16 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे सामुद्रिके स्त्रीलक्षणनिरूपणं नाम चतुः षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 65 हरिरुवाच । समुद्रोक्तं प्रवक्ष्यामि नरस्त्रीलक्षणं शुभम् । येन विज्ञातमात्रेण अतीतानागताप्रमा
16 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre sāmudrike strīlakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma catuḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 65 hariruvāca / samudroktaṃ pravakṣyāmi narastrīlakṣaṇaṃ śubham / yena vijñātamātreṇa atītānāgatāpramā
1 ॥ अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ । श्लेष्टाङ्गुली ताम्रनखौ पादाविष्णौ शिरोज्झितौ
1 // asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau / śleṣṭāṅgulī tāmranakhau pādāviṣṇau śirojjhitau
2 ॥ कूर्मोन्नतौ गूढगुल्फौ सुपार्ष्णो नृपतेः स्मृतौ । शू(सर्) पाकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिरालकौ
2 // kūrmonnatau gūḍhagulphau supārṣṇo nṛpateḥ smṛtau / śū(sar) pākārau virūkṣau ca vakrau pādau śirālakau
3 ॥ संशुष्कौ पाण्डुरनखौ निः स्वस्य विरलाङ्गुली । मार्गायोत्कण्टकौ पादौ कषायसदृशौ तथा
3 // saṃśuṣkau pāṇḍuranakhau niḥ svasya viralāṅgulī / mārgāyotkaṇṭakau pādau kaṣāyasadṛśau tathā
4 ॥ विच्छित्तिदौ च वंशस्य ब्रह्मन्घौ शङ्कु (पक्र) सन्निभौ । अगम्यागमने प्रीतौ जङ्घा विरलरोमिका
4 // vicchittidau ca vaṃśasya brahmanghau śaṅku (pakra) sannibhau / agamyāgamane prītau jaṅghā viralaromikā
5 ॥ मृदुरोमा समा जङ्घा तथा करिकरप्रभा । ऊरवो जानवस्तुल्या नृपस्योपचिताः स्मृताः
5 // mṛduromā samā jaṅghā tathā karikaraprabhā / ūravo jānavastulyā nṛpasyopacitāḥ smṛtāḥ
6 ॥ निः स्वस्य सृगालजङ्घा रौमैकैकं चकूपके । नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वेद्वे श्रिये च धीमताम्
6 // niḥ svasya sṛgālajaṅghā raumaikaikaṃ cakūpake / nṛpāṇāṃ śrotriyāṇāṃ ca dvedve śriye ca dhīmatām
7 ॥ त्र्याद्यैर्निः स्वा मानवाः स्युर्दुः स्वभाजश्च निन्दिताः । केशाश्च वै कुञ्चिताश्च प्रवासे म्रियते नरः
7 // tryādyairniḥ svā mānavāḥ syurduḥ svabhājaśca ninditāḥ / keśāśca vai kuñcitāśca pravāse mriyate naraḥ
8 ॥ निर्मांसजानुः सौभाग्यमल्पैर्निम्नै रतिः स्त्रियाः । विकटैश्च दरिद्राः स्युः समांसै राज्यमेव च
8 // nirmāṃsajānuḥ saubhāgyamalpairnimnai ratiḥ striyāḥ / vikaṭaiśca daridrāḥ syuḥ samāṃsai rājyameva ca
9 ॥ महद्भिरायुराख्यातं ह्यल्पलिङ्गो धनी नरः । अपत्यरहितश्चैव स्थूललिङ्गो घनोज्झितः
9 // mahadbhirāyurākhyātaṃ hyalpaliṅgo dhanī naraḥ / apatyarahitaścaiva sthūlaliṅgo ghanojjhitaḥ
10 ॥ मेढे वामनते चैव सुतार्थरहितो भवेत् । वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान्त्स्याद्दारिद्रयं विनतेत्वधः
10 // meḍhe vāmanate caiva sutārtharahito bhavet / vakre 'nyathā putravāntsyāddāridrayaṃ vinatetvadhaḥ
11 ॥ अल्पे त्वतनयो लिङ्गेशिराले ऽथ सुखी नरः । स्थूलग्रन्थियुते लिङ्गे भवेत्पुत्रादिसंयुतः
11 // alpe tvatanayo liṅgeśirāle 'tha sukhī naraḥ / sthūlagranthiyute liṅge bhavetputrādisaṃyutaḥ
12 ॥ कोशगूढे दीर्घैर्भुग्नैश्च धनवर्जितः । बलवान्युद्धशीलश्च लघुशेक्तः स एव च
12 // kośagūḍhe dīrghairbhugnaiśca dhanavarjitaḥ / balavānyuddhaśīlaśca laghuśektaḥ sa eva ca
13 ॥ दुर्बलस्त्वेकवृषणो विषमाभ्याञ्चलः स्त्रियाम् । समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शताब्दवान्
13 // durbalastvekavṛṣaṇo viṣamābhyāñcalaḥ striyām / samābhyāṃ kṣitipaḥ proktaḥ pralambena śatābdavān
14 ॥ उद्वृं (द्ध) ताभ्यां च बह्वायू रूक्षैर्मणिभिरीश्वरः । पाण्डरैर्मणिभिर्निः स्वा मलिनैः सुखभागिनः
14 // udvṛṃ (ddha) tābhyāṃ ca bahvāyū rūkṣairmaṇibhirīśvaraḥ / pāṇḍarairmaṇibhirniḥ svā malinaiḥ sukhabhāginaḥ
15 ॥ सशब्दनिः शब्दमूत्राः स्युदंरिद्राश्च मानवाः । एकद्वित्रिचतुः पञ्चषड्भिर्धाराभिरेव च
15 // saśabdaniḥ śabdamūtrāḥ syudaṃridrāśca mānavāḥ / ekadvitricatuḥ pañcaṣaḍbhirdhārābhireva ca
16 ॥ दक्षिणावर्तचलितमूत्रा भिश्च नृपाः स्मृताः । विकीर्णमूत्रा निः स्वाश्च प्रधानसुखदायिकाः
16 // dakṣiṇāvartacalitamūtrā bhiśca nṛpāḥ smṛtāḥ / vikīrṇamūtrā niḥ svāśca pradhānasukhadāyikāḥ
17 ॥ एकधाराश्च वनिताः स्निग्धैर्मणिभिरुन्नतैः । समैः स्त्रीरत्नधनिनो मध्ये निम्नैश्च कन्यकाः
17 // ekadhārāśca vanitāḥ snigdhairmaṇibhirunnataiḥ / samaiḥ strīratnadhanino madhye nimnaiśca kanyakāḥ
18 ॥ शुष्कैर्निश्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः । पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः
18 // śuṣkairniśvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ / puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ
19 ॥ पुत्राः शुक्रे मत्स्यगन्धे तनुशुक्रे च कन्यकाः । महाभोगी मांसगन्धे यज्वा स्यान्मदगन्धिनि
19 // putrāḥ śukre matsyagandhe tanuśukre ca kanyakāḥ / mahābhogī māṃsagandhe yajvā syānmadagandhini
20 ॥ दरिद्रः क्षारगन्धे च दीर्घायुः शीघ्रमैथुनी । अशीघ्रमैथुन्यल्पायुः स्थूलस्फिक् स्याद्धनोज्झितः
20 // daridraḥ kṣāragandhe ca dīrghāyuḥ śīghramaithunī / aśīghramaithunyalpāyuḥ sthūlasphik syāddhanojjhitaḥ
21 ॥ मांसलस्फिक् सुखी स्याच्च सिंहस्फिक् भूपतिः स्मृतः । भवेत्सिंहकटी राजा निः स्वः कपिकटिर्नरः
21 // māṃsalasphik sukhī syācca siṃhasphik bhūpatiḥ smṛtaḥ / bhavetsiṃhakaṭī rājā niḥ svaḥ kapikaṭirnaraḥ
22 ॥ सर्पोदरा दरिद्राः स्युः पिठरैश्च घटैः समैः । धनिनो विपुलैः पार्श्वैर्निः स्वा रक्तैश्च निम्नगैः
22 // sarpodarā daridrāḥ syuḥ piṭharaiśca ghaṭaiḥ samaiḥ / dhanino vipulaiḥ pārśvairniḥ svā raktaiśca nimnagaiḥ
23 ॥ समकक्षाश्च भोगाढ्या निम्नकक्षा धनोज्झिताः । नृपाश्चोन्नतकक्षाः स्युर्जिह्ना विषमकक्षकाः
23 // samakakṣāśca bhogāḍhyā nimnakakṣā dhanojjhitāḥ / nṛpāśconnatakakṣāḥ syurjihnā viṣamakakṣakāḥ
24 ॥ मत्स्योदरा बहुधना नाभिभिः सुखिनः स्मृताः । विस्तीर्णाभिर्बहुलाभिर्निम्नाभिः क्लेशभागिनः
24 // matsyodarā bahudhanā nābhibhiḥ sukhinaḥ smṛtāḥ / vistīrṇābhirbahulābhirnimnābhiḥ kleśabhāginaḥ
25 ॥ बलिमध्यगता नाभिः शूलबाधां करोति हि । वामावर्तश्च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस्तथा
25 // balimadhyagatā nābhiḥ śūlabādhāṃ karoti hi / vāmāvartaśca sādhyaṃ vai medhāṃ dakṣiṇatastathā
26 ॥ पार्श्वायता चिरायुर्दा तूपविष्टा धनेश्वरम् । अधो गवाढ्यं कुर्याच्च नृपत्वं पद्मकर्णिका
26 // pārśvāyatā cirāyurdā tūpaviṣṭā dhaneśvaram / adho gavāḍhyaṃ kuryācca nṛpatvaṃ padmakarṇikā
27 ॥ एकबलिः शतायुः स्याच्छ्रीभोगी द्विवलिः स्मृतः । त्रिवलिः क्ष्माप आचार्य ऋजुभिर्वालिभिः सुखी
27 // ekabaliḥ śatāyuḥ syācchrībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ / trivaliḥ kṣmāpa ācārya ṛjubhirvālibhiḥ sukhī
28 ॥ अगम्यागामी जिह्मबलिर्भूपाः पार्श्वैश्च मांसलैः । मृदुभिः सुसमैश्चैव दक्षिणावर्तरोमभिः
28 // agamyāgāmī jihmabalirbhūpāḥ pārśvaiśca māṃsalaiḥ / mṛdubhiḥ susamaiścaiva dakṣiṇāvartaromabhiḥ
29 ॥ विपरीतैः परप्रेष्या निर्द्रव्याः सुखवर्जिताः । अनुद्धतैश्चूचुकैश्च भवन्ति सुभगा नराः
29 // viparītaiḥ parapreṣyā nirdravyāḥ sukhavarjitāḥ / anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ
30 ॥ निर्धना विषमैर्देर्घैः पीतोपचितकैर्नृपाः । समोन्नतं च हृदयमकम्पं मांसलं पृथु
30 // nirdhanā viṣamairderghaiḥ pītopacitakairnṛpāḥ / samonnataṃ ca hṛdayamakampaṃ māṃsalaṃ pṛthu
31 ॥ नृपाणामधमानां च खररोमशिरालकम् । अर्थवान्समवक्षाः स्यात्पीनैर्वक्षोभिरूर्जितः
31 // nṛpāṇāmadhamānāṃ ca khararomaśirālakam / arthavānsamavakṣāḥ syātpīnairvakṣobhirūrjitaḥ
32 ॥ वक्षोभिर्विषमैर्निः स्वः शस्त्रेणनिधनास्तथा । विषमैर्जत्रुभिर्निः स्वा अस्थिनद्धैश्च मानवाः
32 // vakṣobhirviṣamairniḥ svaḥ śastreṇanidhanāstathā / viṣamairjatrubhirniḥ svā asthinaddhaiśca mānavāḥ
33 ॥ उन्नतैर्भोगिनो निम्नैर्निः स्वाः पीनैर्धनान्विताः । निः स्वश्चिपिटकण्ठः स्याच्छिराशुष्कगलः सुखी
33 // unnatairbhogino nimnairniḥ svāḥ pīnairdhanānvitāḥ / niḥ svaścipiṭakaṇṭhaḥ syācchirāśuṣkagalaḥ sukhī
34 ॥ शूरः स्यान्महिषग्रीवः शास्त्रात्तो मृगकण्ठकः । कम्बुग्रीवश्च नृपतिर्लम्बकण्ठो ऽतिभक्षकः
34 // śūraḥ syānmahiṣagrīvaḥ śāstrātto mṛgakaṇṭhakaḥ / kambugrīvaśca nṛpatirlambakaṇṭho 'tibhakṣakaḥ
35 ॥ अरोमशा भुग्नपृष्ठं शुभं चाशुभमन्यथा । कक्षाश्वत्थदला श्रेष्ठा सुगन्धिर्मृगरोमिका
35 // aromaśā bhugnapṛṣṭhaṃ śubhaṃ cāśubhamanyathā / kakṣāśvatthadalā śreṣṭhā sugandhirmṛgaromikā
36 ॥ अन्यथा त्वर्थहीनानां दारिद्रयस्य च कारणम् । संमासौ चैव भुग्नाल्पौ श्लिष्टौ च विपुलौ शुभौ
36 // anyathā tvarthahīnānāṃ dāridrayasya ca kāraṇam / saṃmāsau caiva bhugnālpau śliṣṭau ca vipulau śubhau
37 ॥ आजानुलम्बितौ बाहू वृत्तौ पीनौ नृपेश्वरे । निः स्वानां रोमशौ ह्रस्वौ श्रेष्ठौ करिकर प्रभौ
37 // ājānulambitau bāhū vṛttau pīnau nṛpeśvare / niḥ svānāṃ romaśau hrasvau śreṣṭhau karikara prabhau
38 ॥ हस्ताङ्गुलय एव स्युवायुद्वारयुताः शुभाः । मेधाविनां च सूक्ष्माः स्युर्भृत्यानां चिपिटाः स्मृताः
38 // hastāṅgulaya eva syuvāyudvārayutāḥ śubhāḥ / medhāvināṃ ca sūkṣmāḥ syurbhṛtyānāṃ cipiṭāḥ smṛtāḥ
39 ॥ स्थूलाङ्गुलीभिर्निः स्वाः स्युर्नताः स्युः सुकृशैस्तदा । कपितुल्यकराः निः स्वा व्याघ्रतुल्यकरैर्बलम्
39 // sthūlāṅgulībhirniḥ svāḥ syurnatāḥ syuḥ sukṛśaistadā / kapitulyakarāḥ niḥ svā vyāghratulyakarairbalam
40 ॥ पितृवित्तविनाशश्च निम्नात्करतलान्नराः । मणिबन्धैर्निगूढैश्च सुश्लिष्टैः शुभगन्धिभिः
40 // pitṛvittavināśaśca nimnātkaratalānnarāḥ / maṇibandhairnigūḍhaiśca suśliṣṭaiḥ śubhagandhibhiḥ
41 ॥ नृपा हीनाः करच्छैदैः सशब्दैर्धनवर्जिताः । संवृतैश्चैव निम्नैश्च धनिनः परिकीर्तिताः
41 // nṛpā hīnāḥ karacchaidaiḥ saśabdairdhanavarjitāḥ / saṃvṛtaiścaiva nimnaiśca dhaninaḥ parikīrtitāḥ
42 ॥ प्रोत्तानक रदातारो विषमैर्विषमा नराः । करैः करतलैश्चैव लाक्षाभैरीश्वरास्तलैः
42 // prottānaka radātāro viṣamairviṣamā narāḥ / karaiḥ karatalaiścaiva lākṣābhairīśvarāstalaiḥ
43 ॥ परदाररताः पीतैरूक्षैर्निः स्वा नरा मताः । तुषतुल्यनखाः क्लीबाः कुटिलैः स्फुटितैर्नराः
43 // paradāraratāḥ pītairūkṣairniḥ svā narā matāḥ / tuṣatulyanakhāḥ klībāḥ kuṭilaiḥ sphuṭitairnarāḥ
44 ॥ निः स्वाश्च कुनखैस्तद्वद्विवर्णैः परतर्ककाः । ताम्रैर्भूपा धनाढ्याश्च अङ्गुष्ठैः सयवैस्तथा
44 // niḥ svāśca kunakhaistadvadvivarṇaiḥ paratarkakāḥ / tāmrairbhūpā dhanāḍhyāśca aṅguṣṭhaiḥ sayavaistathā
45 ॥ अङ्गुष्ठमूलजैः पुत्री स्याद्दीर्घाङ्गुलिपर्वकः । दीर्घायुः सुभगश्चैव निर्धनो विरलाङ्गुलिः
45 // aṅguṣṭhamūlajaiḥ putrī syāddīrghāṅguliparvakaḥ / dīrghāyuḥ subhagaścaiva nirdhano viralāṅguliḥ
46 ॥ घनाङ्गुलिश्च सधनस्तिस्रो रेखाश्चयस्य वै । नृपतेः करतलगा मणिबन्धात्समुत्थिताः
46 // ghanāṅguliśca sadhanastisro rekhāścayasya vai / nṛpateḥ karatalagā maṇibandhātsamutthitāḥ
47 ॥ युगमीनाङ्कितनरो भवेत्सत्रप्रदो नरः । वज्राकाराश्च धनिनां मत्स्यपुच्छनिभा बुधे
47 // yugamīnāṅkitanaro bhavetsatraprado naraḥ / vajrākārāśca dhanināṃ matsyapucchanibhā budhe
48 ॥ शङ्खातपत्रशिविकागजपद्मोपमा नृपे । कुम्भाङ्कुशपताकाभा मृणालाभा निधीश्वरे
48 // śaṅkhātapatraśivikāgajapadmopamā nṛpe / kumbhāṅkuśapatākābhā mṛṇālābhā nidhīśvare
49 ॥ दामाभाश्च गवाढ्यानां स्वस्तिकाभा नृपेश्वरे । चक्रासितोमरधनुः कुन्ताभा नृपतेः करे
49 // dāmābhāśca gavāḍhyānāṃ svastikābhā nṛpeśvare / cakrāsitomaradhanuḥ kuntābhā nṛpateḥ kare
50 ॥ अलूखलाभा यज्ञाढ्या वेदीभा चाग्निहोत्रिणि । वापीदेवकुल्याभास्त्रिकोणाभाश्चधार्मिके
50 // alūkhalābhā yajñāḍhyā vedībhā cāgnihotriṇi / vāpīdevakulyābhāstrikoṇābhāścadhārmike
51 ॥ अङ्गुष्ठमूलगा रेखाः पुत्राः सूक्ष्माश्च दारिकाः । प्रदेशिनीगता रेखा कनिष्ठामूलगामिनी
51 // aṅguṣṭhamūlagā rekhāḥ putrāḥ sūkṣmāśca dārikāḥ / pradeśinīgatā rekhā kaniṣṭhāmūlagāminī
52 ॥ शतायुषं च कुरुते छिन्नया तरुतो भयम् । निः स्वाश्च बहुरेखाः स्युनिर्द्रव्याश्चिबुकैः कृशैः
52 // śatāyuṣaṃ ca kurute chinnayā taruto bhayam / niḥ svāśca bahurekhāḥ syunirdravyāścibukaiḥ kṛśaiḥ
53 ॥ मांसलैश्च धनोपेता आरक्तैरधरैर्नृपाः । बिम्बोपमैश्च स्फुटितैरोष्ठैरूक्षैश्चकण्डितैः
53 // māṃsalaiśca dhanopetā āraktairadharairnṛpāḥ / bimbopamaiśca sphuṭitairoṣṭhairūkṣaiścakaṇḍitaiḥ
54 ॥ विषमैर्धनहीनाश्च दन्ताः स्निग्धा घनाः शुभाः । तीक्ष्णा दन्ताः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समा शुभा
54 // viṣamairdhanahīnāśca dantāḥ snigdhā ghanāḥ śubhāḥ / tīkṣṇā dantāḥ samāḥ śreṣṭhā jihvā raktā samā śubhā
55 ॥ श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालू श्वेते धनक्षये । कृष्णे च परुषो वक्रं समं सौम्यं च संवृतम्
55 // ślakṣṇā dīrghā ca vijñeyā tālū śvete dhanakṣaye / kṛṣṇe ca paruṣo vakraṃ samaṃ saumyaṃ ca saṃvṛtam
56 ॥ भूपानाममलं श्लक्ष्णं विपरीतं च दुः खिनाम् । महा दुः खं दुर्भगाणां स्त्रीमुखं पुत्रमाप्नुयात्
56 // bhūpānāmamalaṃ ślakṣṇaṃ viparītaṃ ca duḥ khinām / mahā duḥ khaṃ durbhagāṇāṃ strīmukhaṃ putramāpnuyāt
57 ॥ आढ्यानां वर्तुलं वक्रं निर्द्रव्याणां च दीर्घकम् । भीरुवक्रः पापकर्मा धूर्तानां चतुरश्रकम्
57 // āḍhyānāṃ vartulaṃ vakraṃ nirdravyāṇāṃ ca dīrghakam / bhīruvakraḥ pāpakarmā dhūrtānāṃ caturaśrakam
58 ॥ निम्नं वक्रमपुत्राणां कृपणानां च ह्रस्वकम् । सम्पूर्णं भोगिनां कान्तं श्मश्रु स्निग्धं शुभं मृदु
58 // nimnaṃ vakramaputrāṇāṃ kṛpaṇānāṃ ca hrasvakam / sampūrṇaṃ bhogināṃ kāntaṃ śmaśru snigdhaṃ śubhaṃ mṛdu
59 ॥ संहतं चास्फुटिताग्रं रक्तश्मश्रुश्च चौरकः । रक्ताल्पपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पापमृत्यवः
59 // saṃhataṃ cāsphuṭitāgraṃ raktaśmaśruśca caurakaḥ / raktālpaparuṣaśmaśrukarṇāḥ syuḥ pāpamṛtyavaḥ
60 ॥ निर्मांसैश्चिपिटैर्भोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णकाः । शङ्कुकर्णाश्च राजानो रोमकर्णा गतायुषः
60 // nirmāṃsaiścipiṭairbhogāḥ kṛpaṇā hrasvakarṇakāḥ / śaṅkukarṇāśca rājāno romakarṇā gatāyuṣaḥ
61 ॥ बृहत्कर्णाश्च धनिनोराजानः परिकीर्तिताः । कर्णैः स्निग्धावनद्धैश्च व्यालम्बैर्मांसलैर्नृपाः
61 // bṛhatkarṇāśca dhaninorājānaḥ parikīrtitāḥ / karṇaiḥ snigdhāvanaddhaiśca vyālambairmāṃsalairnṛpāḥ
62 ॥ भोगी वै निम्नगण्डः स्यान्मत्री सम्पूर्णगण्डकः । शुकनासः सुखी स्याच्च शुष्कनासो ऽतिजीवनः
62 // bhogī vai nimnagaṇḍaḥ syānmatrī sampūrṇagaṇḍakaḥ / śukanāsaḥ sukhī syācca śuṣkanāso 'tijīvanaḥ
63 ॥ छिन्नाग्रकूपनासः स्यादगम्यागमने रतः । दीर्घनासे च सौभाग्यं चौरश्चाकुञ्चितेन्द्रियः
63 // chinnāgrakūpanāsaḥ syādagamyāgamane rataḥ / dīrghanāse ca saubhāgyaṃ cauraścākuñcitendriyaḥ
64 ॥ मृत्युश्चिपिटनासे स्याद्धीनो भाग्यवतां भवेत् । स्वल्पच्छिद्रौ सुपुटौ च अवक्रौ च नृपेश्वरे
64 // mṛtyuścipiṭanāse syāddhīno bhāgyavatāṃ bhavet / svalpacchidrau supuṭau ca avakrau ca nṛpeśvare
65 ॥ क्रूरे दक्षिणवक्रा स्याद्वलिनां च क्षुतं सकृत् । स्याद्विनिष्पिण्डितं ह्रादि सानुनादं च जीवकृत्
65 // krūre dakṣiṇavakrā syādvalināṃ ca kṣutaṃ sakṛt / syādviniṣpiṇḍitaṃ hrādi sānunādaṃ ca jīvakṛt
66 ॥ वक्रान्तैः पद्मपत्राभैर्लोचनैः सुखभागिनः । मार्जारलोचनैः पाप्मा दुरात्मा मधुपिङ्गलैः
66 // vakrāntaiḥ padmapatrābhairlocanaiḥ sukhabhāginaḥ / mārjāralocanaiḥ pāpmā durātmā madhupiṅgalaiḥ
67 ॥ क्रूराः केकरनेत्राश्च हरिताक्षाः सकल्मषाः । जिह्यैश्च लोचनैः शूराः सेनान्यो गजलोचनाः
67 // krūrāḥ kekaranetrāśca haritākṣāḥ sakalmaṣāḥ / jihyaiśca locanaiḥ śūrāḥ senānyo gajalocanāḥ
68 ॥ गम्भीराक्षा ईश्वराः स्युर्मन्त्रिणः स्थूलचक्षुषः । नीलोत्प लाक्षा विद्वांसः सौभाग्यं श्यामचक्षुषाम्
68 // gambhīrākṣā īśvarāḥ syurmantriṇaḥ sthūlacakṣuṣaḥ / nīlotpa lākṣā vidvāṃsaḥ saubhāgyaṃ śyāmacakṣuṣām
69 ॥ स्यात्कृष्णतारकाक्षाणामक्ष्णामुत्पाटनं किल । मण्डलाक्षाश्च पापाः स्युर्निः स्वाः स्युर्देनलोचनाः
69 // syātkṛṣṇatārakākṣāṇāmakṣṇāmutpāṭanaṃ kila / maṇḍalākṣāśca pāpāḥ syurniḥ svāḥ syurdenalocanāḥ
70 ॥ दृक् स्निग्धा विपुला भोगे अल्पायुरधिकोन्नता । विशालोन्नता सुखिनी दरिद्रा विषमभ्रुवः
70 // dṛk snigdhā vipulā bhoge alpāyuradhikonnatā / viśālonnatā sukhinī daridrā viṣamabhruvaḥ
71 ॥ घनदीर्घासुसक्तभ्रूर्बालेन्दून्नतसुभ्रुवः । आढ्यो निः स्वश्च खण्डभ्रृर्मध्ये च विनतभ्रुवः
71 // ghanadīrghāsusaktabhrūrbālendūnnatasubhruvaḥ / āḍhyo niḥ svaśca khaṇḍabhrṛrmadhye ca vinatabhruvaḥ
72 ॥ स्त्रीषु गम्यासु सक्ताः स्युः सुतार्थे परिवर्जिताः । अन्नतैर्विपुलैः शङ्खैर्ललाटैर्विषमैस्तथा
72 // strīṣu gamyāsu saktāḥ syuḥ sutārthe parivarjitāḥ / annatairvipulaiḥ śaṅkhairlalāṭairviṣamaistathā
73 ॥ निर्धना धनवन्तश्च अर्धेन्दुसदृशैर्नराः । आचार्याः शुक्तिविशालैः शिरालैः पापकारिणः
73 // nirdhanā dhanavantaśca ardhendusadṛśairnarāḥ / ācāryāḥ śuktiviśālaiḥ śirālaiḥ pāpakāriṇaḥ
74 ॥ अन्नताभैः शिराभिश्च स्वस्तिकाभिर्धनेश्वराः । निम्नैर्ललाटैर्बन्धार्हाः क्रूरकर्मरतास्तथा
74 // annatābhaiḥ śirābhiśca svastikābhirdhaneśvarāḥ / nimnairlalāṭairbandhārhāḥ krūrakarmaratāstathā
75 ॥ संवृतैश्च ललाटैश्च कृपणा उन्नतैर्नृपाः । अनश्रु स्निग्धरुदितमदीनं शुभदं नृणाम्
75 // saṃvṛtaiśca lalāṭaiśca kṛpaṇā unnatairnṛpāḥ / anaśru snigdharuditamadīnaṃ śubhadaṃ nṛṇām
76 ॥ प्रचुराश्रुदीनं रूक्षं च रुदितं च सुखावहम् । अकम्पं हसितं श्रेष्ठं मीलिताक्षमघावहम्
76 // pracurāśrudīnaṃ rūkṣaṃ ca ruditaṃ ca sukhāvaham / akampaṃ hasitaṃ śreṣṭhaṃ mīlitākṣamaghāvaham
77 ॥ असकृद्धसितं दुष्टं सोन्मादस्य ह्यनेकधा । ललाटोपसृतास्तिस्रो रेखाः स्युः शतवर्षिणाम्
77 // asakṛddhasitaṃ duṣṭaṃ sonmādasya hyanekadhā / lalāṭopasṛtāstisro rekhāḥ syuḥ śatavarṣiṇām
78 ॥ नृपत्वं स्याच्चतसृभिरायुः पञ्चनवत्यथ । अरेखेणायुर्नवतिर्विच्छिन्नाभिश्च पुंश्ललाः
78 // nṛpatvaṃ syāccatasṛbhirāyuḥ pañcanavatyatha / arekheṇāyurnavatirvicchinnābhiśca puṃślalāḥ
79 ॥ केशान्तोपगताभिश्च अशीत्यायुर्नरो भवेत् । पञ्चभिः सप्तभिः षड्भिः पञ्चाशद्वहुभिस्तथा
79 // keśāntopagatābhiśca aśītyāyurnaro bhavet / pañcabhiḥ saptabhiḥ ṣaḍbhiḥ pañcāśadvahubhistathā
80 ॥ चत्वारिंशच्च वक्राभिस्त्रिंशद्भ्रूलग्नगामिभिः । विंशतिर्वामवक्रा भिरायुः क्षुद्राभिरल्पकम्
80 // catvāriṃśacca vakrābhistriṃśadbhrūlagnagāmibhiḥ / viṃśatirvāmavakrā bhirāyuḥ kṣudrābhiralpakam
81 ॥ छत्राकारैः शिरोभिस्तु नृपा निम्नशिरा धनी । चिपिटैश्च पितुर्मृत्युर्गवाद्याः परिमण्डलैः
81 // chatrākāraiḥ śirobhistu nṛpā nimnaśirā dhanī / cipiṭaiśca piturmṛtyurgavādyāḥ parimaṇḍalaiḥ
82 ॥ घटमूर्धा पापरुचिर्धनाद्यैः परिवर्जितः । कृष्णैराकुञ्चितैः केशैः स्निग्धैरेकैकसम्भवैः
82 // ghaṭamūrdhā pāparucirdhanādyaiḥ parivarjitaḥ / kṛṣṇairākuñcitaiḥ keśaiḥ snigdhairekaikasambhavaiḥ
83 ॥ अभिन्नाग्रैश्च मृदुभिर्न चातिबहुभिर्नृपाः । बहुमूलैश्च विषमैः स्थूलाग्रैः कपिलैस्तथा
83 // abhinnāgraiśca mṛdubhirna cātibahubhirnṛpāḥ / bahumūlaiśca viṣamaiḥ sthūlāgraiḥ kapilaistathā
84 ॥ निः स्वाश्चैवातिकुचिलैर्घनैरसित (धिक) मूर्धजैः । यद्यद्गात्रं महारूक्षं शिरालं मांसवर्जितम्
84 // niḥ svāścaivātikucilairghanairasita (dhika) mūrdhajaiḥ / yadyadgātraṃ mahārūkṣaṃ śirālaṃ māṃsavarjitam
85 ॥ तत्तत्स्या दशुभं सर्वं ततो ऽन्यथा । विपुलस्त्रिषु गम्भीरो दीर्घः सूक्ष्मश्च पञ्चसु
85 // tattatsyā daśubhaṃ sarvaṃ tato 'nyathā / vipulastriṣu gambhīro dīrghaḥ sūkṣmaśca pañcasu
86 ॥ षडुन्नतश्चतुर्ह्रस्वो रक्तः सप्तस्वसौ नृपः । नाभिः स्वरश्च ससत्त्वं च त्रयं गम्भीरमीरितम्
86 // ṣaḍunnataścaturhrasvo raktaḥ saptasvasau nṛpaḥ / nābhiḥ svaraśca sasattvaṃ ca trayaṃ gambhīramīritam
87 ॥ पुंसः स्यादतिविस्तीर्णं ललाटं वदनं ह्युरः । चक्षुः कक्षा नासिका च षट् स्युर् नृपकृकाटिकाः
87 // puṃsaḥ syādativistīrṇaṃ lalāṭaṃ vadanaṃ hyuraḥ / cakṣuḥ kakṣā nāsikā ca ṣaṭ syur nṛpakṛkāṭikāḥ
88 ॥ उन्नतानि च ह्रस्वनि जङ्घा ग्रीवा च लिङ्गकम् । पृष्ठं चत्वारि रक्तानि करताल्वधरा नखाः
88 // unnatāni ca hrasvani jaṅghā grīvā ca liṅgakam / pṛṣṭhaṃ catvāri raktāni karatālvadharā nakhāḥ
89 ॥ नेत्रान्तपादजिह्वौष्ठाः पञ्च सूक्ष्माणि सन्ति वै । दशनाङ्गुलिपर्वाणि नखकेशत्वचः शुभाः
89 // netrāntapādajihvauṣṭhāḥ pañca sūkṣmāṇi santi vai / daśanāṅguliparvāṇi nakhakeśatvacaḥ śubhāḥ
90 ॥ दीर्घाः स्तनान्तरं बाहुदन्तलोचननासिकाः । नराणां लक्षणं प्रोक्तं वदामि स्त्रीषु लक्षणम्
90 // dīrghāḥ stanāntaraṃ bāhudantalocananāsikāḥ / narāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ vadāmi strīṣu lakṣaṇam
91 ॥ राज्ञ्याः स्निग्धौ समौ पादौ तलौ ताम्रौ नखौ तथा । श्लिष्टाङ्गुली चोन्नताग्रौ तां पाप्य नृपतिर्भवेत्
91 // rājñyāḥ snigdhau samau pādau talau tāmrau nakhau tathā / śliṣṭāṅgulī connatāgrau tāṃ pāpya nṛpatirbhavet
92 ॥ निगूढगुल्फोपचितौ पद्मकान्तितलौ शुभौ । अस्वेदिनौ मृदुतलौ मत्स्याङ्कुशघ्वजाञ्चितौ
92 // nigūḍhagulphopacitau padmakāntitalau śubhau / asvedinau mṛdutalau matsyāṅkuśaghvajāñcitau
93 ॥ वज्राब्जहलचिह्नौ च दास्याः पादौ ततो ऽन्यथा । जङ्घे च रोमरहिते सुवृत्ते विशिरे शुभे
93 // vajrābjahalacihnau ca dāsyāḥ pādau tato 'nyathā / jaṅghe ca romarahite suvṛtte viśire śubhe
94 ॥ अनुल्बणं सन्धिदेशं समं जानुद्वयं शुभम् । ऊरू करिकराकारावरोमौ च समौ शुभौ
94 // anulbaṇaṃ sandhideśaṃ samaṃ jānudvayaṃ śubham / ūrū karikarākārāvaromau ca samau śubhau
95 ॥ अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं गुह्यमुत्तमम् । श्रोणीललाटकं स्त्रीणामूरु कूर्मोन्नतं शुभम्
95 // aśvatthapatrasadṛśaṃ vipulaṃ guhyamuttamam / śroṇīlalāṭakaṃ strīṇāmūru kūrmonnataṃ śubham
96 ॥ गूढो मणिश्च शुभदो नितम्बश्च गुरुः शुभः । विस्तीर्णमांसोपचिता गम्भीरा विपुला शुभा
96 // gūḍho maṇiśca śubhado nitambaśca guruḥ śubhaḥ / vistīrṇamāṃsopacitā gambhīrā vipulā śubhā
97 ॥ नाभिः प्रदक्षिणावर्ता मध्यं त्रिबलिशोभितम् । अरोमशौ स्तनौ पीनौ घनावविषमौ शुभौ
97 // nābhiḥ pradakṣiṇāvartā madhyaṃ tribaliśobhitam / aromaśau stanau pīnau ghanāvaviṣamau śubhau
98 ॥ कठिनौ रोमशा शस्ता मृदुग्रीवा च कम्बुभा । आरक्तावधरौ श्रेष्ठौ मांसलं वर्तुलं मुखम्
98 // kaṭhinau romaśā śastā mṛdugrīvā ca kambubhā / āraktāvadharau śreṣṭhau māṃsalaṃ vartulaṃ mukham
99 ॥ कुन्दपुष्पसमा दन्ता भाषितं कोकिलासमम् । दाक्षिण्ययुक्तमशठं हंसशब्दसुखावहम्
99 // kundapuṣpasamā dantā bhāṣitaṃ kokilāsamam / dākṣiṇyayuktamaśaṭhaṃ haṃsaśabdasukhāvaham
100 ॥ नासा समा समपुटा स्त्रीणां तु रुचिरा शुभा । नीलोत्पलनिभं चक्षुर्नासालग्नं न लम्बकम्
100 // nāsā samā samapuṭā strīṇāṃ tu rucirā śubhā / nīlotpalanibhaṃ cakṣurnāsālagnaṃ na lambakam
101 ॥ न पृथू बालेन्दुनिभे भ्रुवौ चाथ ललाटकम् । शुभमर्धेन्दुसंस्थानमतुङ्गं स्यादलोमशम्
101 // na pṛthū bālendunibhe bhruvau cātha lalāṭakam / śubhamardhendusaṃsthānamatuṅgaṃ syādalomaśam
102 ॥ सुमांसलं कर्णयुग्मं समं मृदु समाहितम् । स्निग्धा नीलाश्च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः
102 // sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam / snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrdhajāḥ kuñcitāḥ kacāḥ
103 ॥ स्त्रीणां समं शिरः श्रेष्ठं पादे पाणितले ऽथ वा । वाजिकुञ्जरश्रीवृक्षयूपेषुयवतोमरैः
103 // strīṇāṃ samaṃ śiraḥ śreṣṭhaṃ pāde pāṇitale 'tha vā / vājikuñjaraśrīvṛkṣayūpeṣuyavatomaraiḥ
104 ॥ ध्वजचामरमालाभिः शैलकुण्डलवेदिभिः । शङ्खातपत्रपद्मैश्च मत्स्यस्वस्तिकसद्रथैः
104 // dhvajacāmaramālābhiḥ śailakuṇḍalavedibhiḥ / śaṅkhātapatrapadmaiśca matsyasvastikasadrathaiḥ
105 ॥ लक्षणैरङ्कुशाद्यैश्च स्त्रियः स्यू राजवल्लभाः । निगूढमणिबन्धौ च पद्मगर्भोपमौ करौ
105 // lakṣaṇairaṅkuśādyaiśca striyaḥ syū rājavallabhāḥ / nigūḍhamaṇibandhau ca padmagarbhopamau karau
106 ॥ न निम्नं नोन्नतं स्त्रीणां भवेत्करतलं शुभम् । रेखान्वितं त्वविधवां कुर्यात्संभोगिनीं स्त्रियम् । रेखा या मणिबन्धोत्था गता मध्याङ्गुलिं करे
106 // na nimnaṃ nonnataṃ strīṇāṃ bhavetkaratalaṃ śubham / rekhānvitaṃ tvavidhavāṃ kuryātsaṃbhoginīṃ striyam / rekhā yā maṇibandhotthā gatā madhyāṅguliṃ kare
107 ॥ गता पाणितले या च योर्ध्वपादतले स्थिता । स्त्रीणां पुंसां तथा सा स्याद्राज्याय च सुखाय च
107 // gatā pāṇitale yā ca yordhvapādatale sthitā / strīṇāṃ puṃsāṃ tathā sā syādrājyāya ca sukhāya ca
108 ॥ कनिष्ठिकामूलभवा रेखा कुर्याच्छतायुषम् । प्रदेशिनीमध्यमाभ्यामन्तरालगता सती
108 // kaniṣṭhikāmūlabhavā rekhā kuryācchatāyuṣam / pradeśinīmadhyamābhyāmantarālagatā satī
109 ॥ ऊना ऊनायुषं कुर्याद्रेखाश्चाङ्गुष्ठमूलगाः । बृहत्यः पुत्रास्तन्व्यस्तु प्रमदाः परिकीर्तिताः
109 // ūnā ūnāyuṣaṃ kuryādrekhāścāṅguṣṭhamūlagāḥ / bṛhatyaḥ putrāstanvyastu pramadāḥ parikīrtitāḥ
110 ॥ स्वल्पायुषो बहु (लघु) च्छिन्ना दीर्घाछिन्ना महायुषम् । शुभं तु लक्षणं स्त्रीणां प्रोक्तं त्वशुभमन्यथा
110 // svalpāyuṣo bahu (laghu) cchinnā dīrghāchinnā mahāyuṣam / śubhaṃ tu lakṣaṇaṃ strīṇāṃ proktaṃ tvaśubhamanyathā
111 ॥ कनिष्ठिकानामिका वा यस्या न स्पृशते महीम् । अङ्गुष्ठं वा गतातीत्य तर्जनी कुलटा च सा
111 // kaniṣṭhikānāmikā vā yasyā na spṛśate mahīm / aṅguṣṭhaṃ vā gatātītya tarjanī kulaṭā ca sā
112 ॥ ऊर्ध्वं द्वाभ्यां पिण्डिकाभ्यां जङ्घे चातिशिरालके । रोमशेचातिमांसे च कुम्भाकारं तथोदरम्
112 // ūrdhvaṃ dvābhyāṃ piṇḍikābhyāṃ jaṅghe cātiśirālake / romaśecātimāṃse ca kumbhākāraṃ tathodaram
113 ॥ वामावर्तं निम्नमल्पं दुः खितानां च गुह्यकम् । ग्रीवया ह्रस्वया निः स्वा दीर्घया च कुलक्षयः
113 // vāmāvartaṃ nimnamalpaṃ duḥ khitānāṃ ca guhyakam / grīvayā hrasvayā niḥ svā dīrghayā ca kulakṣayaḥ
114 ॥ पृथुलया प्रचण्डाश्च स्त्रियः स्युर्नात्र संशयः । केकरे पिङ्गले नेत्रे श्यामे लोलेक्षणा सती
114 // pṛthulayā pracaṇḍāśca striyaḥ syurnātra saṃśayaḥ / kekare piṅgale netre śyāme lolekṣaṇā satī
115 ॥ स्मिते कूपे गण्डयोश्च सा ध्रुवं व्यभिचारिणी । प्रलम्बिनी ललाटे तु देवरं हन्ति चाङ्गना
115 // smite kūpe gaṇḍayośca sā dhruvaṃ vyabhicāriṇī / pralambinī lalāṭe tu devaraṃ hanti cāṅganā
116 ॥ उदरे श्वशुरं हन्ति पतिं हन्ति स्फिचोर्द्वयोः । या तु रोमोत्तरौष्ठी स्यान्न शुभा भर्तुरेव हि
116 // udare śvaśuraṃ hanti patiṃ hanti sphicordvayoḥ / yā tu romottarauṣṭhī syānna śubhā bhartureva hi
117 ॥ स्तनौ सरोमावशुभौ कर्णौ च विषमौ तथा । कराला विषमा दन्ताः क्लेशाय च भवन्ति ते
117 // stanau saromāvaśubhau karṇau ca viṣamau tathā / karālā viṣamā dantāḥ kleśāya ca bhavanti te
118 ॥ चौर्याय कृष्णमांसाश्च दीर्घा भुर्तुश्च मृत्यवे । क्रव्यादरूपैर्हस्तैश्च वृककाकादिसन्निभैः
118 // cauryāya kṛṣṇamāṃsāśca dīrghā bhurtuśca mṛtyave / kravyādarūpairhastaiśca vṛkakākādisannibhaiḥ
119 ॥ शिरालैर्विषमैः शुष्कैर्वित्तहीना भवन्ति हि । समुन्नतोत्तरेष्ठी या कलहे रूक्षभाषिणी
119 // śirālairviṣamaiḥ śuṣkairvittahīnā bhavanti hi / samunnatottareṣṭhī yā kalahe rūkṣabhāṣiṇī
120 ॥ स्त्रीषु दोषा विरूपासु पत्राकारो गुणास्ततः । नरस्त्रीलक्षणं प्रोक्तं वक्ष्ये तज्ज्ञानदायकम्
120 // strīṣu doṣā virūpāsu patrākāro guṇāstataḥ / narastrīlakṣaṇaṃ proktaṃ vakṣye tajjñānadāyakam