nirahaṅkārastathā cara vimuktaye
69 ॥ जड उवाच एवमुक्तः प्रणम्यैनमाजगाम त्वरान्वितः । यत्र काशिपतिर्भ्राता सुबाहुश्चास्य सो ऽग्रजः
69 // jaḍa uvāca evamuktaḥ praṇamyainamājagāma tvarānvitaḥ / yatra kāśipatirbhrātā subāhuścāsya so 'grajaḥ
70 ॥ समुत्पत्य महाबहुं सो ऽलर्कः काशिभूपतिम् । सुबाहोरग्रतो वीरमुवाच प्रहसन्निव
70 // samutpatya mahābahuṃ so 'larkaḥ kāśibhūpatim / subāhoragrato vīramuvāca prahasanniva
71 ॥ राज्यकामुक काशीश ! भुज्यतां राज्यमूर्जितम् । तथा च रोचते तद्वत् सुबाहोः संप्रयच्छ वा
71 // rājyakāmuka kāśīśa ! bhujyatāṃ rājyamūrjitam / tathā ca rocate tadvat subāhoḥ saṃprayaccha vā
72 ॥ काशिराज उवाच किमलर्क ! परित्यक्तं राज्यं ते संयुगं विना । क्षत्रियस्य न धर्मो ऽयं भवांश्च क्षत्रधर्मवित्
72 // kāśirāja uvāca kimalarka ! parityaktaṃ rājyaṃ te saṃyugaṃ vinā / kṣatriyasya na dharmo 'yaṃ bhavāṃśca kṣatradharmavit
73 ॥ निर्जितामात्यवर्गस्तु त्यक्त्वा मरणजं भयम् । सन्दधीत शरं राजा लक्ष्यमुद्दिश्य वैरिणम्
73 // nirjitāmātyavargastu tyaktvā maraṇajaṃ bhayam / sandadhīta śaraṃ rājā lakṣyamuddiśya vairiṇam
74 ॥ तं जित्वा नृपतिर्भोगान् यथाभिलषितान् वरान् । भुञ्जीत परमं सिद्ध्यै यजेत च महामखैः
74 // taṃ jitvā nṛpatirbhogān yathābhilaṣitān varān / bhuñjīta paramaṃ siddhyai yajeta ca mahāmakhaiḥ
75 ॥ अलर्क उवाच एवमीदृशकं वीर ! ममाप्यासीन्मनः पुरा । साम्प्रतं विपरीतार्थं शृणु चाप्यत्र कारणम्
75 // alarka uvāca evamīdṛśakaṃ vīra ! mamāpyāsīnmanaḥ purā / sāmprataṃ viparītārthaṃ śṛṇu cāpyatra kāraṇam
76 ॥ यथायं भौतिकः सङ्घस्तथान्तः करणं नृणाम् । गुणास्तु सकलास्तद्वदशेषेष्वेव जन्तुषु
76 // yathāyaṃ bhautikaḥ saṅghastathāntaḥ karaṇaṃ nṛṇām / guṇāstu sakalāstadvadaśeṣeṣveva jantuṣu
77 ॥ चिच्छक्तिरेक एवायं यदा नान्यो ऽस्ति कश्चन । तदा का नृपते ज्ञानान्मित्रारिप्रभुभृत्यता
77 // cicchaktireka evāyaṃ yadā nānyo 'sti kaścana / tadā kā nṛpate jñānānmitrāriprabhubhṛtyatā
78 ॥ तन्मया दुः खमासाद्य त्वद्भयोद्भवमुत्तमम् । दत्तात्रेयप्रसादेन ज्ञानं प्राप्तं नरेश्वर
78 // tanmayā duḥ khamāsādya tvadbhayodbhavamuttamam / dattātreyaprasādena jñānaṃ prāptaṃ nareśvara
79 ॥ निर्जितेन्द्रियवर्गस्तु त्यक्त्वा सङ्गमशेषतः । मनो ब्रह्मणि सन्धाय तज्जये परमो जयः
79 // nirjitendriyavargastu tyaktvā saṅgamaśeṣataḥ / mano brahmaṇi sandhāya tajjaye paramo jayaḥ
80 ॥ संसाध्यमन्यत्तत्सिद्ध्यै यतः किञ्चिन्न विद्यते । इन्द्रियाणि च संयम्य ततः सिद्धिं नियच्छति
80 // saṃsādhyamanyattatsiddhyai yataḥ kiñcinna vidyate / indriyāṇi ca saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati
81 ॥ सो ऽहं न ते ऽरिर्न ममासि शत्रुः सुबाहुरेषो न ममापकारी । दृष्टं मया सर्वमिदं यथात्मा अन्विष्यतां भूप ! रिपुस्त्वयान्यः
81 // so 'haṃ na te 'rirna mamāsi śatruḥ subāhureṣo na mamāpakārī / dṛṣṭaṃ mayā sarvamidaṃ yathātmā anviṣyatāṃ bhūpa ! ripustvayānyaḥ
82 ॥ इत्थं स तेनाभिहितो नरेन्द्रो हृष्टः समुत्थाय ततः सुबाहुः । दिष्ट्येति तं भ्रातरमाभिनन्द्य काशीश्वरं वाक्यमिदं बभाषे
82 // itthaṃ sa tenābhihito narendro hṛṣṭaḥ samutthāya tataḥ subāhuḥ / diṣṭyeti taṃ bhrātaramābhinandya kāśīśvaraṃ vākyamidaṃ babhāṣe