20 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तदानधर्मनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 99 याज्ञवल्क्य उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशनम् । अमावस्याष्टकावृद्धिकृष्णपक्षायनद्वयम्
20 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadānadharmanirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 99 yājñavalkya uvāca / atha śrāddhavidhiṃ vakṣye sarvapāpapraṇāśanam / amāvasyāṣṭakāvṛddhikṛṣṇapakṣāyanadvayam
1 ॥ द्रव्यं ब्राह्मणसम्पत्तिर्विषुवत्सूर्यसंक्रमः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः
1 // dravyaṃ brāhmaṇasampattirviṣuvatsūryasaṃkramaḥ / vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ
2 ॥ श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः । अग्नियः सर्वदेवेषु श्रोत्रियो वेदविद्युवा
2 // śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ / agniyaḥ sarvadeveṣu śrotriyo vedavidyuvā
3 ॥ वेदार्थविज्ज्येष्ठसामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णिकः । स्वस्त्रीय ऋत्विगजामातायज्यश्वशुरमातुलाः
3 // vedārthavijjyeṣṭhasāmā trimadhustrisuparṇikaḥ / svastrīya ṛtvigajāmātāyajyaśvaśuramātulāḥ
4 ॥ त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसम्बन्धिबान्धवाः । कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः
4 // triṇāciketadauhitraśiṣyasambandhibāndhavāḥ / karmaniṣṭhāstaponiṣṭhāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ
5 ॥ पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धदेवताः । रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा
5 // pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhadevatāḥ / rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā
6 ॥ अवकीर्ण्याद यो ये च ये चाचारविवर्जिताः । अवैष्णवाश्च ते सर्वे न श्राद्धार्हाः कदाचन
6 // avakīrṇyāda yo ye ca ye cācāravivarjitāḥ / avaiṣṇavāśca te sarve na śrāddhārhāḥ kadācana
7 ॥ निमन्त्रयेच्च पूर्वेद्युर्द्विजैर्भाव्यं च संयतैः । आजान्तांश्चैव पूर्वाह्नेह्यासनेषूपवेशयेत्
7 // nimantrayecca pūrvedyurdvijairbhāvyaṃ ca saṃyataiḥ / ājāntāṃścaiva pūrvāhnehyāsaneṣūpaveśayet
8 ॥ युग्मान्देवे तथा पित्र्ये स्वप्रदेशेषु शक्तितः । द्वौ दैव प्रागुदक् पित्र्ये त्रीण्येकं चोभयोः पृथक्
8 // yugmāndeve tathā pitrye svapradeśeṣu śaktitaḥ / dvau daiva prāgudak pitrye trīṇyekaṃ cobhayoḥ pṛthak
9 ॥ मातामहानामप्येवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् । हस्तप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थे कुशानपि
9 // mātāmahānāmapyevaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam / hastaprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthe kuśānapi
10 ॥ आवाह्य तदनुज्ञातो विश्वदेवासैत्यृचा । यवैरन्नं विकीर्याथ भाजने सपवित्रके
10 // āvāhya tadanujñāto viśvadevāsaityṛcā / yavairannaṃ vikīryātha bhājane sapavitrake
11 ॥ शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा । यादिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्वेव विनिः क्षिपेत्
11 // śannodevyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā / yādivyā iti mantreṇa hasteṣveva viniḥ kṣipet
12 ॥ गन्धोदके तथा दीपमाल्यदामप्रदीपकम् । अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणम्
12 // gandhodake tathā dīpamālyadāmapradīpakam / apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam
13 ॥ द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् । आवाह्य तदनु ज्ञातो जपेदायन्तुनस्ततः
13 // dviguṇāṃstu kuśāndattvā uśantastvetyṛcā pitṝn / āvāhya tadanu jñāto japedāyantunastataḥ
14 ॥ यवार्थस्तु तिलैः कार्यः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् । दत्त्वार्घ्यं संस्त्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः
14 // yavārthastu tilaiḥ kāryaḥ kuryādarghyādi pūrvavat / dattvārghyaṃ saṃstravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ
15 ॥ पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः । अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृप्लुतम्
15 // pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ / agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛplutam
16 ॥ कुरुष्वेति तथोक्तोसौ हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् । हुतशेषं प्रदद्याच्च भाजनेषु समाहितः
16 // kuruṣveti tathoktosau hutvāgnau pitṛyajñavat / hutaśeṣaṃ pradadyācca bhājaneṣu samāhitaḥ
17 ॥ यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः । दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणम्
17 // yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ / dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇam
18 ॥ कृत्वे दंविष्णुरित्येवं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् । सव्याहृतिं च गायत्त्रीं मधुवातेत्यृचस्तथा
18 // kṛtve daṃviṣṇurityevaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet / savyāhṛtiṃ ca gāyattrīṃ madhuvātetyṛcastathā
19 ॥ जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः । अन्नमिष्टं हविष्यं च दद्यादक्रोधनोत्वरः
19 // japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ / annamiṣṭaṃ haviṣyaṃ ca dadyādakrodhanotvaraḥ
20 ॥ आतृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा । अन्नमादाय तृप्ताः स्थः शेषं चैवानुमन्त्र्य च
20 // ātṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā / annamādāya tṛptāḥ sthaḥ śeṣaṃ caivānumantrya ca
21 ॥ तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत् । सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः
21 // tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāccāpaḥ sakṛtsakṛt / sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
22 ॥ उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्प्रदद्यात्पितृयज्ञवत् । मातामहानामप्यवं दद्यादाचमनं ततः
22 // ucchiṣṭasannidhau piṇḍānpradadyātpitṛyajñavat / mātāmahānāmapyavaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ
23 ॥ स्वस्ति वाच्यं ततो दद्यादक्षय्योदकमेव च । दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्
23 // svasti vācyaṃ tato dadyādakṣayyodakameva ca / dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet
24 ॥ वाच्यतामिन्यनुज्ञातः पितृभ्यश्च स्वधोच्यताम् । विप्रैरस्तु स्वधेत्युक्तो भूमौ सिञ्चेत्ततो जलम्
24 // vācyatāminyanujñātaḥ pitṛbhyaśca svadhocyatām / viprairastu svadhetyukto bhūmau siñcettato jalam
25 ॥ प्रीयन्तामिति चाहैवं विश्वेदेव्यं जलं ददत् । दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च
25 // prīyantāmiti cāhaivaṃ viśvedevyaṃ jalaṃ dadat / dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca
26 ॥ श्रद्धा च नो मा व्यगमद्वहु देयं च नो ऽस्त्विति । इत्युत्क्रोत्क्रा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्
26 // śraddhā ca no mā vyagamadvahu deyaṃ ca no 'stviti / ityutkrotkrā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet
27 ॥ वाजेवाजे इति प्रीत्या पितृपूर्वं विसर्जनम् । यस्मिंस्ते संस्त्रवाः पूर्वमर्घ्यपात्रे निपातिताः
27 // vājevāje iti prītyā pitṛpūrvaṃ visarjanam / yasmiṃste saṃstravāḥ pūrvamarghyapātre nipātitāḥ
28 ॥ पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्
28 // pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet / pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam
29 ॥ ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं भार्यया मह । एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखानपि
29 // brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ bhāryayā maha / evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhānapi
30 ॥ यजेत्तदधिकर्कन्धूमिश्राः पिण्डा यैवः श्रिताः । एकोद्दिष्टं दैवहीनं एकान्नैकपवित्रकम्
30 // yajettadadhikarkandhūmiśrāḥ piṇḍā yaivaḥ śritāḥ / ekoddiṣṭaṃ daivahīnaṃ ekānnaikapavitrakam
31 ॥ आवाहनाग्नौकरणरहितं त्वपसव्यवत् । उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने विप्रान्विसर्जयेत्
31 // āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ tvapasavyavat / upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne viprānvisarjayet
32 ॥ अभिरण्यतां प्रबूयाद् ब्रुयुस्तेभिरताः स्म ह । गन्धो दकतिलैर्मिश्रं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
32 // abhiraṇyatāṃ prabūyād bruyustebhiratāḥ sma ha / gandho dakatilairmiśraṃ kuryātpātracatuṣṭayam
33 ॥ अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् । येसमाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत्
33 // arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet / yesamānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
34 ॥ एतत्सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि । अर्वाक् सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद्भवेत्
34 // etatsapiṇḍīkaraṇamekoddiṣṭaṃ striyā api / arvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarādbhavet
35 ॥ तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात्संवत्सरं द्विजः । पिण्डांश्च गोज विप्रेभ्यो दद्याद्ग्नौ जले ऽपि वा
35 // tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvijaḥ / piṇḍāṃśca goja viprebhyo dadyādgnau jale 'pi vā
36 ॥ हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् । मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः
36 // haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram / mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ
37 ॥ ऐणरौरववा राहशाशमांसैर्यथाक्रमम् । मासवृद्ध्यापि तुष्यन्ति दत्तैरिह पितामहाः
37 // aiṇarauravavā rāhaśāśamāṃsairyathākramam / māsavṛddhyāpi tuṣyanti dattairiha pitāmahāḥ
38 ॥ दद्याद्वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः । प्रतिपत्प्रभृतिष्वेवं कन्या दीञ्छ्राद्धदो लभेत्
38 // dadyādvarṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca na saṃśayaḥ / pratipatprabhṛtiṣvevaṃ kanyā dīñchrāddhado labhet
39 ॥ शस्त्रेण निहतानां तु चतुर्दश्यां प्रदीयते । स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा
39 // śastreṇa nihatānāṃ tu caturdaśyāṃ pradīyate / svargaṃ hyapatyamojaśca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā
40 ॥ पुत्रश्रैष्ट्यं स सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् । प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतींस्तथा
40 // putraśraiṣṭyaṃ sa saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham / pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīṃstathā
41 ॥ अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् । धनं विद्यां च वाक्सिद्धिं कुप्यं गोजाविकं तथा
41 // arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṃ gatim / dhanaṃ vidyāṃ ca vāksiddhiṃ kupyaṃ gojāvikaṃ tathā
42 ॥ अश्वानायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति । कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान्प्राप्नुयादिमान्
42 // aśvānāyuśca vidhivadyaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati / kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmānprāpnuyādimān
43 ॥ वस्त्राद्याः प्रीणयन्त्येव नरं श्राद्धकृतं द्विजाः । आयुः प्रजा धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च
43 // vastrādyāḥ prīṇayantyeva naraṃ śrāddhakṛtaṃ dvijāḥ / āyuḥ prajā dhanaṃ vidyāṃ svargamokṣasukhāni ca
44 ॥ प्रयच्छति यथा राज्यं प्रीत्या नित्यं पितामहः
44 // prayacchati yathā rājyaṃ prītyā nityaṃ pitāmahaḥ