40 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे यमलोकविस्तृतिदृवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 34 श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य यथान्यायं धर्माधर्म्स्य लक्षणम् । सुकृतं दुष्कृतं नॄणामग्रे धावति धावताम्
40 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pratakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde yamalokavistṛtidṛvarṇanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 34 śrīkṛṣṇa uvāca / śṛṇu tārkṣya yathānyāyaṃ dharmādharmsya lakṣaṇam / sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ nṝṇāmagre dhāvati dhāvatām
1 ॥ कृते तपः प्रशंसन्ति त्रेतायां ज्ञानसाधनम् । द्वापरे यज्ञदाने च दानमेकं कलौ युगे
1 // kṛte tapaḥ praśaṃsanti tretāyāṃ jñānasādhanam / dvāpare yajñadāne ca dānamekaṃ kalau yuge
2 ॥ गृहस्थानां स्मृतो धर्म उत्तमानां विचक्षणैः । इष्टापूर्ते स्वशक्त्या हि कुर्वतां नास्ति पातकम्
2 // gṛhasthānāṃ smṛto dharma uttamānāṃ vicakṣaṇaiḥ / iṣṭāpūrte svaśaktyā hi kurvatāṃ nāsti pātakam
3 ॥ वृक्षस्तु रोपितो येन खनिकूपजलाशयाः । यममार्गे सुखं तस्य व्रजतो नितरां भवेत्
3 // vṛkṣastu ropito yena khanikūpajalāśayāḥ / yamamārge sukhaṃ tasya vrajato nitarāṃ bhavet
4 ॥ अग्नितापप्रदातारे यैः शीतपीडिते द्विजे । तप्यमानाः सुखं यान्ति सर्व कामैः प्रपूरिताः
4 // agnitāpapradātāre yaiḥ śītapīḍite dvije / tapyamānāḥ sukhaṃ yānti sarva kāmaiḥ prapūritāḥ
5 ॥ सुवर्णमणिमुक्तादि वस्त्राण्याभरणानि च । तेन सर्वमिदं दत्तं येन दत्ता वसुन्धरा
5 // suvarṇamaṇimuktādi vastrāṇyābharaṇāni ca / tena sarvamidaṃ dattaṃ yena dattā vasundharā
6 ॥ यानियानि च भूतानि दत्तानि भुवि मानवैः । यमलोकपथे तानि तिष्ठन्त्येषां समीपतः
6 // yāniyāni ca bhūtāni dattāni bhuvi mānavaiḥ / yamalokapathe tāni tiṣṭhantyeṣāṃ samīpataḥ
7 ॥ व्यञ्जनानि विचित्राणि भक्ष्यभोज्यानि यानि च । ददाति विधिना पुत्र प्रेते तदु पतिष्ठति
7 // vyañjanāni vicitrāṇi bhakṣyabhojyāni yāni ca / dadāti vidhinā putra prete tadu patiṣṭhati
8 ॥ आत्मा वै पुत्रनामास्ति पुत्रस्त्राता यमालये । तारयेत् पितरं घोरात् तेन पुत्त्रः प्रवक्ष्यते
8 // ātmā vai putranāmāsti putrastrātā yamālaye / tārayet pitaraṃ ghorāt tena puttraḥ pravakṣyate
9 ॥ अतो देयञ्च पुत्रेण श्राद्धमाजी वितावधि । अतिवाहस्तदा प्रेतो भोगान् वै लभते हि सः
9 // ato deyañca putreṇa śrāddhamājī vitāvadhi / ativāhastadā preto bhogān vai labhate hi saḥ
10 ॥ दह्यमानस्य प्रेतस्य स्वजनैर्यो जलाञ्जलिः । दीयते प्रेतरूपो ऽसौ प्रीतो याति यमालये
10 // dahyamānasya pretasya svajanairyo jalāñjaliḥ / dīyate pretarūpo 'sau prīto yāti yamālaye
11 ॥ अपक्वे मृन्मये पात्रे दुग्धं दत्तं दिनत्रयम् । काष्ठत्रयं गुणैर्बद्ध्वा प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे
11 // apakve mṛnmaye pātre dugdhaṃ dattaṃ dinatrayam / kāṣṭhatrayaṃ guṇairbaddhvā prītyai rātrau catuṣpathe
12 ॥ प्रथमे ऽह्नि द्वितीये च तृतीये च तथा खग । आकाशस्थं पिबेद्दुग्धं प्रेतो वायुवपुर्धरः
12 // prathame 'hni dvitīye ca tṛtīye ca tathā khaga / ākāśasthaṃ pibeddugdhaṃ preto vāyuvapurdharaḥ
13 ॥ चतुर्थे सञ्चयः कार्यः चतुर्थे?वापि साग्निके । अस्थिसञ्चयनं कार्यं दद्यादापाञ्जलिं ततः
13 // caturthe sañcayaḥ kāryaḥ caturthe?vāpi sāgnike / asthisañcayanaṃ kāryaṃ dadyādāpāñjaliṃ tataḥ
14 ॥ न पूर्वाह्ने न मध्याह्ने नापराह्ने न सन्धिषु । याते प्रथमयामे तु दद्यादापजलाञ्जंलीन्
14 // na pūrvāhne na madhyāhne nāparāhne na sandhiṣu / yāte prathamayāme tu dadyādāpajalāñjaṃlīn
15 ॥ पुत्त्रेण दत्ते ते सर्वे गोत्रिणो हितबान्धवाः । स्वजात्यैः परजात्यैश्च देयो नद्यां जलाञ्जलिः
15 // puttreṇa datte te sarve gotriṇo hitabāndhavāḥ / svajātyaiḥ parajātyaiśca deyo nadyāṃ jalāñjaliḥ
16 ॥ गन्तव्यं नैव विप्रेण दातुं शीघ्रं जलाञ्जलिम् । निवृत्ताश्च यदा नार्यो लोकाचारः सदाभवेत्
16 // gantavyaṃ naiva vipreṇa dātuṃ śīghraṃ jalāñjalim / nivṛttāśca yadā nāryo lokācāraḥ sadābhavet
17 ॥ पञ्चत्वञ्च गते शूद्रे यः काष्ठं नयते चिताम् । अनुव्रजेद्यदा विप्रस्त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्
17 // pañcatvañca gate śūdre yaḥ kāṣṭhaṃ nayate citām / anuvrajedyadā viprastrirātramaśucirbhavet
18 ॥ त्रिरात्रे च ततः पूर्णे नदीं गच्छेत् समुद्रगाम् । प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति
18 // trirātre ca tataḥ pūrṇe nadīṃ gacchet samudragām / prāṇāyāmaśataṃ kṛtvā ghṛtaṃ prāśya viśudhyati
19 ॥ शूद्रो गच्छति सर्वत्र वैश्यस्त्रिषु द्वयोः परः । गच्छति स्वीयवर्णेषु दातुं प्रेते जलाञ्जलिम्
19 // śūdro gacchati sarvatra vaiśyastriṣu dvayoḥ paraḥ / gacchati svīyavarṇeṣu dātuṃ prete jalāñjalim
20 ॥ दत्ते जलाञ्जलौ पश्चाद्विदध्याद्दन्तधावनम् । त्यजन्ति गोत्रिणः सर्वे दिनानि नव काश्यप
20 // datte jalāñjalau paścādvidadhyāddantadhāvanam / tyajanti gotriṇaḥ sarve dināni nava kāśyapa
21 ॥ जलाञ्जलिं तथा दातुं गच्छन्ति द्विजसत्तमाः । यत्र स्थाने मृतो यस्तु अध्वन्यपि गृहे ऽपि वा । विश्लेषस्तु ततः स्थानान्न क्वचिद्विहितो बुधैः
21 // jalāñjaliṃ tathā dātuṃ gacchanti dvijasattamāḥ / yatra sthāne mṛto yastu adhvanyapi gṛhe 'pi vā / viśleṣastu tataḥ sthānānna kvacidvihito budhaiḥ
22 ॥ स्त्रीजनश्चाग्रतो गच्छेत् पृष्ठतो नवसञ्चयः । आचमनं विधातव्यं पाषाणोपरि संस्थितैः
22 // strījanaścāgrato gacchet pṛṣṭhato navasañcayaḥ / ācamanaṃ vidhātavyaṃ pāṣāṇopari saṃsthitaiḥ
23 ॥ यवांश्च सर्षपान् दूर्वाः पूर्णपात्रे विलोकयेत् । प्राशयेन्निम्बपत्राणि स्नेहस्नानं समाचरेत्
23 // yavāṃśca sarṣapān dūrvāḥ pūrṇapātre vilokayet / prāśayennimbapatrāṇi snehasnānaṃ samācaret
24 ॥ गोत्रिभिर्न च कर्तव्यं गृहान्नञ्च न भोजयेत् । भुञ्जीत मृन्मये पात्रे उत्तानञ्च विवर्जयेत्
24 // gotribhirna ca kartavyaṃ gṛhānnañca na bhojayet / bhuñjīta mṛnmaye pātre uttānañca vivarjayet
25 ॥ मृतकस्य गुणा ग्राह्या यमगाथां समुद्गिरेत् । शुभाशुभे च ध्यातव्ये पूर्वकर्मोपसञ्चिते
25 // mṛtakasya guṇā grāhyā yamagāthāṃ samudgiret / śubhāśubhe ca dhyātavye pūrvakarmopasañcite
26 ॥ लब्धेनैव च देहेन भुङ्क्ते सुकृतदुष्कृते । वायुरूपो भ्रमत्येव वायुरूर्ध्वं स गच्छति
26 // labdhenaiva ca dehena bhuṅkte sukṛtaduṣkṛte / vāyurūpo bhramatyeva vāyurūrdhvaṃ sa gacchati
27 ॥ दशाहकर्मक्रियया कुटी निष्पाद्यते ध्रुवम् । नवकैः षोडशश्राद्धैः प्रयाति हि कुटीं नरः
27 // daśāhakarmakriyayā kuṭī niṣpādyate dhruvam / navakaiḥ ṣoḍaśaśrāddhaiḥ prayāti hi kuṭīṃ naraḥ
28 ॥ तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमयी भवेत् । पञ्च रत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति
28 // tilairdarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī dhātumayī bhavet / pañca ratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati
29 ॥ यदा पुष्पं प्रनष्टं हि तदा गर्भं न धारयेत् । आदराच्च ततो भूमौ तिलदर्भान्विनिः क्षिपेत्
29 // yadā puṣpaṃ pranaṣṭaṃ hi tadā garbhaṃ na dhārayet / ādarācca tato bhūmau tiladarbhānviniḥ kṣipet
30 ॥ पशुत्वे स्थावरत्वे च यत्र क्वापि स जायते । तत्रैव जन्तुरुत्पन्नः श्राद्धं तत्रोपतिष्ठति
30 // paśutve sthāvaratve ca yatra kvāpi sa jāyate / tatraiva janturutpannaḥ śrāddhaṃ tatropatiṣṭhati
31 ॥ धन्विना लक्ष्यमुद्दिश्य मुक्तो बाणस्तदाप्नुयात् । यथा श्राद्धं यमुद्दिश्य कृतं तस्योपतिष्ठति
31 // dhanvinā lakṣyamuddiśya mukto bāṇastadāpnuyāt / yathā śrāddhaṃ yamuddiśya kṛtaṃ tasyopatiṣṭhati
32 ॥ यावन्नोत्पादितो देहस्तावच्छ्राद्धैर्न प्रीणनम् । क्षुधाविभ्रममापन्नो दशाहेन च तर्पितः
32 // yāvannotpādito dehastāvacchrāddhairna prīṇanam / kṣudhāvibhramamāpanno daśāhena ca tarpitaḥ
33 ॥ पिण्डदानं न यस्याभूदाकाशे भ्रमते तु सः । दिनत्रयं वसंस्तोये अग्नावपि दिनत्रयम् । आकाशे वसते त्रीणि दिनमेकन्तु वासके
33 // piṇḍadānaṃ na yasyābhūdākāśe bhramate tu saḥ / dinatrayaṃ vasaṃstoye agnāvapi dinatrayam / ākāśe vasate trīṇi dinamekantu vāsake
34 ॥ दग्धे देहे च वह्नौ च जलेनैव तु तर्पितः । स्नेहस्नानं जलेनैव पूपकैः कृशरैर्गृहे
34 // dagdhe dehe ca vahnau ca jalenaiva tu tarpitaḥ / snehasnānaṃ jalenaiva pūpakaiḥ kṛśarairgṛhe
35 ॥ प्रथमे ऽह्नि तृतीये च पञ्चमे सप्तमे ऽपि वा । नवमैकादशे चैव श्राद्धं नवकमुच्यते
35 // prathame 'hni tṛtīye ca pañcame saptame 'pi vā / navamaikādaśe caiva śrāddhaṃ navakamucyate
36 ॥ गृहद्वारे श्मशाने वा तीर्थे देवालये ऽपि वा । यत्राद्यो दीयते पिण्डस्तत्र सर्वान् समापयेत्
36 // gṛhadvāre śmaśāne vā tīrthe devālaye 'pi vā / yatrādyo dīyate piṇḍastatra sarvān samāpayet
37 ॥ एकादशाहे यच्छ्राद्धं तत् सामान्यमुदाहृतम् । चतुर्णामेकवर्णानां शुद्ध्यर्थं स्नानमुच्यते
37 // ekādaśāhe yacchrāddhaṃ tat sāmānyamudāhṛtam / caturṇāmekavarṇānāṃ śuddhyarthaṃ snānamucyate
38 ॥ कृत्वा चैकादशाहञ्च पुनः स्नात्वा शुचिर्भवेत् । दद्याद्विप्राय यः शय्यां यथोक्तं प्रेतमोक्षदाम्
38 // kṛtvā caikādaśāhañca punaḥ snātvā śucirbhavet / dadyādviprāya yaḥ śayyāṃ yathoktaṃ pretamokṣadām
39 ॥ न भवेत् यदा स गोत्रो परो ऽपि विधिमाचरेत् । भार्या वा पुरुषः कश्चित् तुष्टश्च कुरुते स्त्रियः
39 // na bhavet yadā sa gotro paro 'pi vidhimācaret / bhāryā vā puruṣaḥ kaścit tuṣṭaśca kurute striyaḥ
40 ॥ प्रथमे ऽहनि यः पिण्डो दीयते विधिपूर्वकम् । अन्नाद्येन च तेनैव सर्वश्राद्धानि कारयेत्
40 // prathame 'hani yaḥ piṇḍo dīyate vidhipūrvakam / annādyena ca tenaiva sarvaśrāddhāni kārayet
41 ॥ अमन्त्रं कारयेच्छ्राद्धं दशाहं नामगोत्रतः । श्राद्धं कृतन्तु यैर्वस्त्रैस्तानि त्यक्त्वा गृहं विशेत्
41 // amantraṃ kārayecchrāddhaṃ daśāhaṃ nāmagotrataḥ / śrāddhaṃ kṛtantu yairvastraistāni tyaktvā gṛhaṃ viśet
42 ॥ असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यदि वा पुमान् । प्रथमे ऽहनि यः कुर्यात् स दशाहं समापयेत्
42 // asagotraḥ sagotro vā yadi strī yadi vā pumān / prathame 'hani yaḥ kuryāt sa daśāhaṃ samāpayet
43 ॥ जीवस्य दशभिः पिण्डैर्देहो निष्पाद्यते ध्रुवम् । वृद्धिश्च दशभिर्मासैर्गर्भस्थस्य यथा भवेत्
43 // jīvasya daśabhiḥ piṇḍairdeho niṣpādyate dhruvam / vṛddhiśca daśabhirmāsairgarbhasthasya yathā bhavet
44 ॥ आशौचं यावदेतस्य तावत् पिण्डोदकक्रिया । चतुर्णामपि वर्णानामेष एव विधिः स्मृतः
44 // āśaucaṃ yāvadetasya tāvat piṇḍodakakriyā / caturṇāmapi varṇānāmeṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ
45 ॥ यत्र त्रिरात्रमाशौचं तत्रादौ त्रीन् प्रदापयेत् । चतुरस्तु द्वितीये ऽह्नि तृतीये त्रींश्तथैव च
45 // yatra trirātramāśaucaṃ tatrādau trīn pradāpayet / caturastu dvitīye 'hni tṛtīye trīṃśtathaiva ca
46 ॥ पृथक् शरावयोर्दद्यादेकाहं क्षीरमम्बु च । एकोद्दिष्टन्तु वै श्राद्धं चतुर्थे ऽहनि कारयेत्
46 // pṛthak śarāvayordadyādekāhaṃ kṣīramambu ca / ekoddiṣṭantu vai śrāddhaṃ caturthe 'hani kārayet
47 ॥ प्रथमे ऽहनि यः पिण्डस्तेन मूर्धा प्रजायते । चक्षुः श्रोत्रञ्च नासा च द्वितीये ऽह्नि प्रजायते
47 // prathame 'hani yaḥ piṇḍastena mūrdhā prajāyate / cakṣuḥ śrotrañca nāsā ca dvitīye 'hni prajāyate
48 ॥ गण्डौ वक्त्रं तथा ग्रीवा तृतीये ऽहनि जायते । हृदयं कुक्षिरुदरं चतुर्थे तद्वदेव हि
48 // gaṇḍau vaktraṃ tathā grīvā tṛtīye 'hani jāyate / hṛdayaṃ kukṣirudaraṃ caturthe tadvadeva hi
49 ॥ कटिपृष्ठं गुदञ्चापि पञ्चमे ऽहनि जायते । षष्ठे ऊरू च विज्ञेये सप्तमे गुल्फसम्भवः
49 // kaṭipṛṣṭhaṃ gudañcāpi pañcame 'hani jāyate / ṣaṣṭhe ūrū ca vijñeye saptame gulphasambhavaḥ
50 ॥ अष्टमे दिवसे प्राप्ते जङ्घे च भवतो ऽण्डज । पादौ च नवमे ज्ञेयौ दशमे बलवत्क्षुधा
50 // aṣṭame divase prāpte jaṅghe ca bhavato 'ṇḍaja / pādau ca navame jñeyau daśame balavatkṣudhā
51 ॥ एकादशाहे यः पिण्डस्तं दद्यादामिषेण तु । सिद्धान्नं तस्य दातव्यं कृशराः पूपकाः पयः । प्रक्षाल्य विप्रचरणावर्घ्यं धूपञ्च दीपक्रम्
51 // ekādaśāhe yaḥ piṇḍastaṃ dadyādāmiṣeṇa tu / siddhānnaṃ tasya dātavyaṃ kṛśarāḥ pūpakāḥ payaḥ / prakṣālya vipracaraṇāvarghyaṃ dhūpañca dīpakram
52 ॥ द्वादश प्रतिमास्यानि श्राद्धान्यैकादशे तथा । त्रिपक्षञ्चापि षण्मासे द्वे श्राद्धानि च षोडश
52 // dvādaśa pratimāsyāni śrāddhānyaikādaśe tathā / tripakṣañcāpi ṣaṇmāse dve śrāddhāni ca ṣoḍaśa
53 ॥ प्रति मासं प्रदातव्यं मृताहे या तिथिर्भवेत् । स मासः प्रथमो ज्ञेय इति वेदविदो विदुः
53 // prati māsaṃ pradātavyaṃ mṛtāhe yā tithirbhavet / sa māsaḥ prathamo jñeya iti vedavido viduḥ
54 ॥ शवहस्ते च यच्छ्राद्धं मृतिस्थाने द्विजासने । तदेव प्रथमं श्राद्धं तत् स्यादेकादशे ऽहनि
54 // śavahaste ca yacchrāddhaṃ mṛtisthāne dvijāsane / tadeva prathamaṃ śrāddhaṃ tat syādekādaśe 'hani
55 ॥ सा तिथिर्मासिके श्राद्धे मृतो यस्मिन् दिने नरः । रिक्तयोश्च त्रिपक्षे च सा तिथिर्नाद्रियेत वै
55 // sā tithirmāsike śrāddhe mṛto yasmin dine naraḥ / riktayośca tripakṣe ca sā tithirnādriyeta vai
56 ॥ पौर्णमास्यां मृतो यो ऽसौ चतुर्थी तस्य चोनका । चतुर्थ्यान्तु मृतो यस्तु नवमी तस्य चोनका
56 // paurṇamāsyāṃ mṛto yo 'sau caturthī tasya conakā / caturthyāntu mṛto yastu navamī tasya conakā
57 ॥ नवम्याञ्च मृतो यश्च रिक्ता तस्य चतुर्दशी । एता रिक्ताश्च विज्ञेया अन्त्येष्टौ कुशलेन च
57 // navamyāñca mṛto yaśca riktā tasya caturdaśī / etā riktāśca vijñeyā antyeṣṭau kuśalena ca
58 ॥ एकादशाहे यच्छ्राद्धं नवकं तत् प्रकीर्तितम् । चतुष्पथे त्यजेदन्नं पुनः स्नानं समाचरेत्
58 // ekādaśāhe yacchrāddhaṃ navakaṃ tat prakīrtitam / catuṣpathe tyajedannaṃ punaḥ snānaṃ samācaret
59 ॥ एकादशाहादारभ्य घटस्यान्नं जलान्वितम् । दिनेदिने च दातव्यमब्दं यावद्द्विजोत्तमे
59 // ekādaśāhādārabhya ghaṭasyānnaṃ jalānvitam / dinedine ca dātavyamabdaṃ yāvaddvijottame
60 ॥ मानुषस्य शरीरे तु विद्यते ह्यस्थिसञ्चयः । तत्संख्यः सर्वदेहेषु षष्ट्यधिकशतत्रयम्
60 // mānuṣasya śarīre tu vidyate hyasthisañcayaḥ / tatsaṃkhyaḥ sarvadeheṣu ṣaṣṭyadhikaśatatrayam
61 ॥ उदकुम्भेन पुष्टानि तान्यस्थीनि भवन्ति हि । एतस्माद्दीयते कुम्भः प्रीतिः प्रेतस्य जायते
61 // udakumbhena puṣṭāni tānyasthīni bhavanti hi / etasmāddīyate kumbhaḥ prītiḥ pretasya jāyate
62 ॥ यस्मिन् दिने मृतो जन्तुरटव्यां विषमे ऽपि वा । यदा तदा भवेद्दाहः सूतकं मृतवासरात्
62 // yasmin dine mṛto janturaṭavyāṃ viṣame 'pi vā / yadā tadā bhaveddāhaḥ sūtakaṃ mṛtavāsarāt
63 ॥ तिलपात्रं तथान्नाद्यं गन्धधपादिकञ्च यत् । एकादशाहे दातव्यं तेन शूद्धो द्विजो भवेत्
63 // tilapātraṃ tathānnādyaṃ gandhadhapādikañca yat / ekādaśāhe dātavyaṃ tena śūddho dvijo bhavet
64 ॥ क्षत्त्रियो द्वादशाहे तु वैश्यः पञ्चदशे तथा । शुद्धिः शूद्रस्य मासेन मृतके जातसूतके
64 // kṣattriyo dvādaśāhe tu vaiśyaḥ pañcadaśe tathā / śuddhiḥ śūdrasya māsena mṛtake jātasūtake
65 ॥ मासत्रये त्रिरात्रं स्यात् षण्मासेन तु पक्षिणी । अहः संवत्सरादर्ब्वाक् पूर्णे दत्त्वोदकं शुचिः । अनेनैवा नुसारेण शुद्धिः स्यात् सार्ववर्णिकी
65 // māsatraye trirātraṃ syāt ṣaṇmāsena tu pakṣiṇī / ahaḥ saṃvatsarādarbvāk pūrṇe dattvodakaṃ śuciḥ / anenaivā nusāreṇa śuddhiḥ syāt sārvavarṇikī
66 ॥ एकादशाहप्रभृति पुरतः प्रतिवत्सरम् । विश्वेदेवांस्तु सम्पूज्य पिण्डमेकञ्च निर्वपेत्
66 // ekādaśāhaprabhṛti purataḥ prativatsaram / viśvedevāṃstu sampūjya piṇḍamekañca nirvapet
67 ॥ यथा तारागणाः सर्वे च्छाद्यन्ते रविरश्मिभिः । एवं प्रच्छाद्यते सर्वं न प्रेतो भवति क्वचित्
67 // yathā tārāgaṇāḥ sarve cchādyante raviraśmibhiḥ / evaṃ pracchādyate sarvaṃ na preto bhavati kvacit
68 ॥ शय्यादानं प्रशंसन्ति सर्वदैव द्विजोत्तमाः । अनित्यं जीवनं य्समात् पश्चात् को नु प्रदास्यति
68 // śayyādānaṃ praśaṃsanti sarvadaiva dvijottamāḥ / anityaṃ jīvanaṃ ysamāt paścāt ko nu pradāsyati
69 ॥ तावद्वन्धुः पिता तावद्यावज्जीवति मानवः । मृते मृत इति ज्ञात्वा क्षणात् स्नेहो निवर्तते
69 // tāvadvandhuḥ pitā tāvadyāvajjīvati mānavaḥ / mṛte mṛta iti jñātvā kṣaṇāt sneho nivartate
70 ॥ आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरेवं ज्ञात्वा मुहुर्मुहुः । जीवन्नपीति सञ्चिन्त्य स्वीयं हितमनुस्तमरेत्
70 // ātmaiva hyātmano bandhurevaṃ jñātvā muhurmuhuḥ / jīvannapīti sañcintya svīyaṃ hitamanustamaret
71 ॥ मृतानां कः सुतो दद्याद्द्विजेशय्यां सतूलिकाम् । एवं जानन्निदं सर्वं स्वहस्तेनैव दापयेत्
71 // mṛtānāṃ kaḥ suto dadyāddvijeśayyāṃ satūlikām / evaṃ jānannidaṃ sarvaṃ svahastenaiva dāpayet
72 ॥ तस्माच्छय्यां समासाद्य सारदारुमर्यो दृढाम् । दन्तादिरुचिरां रम्यां हेमपट्टै रलङ्कृताम् । तस्यां संस्थाप्य हैमञ्च हरिं लक्ष्म्या समन्वितम्
72 // tasmācchayyāṃ samāsādya sāradārumaryo dṛḍhām / dantādirucirāṃ ramyāṃ hemapaṭṭai ralaṅkṛtām / tasyāṃ saṃsthāpya haimañca hariṃ lakṣmyā samanvitam
73 ॥ घृतपूर्णञ्च कलशं परिकल्पयेत् । विज्ञेयो गरुड प्रीत्यै स निद्राकलशो बुधैः
73 // ghṛtapūrṇañca kalaśaṃ parikalpayet / vijñeyo garuḍa prītyai sa nidrākalaśo budhaiḥ
74 ॥ ताम्बूलकुङ्कुमक्षोदकर्पूरागुरुचन्दनम् । दीपिकोपानहच्छत्रचामरासनभाजनम्
74 // tāmbūlakuṅkumakṣodakarpūrāgurucandanam / dīpikopānahacchatracāmarāsanabhājanam
75 ॥ पार्श्वेषु स्थापयेच्छक्त्या सप्तधान्यानि चैवहि । शयनस्थस्य भवति यच्चान्यदुपकारकम्
75 // pārśveṣu sthāpayecchaktyā saptadhānyāni caivahi / śayanasthasya bhavati yaccānyadupakārakam
76 ॥ भृङ्गारकरकादर्शं पञ्चवर्णं वितानकम् । शय्यामेवंविधां कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत्
76 // bhṛṅgārakarakādarśaṃ pañcavarṇaṃ vitānakam / śayyāmevaṃvidhāṃ kṛtvā brāhmaṇāya nivedayet
77 ॥ सपत्नीकाय सम्पूज्य स्वर्लोकसुखदायिनीम् । वस्त्रैः सुशोभनैः पूज्य चैलकं परिधापयेत्
77 // sapatnīkāya sampūjya svarlokasukhadāyinīm / vastraiḥ suśobhanaiḥ pūjya cailakaṃ paridhāpayet
78 ॥ कर्णकण्ठाङ्गुलीबाहुभूषणैश्चित्रभूषणैः । गृहोपकरणैर्युक्तं गृहं धेन्वा समन्वितम्
78 // karṇakaṇṭhāṅgulībāhubhūṣaṇaiścitrabhūṣaṇaiḥ / gṛhopakaraṇairyuktaṃ gṛhaṃ dhenvā samanvitam
79 ॥ ततोर्ऽघः सम्प्रदातव्यः पञ्चरत्नफलाक्षतैः
79 // tator'ghaḥ sampradātavyaḥ pañcaratnaphalākṣataiḥ
80 ॥ यथा न कृष्णशयनं शून्यं सागरकन्यया । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनिजन्मनि
80 // yathā na kṛṣṇaśayanaṃ śūnyaṃ sāgarakanyayā / śayyā mamāpyaśūnyāstu tathā janmanijanmani
81 ॥ दत्त्वैवं तल्पममलं क्षमाप्य च विसर्जयेत् । तथा चैकादशाहे तु विधिरेष प्रकीर्तितः
81 // dattvaivaṃ talpamamalaṃ kṣamāpya ca visarjayet / tathā caikādaśāhe tu vidhireṣa prakīrtitaḥ
82 ॥ ददाति यो हि धर्मार्थे बान्धवो बान्धवे मृते । विशेषमत्र पक्षे तु कथ्यमानं मया शृणु
82 // dadāti yo hi dharmārthe bāndhavo bāndhave mṛte / viśeṣamatra pakṣe tu kathyamānaṃ mayā śṛṇu
83 ॥ उपयुक्तञ्च तस्यासीत् यत् किञ्चित् स्वगृहे पुरा । तस्य यद्गात्रसं लग्नं वस्त्रं भाजनवाहनम् । यदभीष्टञ्च तस्यासीत् तत् सर्वं परिकल्पयेत्
83 // upayuktañca tasyāsīt yat kiñcit svagṛhe purā / tasya yadgātrasaṃ lagnaṃ vastraṃ bhājanavāhanam / yadabhīṣṭañca tasyāsīt tat sarvaṃ parikalpayet
84 ॥ स्थापयेत् पुरुषं हैमं शय्योपरि शुभं बुधः । पूजयित्वा प्रदातव्या मृतशय्या यथोदिता
84 // sthāpayet puruṣaṃ haimaṃ śayyopari śubhaṃ budhaḥ / pūjayitvā pradātavyā mṛtaśayyā yathoditā
85 ॥ पुरन्दरगृहे सर्वं सूर्यपुत्रालये तथा । उपतिष्ठेत् सुखं जन्तोः शय्यादानप्रभावतः
85 // purandaragṛhe sarvaṃ sūryaputrālaye tathā / upatiṣṭhet sukhaṃ jantoḥ śayyādānaprabhāvataḥ
86 ॥ पीडयन्ति न तं याम्याः पुरुषा भीषणाननाः । न घर्मेण न शीतेन बाध्यते स नरः क्वचित्
86 // pīḍayanti na taṃ yāmyāḥ puruṣā bhīṣaṇānanāḥ / na gharmeṇa na śītena bādhyate sa naraḥ kvacit
87 ॥ शय्यादानप्रभावेण प्रेतो मुच्यते बन्धनात् । अपिः पापसमायुक्तः स्वर्गलोकं स गच्छति
87 // śayyādānaprabhāveṇa preto mucyate bandhanāt / apiḥ pāpasamāyuktaḥ svargalokaṃ sa gacchati
88 ॥ विमानवरमारूढः सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः । आभूतसंप्लवं यावत् तिष्ठेत् पातकवर्जितः
88 // vimānavaramārūḍhaḥ sevyamāno 'psarogaṇaiḥ / ābhūtasaṃplavaṃ yāvat tiṣṭhet pātakavarjitaḥ
89 ॥ नवकं षोडशश्राद्धं शय्या सांवत्सरं तथा । भर्तुर्या कुरुते नारी तस्याः श्रेयो ह्यनन्तकम्
89 // navakaṃ ṣoḍaśaśrāddhaṃ śayyā sāṃvatsaraṃ tathā / bharturyā kurute nārī tasyāḥ śreyo hyanantakam
90 ॥ उपकाराय सा भर्तुर्जीवन्ती न मृता तथा । उद्धरेज्जीवमाना सा सती सत्यवती प्रियम्
90 // upakārāya sā bharturjīvantī na mṛtā tathā / uddharejjīvamānā sā satī satyavatī priyam
91 ॥ स्त्रिया दध्यन्नशयने हेमकुङ्कुममञ्जनम् । वस्त्रभूषा तथा शय्या सर्वमेतद्धि दापयेत्
91 // striyā dadhyannaśayane hemakuṅkumamañjanam / vastrabhūṣā tathā śayyā sarvametaddhi dāpayet
92 ॥ उपकारकरं स्त्रीणां यद्भवोदिह किञ्चन । भूषणं गात्रलग्नञ्च वस्तु भोग्यादिकञ्च यत्
92 // upakārakaraṃ strīṇāṃ yadbhavodiha kiñcana / bhūṣaṇaṃ gātralagnañca vastu bhogyādikañca yat
93 ॥ तत् सर्वं मेलयित्वा तु स्वेस्वे स्थाने नियोजयेत् । पूजयेल्लोकपालांश्च ग्रहान् देवीं विनायकम्
93 // tat sarvaṃ melayitvā tu svesve sthāne niyojayet / pūjayellokapālāṃśca grahān devīṃ vināyakam
94 ॥ ततः शुक्लाम्बरधरो गृहीतकुसुमाञ्जलिः । इममुच्चारयेन्मन्त्रं विप्रस्य पुरतो बुधः
94 // tataḥ śuklāmbaradharo gṛhītakusumāñjaliḥ / imamuccārayenmantraṃ viprasya purato budhaḥ
95 ॥ प्रेतस्य प्रतिमा ह्येषा सर्वोपकरणैर्युता । सर्वरत्नसमायुक्ता तव विप्रनिवेदिता
95 // pretasya pratimā hyeṣā sarvopakaraṇairyutā / sarvaratnasamāyuktā tava vipraniveditā
96 ॥ आत्मा शम्भुः शिवा गौरी शक्रः सुरगणैः सह । तस्माच्छय्याप्रदानेन सैष आत्मा प्रसीदतु
96 // ātmā śambhuḥ śivā gaurī śakraḥ suragaṇaiḥ saha / tasmācchayyāpradānena saiṣa ātmā prasīdatu
97 ॥ आचार्याय प्रदातव्या ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । गृहीते ब्राह्मणस्तत्र को ऽदादिति च कीर्तयेत्
97 // ācāryāya pradātavyā brāhmaṇāya kuṭumbine / gṛhīte brāhmaṇastatra ko 'dāditi ca kīrtayet
98 ॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य विसर्जयेत् । विधिनानेन वै पक्षिन् दानमेकस्य दापयेत्
98 // tataḥ pradakṣiṇīkṛtya praṇipatya visarjayet / vidhinānena vai pakṣin dānamekasya dāpayet
99 ॥ बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्तदक्षिणा ह्येते दातारं पातयन्ति हि
99 // bahubhyo na pradeyāni gaurgṛhaṃ śayanaṃ striyaḥ / vibhaktadakṣiṇā hyete dātāraṃ pātayanti hi
100 ॥ एवं यो वितरेत् तार्क्ष्य शृणु तस्य च यत् फलम् । साग्रं वर्षशतं दिव्यं स्वर्गलोके महीयते
100 // evaṃ yo vitaret tārkṣya śṛṇu tasya ca yat phalam / sāgraṃ varṣaśataṃ divyaṃ svargaloke mahīyate
101 ॥ यत् पुण्यन्तु व्यतीपाते कार्तिक्यामयनद्वये । द्वारकायान्तु यत् पुण्यं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा
101 // yat puṇyantu vyatīpāte kārtikyāmayanadvaye / dvārakāyāntu yat puṇyaṃ candrasūryagrahe tathā
102 ॥ प्रयागे नैमिषे यच्च कुरुक्षेत्रे तर्थाबुदे । गङ्गायां यमुनायाञ्च सिन्धुसागरसंगमे
102 // prayāge naimiṣe yacca kurukṣetre tarthābude / gaṅgāyāṃ yamunāyāñca sindhusāgarasaṃgame
103 ॥ तेषु यद्दीयते दानं तस्मादप्यधिकन्त्विदम् । एतच्छय्याप्रदानस्य नाप्नोति षोडशीं कलाम्
103 // teṣu yaddīyate dānaṃ tasmādapyadhikantvidam / etacchayyāpradānasya nāpnoti ṣoḍaśīṃ kalām
104 ॥ यत्रासौ जायते प्राणी भुङ्क्ते तत्रैव तत् फलम् । कर्मक्षये क्षितौ याति मानुषः शुभदर्शनः
104 // yatrāsau jāyate prāṇī bhuṅkte tatraiva tat phalam / karmakṣaye kṣitau yāti mānuṣaḥ śubhadarśanaḥ
105 ॥ महाधनी च धर्मज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः । पुनः स याति वैकुण्ठं मृतो ऽसौ नरपुङ्गवः
105 // mahādhanī ca dharmajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ / punaḥ sa yāti vaikuṇṭhaṃ mṛto 'sau narapuṅgavaḥ
106 ॥ दिव्यं विमानमारुह्य अप्सरोभिः समावृतः । अहो ऽसौ हव्यकव्येषु पितृभिः सह मोदते
106 // divyaṃ vimānamāruhya apsarobhiḥ samāvṛtaḥ / aho 'sau havyakavyeṣu pitṛbhiḥ saha modate
107 ॥ अष्टकासु कृतं श्राद्धममावास्यादिने तथा । मघासु पितृपर्वाणि यानियानि च तेषु च
107 // aṣṭakāsu kṛtaṃ śrāddhamamāvāsyādine tathā / maghāsu pitṛparvāṇi yāniyāni ca teṣu ca
108 ॥ शृणु तार्क्ष्य यथान्यायं प्रेतत्वे पितरो यदि । नोपतिष्ठन्ति श्राद्धानि सपिण्डीकरणं विना
108 // śṛṇu tārkṣya yathānyāyaṃ pretatve pitaro yadi / nopatiṣṭhanti śrāddhāni sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā
109 ॥ सपिण्डीकरणं कार्यं पूर्णे वर्षे न संशयः । आद्यन्तु शवशुद्ध्यर्थं कृत्वा चैवाक्ष षोडशीम्
109 // sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ pūrṇe varṣe na saṃśayaḥ / ādyantu śavaśuddhyarthaṃ kṛtvā caivākṣa ṣoḍaśīm
110 ॥ पितृपाङ्क्तिविशुर्ध्यं शतार्धेन? तु योजयेत् । वृद्धिं प्राप्याग्रतः कुर्याच्छूद्रस्य स्वच्छयैव हि
110 // pitṛpāṅktiviśurdhyaṃ śatārdhena? tu yojayet / vṛddhiṃ prāpyāgrataḥ kuryācchūdrasya svacchayaiva hi
111 ॥ साम्प्रतं साग्निके कार्यं द्वादशाहे सपिण्डनम् । न चासौ कुरुते यावत् प्रेत एव स वह्निमान् । द्वादशाहे ततः कार्यं साग्निकेन सपिण्डनम्
111 // sāmprataṃ sāgnike kāryaṃ dvādaśāhe sapiṇḍanam / na cāsau kurute yāvat preta eva sa vahnimān / dvādaśāhe tataḥ kāryaṃ sāgnikena sapiṇḍanam
112 ॥ अस्थिपोक्षे गयाश्राद्धं श्राद्धञ्चापरपक्षिकम् । अब्दमध्ये न कुर्वीत सपिण्डीकरणं विना
112 // asthipokṣe gayāśrāddhaṃ śrāddhañcāparapakṣikam / abdamadhye na kurvīta sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā
113 ॥ सपत्न्यो यदि बह्व्यः स्युरेका पुत्रवती भवेत् । सर्वास्ताः पुत्रवत्यः स्युस्तेनैकेनात्मजेन हि
113 // sapatnyo yadi bahvyaḥ syurekā putravatī bhavet / sarvāstāḥ putravatyaḥ syustenaikenātmajena hi
114 ॥ नासपिण्डोग्निमान् पुत्रः पितृयज्ञं समाचरेत् । समाचाराद्भवेत् पापी पितृहा चापि जायते
114 // nāsapiṇḍognimān putraḥ pitṛyajñaṃ samācaret / samācārādbhavet pāpī pitṛhā cāpi jāyate
115 ॥ मृते भर्तरि या नारी प्राणांश्चैव परित्यजेत् । भर्त्रैव हि समं तस्याः प्रकुर्वीत सपिण्डनम्
115 // mṛte bhartari yā nārī prāṇāṃścaiva parityajet / bhartraiva hi samaṃ tasyāḥ prakurvīta sapiṇḍanam
116 ॥ अस्थानिकापि या व्यूढा वैश्या वा क्षत्त्रियापि वा । याः पत्न्यो वै पितुः कश्चित् कुर्यात् पुत्रः सपिण्डनम्
116 // asthānikāpi yā vyūḍhā vaiśyā vā kṣattriyāpi vā / yāḥ patnyo vai pituḥ kaścit kuryāt putraḥ sapiṇḍanam
117 ॥ विप्रेणैव यदा शूद्रा परिणीता प्रमादतः । एकोद्दिष्टन्तु तच्छ्राद्ध सा तु तेनैव युज्यते
117 // vipreṇaiva yadā śūdrā pariṇītā pramādataḥ / ekoddiṣṭantu tacchrāddha sā tu tenaiva yujyate
118 ॥ अन्ये तु दश ये पुत्रा जाता वर्ण चतुष्टये । ते तासुतासु योक्त्वयाः सपिण्डीकरणे सदा
118 // anye tu daśa ye putrā jātā varṇa catuṣṭaye / te tāsutāsu yoktvayāḥ sapiṇḍīkaraṇe sadā
119 ॥ अन्वष्टकासु यच्छ्राद्ध यच्छ्राद्धं वृद्धिहेतुकम् । पितुः पृथक् प्रदाव्यं स्त्रियाः पिण्डं सपिण्डने
119 // anvaṣṭakāsu yacchrāddha yacchrāddhaṃ vṛddhihetukam / pituḥ pṛthak pradāvyaṃ striyāḥ piṇḍaṃ sapiṇḍane
120 ॥ पितामह्या समं मातुः पितुः सहपितामहैः । सपिण्डीकरणं कार्यमिति तार्क्ष्य मतं मम
120 // pitāmahyā samaṃ mātuḥ pituḥ sahapitāmahaiḥ / sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryamiti tārkṣya mataṃ mama
121 ॥ अपुत्रायां मृतायां तु पतिः कुर्यात् सपिण्डनम् । मात्रादितिसृभिः सार्धमेवं धर्मेण योजयेत्
121 // aputrāyāṃ mṛtāyāṃ tu patiḥ kuryāt sapiṇḍanam / mātrāditisṛbhiḥ sārdhamevaṃ dharmeṇa yojayet
122 ॥ पुत्रो नास्ति न भर्ता च स्त्रीणां तार्क्ष्य सपिण्डनम् । कारयेद्वृद्धिसमये भ्रातृदायाददेवरैः
122 // putro nāsti na bhartā ca strīṇāṃ tārkṣya sapiṇḍanam / kārayedvṛddhisamaye bhrātṛdāyādadevaraiḥ
123 ॥ पतिपुत्रविहीनानां गोत्री नास्ति न देवरः । एकोद्दिष्टेन दातव्यं परेण सह भ्रातृभिः
123 // patiputravihīnānāṃ gotrī nāsti na devaraḥ / ekoddiṣṭena dātavyaṃ pareṇa saha bhrātṛbhiḥ
124 ॥ अज्ञानाद्विघ्नतो वापि न कृतञ्चेत् सपिण्डनम् । नवकं षोडशश्राद्धमाब्दिकं कारयेत् ततः
124 // ajñānādvighnato vāpi na kṛtañcet sapiṇḍanam / navakaṃ ṣoḍaśaśrāddhamābdikaṃ kārayet tataḥ
125 ॥ अदाहे न च कर्तव्यं सदाहे कारयेद्बुधः । दर्भपुत्तलकं कृत्वा वह्निना दाहयेच्छवम्
125 // adāhe na ca kartavyaṃ sadāhe kārayedbudhaḥ / darbhaputtalakaṃ kṛtvā vahninā dāhayecchavam
126 ॥ पितुः पुत्रेण कर्तव्यं न कुर्ब्वीत पिता सुते । अतिस्नेहान्न कर्तव्यं सपिण्डीकरणं सते
126 // pituḥ putreṇa kartavyaṃ na kurbvīta pitā sute / atisnehānna kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ sate
127 ॥ बहवो ऽपि यदा पुत्रा विधिमेकः समाचरेत् । नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यन्यानि षोडश
127 // bahavo 'pi yadā putrā vidhimekaḥ samācaret / navaśrāddhaṃ sapiṇḍatvaṃ śrāddhānyanyāni ṣoḍaśa
128 ॥ एकेनैव तु कार्यांणि अविभक्तधनेष्वपि । अन्त्येष्टिं कुरुते ह्येको मुनिभैः समुदाहृतम्
128 // ekenaiva tu kāryāṃṇi avibhaktadhaneṣvapi / antyeṣṭiṃ kurute hyeko munibhaiḥ samudāhṛtam
129 ॥ विभक्तैश्च पृथक् कार्या क्रिया सांवत्सरादिका । एकैकेन च कर्तव्या पुत्रेण च स्वयंस्वयम्
129 // vibhaktaiśca pṛthak kāryā kriyā sāṃvatsarādikā / ekaikena ca kartavyā putreṇa ca svayaṃsvayam
130 ॥ यस्यैतानि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश । पिशाचत्वंस्थिरं तस्य कृतैः श्राद्धशतैरपि
130 // yasyaitāni na dattāni pretaśrāddhāni ṣoḍaśa / piśācatvaṃsthiraṃ tasya kṛtaiḥ śrāddhaśatairapi
131 ॥ भ्राता वा भ्रातृपुत्रो वा सपिण्डः शिष्य एव वा । सपिण्डीकरणं कुर्यात् पुत्रहीने खगेश्वर
131 // bhrātā vā bhrātṛputro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā / sapiṇḍīkaraṇaṃ kuryāt putrahīne khageśvara
132 ॥ सर्वेषां पुत्रहीनानां पत्री कुर्यात् सपिण्डनम् । ऋत्विजं करायेद्वाथ पुरोहितमथापि वा
132 // sarveṣāṃ putrahīnānāṃ patrī kuryāt sapiṇḍanam / ṛtvijaṃ karāyedvātha purohitamathāpi vā
133 ॥ मृते पितर्यब्दमध्ये ह्युपरागो यदा भवेत् । पार्वणं न सुतैः कार्यं श्राद्धं नान्दीमुखं न च
133 // mṛte pitaryabdamadhye hyuparāgo yadā bhavet / pārvaṇaṃ na sutaiḥ kāryaṃ śrāddhaṃ nāndīmukhaṃ na ca
134 ॥ तीर्थश्राद्धं गयाश्राद्धं श्राद्धमन्यच्च पैतृकम् । अब्दमध्ये न कुर्वीत महागुरुविपत्तिषु
134 // tīrthaśrāddhaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhamanyacca paitṛkam / abdamadhye na kurvīta mahāguruvipattiṣu
135 ॥ यमके च गजच्छायामन्वादिषु युगादिषु । पितृपिण्डो न दातव्यः सपिण्डीकरणं विना
135 // yamake ca gajacchāyāmanvādiṣu yugādiṣu / pitṛpiṇḍo na dātavyaḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā
136 ॥ यज्ञपुरुषस्य यद्दानं देवादीनाञ्च यत् तथा । अपूर्णे ऽप्यब्दमध्येपि कर्तव्यमिति के च न
136 // yajñapuruṣasya yaddānaṃ devādīnāñca yat tathā / apūrṇe 'pyabdamadhyepi kartavyamiti ke ca na
137 ॥ पितृभ्योपि हि यद्दत्तमर्घपिण्डविवर्जितम् । कर्तव्यं तच्च वै सर्वमेष एव विधिः स्मृतः
137 // pitṛbhyopi hi yaddattamarghapiṇḍavivarjitam / kartavyaṃ tacca vai sarvameṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ
138 ॥ देवानां पितरो देवा पितॄणामृषयस्तथा । ऋषीणां पितरो देवाः पिता जयति तेन वै
138 // devānāṃ pitaro devā pitṝṇāmṛṣayastathā / ṛṣīṇāṃ pitaro devāḥ pitā jayati tena vai
139 ॥ पितृदेवमनुष्याणां यज्ञनथो विभुर्भवेत् । यज्ञनाथस्य यद्दत्तं तद्दत्तं सर्वदेहिनाम्
139 // pitṛdevamanuṣyāṇāṃ yajñanatho vibhurbhavet / yajñanāthasya yaddattaṃ taddattaṃ sarvadehinām
140 ॥ मृते पितर्यब्दमध्ये यः श्राद्धं कारयेत् सुतः । सप्तजन्मकृता धर्मात् हीयते नात्र संशयः
140 // mṛte pitaryabdamadhye yaḥ śrāddhaṃ kārayet sutaḥ / saptajanmakṛtā dharmāt hīyate nātra saṃśayaḥ
141 ॥ प्रेतीभूतास्तु पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रियाः । भ्रमन्ति वायुना सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडिताः
141 // pretībhūtāstu pitaro luptapiṇḍodakakriyāḥ / bhramanti vāyunā sarve kṣuttṛḍbhyāṃ paripīḍitāḥ
142 ॥ पितरि प्रेततापन्ने लुप्यते पैतृकी क्रिया । अथ मातुर्विपत्तिः स्यात् पितृकार्यं न लुप्यते
142 // pitari pretatāpanne lupyate paitṛkī kriyā / atha māturvipattiḥ syāt pitṛkāryaṃ na lupyate
143 ॥ मृता माता पिता तिष्ठेज्जीवन्ती च पितामही । सपिण्डनन्तु कर्तव्यं पितामह्या सहैव तु
143 // mṛtā mātā pitā tiṣṭhejjīvantī ca pitāmahī / sapiṇḍanantu kartavyaṃ pitāmahyā sahaiva tu
144 ॥ सत्यंसत्यं पुनः सत्यं श्रूयतां वचनं मम । न पिण्डो मिलितो येषां मृतानान्तु नृणां भुवि
144 // satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ śrūyatāṃ vacanaṃ mama / na piṇḍo milito yeṣāṃ mṛtānāntu nṛṇāṃ bhuvi
145 ॥ उपतिष्ठेन्न वे तेषां पुत्रैर्दत्तमनेकधा । हन्तकारस्तदुद्देशे श्राद्धं नैव जलाञ्जलिः
145 // upatiṣṭhenna ve teṣāṃ putrairdattamanekadhā / hantakārastaduddeśe śrāddhaṃ naiva jalāñjaliḥ